This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these flies for personal, non-commercial purposes. + Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can't off er guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the füll text of this book on the web at jhttp : //books . qooqle . com/ /£ tX i „ v i G$74£7J'30 &arbart College ätbrarg Sa&wtJJOQ*«^^ Digiti: zedby( lOOgk Digiti: zedby G00gk i Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Fanch JAFFRENNOU « taldir n*A*AA*t**A*>A0*i An Delen (LA HARPE D'ACIER) Dir AVEC PORTRAIT DE L AUTEUR Dessins et Illustrations de MM. John Edwards et Emile Hamonic SANT-BRIEK RENfe PRÜD'HOMME, MOULLER-LEVRER IJOO Digitized by Google 1 Digiti: zedby G00gk AN DELEN DIR Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk -*»*«. Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk © Fakch JAFFRENNOU « taldir » An Delen (LA HARPE D'ACIER) Dir AVEC PORTRAIT DE L AUTEÜR ^Dessins et Illustration de MM. John Edwards et Emile Hamonic SANT-BRIEK RENfc PRUD'HOMME, mouller-levrer 1900 Digiti: zedby Google Digiti: \ zedby G00gk ittttttttti COURTE PREFACE Je tiens ä remercier bien cordialement le public breton du chaleureux accueil qu'il a bien voulu faire a mon premier volume de vers : An Hitvoudou. Je l'avais lance bravement, le coeur plein d'espoir, comme un semeur qui jette sa graine au vent, afin qu'elle germe. Dieu veuille que mes poesies aient germe, elles aussi, au fond de quelques cceurs celtiques et les aient pousses ä se faire les defenseurs de notre petite patrie. Car notre premiere patrie, nous le disons sans affectation comme sans honte, c'est la Bretagne. Et l'ame de notre pays, c'est sa langue. Malgre les efforts que prodiguent les vrais Bretons depuis quelques annees pour obtenir la complete rehabilitation de notre langue, le gouvernement a fait jusqu'ä present la sourde oreille, et Tecole primaire est devenu chez nous le contraire de ce qu'elle aurait du fitre : un foyer de nivellement general, de « debretoni- sation » et par lä meme de demoralisation graduelle. On trouve encore, ä notre epoque de liberalisme et de progres, des gens assez aveugles pour pretendre que le breton ne saurait £tre enseigne qu'au detriment du fran^ais, et que notre langue doit etre repoussee ä priori comme un instrument de reaction. Nous soutenons, nous, qu'elle est susceptible de progres : il suffit de jeter un regard sur notre litterature au xix« siecle. Nous soutenons que chez nous la methode bilingue, la seule rationnelle, produirait d'admirables effets, et nous appuyons cette assertion en citant Digiti: zedby G00gk VIII PREFACE l'exemple si frappant de l'enseignement, au Pays de Galles, du gallois et de l'anglais. Quoiqu'il en advienne nous ne cesserons de reclamer, apres les Brizeux, les Le Gonidec, les Luzel, les Le Scour et ä la suite de nos celebrites et de nos ecrivalns bretons modernes comme MM. de la Borderie, Loth, Eraault, Vallee, Le Goffic, Le Braz, Tiercelin, Ren6 Degoul, G>rfec, G>rentin Le Nours, etc., l'ensei- gnement, au moins partiel, de notre langue et de notre Histoire, non comme une faveur, mais comme une chose ä laquelle nous avons droit. N'est-il pas de toute justice, en effet, qu'un peuple qui a su se conserver homogene jusqu'ä nos jours, qui a gard£ intact ä travers les siecles l'hentage que lui leguerent ses anc&res, sa Langue et ses Moeurs, puisse enfin reclamer de la grande natioa ä laquelle il s'est librement uni, le respect de sa person- nalit£ et la mise en honneur de son idiome ? Cependant un r£sultat, et non des moins efHcaccs, a &e" atteint : le clerge breton s'est mis ä Toeuvre, et commence, non seulement ä cultiver le breton pour lui-meme, mais ä le parier dans la cliaire avec beaucoup de purete et de correction. De leur cöt6, si les Freres des Ecoles chretiennes et les Soeurs Blanches ne l'enseignent pas encore officiellement, du moins ils ne le proscrivent plus comme autrefois et en autorisent m^me l'enseignement libre dans certaines classes. Deux Colleges ont, de plus, organise des cours de langue celtique, Tun ä Saint-Brieuc, Tautre ä Guingamp. Le cri d'appel de Brizeux aux paroisses d'Armorique a ete entendu : Dans ces classes sans nombre Notre langage ä nous ne r£sonne jamais ! Nos vieux Saints ont pleur^ dans leur chapelle sombre 1 « Hilas I dit Hoel, les fils des guerriers que j'aimais !... » Digiti: zedby G00gk pr£facb ix .... Le niveau, c'est la mort ! — O pr&tres d'Armoriqae Si calmes, mais si forts sous vos surplis de lin, Anne laissa tomber le joog sur la Celtique, Sauvez du moins, sauvez la barpe de Merlin ! (La Flenr d'Or). II me reste enfin ä remercier nos freres d'Irlande, des Highlands d'Ecosse et du Pays de Galles, du concours efficace qu'un grand nombre de leurs journaux m'ont pr£te pour repandre An Hir- voiujou parmi eux. Dans ce premier livre, j'avais fait prec£der mes Po£sies de quelques mots de gallois, dans l'intention de travailler par la a £tablir entre les Galles et la Bretagne une sorte de collaboration litt&raire. Dans celui-ci j'ai fait plus encore en ajoutant ä quelques pieces de vers la traduction galloise. On y trouvera aussi des dessins de M. Hamonic, le zel£ photographe breton de Saint-Brieuc, qui met si gracieusement ses talents d'artiste au Service de la Bretagne. Enfin, et les Celtes m'en sauront gr£, je me suis assur^ la collaboration du jeune artiste gallois de Festi- niog, Ioan Mab Iorwerth « Pwyntil Meirion », 61eve des Beaux- Arts, ä Paris. II a execute pour An Dehn dir la plupart des croqufs et des vignettes qui trouvent leur place dans ce livre. Tous sont pleins de naturel et de sentiment. Je ne puis que lui en exprimer ici ma reconnaissance, en souhaitant que la mutuelle frequentation des hommes de notre race dispersee, mais indes- tructible, constitue pour eile une force plus consideiable ä opposer ä ses nombreux detracteurs, en meme temps qu'une source de paix, de prosperite et de richesse, Taldjr. Digiti: zedby G00gk KENTSKRID (en brezonek kerne-uhel) f D'<w» Zod Zw rf'am Matn). Na lärin er c'hentskrid a zo ama netra divar ma fenn ma-heün. Da bctra ? Neb a zeu da voud pez ac'h e, n'euz forz cn pe bajen deuz skeul ar bed e ma erru, n'£ ket d'an e-heün e tle ze, mez d'e gerent, varlerc'h Doue. Me läro d'ac'h eta istor ma gouenn, ha ma zud-koz. Eun dever 6 d'in. Kablus e vefen mar tafen var buhe hag oberiou umbl ma c'herent, paizanted gwir vreton, o deuz roet d'in gant o gwad kelt, karante ma bro hag he iez, ha tristidigez peurbadus mipien Breiz. Pe 1£ 'kuz griennou ma zadou ? En devalijen dewa. Biskoaz den, ma zud paour, na glevaz kont deuz ar JafTrennaoued, kant- hanter-kant via ac'hann. Var dro kreiz ar c'hantved divea, eun tadiou d'in a zine e hano var eur paper-timbr evel-hen : « Iavrennou ». Ha gant petore skritur, ma Doue binniget! Dorn eul labourer-douar oa doc'houtan, a-ze oa, dorn pounner eur poanier, eur c'h£z, a c'honee e vuhe gant c'houezen e dal ! Hag evelse zo bet kont gant ma holl gerent koz, 'med eur chans e ve. Kouerien ha tud a renk izel e oant holl, o ren o buhe en-dan magoriou uhel ha galloudus eur c'hastell noblansiz bennag, vac douarou parreziou Skrignak, Piourac'h ha Bolazek, Digiti: zedby G00gk KENTSKRID XI Doue d'o fardono ! Trugarekaat a ran ? n£ da voud poaniet kement evid eur mab-bihan bennag a dlie dond diveatoc'h, ha da voud berniet didrouz en o c'horn o-heün tenzoriou a vcnnoziou hag a zonjezonou di-implich, a ran brema ma c'honidegez doc'houtfi. En-dan an Dispac'h-Vraz e zo mennek deuz ar Jaffrennaoued evid ar vech kenta. Neuze santchont en o goaziou o redek gwad o zud koz, ar re a zifennaz o bro moustret gant ar gwaskerien, brema zo meur a gantved. Da goulz an Dispac'h, daou ane, Iouen Jaffrennou ha Gab Winamant, tad Glodina Winamant, mam ma zad, a dapaz krog *n o firc'hier hag en eur goz fuzull bennag, ha, gant eun nebeud Bretoned all, ec'h echont da stourm oc'h soudarded Bro-C'hall. Boud e oant en emgann Plourac'h ha barz hini bourk Skrignak, en noa bet lec'h barz ar vered zo 'n drp d'an iliz. Gab Winamant a reaz oc'hpenn. Savetei a reaz eun tiad noblansiz deuz Skrignak, o hano Kerveskontou, o chom en maner Kerdanaon. Ar Re-C'hlaz oa deut da c'houea an tan er c'hastell, kreiz an noz, evid loski an tiad a»bez, mez Gab a oa 'rok-e, ha dre eun hentik disanve e vleinaz ar Gerveskontourien bete Ros- trenn, riskl e vuhe, hag o c'huzaz en ti eur c'hamalad. Maner Kerdanaon a zo c'hoaz 'n e zao, mez ar ouenn deuz ar Gerves- kontourien a zo marvet. Spontus oa braz ar gernez oa dre ar vro d'ar mare-ze. Ar Re- C'hlaz a zcve en beo sakrist Plourac'h, vid kastia 'nan da voud diskleriet o erruidigez d'ar Chouanted. Deuz o zu, Chouanted Plourac'h a iea da loski en e chiminal eur c'hontroier, toucher kant-da-diner, oa o chom en Mill-Hilvern ! Gwasa amzer !... D'ar c'houlz ma komzan doc'houtan, ar Jaffrennaoued a oa ar ouenn an£ o chom en eur geriaden deuz Skrignak, hanvet Keforc'h, hag eno 'ma bepred ar c'horf ane. Douar o doa eno Digiti: zedby G00gk XII KBNTSKRID hag e telc'hent anan o-heun. Koulskoude ma zad-koz Piers Jafirennou a ieaz 'päd eur pennad da chom da Gergrec'h, lecli ma temeaz just awac'h gant Glodina Winamant. Er bla 1837 e teuaz ma zad var an douar. Dre forz poania noz ha de, Piers Jafirennou koz, Doue d'e bardono, a oa deut da gaout eun tarn ialc'had leve : braz e oa, treut, garo da weled, hag e fas eskernek, lern e fri vel kaouen ar c'hoajou dön. Gwisket e vije dalc*hmad herve 'r c'hiz koz. Gwiskamant ar vro-ze oa neuze eun tok ledan ledan, hep voulouz, staget deuz an daou du ar bordou anan d'ar reor gand kerdennigou. Ar chupen a oa berlinj-lian, gant baskou deuz an daou du ; ar bragou oa ber, mez ne oa ket ledan vel hini giz Kastellin ; ar gamachou vije gret gand neud, ha neet ti 'r gwiader. Broziou ar merc'hed a oa berünj ive, glas pe rous. Pa-c'h eed d'an eureujou var varc'h, 'meuz klevet laret, e vije gwisket eur vantell hir ha braz, a c'hoioe ar marc'hek ha tallier ar marc'h. Diskadurez kenta ma zad, Glode Jaf&ennou, e resevaz ane! en Keforc'h, kreiz ar parkeier hag an Natur gwe. Kaerra kelenna- durez, honnez 1 Dibot a wech e iee d'ar bourk d'ar skol. Mez goude e bask kenta, hen kasched da di Frereed Montroulez, hag ac'hano da Skolach Kastell-Pol. Dond a reaz neuze 'darre d'ar gear, da labourat e zouarou, hep goüt just pe vicher da genier. Paea reaz kinnig ar gwad da Vro-C'haÜ en eur ober pemp bli servich en Artilliri, en kear La Fere (Aisne). Goude hir gortozi- digez, e tistroaz d'e vro ha goude pemp bid labour-douar e ieaz da gomis da-ved noter Gwerliskin. E spered lern hag e skiant vraz a rea d'an mond founnuz var rog 'barz studi an Noteriach hag al Lezennou. Deuz Gwerliskin, e ieaz da Vontroulez da di De La Monneraie, noter, ha diveatoc'h da di an Otrou Verant, vel kenta komis. Hema a gustume Utret aliez e oa gwiekoc'b e Digiti: zedby G00gk KEKTSKRID XI« genta komis evitan e-heün var ar Reiz : « Dibot a vech, eman i e weljz eun den ken für ha ken speredet. » Mez sethu o tond brezel Dek-ha-Triugent. Glode Jaffrennou zo galvet da vond, ha laket da gabiten var bandennadou tud deuz Skrignak ha Bolazek. Pevar miz e tremenaz ar Vretoned e-barz « kamp » Contie, 'tal ar Mans, o c'hortoz ar Brussianed... hag an armou raa4; na rocd ket d'£, hag ar boutou-ler na oa ket hanter an£ da wiska o zreid dierc'hen. Ar re zo bet eno a v6 test mar läran gaou. Dem a lar na c'houlle ket Frans roi armou « Chassepot » d'ar Vretoned gant aoun e zeuchent da Chouanted var o c'hiz, da stlapa 'nei d'an traon..., Pa retornaz Glode Jaffrennou d'ar gear, en 1871, e vam baour a oa var he gwele a varo. Mond a reaz 'velkent da genderc'hel gant e studi da di an Otrou De La Monneraie. An Otrou-ma oa kender d'ar jeneral Ar Flö, an hin' zo bet neve savet eur jijen d'an en Lesneven ; he ma, o klevet e oa bet Jaffrennou er brezel hag en emgann Ar Mans, a zeuaz d'e gaout, hag a ginnigaz d'an ar vedalen miliiaire. Mez Glode Jaffrennou, gant eun uhelder kalon a ra enor d'an, na c'houllaz ket kemer anei. « Meur a hini e-toüez ar Vretoned a oa ganin, eman, o deuz gret evel-t-on o dever, hag o deuz bet zoken muoc'h a boan evid'ön. D'ar re-ze eo dleet ar Groaz-enor. » Ar jeneral, souezet braz, a stardaz kalo- nek dorn ar soudard koz. c Kement-se, eman, a zo dign deuz eur Breton ! » En 1872, Glode Jaffrennou oa digemeret da Noter, gant ar renk kenta. Dond a reaz da Garnot, stok da Skrignak, hag e temeaz gant Anna-Mari Ropars, merc'h da Fanch Ropars, mear parrez Bolazek. Nao-vla-var-n-ugent zo ema noter Glode Jaf&ennou. Kaerra buhe ha kaerra ob*r 1 Brud e wiedegez, e honestiz hag e galon Digiti: zedby G00gk XIV KENTSKR1D vad a zo skignet dre-holl. E bried santel ha hen, e renont a-unan deveziou eürus ha peucTi en o zi gwen 'kenver gant an iliz, hag o oaled zo bet binniget gant Doue. Mar-d eo ma mam eur skouer a zantelez, madelez peorien ar barrez, hag oc'hpenn eur plac'h a spered fin a blij d'ei lenn ha studia, mignonez d'är Brezonek, ma zad ive zo chomet eur gwir Vreton, eur Breton er c'hiz-koz. N'euz ket eur gwaz en Kernc- Uhtl a oar kement a draou goz ha hen, kemcnt a doniou gwechall vel ma oar kana. Chomet eo ive den a lezen, stag oc'h e affirou ; eul laboureiyvel e dud koz. En o enor eo gret ma leor. Fanch Jaffrennou. Digiti: zedby G00gk I GWERZIOU HA MARONADOU (Odes et Cotnplaintes) Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk "A KINNIG N delen dir » zo kinniget D'an diou Vreiz, broiou binniget. Kinniget eo ive ouspenn D'an dud bec'hiet gant an anken D'ar re zo paour ha reuzeudik, O c'halon gwan ha kizidik. Kinniget eo d'an dud nerzek A oar gouzanv ha chom dibleg ; Rag, mar meuz kanet va foaniou Va zal oa 'uz d'am glac'hariou. D'ar re zo sempl eo kinniget, D'ar re zo aliez kouezet : Goude o fec'hed, da v6 d'£ Gweld eun ene henvel out£. Vel eur boked bleün a c'houez raä Eo kinniget da beb Breizad. Digiti: zedby G00gk "XNTMitfitt MIT CYNNYG Y mae « Y Delyn ddur » yn cael ei chynnyg — i 'r dwy Brydain, broydd bendigedig. — Mae yn cael ei chynnyg hefyd — I 'r dynion a darawyd gar» ddolttr, — I bawb sy 'n dlawd ac yn anffodus, — Eu calon yri wan.a theimladwy. — Mae yn cael ei chynnyg i 'r dynion nerthol — "Sy'n adnabod dioddef, ond yn aros yn ddiblyg : — Rhag, os cenais fy Mhoenau, — Fy nhalcen oedd yn uwch na 'm doluriau. — I bawb sy 'n llesg y cynnygiaf hon — I *r rhai a syrthiasant IIa wer gwaith. — Gwedi eu pechod, da fydd ganddynt — Weld enaid yn debyg iddynt. -»- Fei coron o flodau perarogl mwyn — Mae yn cael ei chynnyg i bob Brython. Digiti: zedby G00gk II KANOMP Awn rhagom vel gwaldgarwyr Gan ddiystyru braw, Mae trwst marcliogion Arthur Yn dyvod oddi draw. (Brtfdir). Eomp diragomp vel tud a gar o bro Gant disprizout an a6n 'Ma trouz marc'heien Arzur O toud duze euz a bell. JR, BARZ KOZ O TOUGEN KLEZE ARZUR Gall digalon, gand da c'halleg Te garche diouc'h hon bro c'harreg Pellaat, diskar ar Brezonek ! • . ... Te garche laza hon iez koz Hag hen kuz en dönder an noz ! Di wall, diwall rag hon malloz. Di wall ! Pa zavaz Breiz-Izel, Meur hini grenaz vel bugel ! Diwall ! Rag Breiz n'all ket mervel. Ar gorventen nag an taran Eneb reier Breiz n'ed int rr»an ! Daou vil vlä zo na reont vdn. zedby G00gk AN DELEN DIR Barzed a zo bet kurunet 'Barz en gwir Vro ar Vretoned En tu all d'ar mor dirollet : Abherve, Bruglann, Meriadek Streo-ar-Mor, Hoel Browcrek Hol! tu4 a gar ar Brezonek ; Eostik-ar-Garantez zo c'hoaz, Ian Mab Gwillerm, ar stourmer braz, Taldir, ha kalz a re all c'hoaz, Ar re-ze, e-kreiz an avel A c'houez brema war Breiz-Izel A zalc'ho penn evel rec'hel. Meulet 'ta ho Pro, Bretoned ! En peb körn al lannou savet, Breiz na gouezo, keid vö kanet. Kanomp holl war ar brava ton Da vro an Drouiz* eur gaer a zön Kanomp, kanomp, a greiz kalon ! (*) Druide. Digiti: zedby G00gk III AVEL HAG AVEL Da Fanch ValUe « Abherve •* AR ieot zo glaz, hag er gwabren An heol a zav, ka€r ha melen, Avel hag avel Pa renkan mervel I Bevet 'meuz daou vlä war-n-ugent ; Bleün zo bet skuillet war ma hem, Avel hag avel Pa renkan mervel ! Glac'har, trubuillou ha klenved Ganin ive zo digouezet. Avel hag ävöl Pa renkan mervel ! Ar c'hlenved a spount ma ene, Me garche kaout iec'hed bemde.,. Avel hag avel Pa renkan mervel t Digiti: zedby G00gk AN DELEK DIR Me meuz bet mignouned feal : Am zouella 'deuz great re all 1 Avel hag avel Pa renkan mervel ! EUR BRETON O HUVREAL .TAL E DAN Me meuz beachet en peil bro En Breiz ha Bro-Chall war eun dro ; Avel hag avel Pa renkan mervel ! Digitized by Google AVEfc HAG AVEL Beachet war vor, war zouar. Ha goude ze ? Nemed glac'har. Avel hag avel Pa renkan mervel ! £n körn ma zan am beuz bet great Hunvreou a evurusted ! Avel hag avel Pa renkan mervel 1 Marteze eo ma.fouell hepken Eo a ro d'in poan hag anken.... Avel hag avel Pa renkan mervel ! Pa vefoc'h maro, ma c'herent, C'houi pere am c'har holl kement ; Avel hag avel Pa renkan mervel 1 Me a vö ma-un war ar bed. Mez an Awen* n'am lezo ket. Avel hag avel Pa renkan mervel ! Ha pa vin maro, Breton keaz, En douar laket ma c'horf feaz, Avel hag avel Pa renkan mervel ! (■) La Muse. Digiti: zedby G00gk 10 AN DBLEN DIR 'Uz d'am bez c'höaz an ezen vor A ganö, o c'hottfcn digör. Avel hag avel Pa lenkan toervel! Evid ma kano gwelloc'h c'hoaz C'houi holl, tudou hag am c'haraz, Avel hag avel Pa renkan mervel ! Käset korf an a Taldir » da hun Dindan gerrek enezen Sün. Avel hag avel .. Pa renkan mervel ! Hed ar beurbadelez, eno, Me ma-unan a vouzkano : Avel hag avel Pa'z eo red mervel.... wtwwwyvw^» Digiti: zedby G00gk IV GWELEDIGEZ KENTA Heol binniget, buhez ar bed, Rod wen, biskoaz skuizet O kerzet Dreuz d'an oablou ledan Piou ar mestr da entan ? Piou ar perc'hen ken galloudus Ma merk d'id eun hent peurbadus Eo red d'id heuill, p Heol skedus ? AN HEOL O VOND DA GUZET DREG AR MENE-DU Loar, rouanez he fenn melen En dro d'id meur a stereden Vel gward-enor en az kichen, Digitized by Google 12 AN DELEN DIR OLoar Diwar hon faour Douar A bella, d'an noz, ar glac'har, Gand 4a vannou gwen, liou d'ar c'houär, Piöu a gemenn d'id-te moned Heb beza biskoaz ehanet Dre hentchou hevelep bepred ? Stered diniver an Ne ! Seil E maint evel tachou arc'hant Lintrus ha koant, Mez pegen pell, ha pegen pell ! Eur spont Sonjal e c'hallfen eno mond ! *Mez mar-d oc'h kaer, piou zo kaeroc'h 'Med an Doue zo 'uz d'eoc'h tifetinez a zo c'hoaz skedusoc'h ! Digiti: zedby G00gk TOUR EUR CHAPEL VIHAN EIL GWELEDIGEZ Airaiu sacre, pleurez sur la longue agonie De la race d'Arthur, vouee ä la douleur. (Yves Berthou : Lt Glas). Doüe an Heol hag an Douar, Ar Stered hag al Loar, Eur Barz a zo, hag hen dister A c'hoanta kana da vrazder. Hogen, siwaz, pegen gwan eo Ha pegen trist aboue 'nia beo ! Digiti: zedby G00gk 14 AN DELEN DIR An anken hag an trenkadur A zo hepken e donkadur * Pa zonj c'hoarzin, Moust ha lirzin, Ar galonad dizesperus A sko e vuhez gwalleürus. Mar seblant eürus diaveaz, E ene e-barz a zo feaz, * Ene krenus, a glask ato Eun eürusted ha ne gavo I Me garche böut menez uhel Lipet ma fenn gant an ayel, Me na garchen biken raervel. Eur menez, mar vizen-me bet Sioul ha peoc'h vizen bepred, Vel an den koz 'C'hortoz an arched 'n eur repoz. Me mize gwelet pell, du-hont Beb sort tud o vond hag o tond. War c'horre ma c'hein daoubleget Tiajou tud 'mize maget. Ia, mez kaout eun ene varo Na c'hell karoul den, var eun dro, Kement-se a zo re c'haro ! Petra 'ta neuze ? Eul lapouz Hag hen ken lawen ha ken douz ? (*) E blaneden. Digiti: zedby G00gk EIL GWELEDIGEZ 1$ O ia I Beza lapouz zo brao, Moualc'h, eostik-noz pe bistiklao, Bruched-ru pe c'hoaz gwennili Ken skanv o c'horf hag al Uli. Seil pegen uhel e nijont ! Piou zo barrek eno da vond ? Ken tost d'an Nenv, ha da Zoue, M'eller komz 'n eil gant egile. Mez buhez an evn a zo ber, E ene zo 'n e vouez ken kaer, Ha pa vezo e vouez marvet, E ene'paour en do bevet ! Me garche boud an Avel mor Pa ve gorrek, ha pa fulor. D'ar mor me mize great an dro, Me mize redet tro-war-dro Da aochou karet Breiz, ma Bro. Me mize c'houezet gant kounnar Da harz diwarni peb glac'har. Me mize bet kalz plijadür O hirvoudi en eur goz vur Pe o c'houibannat 'barz an nor Vel eun ene o c'houll' digor, Pe c'hoaz barz ar chiminalou D ober aoun d'ar merc'hedigou . . . Me n'oun menez, evn, nag avel, Siwaz vidoun ! — Eun den marvel. Digiti: zedby G00gk l6 AN DELEN DIR Perag n'oun ket manet bugel Pe varvet e-barz em c'havel ? C'hoantegez Doue na oar den. Senti a zo red hep termen, Mez me a rafe eur beden : Iör * galloudek, gweled a rez An neb o deuz poan hag enkrez. Meur hini zo an&, Te oar, Darn a guz, darn all a lavar. Mad ! Vidoun ne c'houlennan ket Kaout enor, brud, madou, gened, Mez pa vin maro, me garfe, En Breiz an nenv beza arre, Beza gand eun delen em dorn 'Mesk ar Vretoned a beb körn, Ha dirag da drön, Galloudek, Kana c'hoaz er iez Brezonek. (*) Ior t eo an hano vije roet gant ar C'helted da Zone, an Tad Peurbadus. Miret eo bet 'touez ar C'hemriz. Digiti: zedby G00gk VI TEIRVED GWELEDIGEZ Ar beden. Prenv ar Maro a zo ennorap A-dalek an deiz nia vevomp Ha dre ma kresk hon bloaveziou E kresk ar prenv 'n hon gwaziou. Peb klenved, peb poan, peb terzien Siwaz a zo eun taol ouspenn. An den krenv a ve kounnaret Pa wel ar c'hlenved o toned... Kounnar an ijen, e kaser, Daoust d'ezan da stourm, d'ar c'higer ! Klcmmomp, mez esperomp c'hoaz : Marteze 'r iec'hed zeui varc'hoaz. Pegen goullou ha hesk ar bed Pa gouez war hon fenn ar c'hlenved ! Neuze, n'euz nemed eul louzou, Rag ttuez an dud zo goullou — Pell deuz o c'halon, o genou. Digiti: zedby G00gk l8 AN DELEN DIR AI louzou-ze eo ar beden. Ar beden a frealz* an den Hag a zousa e glemmaden. Neuze e kredomp, pa bedomp, Zo un all o selaou ouzomp, Eun drem troet war-zu ennomp. Dreist-holl ar beden d'ar Werc'hez A ziver bam war hon enkrez : — Teneroc'h eo kalon maouez. — Pedomp eta, tud glac'haret, Pe eo talvoudek, pe n'eo ket. — Na oar den an traou da zoned. - Evid ar Chrouer ma viro Ouzomp an deiziou re c'haro Ha tremenvan hir ar maro. (*) Console. Digiti: zedby G00gk VII MARONAD AR BARZ IAOÜANK LEC'HVIEN (0 M e glev ar c'hloc'h-kanv o sön glaz : Re aliez e tint, allaz ! Deuz tu ar Chuz-Heol, an taoliou A zeu stank war an aveliou. Da bete Raon, deut ar c'helo. Kloc'h an Ankou, piou zo maro ? — « Eur Barz, e kroz ar c'hloc'h en er A zo marvet en Landreger, Eur Barz iaouank, izel-galon 1 Doue da bardono 'n Anaon. » Kloc'h ar Chanv a dint glac'harus, E vouez zo ien ha truezus, Vel pa ouelfe en e wisg arm ! Mez ne ma ket e-un o c'harm. (i) Lec'hvien a oa deuz kichen Pempoull, ha pa zine e werziou e vije dalc'hmad gant al lez-hano An Tremener, Digiti: zedby G00gk 20 AN DELEN DIR Breiz-Izel 'deuz gouelet ive D'ar vleüen troc'het ken beure ; D'ar Barz iaouank, a zeblante Dond brudet braz en Breiz eun de. Ioul* Doue zo dön. N'allomp ket Gweled peträ zo 'ne gweled. Evelkent, gwad eur Barz ez eo, War ar maro-ze kresk ar beo. Gwad ar Varzed, pa ve skuillet A ve had ar re da zoned. Kousk, o Tremener helavar**, Kousk en peuc'h 'n az kwele douar, Da lez-hano oa gwir, Lec'hvien, Rag n'ec'h euz great nemed tremen. Marteze, 'n eur dibab hennez Da blaneden c'haro welez?... Mez da veati ec'h euz digaset War di Breiz, zo kazi savqt. (*) Cboantege^ (**) Ala douce parole. Digiti: zedby G00gk MARONAD AR BARZ IAOUANK LEC'üVIEN 21 Vel an eostik-noz en e glud, Na reez 'med fae war ar brud ; Mez kuzet, e kanez gwelloc'h Glanoc'h da vouez, ha lirzinoc'h. Breiziz, en o Faradoz kaer Da zigemer da ene skler, Keid ma kousko 'n e arched koat Da gorf iaouank, o tremeniad 1 Digiti: zedby G00gk AR CHOG Rü N VIII AR CHOG RU (Kinniget d'an Tad Hayde, ueuz Kardiff.) e oa neblec'h e-barz ar Vro Eur gwaz ken kaled ha Kado» Kado, vid gwir, oa eun ebeul, E vorzed ken teo hag eur peul. Gand den Kado na oe trec'het Gant ar c'hog ru, na larän ket ! Digitized by Google AR C HOG Rü 25 E-tal ar gear a Geristin, Bemnoz kleved eur iud sklentin, Garmou truezus vel anaon A skorne 'r galon gant an aon. Iezou hir ha trugarezus Vel re eun aneval heuzus. . . Ma lavare pötred ar gear : « Eur gwalleur a vezo ember ! » Eur sul da noz, 'tond deuz Karnot, Kado a gerze, leun e bod, Leun e gof a jistr put-levriz ; Mevia d'ar sul zo eur gwall c'hiz ! Hogen pa ve mep ar Breizad Evel an tan e verv e wad. E-tal Keristin, eun drouz vraz Ar p6tr Kado a zouezaz ^ Digiti: zedby G00gk " 24 AK ÖELttl t)lR Skrijaden skiltr ar c'hillog-noz A reaz hekleo dre ar roz. Tremen sioul hag hep poufadur. En nije bet great eun den für. Mez Kado, vel eur gwaz nerzus A respontaz d'ar c'hillog ruz. Oa ket e iouc'h gantan peurc'hreat, Ar c'hillog rü zo digouezet, Ha war benn Kado, dic'halloud, Ez eo gwintet, evel eun toud ; Ez eo gwintet, ha gant tri döl, Greuvet daoulagad an den foll. Kado gouezaz war an douar Beuzet er gwad hag er gaillar. . . Mez gant e vizied houarn, E pakaz ar c'horn dre e gaTn. Eur gann spontus a zigoraz, Goük ar c'hog Kado a wiaz. Hogen gant ar boan peurvrevet Pötr Keristin a zo semplet. Kado paour 'neuz kollet e nerz ! Man ken da aoni deuz e berz. . . Digiti: zedby G00gk AR C'HOG Rü 25 Koz eo, daoubleget, hag hen dall : Kado a zo dem eun den all. Hogen ar c'hog na iudaz ken Pa vize keariz o trenien. Digiti: zedby G00gk IX PEDERVED GWELEDIGEZ War dosen Sant-Weltas (i) oun pignet Goueliou an noz oa peurziskennet Hag an nenv a oa sklerijennet Gant goulou drouglivet al Loar ; He c'hernier begek, 'uz d'an dremwel, A skuille war veneziou Gronvel A red deuz Pleyber da Blonevel, Diou rengenn vannou liou d'ar c'houar. II Hag en tu eneb, en dremwel pell Lec'h e trouzkroz moriou Breiz-Izel E-kreiz bae Aodiern, an heol santel A goueze goude e dro hir ; (i) En parrez Karnot, bro Gerne-Uhel. Eun dosen sounn hag uhel ex euz eno. Camp romain e kreder eo bet gwechall. Dek leo dro e weler diwar he c'hriben. Digiti: zedby G00gk PEDERVED GWELEDIGEZ 27 Tenvalijen a oa war Gragou, War Huelgoat hag e veneziou, Deuz Poullaouen da Lanneanou Ha war Skrignak, bro an dud dir. III E-kreiz ar vro-ze, vel eun tour-tan Tosen Sant-Weltas, sioul ha distan, A zave ken sounn hag eun nez bran Tre an douar hag ar wahren ; Eun tu diouti oa skleraet Gant sklerijen gouer al Loar vouzet : Mez war an tu all e oa ledet Gant an noz du, eur vantell ien. IV Neuze vennigiz al Loar velen Laket gant Doue krec'h ar gwabren Evid frealzi* kalon an den En noz tenval dizesperus ; Frealzerez an den glac'haret A ia da glask, e-lec'h e gousked, Huvreou all ouz he drem, gwenvet Gant nerz he c'hozni hirbadus. (*) Konaoli. Digiti: zedby G00gk 28 AK DELEN DIR Tarn ha tarn e pign 'barz an ncnvou, 'N cur sklerijenna an douarou Ha kriben loued ar meneziou Deuz eur penn a Vreiz d'egile. Hag he bannou hir, pebez souez, Er parkeier, el lanneier gwez, A bik evel skeuliou dizivez*, O skoulm' an dpuar gant an ne. VI Neuze weliz eun dra burzudus. Dre ma stoke eur vannen lintrus Da c'horre V bleuen pe 'r iün fankus, Kroc'hen an douar a skarre ; AI lann a zaoublegc e bikou Hag ar bojou balan o bleuniou, Ar vein a dec'he deuz an henchou, Dirag ar beziou zigore ! VII Deuz peb bez, eun den maro zavaz Ha gant ar vannen loar a grapaz, Rez an douar beteg ma teuaz, (*) Hep ann. Digiti: zedby G00gk PEDERVED GWELEDIGEZ 29 Rez an dosen sounn hag ar roz ; Eno, bodet holl war deir rengenn En em gavchont ; o eskern melen O tregerni deuz o zreid d'o fenn Vel delliou kraz eur wezen goz..„ VIII Ha me o kuza mesk ar bojou A gelcliie vel rengennou goafou* Bek an dosen hag he c'hosteziou, Rag gant an aoun e oan boemet : Ac'hano ar re varo welen O 'n em renka war hed ar rozen, Hag an disterra trouz na gieven Mesk kement a dud tremenet. IX Gant tud varo ar rengenn genta E oa telennou euz ar c'haerra ; Barzed brudet oant bet, peurvuia, En Breiz Vihan, amzer gwechall ; Kiezeier oa gant an eil rummad, Merglet gant an amzer hag ar gwad 1 Ar re-ze oa bet paotred argad** Enebourien Roman ha, Gall. (*) Lansou. (**) Emgann, Digiti: zedby G00gk 30 AN DELEN DIR An deirved rengenn a oa kouerien : O benvtou labour e welen 'N o daouarn eskeraek ha melen, Rouzet e oant gant ar gozni. Deuz kreiz o zent hanter dispennet C'houezadennigou her e santed, Ken sioul hag ezen er gweniched*, Ma kreden oant oc'h alani. XI AI loar begek, er wabren digor A neüzie vel eul lestr kreiz ar mor Pa chom ar gwagennou difulor, Ha pa ehan an avel t£r ; El lanneier, na oa ken eun den O teurel en 6r e iouc'haden... Na gane ket c'hoaz ar c'hilleien En Leskern nag en Keransker. XII . Neuze deuz kreiz tosen Sant Weltas En ear eur skeuden vriz a zavaz Ha d'an teuzou bodet e komzaz (*) Gwez bihan (Kerne). Digiti: zed by GoOgk PEDERVED GWELEDIGEZ $1 En eur iez hag a internen. He mouez awechou gwän hag izel Strake vel koat sec'h er fornigel, Hag awechou e oa ken uhel Ha iudou hir ar gorventen. Konan Me oa hanvet Konan braz Ab Meriadek, Ab Daoulaz, Ha ma gouenn-tud oa brudet Er pewar c'horn euz ar bed. War Vro-Poher e renen Ha war Gerne penn da benn. Ama oun bet douaret Pemzek kam via tremenet. Sethu 'meuz klevet em bez Koulz ha c'houi, Bretoned keaz, Eun hekleo brezel o s6n Hag ar c'horn-boud o tiston. Har o terri gwask ar foz Ez oun savet kreiz an noz ; Dre urz Ior, tad an holl dud, 'Meuz trec'het ar maro mud. 'Meuz trec'het ar maro kri Evid dond da arvesti * Eur wech c'hoaz ouz Bro Arvor Kelc'hiet gant mein ha gant mor, (•} Dazdk| r Digiti: zedby G00gk 32 AN DELEN DIR Rag klevet 'meuz ar galvou O tiston er meneziou, Ha trouz treid ar Vretoned War ar garreg o kerzet. Klevet am meuz hon mibien O 'n em voda 'uz d'am fenn, O starda o renkou hir Vid lakat trec'ha ar gwir. Klevet am euz int bet c'hoaz Pell en tu all d'ar mor glaz Evid skoulma adarre Euz hon gouenn-tud an ere. Me glev e komzer bepred Brezonek 'n hon bro garet ! Tud varo, meulomp Doue Zalvo hon Breiz a-neve !... Gwenc'hlan Me eo Gwenc'hlan, ar barz t£r ! Ma ene zo deut seder P'am meuz klevet em bez dön Ma zelen he-un o sön. Hep na stoke biz a-bed D'he c'herdinier dir merglet, He deuz sonet koulskoude Ken lawen oa-hi ive ! Ha ! Perag n'allan-me ket Kana c'hoaz d'ar Vretoned, Digiti: zedby G00gk PEDERVED GWELEDIGEZ 33 Dond c'hoaz beo en Breiz-Izel Vid difenn bro ma c'havel ? Me garche trugarekaat Kernend a Vretoned vad A zo brema holl war zao Vid skoazella an emzao I Mez laket zo eun alc'houez Gant an ankou didruez ; War ma ieüzou dislivet, Ha war ma zelen merglet. Daoust da ze, meulomp Doue Zalvo hon Breiz a-neve ! NOMENOE Me eo an Nomenoe Brudet eun amzer a oe Braz ha kaer e oa ma Lez Roue oan war Vreiz a-bez : Me am meuz trec'het ar Gall Ar Norman hag ar Saoz fall. Daoust hag hen zo deut arre En Breiz Vihan eur roue Ma klevan e-barz ar bed Komz c'hoaz ouz ar Vretoned ?. Meulomp holl, o tud varo, Hon iez koz hag hon mam-vro : Pedomp Doue galloudus Da roi d'et trec'h hirbadus. Digiti: zedby G00gk 34 AN DELEN DIR Ar Balb Me n'oun 'med eur c'houer dister, Gwechall en Pleybenn noter. Mez Breiz am meuz difennet Daou c'hant vla-zo tremenet. Me meuz dalc'het gant enor Penn d'ar Gall Chauln, duk Arvor : Ouspenn daou-ugent parrez D'am galv zo savet a-bez ! Hed da hed ar Menez-Du E tec'he 'r Gall a bep tu ! En Timeur, en Sant-Hernin Chauln zo bet pillet ganin. Tal Kerahez oen lazet Gant eur vagad Gallaoued. Brema pa welan arre Ar Vretoned savet tre, E c'hoantefen mönd ganto . . . Paneved gwask ar maro ! Ar Chalotais Ar Chalotais oun hanvet. En Parlamant Breiz oun bet. Bet oun seiz via tremenet En Sant-Malo chadennet Vid difenn frankiz ma Bro ! Mez brema tud all a zo ! Digiti: zedby G00gk PEDERVED GWELEDIGEZ 3S Me o c'hlev en traoniennou Ha war lein ar meneziou . . . Tud varo, meulomp Doue Zalvo hon Breiz a-neve ! Gab WmAifANT Me n'oun 'med eur paour Chouan Ganet en bro Breiz Vihan. Mez pa'z eo deut tud Bro-Chall Da zigas d'emp giziou all, Da ziskar hon beleien, Hon brezonek, hon c'hreden, Me am meuz kroget em forc'h Ha d'ar gann oun eat gant lorc'h ! Ma c'halon he deuz tridet 'Klevet zo c'hoaz Bretoned. . . Meulomp, chouanted^varo Ar re a zifenn o bro ! XIII Ma c'halon vel eun dellien sec'het A dritaz em c'hreiz en eur glevet Mouez Gwinamant, ma zadiou karet O vennozi tud Breiz-Vihan . . . Digiti: zedby G00gk $6 AN DELEN DIR Kalz a gomzaz war e lerc'h goude, Mez ma diouskouarn a zordone Ha ma daoulagad a beurzerre : Na gleven, na welen ken man. XIV Deuz ar beure, an heol binniget A zavaz er penn all euz ar bed, Ha pa beurdorraz ma c'housk kaled £ sonjiz em gweledigez. Neuze weliz 'moa great eun hunvre ! Tresek an dosen' c'h iz an de-ze Hag e pigniz da-wir war c'horre : Ne oa ken roud 'barz nag e-meaz. Digiti: zedby G00gk EUR C HASTBLL KOZ X MEVEL AR ROUE GRALLON T6n : Kear 1%. Kommet : q ethu ama petra gane O Eur barz-baleer a Gerne En amzer goz, eun deiz a oe. « Selaouet holl, o Bretoned, An dra iskiz zo c'hoarvezet ! C'hoarvezet zo eun dra iskiz N'euz ket pell c'hoaz, er gear a Iz. Kanet : En palez ar roue Grallon A zo savet r£z ar mor dön, E roed eur goan vraz meurbed D'ar varc'heien ha d'ar brinsed. Digiti: zedby G00gk 38 AN DELEN DIR An daol oa dero, penn da benn, En he fewar c'horn, koueor melen, Ar plajou oa great gant arc'hant, An hanafou en olifant ; Ha war benn an holl dud pedet, Eur gurunen aour oa laket. Me ma-unan, gant eun delen, E-pad ar banvez e sonen. ' Ar gwin ru, deut deuz a Vro-Chall Rede deuz ar gwer war ar zäl ; Chufere melen ar Breton A beurentane ar galon. Pa pa ar banvez achuet War an tour uhel 'maint pignet, Vid seilet ouz roue Arvor O taol e hanaf* 'barz ar mor. 'N eur daol e hanaf 'neuz läret Da gement oa deut da weled : « Tud chentil, ha c'houi, marc'heien, Me ro ma hanaf aour melen, Me ro hanaf roue Arvor Da neb hen klasko deün ar mor ! » Oa ket e c'her peurlavaret Ar weren aour en neuz taolet, (*) Gweren gant eun troad, Digiti: zedby G00gk MEVEL AR ROUE GRALLON 39 Ar varc'heien blegaz o fenn. Ar mor oa dön, an dour oa ien. Neuze tispakaz deuz o zouez Ar floc'h iaouank Even Charmez, Even Charmez, mevel Grallon ; Hag e pleünchaz er gwagou dön. Ken skanv hag eur pesk arc'hantet Gant an hanaf eo adsavet. « Mir an hanaf, ma floc'h bihan, Hen gouneet 'c'h euz vid da boan. Mez mar kerc'hez c'hoaz hema all Da varc'hek vi hanvet raktal. » Eun hanaf arc'hant 'neuz taolet, Hag ar floc'h zo eat d'hen kerc'het. Ne glaskaz ket pell en dour du Ar weren 'neuz kavet dioc'htu. Ken skanv hag eur pesk arc'hantet, Gant-hi buan eo adsavet. Da varc'hek eo hanvet dioc'htu, Dirag ar brinsed en daou du. « Mir an hanaf, ma floc'h bihan, Hen gouneet 'c'h euz vid da boan. Hema c'hoaz mar 'c'h ez d'hen kerc'het, Ma merc'h Ahez vö da bried. » Hag eun hanaf koueor e stlapaz. Feaz-maro, Even a lammaz..,. Digiti: zedby G00gk 40 AN DELEN DIR Pell amzer c'hortochont gant nec'h. Biken na zistroaz d'an nec'h. Aboue, klever eur vouez iskiz O tond euz dönder dour Kear-Iz, Eur vouez truezus o tiston, A daol he malioz war Gralion. » Komiet : Sethu ar ganaouen ganq Eur barz-baleer a Gerne En amzer goz, eun deiz a oe. Digiti: zedby G00gk XI ME DA GAR, BREIZ ! (Da Bierz Laurenz t Pcngleuic y>) Riwall, a lavar Istor Breiz, Gwintet war Roc'h-Ellas, noz deiz, Gant eur vouez skiltr evel eur bleiz, Iouc'he d'an avel e werziou Hag a daole d'an hekleoiou £ gounnar hag e valloziou. Pa vize an nenv du spontus Hag uz d'an draonien ar c'hogus * Hag er gwabren ar c'hurun ruz, Pa vize spontus arvesti Ouz al luc'hed tan o luc'hi Vel klezeier dir o lintri, Oa spontusoc'h gwelet Riwall E vleo hir briz en dro d'e dal Evel eur vran zu o iudal. (*) Ar c'houmoul. Digiti: zedby G00gk 42 AN DELEN DIR Iudal a r& d'an aveliou *N eur disfia ar c'hurunou, Ken e krene an tosennou ; Gand e vouez trenk vel c'houez ar gwad E c'halve Breiziz d'an argad. « Harz gwaskerien hon douar mad ! » Me n'am meuz ket mouez ar Riwall, Vel e hini n'euz bombard all. -r- Enor d'ar Varzed a wechall — Daoust da ze e santan em c'hreiz Karante vraz evid ma Breiz Hag en he flaneden 'meuz feiz. Na zisfian ket an taran, Ma mouez, siwaz, a zo re wän, Mez en iez Breiz me a vouskan : Me da gar, Breiz ma Zadou karet, Bro ar brugou hag ar c'herrek. War gein da veneziou alaouret E kresk ar bleuniou el lannek. En da draoniennou lirzin ha dön Meur a emgann zo bet kroget, Ha meur a vrezeller a galon Dindan da reier zo beziet. Digiti: zedby G00gk MB DA GAR, BREIZ 43 Me da gar, Breiz, gand da vrezonek, Iez karantek, mar zo unan ; Iez an dud vad, an dud kalonek, Levriz vel leaz, krenv vel taran. Me da gano, en-dra ma vevin, Keid ma vö eun teod em geno Gant, em c'hreiz, an esper e welin An Trec'h o tond war al lanö I Me da gar, Breiz, dre ma'z out nerzus, Dre ma 'c'h euz feiz ha kalon vad. Mez ha gwä d'ar Vretoned kablus A dro o c'hein evid goapaat. Ha ! Riwall ! Petra e lavarfez Mar welchcz eur seurt viloni ? Gant eur glac'har vraz e hirvoudfez, Gant an heuz hag ar velkoni ! Me da gar, Breiz ar b6tred kaled Mignon d'an ebad ha d'ar c'han, A oar ober al Iez d'ar merc'hed Ha mervei dispont en emgann. Ennout oun ganet, ennout vevin, Ennout e c'hoantean mervei, Dindan da zou*r, sioul e kouskin, Ken douz ma bez hag eur c'havel. Pengleuic, d'id-te ar c'han-man War an avel mor e kasan. Digiti: zedby G00gk XII AN ERC'H Goloet an nenv a goumoulou briz, An douar tewal, hag an avel kriz... O pebez dudi gweled an erc'h kan O koueza stank 'päd nozveziou ar goan 1 Diouz va c'hambrik kloz, pa zellan er-meaz Gwen cz eo peb tra ! — Gwd d'ar beorien keaz ! Koanta kalzennou !... Vel eledigou E nijont mesk-mesk a-dreuz d'an oablou. Mond ha dond a rent ; diskenn ha sevel, Tarnij a beb tu m'ho c'has an avel. Kouezet int brema 1 Gwiskad ha gwiskad E c'holoont holl, prajou, lann, ha koat. Fulennou erc'h gwen, ken koant ha ken kaer ! Mousc'hoarzin a ret o treraen en er, Hag e seilet ig dre brennestr va zi : « Ez omp da vale ! 'Deuz ket ganorap-ni ? » Ia, et,.c'hoarezed 1 Mez bremaik, siwaz Ho korfou ken glan ha gwerc'hezed noaz A gouezo maro war an douar ien. .... Hevelep termen d'an erc'h ha d'an den. Digiti: zedby G00gk XIII MARONAD EUR MIGNON MARO (En envor E. de Ca.) Lavaret nevoa d'in, c'houec'h miz 'rog e varo Oa skoct 'n e skevent gant eur c'hlenved garo. En eur stoka e viz ouz e goste kasti, En nevoa lavaret : « Mignon, n'euz ken a spi ! » Prestik goude, brevet gand broudou ar c'hlenved War e wele, siwaz, e choraaz gourvezet : Päd c'houec'h miz ar c'hlenved gantan a c'hoariaz Vel eur c'haz kent laza al logoden dapaz. Ar paour keaz den iaouank ! Tri miz han, tri miz goan E c'houzanvaz, e vam bepred en dro d'ezan. E vam baour, ar glac'har o vantra hec'h ene Dirag-an a c'hoarze : dreg e gein a ouele. Pa vize tom an heol, ar c'heaz vize gwisket Hag en eur gador-vrec'h d'al liorz glaz käset. An heol a zeblante rei buhez d'ezan c'hoaz : Eur wech, en-d-eün, eurvad ! tro ar jerdin kerzaz. Digiti: zedby G00gk 46 AN DELEN DIR Mez pa zeuaz Here ha miziou hir ar goan Ar paour a adkouezaz war e wele, gwall glan. Ar paz a adkrogaz, ar ber-alan ive... Daoulagad e vam geaz a ouelaz a neve. UZ DA GORF MA MIGNON E ZO LAKET EUR BEZ Ar glao, en eur goueza, a fr&e ar prennestr, Iudal a r£ er-meaz an avel digabestr : Ouz o c'hlevet, ar paour a zeue trist e dal, Aoun en nevoa brema arog an amzer fall. Koulskoude an delliou a oa kouezet pell-zo, Ha bepred e yeve. « Marteze e savo ! » Digiti: zedby G00gk r MAROKAD EUR MlGNON MARÖ 47 'Me e vam. Mez eun deiz, ar medisin galvet A lavaraz d'an tad : « Peb esper zo kollet. » Ha 'vid gwir, an deiziou kenta a viz Chouevrer Ma mignon paour, am boa anveet ken seder, A beurwenvaz, henvel ouz eun dellien grazet, _ Hag e gorf triwecTi vlä oe käset d'ar vered. . . >± 1 'Uz da gorf ma mignon e zo laket eur bez, Bleün hadet gant e vam a skuill tro-dro ho c'houez Hag eur wezen elö, eun tammik a goste, Daougrommet he brankou, a ouel ha noz ha de. 3* Digiti: zedby G00gk XIV MOND DRE AN NOZ Digoüezet eo an noz, hag an devalijen A led he gweliou du war menez ha traonien, AI lapousik a daw e ganik ken joaüs Ha 'n e glud, er goudor, en em dastum da guz. An askilli-kroc'hen a droc'h an er distan, Hag ar chas-gward a iud gant moueziou hir ha gwan : Digoüezet eo an noz, spouron an eneou. -T- Mez eur beachour paour zo c'hoaz dre an henchou. Mez eur beachour paour a gerz dre an noz du. Na wel na hent, na foz : teval eo a bep tu. An avel o trouzal en delliou ar gwez braz A strafill e spered evel diston eur glaz. E dreid a stok bewech d'ar c'herrek ha d'ar vein. E ziouc'har zo glebet gant dour ar poullou brein, Ha pa Vh astenn e zorn da glask eun harp bennag Na gav euz a beb tu 'med er goullo ha gwag. Neuze e krog au aoun 'n e galon da ziskenn, Troidellat a ra e spered en e benn : Digiti: zedby G00gk MOND DRE AN NOZ 49 Kredi a ra klevet tud o heuill e roudou, Pe cTioaz, a beb koste, o tarnijal teuzou. . . Petra zo ? Hag e sonj er cTionchou bet klevet, Er c'hannerezed-noz, hag er c'hornandoned. Du ha du c'hoaz ! An hent diragan a hirra, Hag an avel faeus en-dro d'an a c'hoapa. Meur a hini a zo vel ar beachour-ze. Ar re-ze n'euz 'med noz ledet war o buhe. O c'hein a zo pleget ha nec'het eo o fenn : Na gerzont deiz ha noz 'med en devalijen. Ar re-ze vank eun dra en o c'halon : Ar Spi *. Bulumet eo o gwad gant an dizesper kri. N'o deuz ti 'bed. An Noz eo o rouantelez, Ha barnet int da glask hep kaout, hed o buhez. (•) Esper. Digiti: zedby G00gk XV MA BRO Da Charlez Ar Goffik a Eostik ». Ma Bro a zo duze, er pellder, Lec'h na c'houez ket ar gorventen. Na zeu di na tempest, na krizder, Na trubarderez, nag anken. Mez eur wahren skler e zo ena * Ha beradeiz torader an heol mad Hag eun ezen dener o c'houezä Dreuz da zelliennou glaz ar c'hoat. Ma Bro a zo duze, er pellder» Lec'h ma zo eur c'han peurbadus ! Deuz peb bod ha peb brank a gaver E tiskenn kan an evn joaüs. Eno kresk ar bleuniou ar purra Ha korzen ken glan al IUI : Ne neuz ket, mesk ar broiou kaerra Eur vro a ve henvel outi; (*) Eno. Digiti: zedby G00gk MA BRO 51 Ma Bro a zo duze, er pellder, En tu all d'an traoniennou dön. Me garche mond, hed da hed an er Da beteg d'id, Bro ma c'halon. Me garche kaout dioueskell buan Vel re ar goulmik vihan wen Ha treuz-didreuza an nenv ledan Vid mond d'am Bro, — da virviken ! O Bro, a zo duze, er pellder, Huanadi a ran warnout, Ha *n eur veuleudia da gaerder Em c'halon e sao an hirvoud. Pegoulz ec'h in d'ar Vro a garan D'ar Vro lec'h e ma ma c'halon ? N'oun ket, n'oun ket !... Mez c'hoaz e sonjan D'am Bro, 'kreiz-tre an daou vor dön ! ^WWWMWW Digiti: zedby G00gk XVI PENN-BAZ AR BREIZAD HA DERVEN AR PLOC'h (Da t Ian Mab GwilUrm » Ar Pustec). i n eun emgann, tost da Wened Ar Chouan-Brai a oa skoet, ■E Toull-didoullet e vruched dir E-kreiz ar stourm, gant taol eur bir. * Tom e oa bet ar sachaden, Emgann a oa a zen da zen, Hag ar Re-Chlaz, daoust d'o niver, O devoa kavet krog d'ober. Krog d'ober gant ar Vretoned A zo pötred da skei kaled Hag a ouve difenn o bro Beteg an eur euz o maro ! ( *) Ibil houarn, pe baionnettezen. Digiti: zedby G00gk PENN-BAZ AR BRE1ZAD HA DERVEN AR PEOC'H J3 Kouezet e oa ar Choiian-Braz, Hanter vruzunet e benn-baz : Gant e yrad ru evel an tan Ez eo brizet an delliou man. Mez araog mervel, ar Breton O tastum holl nerz e galon, Tatnmou e vaz e kemeraz, Hag en dpuar dön o sankaz.... O tra burzudus ! Ar skillien Zo deüt da veza eun derven, Eun derven bodennek, uhel ; Selaouet mad, tud Breiz-Izel ! Eur vouez krenv, deuz korf an derven Ouzin a gomzaz evel-hen : « Peoc'h da Vro-Vreiz en peb mare, « Rag Derven ar Peoc'h ez oun-me ! « Peoc'h da ouenn-tud ar Vretoned ! « Lezet breudeur pell-zo rannet « Da unani c'hoaz o c'halon « 'Uz da islonkou ar mor dön. « Peoc'h 'tre an dud ha peoc'h d'ar bed. a Ra vo gwelet al Lealded « AI Lealded o ren, o ren, « 'Dreuz da rouantelez an den. Digiti: zedby G00gk 54 AN DELEN DIR « Derven ar Peoc'h eo ez oun-me. « Ma fenn a dap beteg an ne ; « Ma brankou, a zelliou karget, « Prestik a c'holoo ar bed. « Ganet ez oun war zouar Breiz, « Ac'hano ma brankou eleiz « En em ledo dre Vro ar Gall « Ha bete Bro-Saoz, en tu all. a Peoc'h 'ta d'an diou Vreiz binniget « Broiou santel, broiou karet, « Peoc'h d'£ da zevel er gwabren « Dreist ar broadou all, ho fenn ! » Evelse komzaz ar penn-baz Deut da veza eun derven vraz Diwanet war hon bro garet, Vid he zernz, gwad ar Vretoned. Digiti: zedby G00gk ENOR DARREA ZOUG BEPRED GWISKAMANCHOÜ AR VRETONED XVII IOU! Enor d'ar re a zoug bepred Gwiskamanchou ar Vretoned, Ar c'houriz hag ar boudriou, Iou! Digitized by Google 56 AN DELEN DIR Pegen kaSr dillad ar Breton, Pa o dougan, trid ma c'halon, Salud gwiskamant ma zadou ! Iou! O ! Gwiskomp c'hoaz an dillad koz, Ar bragou-braz, ar chupen gloz, Dougomp ane en hon Goueliou, lou! Harz ar vez, en hano Doue ! Beza traitour, piou a c'houllfe ? Digouezet eo an amzeriou ! loa! Digiti: zedby G00gk xvra MOUEZ AN OROLACH « -txBtra lavar da vouez d'in-me, -L Orolach vihan zo aze ? Petra lavarez, pa ganez Tik-tak, hep gwech a-bed paouez ? » — t Me lavar d'id e ma *n amzer O vond a-biou gant founusder ! Bewech hag e sko va rnorzol, Eur munut ouspenn eat da goll. • Me lavar d'id da beb mare Dre va zik-tak didrugare Zo c'hoaz eur munuten kouezet Evid biken, en Tremenet. Me lavar d'id 'ma ar vuhe Evel eur vogeden en ne. Tremen a ra vel al luc'hed : A-boan int deut, 'maint dija eat ! Me lavar d'id na c'hounei Biken an amzer a golli. • , An den iaouank, ho ma karfe ! An den koz, siwaz, ma c'hallfe ! Digiti: zedby G00gk SO AN DELEN DIR Me lavar d'id 'ma ar iec'hed Vel eur vleuen buan gwenyet. Na fiz ket enni mar 'd out für N'hi dibab ket evid da stur. PETRA LAVAR DA VOUFZ JN-ME ? Me lavar d'id, hep ehana E ma tost ar marö ama> - A-boan am be great eur wech tik, Ez euz meur a zen maro-mik. Disk brema 'ta dre va c'hentel Embrega * d'amzer vel e feil, Difenn bepred ar Wirione, Prezeg da Vro ha da Zoue. » (*) Implu, Digitized by Google XIX EVID PEORIEN KARNOT Al lun kenta demeuz ar miz 'Ma de ar beorien, herve 'r c'hiz. Deuz ar beure, savet abred, O zac'h war o skoa daoubleget, Ec'h eont dre an henchou dön, Na joa, na klem en o c'halon. Mond a reont, hep gouzout d'e, Vel o c'herent koz, deziou oe. Mond a reont, tud koz, merc'hed, O zac'h war o skoa daoubleget. — « Pelec'h ez-te, plac'h Toull-ar-Blei ? » — « Da glask an aluzen, emel. Da glask an aluzen ec'h an, A zor da zor, goan evel han. » AI lun kenta demeuz ar miz, Roi an aluzen 'ma ar c'hiz — « 'N han an Tad, ar Mab, ar Spered, Tri ferson unan en Drinded, Digiti: zedby G00gk 6ö AK DttEN DIA Roet aluzen d'ar c'hlasker, Tudigou vad demeuz ar gear. Hon Tad pehini zo en Ne Roet d'in ma bara bemde. » — « Dalet, Marianna Loch-an-Dot Ha c'houi, Ar Vern, sethu ho lod. Set ho para Anna Iekel, Ha kig evid ho seiz bugel, » Eme ma mam, en eur astenn Bara gwiniz ha gwenneien. — « Bennez Doü a-greiz ma c'halon ! Doü da bardoni hoc'h Anaoü, # » Eme ar paour en eur voned, E beden gantan achuet. Bepred e talc'hin an envor Deuz peorien grommet an Arvor ; Peorien keaz, dilerc'h enoret Konterien 'n amzer dremenet. — Roet ba beorien Breiz-Izel, Er vereuri hag er c'hastell. — Digiti: zedby G00gk XX KIMIAD DA VRO-GEUMRI (En mii Eost 1899) Kenavo d'id, Bro ar Varzed — ken kaer, Bro ar Gorsedd hag an Drouized. Da gan zo brav, ha da verc'hed Ken dudius ha gwerc'hezed. Da vibien a zo tud nerzus, — ha t€r, Mez dreist-holl int karantezus Hag o c'halon madelezus ; Biskoaz na weliz pobl a-uz. : Me gar da dud iaouank, bepred — seder, Hint ive gar ar Vretoned, Deut euz a bell vid o gweled, Vid sklouma o daouarn kevred. Kenavo d'id douar santel ! — En e> Me glev huanad an awel A hirvoud kimiad xla Gawel Bretoned vad Bro Breiz-Izel. Digiti: zedby G00gk 62 AK DELEK ÖlR HENFFYCH WELL I GYMRU (Ym tnis Awst 1899) Ffarwel i ti, Bro y Beirdd — mor hardd, Bro yr Orsedd ac y Derwyddion. Dy gan sy 'n fraf, a dy ferched Mor ardderchog a gweryfon. Dy feibion sydd dynion nerthol, — a ter, Ond yn cnwedig ydynt dynion caredig Ac eu calon yn ddaionus, Erioed ni welais pobl yn uwch. Mi garaf dy ddynion ieuainc, bob araser — IIa wen, Hwynt hefyd a garant y Frythoniaid, Wedi dod o bell i 'w gweled, I giymu eu dwylaw i gyd. Ffarwel X ti, ddaear sanctaidd ! — Yn yr awyr Mi glywaf ochenaid yr awel Yn susurro Ffarwel i Gawel Brythoniaid mad Gwlad Llydaw-Isel. MAMWWXAMVWtA« Digiti: zedby G00gk XXI N'ANVEZEZ-TE KET AR BOAN GUZET? N'ANVEZEZ-te ket ar boan guzet, Ar boan na greder diskoueza ? Poan ar galon pe boan ar spered Ho flemm hep na liret netra ! Me 'meuz bet c'hoant gouela era buhe ; Gouela na reen ket koulskoude ! Aliesoc'h evid d'am zro Am meuz bet stänket ma daero. N'anvezez-te ket ar galonad, Pa weler an traou a garer O teuzi a gaouad da gaouad, Ha mond a-eneb na c'haller ? Me am meuz bet aliez sonjet Gant ar rann-galon vizen marvet, Rag biskoaz da zen all n'am meuz Dizoloet poaniou ma c'hreuz. N'anvezez-te ket flemm ar gounnar Dirag an Tonkad* didruez O verka d'ec'h eun hent a c'hlac'har, Ha d'ar re all, hent levenez ? (*) Satalite. Digiti: zedby G00gk 64 AN DELEN DIR A-wechou am meuz bet ar greden Oa pep-hini 'hanomp eur blouzen, Hag ar bed vel eul laz-dorna Lec'h 'traill Maro hag Ankouna. N'anvezez-te ket an Dizesper Dirag traou n 'aller kaout gwell, Dirag da oaled ien ha gouler, Da wele kazus, da vro, pell ?... Ar chaden zo stag deuz ma diouc'har „ A zo gwall bounner. Ha ma glac'har An hini *ra d'in hirvoudi Eo n'allin biken he zerri. Digiti: zedby G00gk XXII AR CHORN-BOUD ARM D'Ar Braz « Strew ar Mor ». Gouest da veza kanet war don : r Ar Souben hea\ ». Arog krigi kana, isku% a (fhoulennan Digant kement hini a %o pre^ant atnan (bis). M e a gan Breiz-Izel ha gouenn ar Vretoned : Klevet tud koz, ha c'tioui mibien neve c'hanet. Abaoue hir amzer gouenn nerzus ar C'helted Tal ster an Ankounac'h eve dour ar c'housked. War he c'hein eskernek tremene 'r c'hantvejou, Kar an Ankou rede dre he gwenojennou. Mez eur iouc'h zo klevet, iouc'haden an emzao, A c'halve ar C'helted da zevel en o zao. Klevet eo deuz Karnot bete kriben Arre, Deuz traonien an Elorn bete krec'h Mene-Bre, Dalek tosen Vrasparz bete Gwened-Izel, Deuz porz an Aberwrac'h da vek pell ar Frehel. Digiti: zedby G00gk 66 AN DELEN DIR Evidon oun lawen : sonet 'meuz ar c'horn-boud, A-dreuz didreuz d'ar Vro 'meuz taolet ma Hirvoud. Pignet oun gant ar c'horn war dosen Sant Wehaz, Pegen lern eo e vouez, Doue, körn an Hir-Laz. Koz eo, ha louedet, ha kizellet en arm, Pegen skiltr ha skrijus, dre Vreiz-Izel pa c'harm ! Pardonet d'in, Breiziz en douar gourvezet Mar 'd oun eat da zihun ho ludu morgousket. Pardonet d'in Marzin, ha c'houi ive, Riwall, Gwenc'hlan Diouganer, ha te, Minouz an Dali ; Pardonet d'in, Barzed brudet ar c'hantved-ma, Mar meuz sonet ar c'horn re skiltr an dro genta. Rag peurevet hon euz, Breiziz, li ar chalir, Poent eo brema reüdi kerden an Delen dir. Vel gwagennou ar mor, a drouz, a ruill bepred, E vo gwelet prestik bagadou ar Varzed O veui Doue, torrer ar chalmou didrue A chadenne hon gouenn war riblou al Lethe. * (*) Ster vraz ar Maro. Digiti: zedby G00gk XXIII DALL KORLE Deüz ar mor beteg ar mene Piou n'euz ket klevet Dali Korle ? • Pa *z eo koz, vel pa oa krennard N'eu* gret nemed sön e vombard. Deuz ar raor beteg ar mene Sön Dali Korle. Pa oa iaouank e söne drant Ken e tride ar merc'hed koant, 'N e gozni e hirvoud muioc'h, Hag e döniou a ve kateoc'h : Deuz ar mor beteg ar mene Sön Dali Korle. Dali Korle a zön hag a zön En abaden hag er pardon. £ zaoulagad na welont ket Met skanv eo penn e vizied. Deuz ar mor beteg ar mene Sön Dali Korie, Digiti: zedby G00gk 68 AN DELEN DIR Dali Korle biken na welo, Rag e zaoulagad zo maro, Mez e vombard, mistr ha seder A gan evei eun alc'houcder. Deuz ar mor beteg ar mene Sön Dali Korle. O lintri, mar na weler ket E ene 'n e lagad gwenvet, Er wabren vriz 'ma o nijal Mesk re ar sonerien gwechall. Deuz ar mor beteg ar mene Sön Dali Korle. Brud ar sonerien a zo ber : Pa vint maro, o ankouaer. Mez dalc'het envor euz an Dali Pa vo bet gaivet d'ar bed all. Pedet deuz ar mor d'ar mene Vid Dali Korle. Digiti: zedby G00gk E ZA OU LAG AD NA WELONT KET MEZ SKANV EO PENN E VIZIED Digiti: zedby G00gk XXIV DELUOU SECH Sec'h eo an dellien er foz du Buan ez aio da ludu ; Ken kraz eo he c'horf a beb tu l Gwechall, stag ouz bek ar wezen E c'hwarze da c'houez an ezen, 'Mesk he c'hoarezed glaz-melen. Gwechall, pa vize ar storm braz O iudal er gwez gant trabaz, Dispont, e c'hwarze 'n dellien c'hlaz. Mez reo Here zo digwezet Hag an Diskar-Amzer kaled, An dellien vihan zo kouezet. Mesk he c'hoarezed, sec'h vel-t hi Eo kouezet er fank hag er pri. An dellien baour na vevo mui 1 Kaer en deuz an Heol arc'hantet Hag al Loar aour, hag ar stered Skedi krec'h ar gwabrennou kled, Digiti: zedby G00gk DELUOÜ SECH 71 An dellien graz a 20 maro Ha biken moi na adsavo : Skornet eo evel an Anko. 'Velse esperiou ma ene Zo tec'het 'n eil goud' egile, 'Vel, kreiz eun nozvez, eun huvre. «^»wwwvt/ww» Digiti: zedby G00gk XXV MALLOZ AR BARZ KOZ O VERVEL Da Loeiz Tiercelin. War ddn : An dur^unel, pe c'hoaz war hini ar Hollaika (Bar^ai-Brei^, deillen XXXVI). « qethu me gwelet kam goanvez, O Echu eo ma redaden ! Deuz Gwened betek Porz-an-Trez Am beuz sonet ma zelen, Er c'hastell hag er maneriou Ha dirag oaled ar c'houer, Eil ilizou ar parreziou, Ha ma-un el lanneier. Bevet 'meuz keid hag ar brini Keid hag an dero kaled ; Marvet e zo meur a remzi Aboue ez oun-me ganet ! Chomet oun brema ma-unan I N'anvezan ken tud ma bro Ha tud ma bro, braz ha bihan, A c'hwarz war ma gwalleurio. Digiti: zedby G00gk BBVBT *MEÜZ KEID HAG AR BRINI O sön klemmus v6 klevet. Hag an noz neb a dremeno Dre wenojennou ar c'hoat Da zelaou ar sön e chomo Hep gallout biken pellat. Hag e teufont a vandenno Boemet gant sön an delen ! . . . Mez an delen vö o maro Rag ne zistrofont biken ! Unan beo c'hoaz, o mar befe E-touez raa mignoned koz Hennez da vihana gasfe Ma eskern kämmet d'ar foz ! Mez siwaz n'euz ken eur c'hristen Na war zouar na war vor Ac'h anvez ar soner telen A hirvoude dre Arvor. D'in-me pa vin bremaik maro Glaz a-bed ne vo tintet ! Ama, 'kreiz ar c'hoajou dero, Den na ouezo vin kouezeti Ma c'horf mesket gant an douar A vo boued d'ar griziennou, Teuzi a rai evel ar c'houar Vid delc'her beo ar goulou. . . Mez mar ne sön ket ar c'hleier Ar c'hanv d'ar barz dilezet, Ma zelen goz e-barz an er, Digitized by Google 74 AN DELEN DIR Hag era gwele douar skornet E-pad ar c'housk heb dihun Ma c'halon a vo frealzet Rag na gouezin ket raa-un ! 'Päd tri rerazi ha tri-ugent An delen goz a dinto. Dalc'h eta da vond gant an hent, Gwaz d'an hini zelaouo !... Gwaz a vo da dud ar vro-ma O deuz am dianvezet ! Hast, o Maro da zond brema, Ma c'halon a zo houbet. » Ar Barz zo kouezet war al leür Vel eun derven diskaret. An douar d'an hevelep eur Dindan e gorf zo skarret. Tra ma save *n delen santel En eur dinta barz an er, Muzellou ledan ar skoassel A zerre war ar c'haner. WVyvywwvyyYt Digiti: zedby G00gk XXVI AR PIRCfflRIN KLANV E GALON W Um Fenster stand die Mutter, Im Bette lag der Sohn. « — Willst du nicht aufstehen, Wilhelm, Zu schauen die prozession? » (Heine). Kichen ar prenestr oa 'n he sav ar Vam, En e wele oa gourvezet ar Mab. a — Ha na c'hoanteez ket sevel, G willer m, Da heuil ar prozision ? » Ac'hanta, ma mab keaz" Gwillerraik Ha na zeüi ket d'ar pardon ? Me a wel eo klanv da galonik... Deuz da heuil ar prozision. » « — Ia, klanv ec'h oun, em c'hreizik, siwaz, Rag eur gouli doun eo am zroc'h ! Maro eo ar plac'h hag am c'haraz Marc'haridik koant a Goatloc'h. » (i) Henvelidigez euz a Heine, eur barz allamand, an deuz savet ar werz Die Wallfahrt nach Kevlaar (Pirc'hirinach Kevlar). Digiti: zedby G00gk 76 AN DELEN DIR « — Mam Doue, ma mab, zo truezuz, IecTied ar galon roio d'id : Fiz en he c'halloud madelezuz, Me ielo d'ar pardon ganid. » Da bardon ar Werc'hez kustumer Digas gouloueier kouar gwen : Hcd ar prozision o douger Gant doujanz, epad ar beden. Pe c'hoaz e tigaser vel provou Izili moullet 'barz ar c'houar, Vid goulen dre ar seurt kinnigou Iec'hed ar c*horf war an douar. Neb a zo klanv e c'har pe e droad A zigas eun troad pe eur c'har ; Neb zo gouliet en e zorn mad A zigas eun dornik en kouar. Hag ar vammik paour a lavare D'he mab, da zerc'hent ar pardon : « — Gra eur galon gouar, 'ma ar mare, Vid dougen d'ar prozision. » Digiti: zedby G00gk AR PIRC HIR1N KLANV E GALON 77 Gwillermik a voullaz eur galon Er c'houar deut deuz rusk ar gwenan, Ha gant e vam ec'h iz d'ar pardon Vid rci d'ar WercTiez e brov glan. « Setlm ma fkinnig d'in O Gwerc'hez, ma Mam vad l Iafha ma Jhalon $in Rag gwenvet eo da-vad I Deut oun gant ma mam baour, O Gwerc'fxz dibefhed Da rei d'id, elec'h aour, Eur galon gouar moullet. Silaou oui ma Jeden Ha hadser ma gouli l Ro d'in-me ma goulen Ha meület vi, Mari I » Ar mab hag ar vam zo distroet Leun a esper d'o zi bihan. Ar mab war e wele zo kousket : Ar vam a veil en körn an tan. Digiti: zedby G00gk 78 AN DBLEN DIR An deiz-warlercTi, dre ar prennestrik, Ar gouiou-deiz en em zilaz, A nijaz en dro da Willermik Hag a gurunaz e dal glaz.... Ar vam deuz he mab pa 'deuz seilet, C'hoant gouela zo deuet d'ezi : « Ma mab 1 Da galon zo gwellaet 1 Meulet vi koulskoude, Mari ! ! » IWWWM^^W* Digiti: zedby G00gk XXVII HENT AR GEAR Melus ydyw ymneillduo hyd rodfaoedd mebyd gwyn Gadael pawb ar ol, a dringo gyda'r awel dros y bryn. (Bryfdir). Melus ez eo en cm denna hed gwenojennou bugaleach gwen Lezel peb den a-dren ha pigria gant an awel dreuz ar roz. X AN hini kollet en peil bro Pell deuz e di hag e gerent Kement tra 'neuz a gav c'houero Hag a hunvre d'an amzer gent. Mez pa ve peurc'hret e hunvre E spered a chom goul-hanter, Ha skuiz, e lez e ved neve Evid dond c'hoaz war hent ar gear. II Ar martolod war ar mor d6n A zonj 'n e vestrez ha 'n e vro. Pedi a ra 'greiz e galon Evid e dad a zo maro. Digiti: zedby G00gk So AK DELEN DIR Ha pa ve 'bek ar wem uhel, Dihijet gant an awel ter Hen a bed ar Werc'hez santel D'hen digas c'hoaz war Jjent ar gear. III An den prizoniet er vac'h du Pa na wel ken a sklerijen Nemed mogeriou a beb tu Hag eur gwele kaled ha ien, E zaoulagad a dreuz an nor Ha mein louedet ar voger 'Vid seilet 'uz douar ha mor Euz an hentik a gas (Fe gear. IV An hini red d'an labourat En eur gear vraz euz a Vro-C'hall Da bed mare, e kav eo mad En douar e gavel sonjal. Klask a ra koste Breiz-Izel Ar sul da noz, p'en de amzer, Hag en eur vale, t6l eur zeil War-zu an hent a gas d'ar gear. Digiti: zedby G00gk titttf AR ÖEAft An den klanv ebarz e wele, Staget eno gant an derzien, A gav didu bepred neve O hunvrea d'e geriaden, Hag e sonj d'ar cTioulz ma c'hallo Gwellaat, evid mond dibreder <jant an hent-houarn, d'e gorn bro Da heoliata war hcnt ar gear. » MMWWOWWWIW » Digiti: zedby G00gk XXVIII MOUEZIOU AN NOZ N'ho peuz ket klevet deuz an noz o sevel moueziou tro-dro Vel galvadennou eur bed all ; vel seblanchou ar maro ? N'ho peuz ket klevet war an aod gwagou ar mor o trouzal Vel harzadennou eur c'hi paour ouz al loar wen o harzal ? — Moueziou an holl dud bet beuzet hag o vreina deün an dour Ec'h eo klemmou trist ar c'hoummou zeu da lipat an treaz flour. N'ho peuz ket klevet er menez an avel klemmus o son Vel hekleo an traou tremenet ; evel garm an Anaon ? — Moueziou ar bed o hirvoudi dindan gwask an noz tenval Eo mil drouz an avel sklentin dreuz d'an delliou o iudal. N'ho peuz ket klevet aliez er c'heriadennou bihan Moueziou ber o treuza an ear evel flammijennou tan ? — Moueziou ar berejou ec'h int, raouez ar re gousk 'n o beziou, Moueziou ar c'harneliou Aerius lec'h ma vrein o eskerniou. Digiti: zedby G00gk MOUEZIOÜ AN NOZ 83 N'lio peuz ket klevet a-wechou, pa grog an noz da ziskenn Evel eur c'houezaden zbter o tremen a-uz d'ho penn ? Eun drouz ken skanv ha ken buan na ouiet pelec'h e ia, A ro vel eur vuhez nevez d'an den ha da gement tra ? — Mouez braz Doue o komz d'ar bed eo an ezen dener-ze Ha pa hi c'hlevfot o tremen, savet ho penn tu an ne. m0*0*A0**A**m***0 }' Digiti: zedby G00gk XXIX BRO GOZ MA ZADOU War an tön kaer keumraeg : Hen Wlad jy Nbadau. Modwk £ m m Ni. Breüiz a jfa Jon, ka.romp hon jjvrir r f i J j ^ Vre! 6ru _ det eo an Ar.vor dre ar bed tro- dro. Dis-poirt'kreizar bre.zel, hon za.dou ken * j j j u i j. i mad. A skuiUaz e.vi'Ji o üwa^ Digiti: zedby G00gk BRO GOZ MA ZADOU 8j I fi\ , ^ £ g=p m MWf ma Mam-vrome £ar ma ■J J M /3U^irf § Bro. Tra ma vo mor 'vel mur Vi he * fMJjlJJ J ^^-L^ zro, Ra vclzo di _ oa.bestr ma ßro! Ni 'Breiziz a galon, karomp hon gwir Vrö ! 3rudet eo an Arvor dre ar bed tro-dro. Dispont kreiz ar brezel, hon tadou ken mad, A skuillaz eviti o gwäd. Diskan O ma Mam-Vrö! me gar ma Bro. Tra ma vö mor 'vel mur 'n }je %ro, Ra ve%o digdbestr ma Bro l Breiz, douar ar Sent koz, douar ar Varzed, N'euz bro all a garan kernend 'barz ar bed. Digiti: zedby G00gk 86 AK DELEN DIR Pob menez, pob traonien d'am c'halon zo kaer Enn6 kousk meur a Vreizad ter ( Diskan : O ma Mam-Vrö! Ar Vretoned a zo tud kaled ha krenv ; N'euz pobl ken kaloneg a-zindan an nenv. Gwerz trist, sön dudius a ziwan eno, O ! Pegen kaer ec'h out, ma Bro ! Diskan : ma Mam-Vrö! Mar-d *eo bet trec'het Breiz er brezelliou braz He iez a zo bepred ken beo ha biskoaz. He c'halon birvidik a lamm c'hoaz 'n he c'hreiz, Dihunet out brema, ma Breiz ! DiSKAN : Oma Mam-Vrö! Digiti: zedby G00gk XXX DAOULAGAD AR STERED Kinniget d'hon Tod ni, ar Vretoned, da Hoüva Mön, Ardb-Droui\ an boll Var^ed. Pell pell, duze, a-z-iouc'h d'hon penn Hed an noz, luc'h ar stereden Vel eul lagad bepred digor. 'Wechou he bannou a van kuz Vel sellou plac'h karantezus, 'Wechou ruillont vel koummou mor. Me gred ar stered bihan gwen A skuill, an noz, ho sklerijen Zo daoulagad euz eur bed-all : Eneou staget gand Doue Ouz an oablou uhel, duze, Da vesa 'r bed, en noz du-dall. Daoulagad ho deuz, a dra skler, Ar stered bihan ken seder ! Hint hepken a wel daou c'hoantus Pa 'c'h eont, en nozveziou han Dre ar prajou, en eur ganan 'N eur lavaret traou dudius.... Digiti: zedby G00gk 88 AN DELEN DIR Daoulagad ho deuz, a dra zur ! Meur a wech, 'barz em flijadur, Am meuz ho gwelet o c*hoerzin ! Meur a wech, 'barz em c'halonad, Pa seilen ouz ho daoulagad Ma c'halon adteue lirzin. O stered bihan, a lugern Darn hoc'h-unan, darn bern war bern, Me ho kar vel gwerc'hezed kaer... Daoust ha petra e sonjet-hu Demeuz hon zammik boul ludu A ruill noz-de dreuz d'an dönder ? LLYGAID Y SER Cyfiwynedig i 'n Tad ni, y Frythomaid, i Hwfa Mos, Arcbdderwydd yr oll Färdd. Ym mhell pell, acw draw, uwch ein penn, — Ar hyd y nos, Uuchedena 'r seren — Fei lygad bob amser yn agor. — Gweithiau ei phelydrau a gudd — Fei edrychiadau merch gariadus, — Gweithiau rholiant fei tönnau mör. Mi gredaf fod y ser bychain gwynion — A daenant 3m y nos eu goleuni — Llygaid o fyd arall ; — - Enetdiau clymedig gan Dduw — Wrth yr wybreu uchel, draw, — - I fugeilio 'r byd, yn y nos du dall. Digiti: zedby G00gk DAOULAGAD AR STERED 89 Mae ganddynt llygaid, yn ddiau, — Y ser bychain mor syber ! — Hwynt yn unig a welant dau garwr — Pan elont, yn nos- weithiau *r haf — Trwy 'r ddolau, tan ganu, — Gan ddweyd pethau dedwydd.... Mae ganddynt llygaid, yn sigr! — Llawer gwaith, yn fy mhleserau, — Gwelais 'nhw yn chwerihin — Llawer gwaith, yn fy nolur — Pan edrychwn at eu llygaid — Fy nghalon a ad- detiai Ha wen, O ser bychain a wreichionwch — Rhai ar wahan, rhai yn lliaws — Mi garaf chwi fei gweryfon teg... — A phabeth yr ydych chwi yn nieddwl — O'n bwl fechan o iudw — A rholia nos a dydd dros y dyfnder ? Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk SKEUDEN AR GARANTEZ Digitized by Google II SÖNIOU HA KANAOÜENNOU (Sönes et Chansons) Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk (*) Muzel. HUANADEN Plac'hik iaouank a garan Deuz d'am c'hichen ! Ma c'halon verv pa welan Da ziouchod gwen. Tro warnon da zell lirzin, Da lagad glaz ; Tosta da ieüz * o c'hoarzin Deuz ma zal noaz. Ma fenn zo leun a breder... Da alan dorn A ziskarg ma zal, pounner Evel ar plom. Bea Vh out-eur gwir evnik A gan d'an heol 'N eul lammet war e vodik Mistr ha direol. Hogen vel an evn, siwaz, Pled na daolez D'ar bugel paour da garaz Eun deiz hirnez ! . . . Digiti: zedby G00gk EN EUR GLASK KISTIN ME ankoua trubuill ar c'heariou Pa'z an war ma c'hiz d'am meaziou ; Pa zistroan d'am c'horn douar £ pella ouzin peb glac'har. Eno plij d'in mond da neüial Gand ma mignoned koz gwechall Mont da Goat Freo da glask lus glaz Checha'r berchen ha c'hoari-vaz. Mond da graoua war ar girzier, . . • Gant godel c'houllo dond d'ar gear, Mond da verc'heta deuz an noz Er pardoniou, er festou-noz. Ha pa zeu Here, me blij d'in D'abardae mond da glask kistin, Da gistina er parkeier, Eur bragou tammet war ma rer. War eur c'hleüz uhel, er Roz Wen E zo eur pemp pe c'houec'h gween, Gwe bodennek, leun o bodou A gistin ken teo ha podou. Digiti: zedby G00gk EN EÜR GLASK K3STIN 95 Keid ma fcrap unan er ween Gant eur pikol mad a walen, Egile a chom dindan-hi D'o bernia hini da hini. « Tro d'e" ta, pötr, gant da walen ! Mez na goueez ket war ma fenn ! » 'N eur gouea, 'r c'histin alaouret A zilam war ar park kaled, Darn a zo du, dam liou an tan, Darn a ziglör *ne o-unan Ha kalon ar gistinerien A drit lawen en o c'herc'hen. « Dastum mad 'ta pötr ! Ha diwall Da lez war da lerc'h gant re all ! » — « Tao da vek ! Me o dastum holl. Kred hardi n'a'i ket un da goll ! » Pa zo berniet eun nebeud mad E ve great an « engal » timad. Kontet an traou. Beb a hanter A ia en sac'h an daou gomper. Ha deuz an noz, a-c'houde koan, Holl dud an ti en dro d'an tan E ve rostet eur c'hrilladen, Eur c'hrilladen kistin melen. Awechou ve bravoc'h ar bed Pa zeu da zigouea merc'hed, « Hola 1 Laeron ar c'histin ao ! Lodenni ! Pe vö jabadao ! » Digiti: zedby G00gk 96 AN DELEK DIR Red e ve rei o lod d'eze ; Fachiri plac'h, piou a c'houllfe ? Mez mar be 'n eur prad en kichen Eun tammik koantik berjelen, Eur verjelenik o vesa, Neuze. • . ankouaer kistina Pe gentoc'h na n'ankouaer ket. . . Rag ar c'histin 'c'h er da dapet E ve douget d'ar vlondinen Evid eur pok pe zaou hepken. Mez prestik e sao ar c'hoari War zigare ar c'histin kri. Ar plac'h a glask redeg d'ar gear, Ar potr a grog *n he davanjer. Ar saout, gant sellou dipoupet A zell. . . ha na intentont ket. — « Laika ! 'Ma an noz o toned ! Poent eo d'in mond gant ma loned ! » Hag eo lammet kuit digantg. Pell goude m'eo deut du an ne, E klever c'hoaz en henchou dön Iouc'hadennou hir o tiston, Iouc'hadennou kistinerien Hep kistin, mez kalon lawen. <«W»^^^«^^«»^<M»I Digiti: zedby G00gk VEL EUR FLEUREN ER PARKOU BRAZ PIGOR E OA HE LAGAD GLAZ III MELIA VEL ma kanaz Brizeuk e zousik Arzano Me a garche ive rei da c'hoüt eun hano... Laret d'an aveliou, da gern ar menezioü Hano eur plac'h iaouank, eur verc'h deuz ar meaziou Digitized by Google 98 AN DELEK DIR He deuz flemmet eun deiz ma c'halon glac'haret Hag eul louzou a beoc'h warnezi diveret. Kan eta, ma zelen, kan an amourousded, Ar merc'hedigou glan ha pur en ho spered Kan ar prajeier dru hag ar brouskoajou glaz, Abred awalc'h, siwaz, e hirvoudi varc'hoaz. Pa oan eur wech o klask kraou iel, Lec'h kraou, kaviz eur durzunel. He stam 'n he dorn, oa azeet O vesa 'r zaout hag an denved, Azeet 'mesk ar c'hoat kelve, Henvel euz eun £1 euz an ne. O ma Doue, pebez dudi ! Ken na greden dialani. Mez a-boan he deuz ma gwelet, Ec'h eo zavet, vel spouronet. « 'N han Doue, plac'h, na spontez ket ! Chom ama : n'az po droug a-bed ! » Chomet eo neuze *n he zao krenn : Hi a zelle, hag e seilen. ' Pe El pe verc'h ? Diez läret. Krog oun bet dioustu d'hi c'haret. Hon daou dindan ar boudou glaz, Kreiz ar c'hlazen hag ar ieot braz, Digiti: zedby GpOgk MELIA 99 Hon deuz kontet 'päd pell amzer : He zal oa ken glan ha ken skler ! Melia vize great anezi : Na roed hano all d'ezi. Hag en Pont-Marzin e veve, 'Kreiz tre ar ster hag ar mene. Meur a zeiz han 'meuz tremenet En he zi glaz ha kempennet. Pegen skanv oa he dornik gwen Pa ziskarge ar jistr melen ; Pegen digor he lagad glaz, Vel eur fleuren er parkou braz ; Ha pegen flour he chodou ru Pa laked eur pok a beb tu ! Pa vize 'barz an abaden Oa eur souez evid peb den, Souez, ken plean vel ma lamme Ha ken gweon vel ma c'hourgamme. Dirag-hi, ma fenn a oa ter, Mez, allaz, ma c'halon oa gouer... Gouveet 'deuz 'meuz hi c'haret ? Anzao biskoaz n'am meuz kredet. Eun deiz, 'meuz kuitaet ma bro. ... Glebiet an hent gant ma daero. Digiti: zedby G00gk IV MEUA (EüR BLOAZ HANTER GOUDE) Siwaz ! Sonjal awalc'h a ren Oa ar gwalleur a-uz d'am fenn. « Kenta gwech e teui d'az bro, Da galonik paour a skarro ! » Vid gwir, oun brema enkrezet. Ar verc'h a garen zo kollet. A-boan deut en hostaleri E laraz eur wreg euz an ti : « Melia zo eat er-meaz ar vro, Varc'hoaz a vezo eur miz zo. » Ar gaoz n'ara raoa ket peurglevet Evid gouela, er-meaz oun eat. An ti briz e-lec'h ma vevaz Zo brema diberc'hen, allaz ! Kaerder ar meaziou, tro dro holl, Evidon a zo eat da goll ! Digiti: zedby G00gk MELIA 101 Evel eun evnik pennfollet Dre ar parkeier ven gwelet, Pleget ma fenn, hag o sonjal Er blijadurezou gwechall. Pa Vh a war he lerc'h raa spered, D'ar gear vraz lec'h m'eo divroet, Hi, paour keaz plac'h gwerc'h ha dinam Nijet diwar barlen he mam, Nijet, hag eat da glask fortun Ken iaouank, hep eun harp, he-un ; O, neuze, kinnigan moned D'hi gweled d'ar penn all d'ar bed. Da laret d'ei, war ma daoulin a Melia ! Deuz c'hoaz da Bont-Marzin !! x> Sot oun ? Marteze. N'ouzon ket. Leiz ma c'kalon 'meuz hi c'haret. Gouveet ac'h euz ze, lavar ? Nan, nan ! Eno 'ma ma glac'har. Digiti: zedby G00gk MELIA Melia goant, sonjal a ran c'hoaz ennout. Pelec'h out brema ? Daoust hag eürus out ? Daoust hag hen karez menel en Bro-C'hall En eur gear ken braz, em-mesk tud ken fall ? Daoust hag hen biken na zi mui d'ar vro Da frealz da vam araog he maro ? Daoust ha da galon a zo gwerc'h bepred Bretonez vihan, 'n eur fabourk kollet ? O ! Gweled a ran da gambr, 'n eur « bemped », En eun ti bennag lec'h zo Bretoned : Eno 'm out lojet gant eur c'henvroad Da c'hortoz ez po kavet eur plas mad ! ... Awel ar menez a dremen buan. Buanoc'h evid ma huvreou, nan ! 'Ch-euz ket sonj, eun deiz ma oamp asamblez Stagiz d'az korfen eur vrochen berlez ? Hag e lavarchez gant sellou seder Tra ma kemeren eur bouchik tener : « — Seil penöz e luc'h, ar spillien arc'hant 'Barz ar pardoniou, ho na me vo koant ! » Digiti: zedby G00gk MELIA IO3 Dirag ar prennestr, skler gant heol Even £ troez anei en da zornik gwen... Ankouaet az poa, £1 am euz karet Lavarout ar ger am bije goullet : « — M'hi miro dalc'hmad en envor diouid ! » En envor diouin !... Siwaz, et eo 'kuit. Doue da roi d'id an evurusted. Evid ma hini, pell 'zo 'ma kollet. Digiti: zedby G00gk VI MELIA Ma-unan war ar boulouardou Lec'h ma kouez an noz hirvoudus, E savan ma spered a-uz, Hag e klevan trouz braz ar ruiou : E welan gweturiou, kirri Mesk ouz vesk gant tremenidi, — Merc'hed ha paotred brec'h ouz vrec'h, Ha nie, war eur bank, er gwelec'h * — Nag a gant a c'histi, ma Doue ! Vel ma rodont vel diaoulezed... Ar re-ze ive a zo bet Gwerc'h ha diflam eun deiz, marteze ! Mez brema ez int holl hudur, Mitizien louz ar blijadur, A werz ho c'horf hag ho ene Vid eur seblant a garante. Brema 'welan, 6 plac'hik santel A gariz, ouz troad ar mene, (*) SoHtudc. Digiti: zedby G00gk MELIA 105 Pegen kaer e oa da ene... Pebez tenzor zo eat da avel ! Brema 'sonjan gant dizesper D'ar braden c'hlaz, e-tal da gear, Hag hi henvelean, siwaz, Gant boulouard sec'h ar gear vraz ! Eun abardevez — evel houma — Glaz an nenvou vel da lagad, Oamp kichen ouz kichen er prad, Te o vrega, me o vutuna. Greiz-hoil, er brouskoat en kichen E klevchomp hirvoud eur gaouen, Hag e lärchez, tristik da zell : « Daoust ha gwall-eur Ve, Vo ket pell ? » Me gav d'in ar gwall-eur zo kouezet War da benn ha war ma hini. Aoun am beuz, paour keaz Meli, Vefe kollet ive da c'hlanded... Noz eo war ar boulouardou : Me glev kleier an ilizou O tintal eun Angelus ien... Vid Melia 'meuz great eur beden ! Digiti: zedby G00gk VII Digitized by Google HUDÜRNEZ 107 Konta 'reaz pez a lennfet, E-kreiz ar stagadennou dineüz Kreiz-tre ar gwin hag ar moged. . . Ma tregerne ma c'halon em c'hreüz. — « Eur wech, 'mezi gant mouez viber, Em farroz, stok da droad ar mene Ec'h anaveziz ma gwaller, Eun den iaouank flam hag am c'hare. Päd miziou hir hag evurus En em garchomp evel an eled : Mez, siwaz, eun nozez heuzus Em meuz kollet gantan ma gwerc'hded. An den fall ! Pemzek deiz goude E oa redet pell 'meaz euz ar vro O lez 'hanon em faourente Da c'hortoz an amzeriou garo ! Bemdeiz, bemnoz, 'barz em spered E sonjen ennan en eur ouela, Pa zeuaz d'in eur zonj daonet... Nan ! n'am meuz ket c'hoaz a geüz brema ! Digwezet deiz ar gwilioudi. ... Ar weledigez a welan c'hoaz ! . . . Ma zad eno o hirvoudi E zell ken lern hag eur c'hleze noaz ! Digiti: zedby G00gk I08 AN DELEN DIR • • . Kemer a riz mab ma gwaller A oa skeuden wirion an traitour, Ha ma dorn war e goug tener, Hen mougiz krenn en e gavel flour. • . » — « Bet oun käset d'ar Galeou ! » Emezi neuze gant eur c'hoarz trenk, Ha goude, gant chilpadennou : a Brema, mignoned, sethu ma renk ! ! » Ar c'hast a c'hoarze, a c'hoarze, O tiskoueza he dent lugernus, Ha 'n he gweren leün ec'h eve Dre vannac'higou stang, ar gwin ruz. .', Ma zeod oa sec'h, ma fenn pleget, Ha ma gwin a chomaz em gweren. . . 'Kerz an noz, em gwele kousket En eur zonjal enni. . ., e krenen ! N'et ket an noz dre 'r fabourkou Da redek dre beb hostaleri ! Gant gwin, gisti ha merc'hedou N'eo ket stard d'an den en em vevi. Digiti: zedby G00gk VIII MA C'HOÜLM VIHAN Tön : Mar vifen Bar\ (Proux) Evel eun durzunel Digor he diouaskell E oa ma mestrezik Gwisket 'n he mantellik. Diouz kollier he c'hap du Tronset 'tro he goük ru Save war grec'h he fenn Henvel euz eur fleuren. Eur fleuren euz an ne Deut deuz touez an ele ; Eur fleuren a c'houez vad Vel lili-han ar prad. He bleo hir ha melen Vel delliou ar rozen Gurune he zal kaer Gant eur c'helc'h arc'hant skler. Gwisket en he broz c'hlaz Leun a vrodeür braz 'Ma vel ar barbellik Pa sün ar vleuennik. Digiti: zedby G00gk HO AN DELEN DIR Evel korf ar gwenan He c'hreizik a zo moan Hag he divreac'h ken gweon Ha diouaskell eun eon. Paour, izel, heb danvez, Matez... ha Rouanez ! — Heb amzer dremenet ; Euz an traou da zoned Diforz ha dizoursi Vel eur gwir wennili, — He c'halon e roe Heb sonj fall "n hec'h ene. Dreuz d'he daoulagad skler Ha ken doun hag an er Ken glan ha dour feuntenn, 'N he c'halon 'kreden lenn ! N'am bije ket troket Madou brasa ar bed 'Vid he daoulagad du, . . . Eur pok war he chod ru ! Siwaz perag n'eo bet Med eun huvre kaled Hon amourousded-ni War ar bed-ma, ken kri ? Pelec'h, ö raa c'houlmik, 'C'heuz käset da nezik Ha da beseurt bro bell Out eat a-den» askell?. M Digiti: zedby G00gk IX MERCHED D'Alfred Lajat * C'boant-Braz ». PA ve torret al leterti, ar goulou chom maro, Pa ve faoutet ar c'houmoul, e teuz gwarek-ar-glo, Pa ve freget an delen e tizonjer he zon, Eur wech komzet ar genou, ec'h ankoua ar galon. Vel na sked ken ar goulou, torret al letern gwer, Nag an toniou kaer, freget reun an delen seder, Siwaz, ma c'halon mantret na ziston ken ive Rag kollet ec'h eo gant-hi abek he c'harante. O karante diempenn ! Perag e tibabez Kalon ken finvus an den vid sevel da balez ? Vel brini en bek ar gwez e vö bransigellet, Ar gorventen a iudo *n e vuriou skoasellet. Em c'halon-me, eur c'hastell a oa savet gwechall Gant eur plac'hik ken divlam hag eled ar bed-all. Mez deut eo ar barr-avel da c'houeza en doen ! Ar c'hastell a zo kouezet vel ma kouez eun dellien. Digiti: zedby G00gk 112 AN DELEN DIR War hi* lerc'h me meuz kavet meur a verc'h war ma hent Biskoaz n'am meuz adgwelet ma flijaduriou kent. Kentoc'h e welot ar mor sioul deuz eun aod d'eben Evid en kalon Taldir eur peoc'h padus o ren. (*) Hi, M***. Digiti: zedby G00gk KANAOUEN AR CHLOAREK IAOUANK (Uam mignon Olier Sagory, en d$u% disket ar brqpruk hag hen Gall). War dön : Ar Paour Jtea^ reuqtudik. tl r E zo eur c'hloarek iaouank, heb gounki na micher, Da chom d'ar gear a Roazon oun deut vel studier. Diskan : Meiaen dro, hra\ ) Ato! Me ia en dro, ) , > diou wech. Di^oursi hra\ ha dinetfh \ C'houec'h gwech am meuz bet chenchet ma lojeiz en tri bla, Aliez debret m'arc'hant 'rog ar poent da baea.... Me ia en dro, etc. Pa zavan diouz ar beure, tom pe ien an amzer, Ma c'halon a zo dinec'h, bepred e ma seder 1 Me ia en dro, etc. Pa 'm me arc'hant em godel, hen dispigner abred Etre ar vignoned vad hag an holl gonsorted ! Me ia en dro, etc. Digiti: zedby G00gk 114 AN DELEN DIR Ha pa na chom ken gwennek nemed just da zibri Me a gerz dre ar ruiou, daouarn er godilli. Me ia en dro, etc. Ha 'vid tomma ma c'halon hag hi derc'hel klouar Me lavar d'eun durzunel : « O koantik ! Me da gar ! » Me ia en dro, etc. E-pad eur reuzad amzer ar garantez wirra A skloum hon diou galonik gant an ere grenva. Me ia en dro, etc. Mez pa zichanz d'ar verc'hik skriva d'in ma clionje, Me n'oun ket fall-eürusoc'h : eur plac'h ! petra eo ze ?... Me ia en dro, etc. Neuze, skuiz gant ar vuhez, me zistro d'am zaöl koat : « Poaniomp brema, emon-me, red eo d'in labourat. » Me ia en dro, etc. Hag e lonkan lezennou Bro-Chall dre vriajou, Hag artiklou ar Chodou, spouron ar sperejou. Me ia en dro, etc. Eur wech bennag, azeet 'tal ma oaled goullou Me a zav eun tarn gwerzik ouz flammen ar golou. Me ia en dro, etc. Eur werzik pe eur zonik, a ra d'in huvreal Da draou ha n'am mo biken, pe am meuz bet gwechall. Me ia en dro, etc. Eun de bennag pa vin koz, da Vreiz-Izel distro D'am buhez a studiant gant keüz me a zonjo !... Me ia en dro, etc. Digiti: zedby G00gk XI KANAOUEN AR MARTOLOD War don : P&tred Plouilb. Lar d'in martolod, ma mignon, A red ar mor penn da benn Da betra e sonj da galon Pa groz an dour 'n az kichen ? — Me zonj neuze d'am dousik koant Am gortoz en eur ouela En Lokrist, parroz Trabriant, Ha ma spered a grenva ! — Bügel an aochou, ma mignon, Martolod a Vreiz-Izel Da betra e sonj da galon Pa vez war ar wem uhel ? — Pa ven duze e-kreiz ar mor Me zonj d'an traou dremenet 1 Ma ene a guita e glor Vid nijal d'am bro garet. Digiti: zedby G00gk "6 AN DELEN DIR — Lar d'in martolod, ma mignon, Pa strak an tennou kanol Da betra e sonj da galon E-kreiz an emgann diroll ? — Me a zonj d'am eür diveza, Ha d'am mam baour zo er vro, Hag e pedan santez Anna D'am diwall d'eür ar maro!... MMMAAM#V«M«V«M** Digiti: zedby G00gk XII EN EUN HOSTALERI A VRO-CHALL War don Mercbed Landelo. PA oan o vond dre 'n henchou dön 'Kreiz tre Rdon ha Sant-Malo 'Samblez gant eur mignon Breton E teuaz sec'hed d'hon c'halon, 'Kreiz tre Raön ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno ! E-tal ar bordik euz an hent Kreiz tre Räon ha Sant-Malo E oa eun hostaleri goent, Gant eur pez bochon vid he ment, 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo La la la dam di ri deno ! « Hola ! Perc'henez an ti-ma, Kreiz tre Räon ha Sant-Malo, Toi donner de bon cidr* ä moi Et moi sera content de toi ! » 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo La la la dam di ri deno ! Digiti: zedby G00gk "8 AN DELEN DIR Ar bercTienez demeuz an ti 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, A reaz eur plegik d'he fri Hag a respontaz rök d'emp-ni : 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno I « Koz Vretoned, debrerien plouz, 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, Ho kallek brein a zo re louz 'Meaz ac'hann buan hag hep trouz ! 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno I Ar Vretoned, ho ho ho ho ! 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo 'tf eur gomz galleg a zraill kolo, Ken o deve 'leiz o geno, 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno ! » En eur glevet «ar vaouez fall 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo Sethu ni evel daou zen dall D'hi bac'hata gant beb a wall ! 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo La la la dam di ri deno ! « Seil ! Koz C'hallaouez an ifern, 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, Digiti: zedby G00gk ° 5 *• öd 3 3 h 9 < U O onP* Digitized by Google 120 AN DELEN DIR ßremaik e santt pouez hon c'hern War da benn ha war da eskern ! 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno ! » Hag e skoemp ken e saille, 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo, Pa zeuaz gwaz ha bugale Da gas ahanomp da vale ! 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno ! Mez ar Vretoned, damnet vö, 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, Euz ar C'hallaoued zo garo, EntrezS ec'h eo d'ar maro ! 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo La la la dam di ri deno ! Kement ha kement 'memp skoet 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo Ken war al leur-zi 'maint kouezet O c'houll truez ar Vretoned... 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo La la la dam di ri deno ! Ni, vel ma oamp tuchentil vad, 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo, Hon deuz dihanet dre hon grad, Digiti: zedby G00gk EN EÜN HOSTALERI A VRO-C HALL 121 Ita läret d'e sevel timad. 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo La la la dam di ri deno ! « Savet raktal da roi d'emp-ni, 'Kreiz tre Rion ha Sant-Malo, Jistr da eva, boued da zibri, Ma vö dihanet ar cTioari, TCreiz tre Rion ha Sant-Malo^ La k la dam ds ri d£no i » Pa oamp eat deuz taol *barz ar zal, TCreiz tre Rion ha Sant-Malo, Zo bei hktt er chiminal Ar pod kafe hag ar eilig sali. Tfcreiz tre Räon ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno ! Pa oe" deut ar c'houlz da baea, 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo, — « Hola, 'mon-me, 6 tra la la ! Paeamant a-bed vid an dra ! 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno ! Ama omp en hon bro ive, 'Kreiz tre Rion ha Sant-Malo, Ar Gali ec'h eo laer ar vro-ze ! ! ! Na gemeromp 'med hon danve ! 'Kreiz tre Raon ha Sant-Malo, La la la dam di ri deno ! » Digiti: zedby G00gk 122 AN DELEN DIR Gant aoun demeuz an taoliou baz 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo, An öc'h gant spouron a zentaz, Fe (Tarn Doue, mad e reaz 1 'Kreiz tre Räon ha Sant-Malo La la la dam di ri dgno ! I^MMMMWMM Digiti: zedby G00gk III BARZONEGOU (Poemes) Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk AN DROUIZ HAG E VAB Da Varkiz An Estourbexllon * Hoel Browerek », AN DROÜIZ KOZ BLEO GWEN (e-unan). Diskenn a ra an noz war greiz ar c'hoajou dön 1 An noz ive, siwaz, a zo war ma c'halon. Ma c'haion zo rannet gant an anken vrasa Pa welan ma Bro baour er brezel o plega. Tud Alezia zo bet kannet ha distrujet, Ha Gwerkingetoriz da Rom zo bet käset. Ar Wenedourien zo bet pillet war ar mor Ha bagadou Kesar 'deuz drastet an Arvor. Arru int vel kruguill da beteg an Argoat, Pulufet o deuz holl geariou ar Vreiziz mad, Diskaret ar Vein hir ha Taoliou an Aberz*, Madou an Drouized-Veur o deuz laket en gwerz. Beleien hon gouenn-tud a zo bet chadennet ; Bisteodet eo Barzed broiou ar Vretoned. (*) Sacrifice. Digiti: zedby G00gk 126 AN DELEN DIR Me ma-unan, allaz, beuzet 'barz ar glac'har Oun brema o redeg, hep kenvreur nag hep par. Me am meuz bet eur mab ! Hen ivez a zo et Da skoazia e vreudeur eneb d'ar Romaned... Tudual Moue-Melen, Tudual, ma fenner, Am meuz käset da heul ar vrezellerien ter. Tudual, o ma Mab, pelec'h out-te brema ? Pe lazet en emgann, pe er vac'h an dua ? Braz eo ma melkoni, Tudual Moue-Melen ! Me meuz sonj pa vizez o c'hoari 'r c'hleze gwen, Da zorn a oa ken gweön ha brank glaz an elez, Ha da dreid a lamme evel re an heiez. Vid skoi ar saez* d'ar pal na oa den trec'h d'id-te, Da vouc'hal troad dero oa skanv en da zorn gwe. Pelec'h out-te brema, ma mab, ma mab bihan ? En eur difenn da Vro mar-d out kouezet er gann Me a veulo Taran, doue ar c'hurunou Ha lawen e varvin en gweled ma c'hoajou. (En em astenn a ra war an douar da c'hortoz ar maro). Mab AN DROUIZ (o tiredeg, goloet e benn a wad, hag eur vouc'hal dorret en e zorn.) Ar Mab Te zo ama, ma zad ? Klan out, pe gouliet ? (») Fleche. Digiti: zedby G00gk AN DROÜIZ HAG E VAB 127 An Drouiz koz (en eur zevel boan.) Tudual, ma mab ker ! Taran da vo meulet ! Mez petra ?... Gwad da dal, ma mabik a galon. Petra zo ? Nec'het oun gant ar brasa spouron. Tudual Ma zal zo bet troc'het gant kleze eun estrenn, Mez a-boan oan glazet, ma oa torret e benn. Ia, eur gann a zo bet 'tal kichen Porz-Poder, Lazet eo bet an holl, nemed-oun-me, ma Zad. Skuiz ma divrec'h o skoi, ha dallet gant ma gwad, War gorfou ma breudeur ez oun en em daolet Ha 'vid eun den maro ez oun bet kemeret. An Drouiz koz (garo) Petra glevan ganid ? O trubard milliget ! Perag n'out ket maro evel ar Vretoned ? Ha perag n'oun-me ket maro ive ama Rog kaout kement a vez deuz perz ma mab hena ? Tudual, ma malloz a daolan war da benn Laz da dad, o traitour, gant kil da vouc'hal wen. Digiti: zedby G00gk 128 AN DELEN DIR ru An Drouiz ; Tüdüal ; eur vagad Romaned (Ar Romaned en em daol war ar belek koz, hag unan anezo a sank e gfcst en e gorf.) Tüdüal (o indat gant ar gounnar.) Gwaskerien ha laeron ! Choui zanto pouez ma dorn* Keid ma iudo er gwez aveliou ar gwalorn Ha keid ma vo komzet iezou ar Vretoned Birviken en hon Bro na reno Romaned. (Gant houarn e voudhal e la% daou vre^eller AI laonen lern a lam evel eun er-wiber. Evel b\ei\ goue\ ar c'boat e stourm ar Arvoriad, Ma \ eo ruhtet an dro gant beradur e wad. Eurflem %o et *n e c'har hag unan en e vron : Tudual Moue-Melen na goll ket e galon. Stourm a rea% beteg ma oe faoutet e benn : Neu^e \toue\a\ a-blom war chla^ur an dachen.) Ar Romaned (o tec'hi.) Lazet an Arvoriad ha lazet ar belek. Prest e reno ama ar Roman kalonek. Digiti: zedby G00gk AN DROUIZ HAG E VAB 129 » — — — ^— — — IV An Droüiz. E Vab (O daou gourvezet war an douar hag o vond da vervel.) Tudüal (gant eur vouez izel.) Koll a ran ma zam gwad dre ma fewar gouli, Me glev pouez ar maro war ma holl ezili... An Droüiz koz (toullet e goste, a glev e vab hag a hanter-zav) Bennoz warnout, ma mab ! Bennoz araog mervel ! Laka ? eo brao koueza evid Bro hon c'havel ? Evelse e varve Arvoriz koz gwechall, Hag evelse varvint e-barz meur a gann all. An ankou zo brema eun dudi d'am c'halon : Marvomp ama* ma mab, e-kreiz ar c'hoajou dön.... »WWMWWWWWV Digiti: zedby G00gk DINDAN AR CHOUANNEREZ An dra-ma a die bout lennet Hepken gand ar gwir Vretoned. Kazus e vö d'ar Challaoued. Emgann Skrignak (Bet ar 4 Tbermidor an IV de la Republique, hervez paperoü koz.) En hano 'n Tad hag ar Mab hag ar Spered Santel Kemer a ran ma zelen vid kana ar Brezel Evid kana emgannou hag a zo bet gwechall Etre potred ar vro-ma ha soudarded Bro Chall. Selaouet kement hini a zo den a galon An traou a gano ar Barz a zo holl traou gwirion, Nemed eo red o läret gand pouell ha gwirione, Selaouet hag adkanet an& d'ho pugale. Parrez Skrignak a zo bet brudet a holl viskouaz, Skrignegiz zo tud kaled ha diez o argas Potred hag o deuz miret gand o gwiskamancho Kredennou an amzer goz ha karantez o Bro. Vid kabestra an dud-ze, vid ar Chouan tuet Hag o harz d'en em gavout o-unan Chouanted Digiti: zedby G00gk DINDAN AR CHOUANNEREZ I$I Oa digaset soudarded euz a gear Montroulez Hag er bourk oant bet lojet war goust an dudou keaz. Daou-ugent oa dioute, daou-ugent soudard Gall Hag a vastare ar vro, digare hi diwall. Digar ouz ar vourc'hizien, kemerent o zier, Ha kement tra o devoa e laerent dibleder. Mare-mare war ar meaz vize great eun droiad Ha great eun dastumaden a vevanz hag a goat, Ed, avalou, plouz ha foen, saout, denved hag oc'hen Vize dastumet gante ha laeret d'o ferc'hen. Vid paeamant e roent assignadou paper. « Kerz, Breton, da Vontroulez, ma vi paeet em-ber ! » Siwaz ! Pa ie ar Breton da glask da Vontroulez Na vized ket pell amzer araog hen teul er-meaz. Meur a wech eo bet gwelet (re aliez, siwaz,) Ar Vretoned o plega dindan an taoliou baz Meur a wech ive zo bet gwelet Bretoned balc'h O sevel o fenn nerzus evid laret : « Awalc'h 1 » Ar iouc'h « Awalc'h » neuz sonet war dosennou Skrignak Skrignegiz holl a-unan d'en em difenn zo sug : Sethu 'deuz en em glevet war ar meaz tro war dro Da stourm ouz ar Challaoued ha d'o c'has 'meaz ar vro. Hep mestr, hep penn, hep rener, o deuz en em glevet Da lammet war greiz ar bourk hep goüt d'ar soudarded. Eur sulvez vintin zo bet merket vid an devez : Gwaz d'ac'h holl mar vec'h tizet, soudarded Montroulez !.., (Petra bennag, e larer, eun den zizoloaz, Vid ugent skoed, pe vuioc'h, ar mennoz d'ar Re Chlaz). Digiti: zedby G00gk 132 AN DELEN DIR EUR CHOUAM A VKEIZ-IZEL Ar vrud a ro da gredi e oant [en em vodet Er gear a Geforc'h, arog moned [d'ar soudarded. Gand darn e oa filc'her hir staget [war bek eur wall, Gand darn all ferc'hier eur biz, [torret an daou viz all . Gant daou pe dri fuzulliou hag [eur c'hleze bennag : Sethu eno oa bagad kouerien [parrez Skrignak. Dre wenojen ar Groaz-Ru ha [lannou Lanuzon, Skrignegiz a valee, herder en o [c'halon. Sethu 'maint erru brema en [traonien Mill An T&r, Ar bourk a zo dirazo, war an [dosen kenver. Eur sul vintin tigwezaz an dar- [voud e kontan, An heol a zave duze, heol eur [beurevez han, Ar voren a beurdeuze, hag an [evnedigo, A hirvoude vid ar re a gerze d'ar maro. En eur dostaat ouz ar bourk e stardchont o bagad, Mond a reent kalonek, skoa ouz skoa, troad ouz troad. Digitized by Google DINDAN AR CHOÜANNEREZ I33 Oant en zonj tizet greiz-holl en o zoull ar Re Chlaz, Hint o-unan oa tizet ha dismantret, siwaz ! j An daou-ugent soudard Gall o doa klevet an dro, f En em guzet e oant holl en kear ar re varo, Er vered, dreg ar beziou ha dreg ar mogeriou, Troet war zu ar Sav-Heol begou o fuzulliou. j A-boan eo bet dispaket war greiz an dachen vraz I Bandennou ar Vretoned, daou ugent tenn strakaz. Eur boulc'h spontus a zo gret en renkou Skrignegiz, Ha kerkent, eur iouc'h glac'har a zavaz en nev briz. a D'ar vered ! Bec'h d'ar vered ! » Sethu ar hopaden, Mez allaz, uhel ar vur, hag ar skalierou stenn. Ann tennou a ra distruj en-touez ar Vretoned A gendalc'h gand kounnar braz stourm ouz ar C'hallaoued, Eur rc bennag, iaouankoc'h, a lammaz ar voger Hag a lazaz daou zoudard gand taoliou o c'hreger Mez buan int bet kouezet, treuzet ha toullgovet Gand ar « vaionnettezou » skoazel ar C'hallaoued. Oa ket peurzonet seiz eur na chome ken eun den War dachen vraz bourk Skrignak da ober siourmaden, Nemed ar c'horfbu maro em mesk ar filc'her hir, Dilezet pa n'allent ket stourm ouz an armou dir. An Trec'h oa gand ar Re Chlaz..., mez tri de tremenet, E kuitchont ar bourk didrouz, kement aon o doa bet ! Digiti: zedby G00gk 'st Emgann Plourac'li (Btr an 12 Frudidür an Vit ä& la RJpttMup(c) Z&JßL. KERNEVAD O C HEDAL AR SOUDARDED Oant eno war ar reier a zo e-harz Plourac'h, O tibri, o kozeal diwar-benn an Dispac'h, Bretoned vad e oant holl, deuz Skrignak, Bolazek, Dam deuz Plourac'h ha Karnot, ha darn a Bluskellek. Na oant ket ouspenn daou c'hant, mez o bro vesent mad. Hirie en koste Gwengamp ha varc'hoaz en Argoat. Ar mestr an£ oa hanvet gante Herve Saisy, Eun den eon ha kalonek, Breton gwir hag hep si. E oant war reier Plourac'h, diwar bere weler Hent Montroulez o kildrei a-dreuz d'al lanneier. Da c'houec'h eur euz an inder e klevchont eur gri vraz O sevel euz beg an tour beteg ar wahren c'hlaz, Digitized by Google DINDAN AR CHOUANNEREZ 135 Kri-fors sakrist bourk Plourac'h o vond d'e Angelas Pa welaz ar soudarded o tond d'an daoulam ruz, O tond dreuz d'al lanneier ha d'an henchigou striz Vel eun 5r c'hlaz o tiruill hec'h ailledennou briz. Hag hep sön an Angelus sethu ar sakrist koz O tiredek d'ar warem lec'h ma oant o repoz. EN GED WAR VORD EUN HRNT — « Bretoned, e lavaraz, me zeu da gemenn d'ac'h E ma 'r Re Chlaz o tiskenn gand lanneier Plourac'h Benn eun hanter-eur bennag e vint ama pignet Mar na zeut buan da stourm e vefomp holl kollet. » Oa ket peurläret e gomz ma oa krapet Saisy Var ar roc'h an uhela vid gallout arvesti Ouz ar menez e-kenver. Ha vid gwir e welaz O tiskenn gand ar rozen pemp kant brezeller Gla<5, Digitized by Google I36 AN DELEK DIR « Savet! Savet! Chouanted euz a goste Plourac'h, Poent eo 'n em lakat en gward ! Savet p'her läran d'ac'h ! Sethu ahont pemp kant soudard o tond euz Montroulez Digaset int gand Ponson vid hon bouta er-meaz ! N'euz ket daou c'hant ahanomp, kouskoude dalc'homp raad Kuzomp dreg bep a roc'hel ha gwerzomp ker hon gwad ! » Ar Re Chlaz doa diskennet ar meneziou uhel Arm oant 'barz an draonien ha staget da zevel Ar grec'hen a gas d'ar bourk zo war grib an dosen. Doa ket krapet kant goured, strakaz eiz ugent tenn. Boulejou ar Vretoned a vuke mad, me gred, Rag pemp renk euz an arme a zo bet diskaret. Ar re a heuille, dispont, a zalc'haz mond bepred Gand m'o doa touet touet distruj bagad ar Chouanted. Eiz ugent tenn prest goude a-nevez a strakaz, Ha pewar renk soudarded maro-mik a gouezaz ! Mez ar re all a lammaz dreist o breudeur lac'het Ha war grec'h, war grec'h arre, eneb d'ar Vretoned. Oant ket ken tregont goured deuz kriben ar reier Pa c'.h ez eiz ugent tenn all da voulc'ha o niver. War grec'h, war grec'h arre, hep diskuiz nag ehan ! « Red e vo d'emp, mignoned,'a grog-korf en em gann Eme Herve a Saisy. Penn ho fuzull skoulmet Ar gontell-läz zo ganec'h ouz ho koste staget ! » Renk kenta ar soudarded oa o paouez sevel War ben ar gerrek tosta, mez na chomaz ket pell. Ar Chouanted gand kounnar o diskaraz abred Hag o c'horfou a sachaz d'o heul o c'honsorted. Mez kement a oa oute m'eo kelc'hiet ar gerrek Digiti: zedby G00gk DINDAN AR CHOUANNEREZ 137 . Ha meur a Vreton lazet a gouezaz el lannek. « Tec'homp brema, 'me Saisy, 'n em virpmp Vid ar Vro « Koat ar Roue zo aze, ha hennez hon c'huzo. » Ar Chouanted 'deuz neuze o reier dilezet Ha dre an henchou douna d'ar c'hoat ez int redet. Ken pa zeuaz ar Chlazed da furcha ar reier Netra 'bed n'o deuz kavet, nemed o bouteier. Koulskoude klevchont buan e oa ar sakrist koz Eo en nevoa embannet o arm, da zer-noz. Hag evid tenna venjanz vid o breudeur lazet War zu e di int redet evid hen kemeret. « Pelec'h ema, emezo, perc'hen al lojen-ma ? » « Ho tigare, soudarded, emomp holl o koania ! » Raktal eur serjant hudur barz an ti zo saillet, Sakrist, gwreg ha bugale en deuz bet chadennet. « Kasomp an traitourien-ma da bete Montroulez Hag eno e vint roet d'ar « gwillotinerez ». Selaouet brema penoz, hervez lavar ar vro, Ec'h eo bet laket goude ar sakrist d'ar maro. Goude o zroiou mezek en Plomac'h ha Kerne E kerzaz o handennad war zu ar Mene Bre. A boan ma oant arruet en kichen Koat an Noz Ma krozmolaz eur soudard : « Kouezet ec'h eo an noz Digiti: zedby G00gk 138 AN pELEN DIR An awel a zo gwall griz, ha me meuz anoued. Eun tantad gand ar sakrist ha mar vefe c'houezet ? » Ar re all, kriz ha digar keraent hini a oa, Gand braz lawenidigez o deuz respontet : Ia ! Gand lann sec'h ha keuneud kraz enn tantad zo bet gret Hag ar c'hloc'her dizeürus en beo zo bet devet. Neuze evid rei' d'ezan taol ar rnaro, eur Glaz A leuskaz eun tenn fuzull e-kreiz e vruched noaz. E wreg hag e vugale, käset da Vontroulez Zo bet chomet er prizon päd hanter o buez. Brezellourien Breiz-Izel en Koat Freo oa kuzet, Koat Freo, pe Koat ar Roue, vel oa neuze hanvet. O klevet oa digouezet eun darvoud ken spontus Gand sakrist paour ar barrez hag e wreg falleürus Ar Chouanted a douaz venji e ludu kraz A oa bet kas-digaset a-dreuz d'an henchou braz. Er gear a Vilin-Hilvern, barz.en parrez Plourac'h Oa eun den hanvet Ar Rouz hag a boanie e wac'h Vid spia ar Chouanted ha laret o hano Da dud deut euz a Bariz da ober reuz er vro. E garg a Varner a beuc'h n'hen saveteaz ket ; Vit buez ar sakrist koz e hini a oa red. Merket oa bet an nozez lec'h ma tlee mervel An trubard a draitoure bemde bro e gavel. Digiti: zedby G00gk DINDAN AR CHOUANNEREZ 139 Ha d'ar c'houlz oa bet laket, c'houec'h Chouan zispakaz Deuz Koat-FrSo hag e-tresek Milin-Hilvern a gerzaz. « Hola ! perc'hen an ti-ma, an noz zo ien ha kri Digoret an nor d'emp-ni, 'raorap eun tarn da zibri. » « Ama na ve digoret 'med d'ar sitoianed Ha c'houi a zo dioutS, pe deuz ar Chouanted ? » Na oa ket peurachuet gand Ar Rouz penn e zön, Ma oa eilpennet an nor gand skoaz ar c'houec'h Breton Ma oant dija kreiz an ti, ha krog da chadenna Ar paour keaz barner a beuc'h, na re nemed krena. Na oa den gantan nemed eur vatez, tort ha koz A iez da guz er zolier pa glevaz trouz eh noz. Pa oa chadennet Ar Rouz, dibled ouz e zaero Eur Chouan a c'houlennaz : a Pehin' vo e varo ? » — « Gret e vo d'ezan, 'mezg, vel da zakrist Plourac'h ! » — « Goulen da bardon, Ar Rouz, bevet ec'h euz awac'h ! Da fallagriez zo braz, arru tost ar mare Ma vo barnet da vuez dirag Lez-Varn Doue ! ! a Da bete gronch an traitour e zo berniet banal, Hag an tan zo bet c'houezet e-barz ar chiminal. Pa zantaz e zivorzed da genta o loski E lavaraz : « Ma Doue, me meuz trahisset tri ! » Pa zeuaz teodou an tan beteg poull e galon <k Me meuz trahisset pewar ! O ma Jezuz pardon ! » Ha pa ltpaz ar flammou e zivieuz hag e vek : <r Pardon, pardon, me meuz gret dic'houga ouspenn dek ! » — c Vid hema na werzo ken, eme ar Chouanted, Neb a ginnig e vuez vid Bro ar Vretoned ! » Digiti: zedby G00gk 140' AN DELEN DIR Pa beurnijaz e ene 'meaz e gorf d'an ifem Ar c'houec'h Chouan a oa pell euz a Vilin-Hilvern, Pell euz a Vilin-Hilvern, war zu Koat ar Roue Evid konta d'o fcreudeur e oa venjet o re. -sä> divez 5^=- ^% ^ Digiti: zedby G00gk ^R^Wt^K^Ri^Ni^K^Ht^Rt^Rt^N^NtSlRt^K TAOLEN Delliennou COURTE PREFACE VII Kentskrid x I. — GWERZIOU HA MARONADOU I. — Kinnig (Cynnyg) 3 II. — Kanomp 5 III. — Avel hag avel 7 IV. — Gweledigez kenta 11 V. — Eil Gweledigez 13 VI. — Teirved Gweledigez (Ar Beden). 17 VII. — Maronad Lec'hvien 19 VIII. — Ar c'hog ru 22 IX. — Pederved Gweledigez (Eur vodadek a re varo) 26 X. — Mevel ar roue Grallon 37 XI. — Me da gar, Breiz ! , . . . . 41 XII. — An erc'h 44 XIII. — Maronad eur mignon maro 45 XIV. — Mond dre an noz 48 X V. — Ma Bro 50 XVI. — Penn-baz ar Breizad 52 XVII. — Iou ! 55 XVIII. — Mouez an orolach 57 XIX. — Evid peorien Karnot 59 XX. — Kimiad da Vro-Geumri (Henffych well i Gymru) 61 Digiti: zedby G00gk 142 TAOLEN XXI. — N'anvezez-te ket ar boan guzet ? 63 XXII. — Ar c'horn-boud arm 65 XXIII. — Dali Kork 67 XXIV. — Delliou sec'h 70 XXV. — Malloz ar Barz koz o vervel 72 XXVI. — Ar pirc'hirin klanv e galon 75 XXVII. — Hent ar gear 79 XXVIII. — Moueziou an noz 82 XXIX. — Bro goz ma zadou 84 XXX. — Daoulagad ar stered (Lhgaid y ser) 87 II. — SÖNIOU HA KANAOUENNOU I. — Huanaden 93 II. — £11 eur glask kistin 94 III. — Melia 97 IV. — Melia 100 V. — Melia. 102 VI. — Melia 104 VII. — Hudurnez 106 VIII. — Ma c'houlm vihan 109 IX. — Mcrc'hed in X. — Kanaouen ar c'hloarek iaouank 113 XI. — Kanaouen ar martolod 115 XlL — En eun hostaleri a Vro-Chall 117 III. — Barzonegou I. — An Drouiz hag e vab 125 Eragann Skrignak 1 30 II. — Dindan ar Chouannerez , Emgann Plourac h 1 34 Taolen 141 Taolen ar skeudennou , 143 Digiti: zedby G00gk i.t. . t..t..t,.t..t..t..t..t..t..t..t..t,.t,.t..t..t ,. t. 1 .t..t..t..t..t..t TAOLEN AR SKEUDENNOU GREAT GANT « PWYNTIL MEIRION » HA HAMONIC Delliennou i . Poltred Taldir (Hamonic) iv 2 • An delen dir (Edwards) • • • v 3 . Kinnig (Edwards). • 3 4. Eur barz o tougen kleze Arzur (Edwards) 5 5 . Eur Breton o huvreal tal e dan (Edwards) 8 6. An heol o vond da guzet dreg ar Mene Du (Edwards) ji 7. Tour eur chapel vihan (Edwards) < . . . 13 8. Ar c'hog ru (Edwards) 22 9. Eur c'hastell koz (Edwards) 37 10. Uz da gorf ma mignon e zo laket eur bez (Edwards) 46 11. Enor d'ar re a zoug bepred Gwiskamanchou ar Vretoned (Edwards) 55 12. Petra lavar da vouez d'in-me ? (Edwards) 58 1 3 • Dali Korle (Hamonic) 69 14. Bevet meuz keid hag ar brini (Hamonic) 73 1 5 . Skeuden ar garante (Hamonic) • 90 16. Melia (Hamonic) 97 17. Hudurnez (Hamonic) 106 18. Deuz taol eun hostaleri (Hamonic) 119 19. Eur chouan a Vreiz-Izel (Hamonic) 132 20. Kernevad o c'hedal ar soudarded (Hamonic) 134 21 . En ged war vord an hent (Edwards) 135 WWMMIWWW W Digiti: zedby G00gk 7-1900. — Saint-Brieuc. Imprimerie Rend Prud'homme Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk du m£me auteur »¥WWWWWWW» An Hirvoudou (Les Soupirs), 1899, R.Prud'homme, Saint-Brieuc. — Prix, 2 francs. Ar Bourc'hiz lorc'hus, (JLe Bourgeois glorieux), com£die bretonne en 3 actes, reprisentfe le 20 aoüt 1899 par la troupe indigine de Ploujean (Knistere), traduite en gallois par Danie Rees. — Prix, fr. 30. Gwerziou Abhervö ha Taldir, brochure de vers gallois et bretons en collaboration. — Prix, o fr. 25 (chez Tauteur). EN PRßPARATION NigoudemBerehar, Mestr-Skol, com6die bretonne en 2 actes. Kanaouennou, chansons bretonnes avec musique. — Lafolye, Vannes. Prix de An Dehn Dir, 2 fr. 25. Digiti: zedby G00gk -■J *1 Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk Digiti: zedby G00gk out Life 5 |g27 pigitized by LjOOQ LC CflM 7B57.1.M An delen dir; Wldenei- Library 0Ö4363718 3 2044 080 772 056 1* . « * ' ,^