BIBRLIOTHEUA NEGIN. MONAUENSIS,

or 0

4

<36615938810016 1)

Y

<36615938810016

Bayer. Staatsbibliothek

Digitized by Google

Digitized by Google

‘ n ‘ s Pr R je * ee nn

— 4 Diver f * 3 j € B a ’ - f IF J zn EZ | } ı\ % kr * ee, IN iny- ” S = is * Gi 321%. . Het 7 ah le en — — — 7 — nn. — — — — — —— — — —— — —

PEST 831245746

48 —14 M 4— 3

Landes= und Rechtsgeſchichte des

Herzogthums Weſtfalen

von

Koh. Suibert Seibertz.

Zweiter Band. R Urkunden von 799 bis 1300.

—— — — EEE

Arnsberg 1839 48%. Ritter,

Urkundenbuch

zur | * Landes- und Rechtsgeſchichte des

Serzogtbums Weftfalen

von

Joh. Suibert Seiberb.

Erster Band, 799—1300.

Arnsberg 1839. A. 2. Ritter.

u 7 er 2 4 u Bormwoert:

Von der durch den Herrn Verleger ſchon feit geraumer Zeit angekündigten Landes⸗ und Rechtsgeſchichte bed Herzogthums Weſtfalen, wird hiemit zunächft der zweite Band oder ber. erfig des Urfundenbuches geliefert, weil der Natur der Sache nadı, die Beilagen, welche die Begründung bed Werks enthalten, zuvor gedruckt fegn müffen, ehe fie in bemfelben allegirt werben können. Daß aber die Belege dem Publicum früher geboten werben, ald die Darftellung, wozu fie gehören, gefchieht haupt⸗ ſaͤchlich, um die durch die Ankündigung rege gemachte Nadıfrage von Freunden und Gönnern bed Unternehmens, in etwa, zu befriedigen. Ohnehin enthält das Urfundenbuch einen fo reichen Schatz für unfere Gefchichte, daß er durch die Darftellung des Verfaſſers doch nicht ausgebeutet werben, vielmehr auch ohne diefelbe zu anderen Zwecken, namentlich zur Regulirung foldyer privatrechtlichen Angelegenheiten, welche einer gefchichtlichen Begründung bedürfen, gute Dienſte Ieiften wird. Es fdhien daher angemeffener, den erften Band beffelben jett ſchon aus⸗ zugeben, als ihn bis zur Vollendung ber übrigen Theile des Werks, beruhen zu Laffen.

Ueber Zwed und Einrichtung des Urkundenbuchs, über die Quellen woraus es gefchöpft worden, über die Art wie die Benugung biefer Quellen gefchehen, behält ſich der Verfaſſer „vor, alddann nähere Nechenfchaft zu geben, wenn dad Merf durch Leberfichten, Regifter, Nachweifungen alter Dertlichfeiten, Yinzeige ber eingefchlichenen wenigen Drudfehler n. f. mw. ferner

durch die Darftellung ber Gefchichte ſelbſt fo vollendet feyn wird, baß ed vor ben Richterftuhl ber Kritif zu treten wagen darf und muß.

Es genüge hier an der vorläufigen Nachricht, daß ber näcfte Band, woran fchon gedruckt wird, bie Urkunden bis auf unfere Tage liefern fol, Se tiefer wir aber zu ber Zeit hinabfteigen, wo ſich die Urkunden immer mehr zu Acten er⸗ weitern, befto mehr wird fic dad Bnch auf Auszüge ihres wefentlichen Inhalts befchränfen, ohne fich jedoch zu bloßen Regeften zufammen zu ziehen. Der erfte Band ded ganzen Werks, welcher: die Darftellung der Gefchichte deö Landes und feiner Rechte enthält, wird zuletzt ansgegeben. In ihm wird erft jede einzelne Urfunde die Rechtfertigung für ihre Aufnahme und die Art ihrer Stellung finden, Die Zahl der beisufügen ben Steindrudtafeln ift auf zwölf berechnet; fie werben bie Siegel aller Dynaften, Städte und Kloͤſter des Landes dar ftellen nnd fo den dipfomatifchen Apparat der Urkunden voll⸗ enden. Hoffentlich wird die Unterftügung des Publicums auch stoch die Beifuͤgung einer Karte, zur Serdennichung der Ne j heren Territorialzuftände bed Landes erlauben,

Armnmsberg, den 27. November 1838.

Urkunden

ur

weftfälifchen Geſchichte. 7991300.

le

* k 5

»o +. 4 B vie — *

2 um

“ .

* —

* “

. de ey i e Pur Zr In DV 2 BE Der Se 7

4 . *

Digitized by Google

1.

*

799. Dez. 24. weiht Papſt Leo III. die Kirche des Kloſters zu Eresburg, welches Carl der Große dem heil. Petrus zu Ehren geſtiftet hatte, befreit daffelbe von aller weltlihen Gewalt, fo daß fünftig Niemand befugt feyn foll, vort friegerifche Befefti- gungen anzulegen und -beftätigt ihm die Zehnten, welche ihm Carl auf zwei Meilen in der Runde gefchenft hatte.

Nah dem Abdrude in Fürstenberg Monum. Paderb. p. 115. )

HLeo servus servorum Dei. Karolo M. Francorum Regi. Piae tuae intentioni per omnia congaudentes. quod iubes ann- uere non tardamus. Igitur hunc montem Eresbury quem expugnatum cum tota Saxonia Deo obtulisti. et per nos B. Petro consecrasti. liberum ab omni humana potestate esse. et fratrum ibidem ad Christi servitium adunatorum ditioni tantummodo parere censemus. Qui ne aliquid in hoc im- pedimenti patiantur. neve regni vestri invasoribus aliqua re- bellandi fiducia praeparetur. Sub anathemate B. Petri au- etoritate interdiecimus, ne quis unguam bellica in ipso monte praesidia collocare. aut per te collata praedia. aut decimas circa montem per duas saxonicas rastas quas illuc delegasti audeat diripere. Haec conservantibus sit pax a Deo Patro. infringentibus execratio. et a catholicorum collegio sit sepa- ratio in aeternum. Datum Eresburg per manum Joannis Bib-

> Nach der Amfterdamer Ausgabe. Es findet fich auch ein Abdrud in Schaten annal. Paderb. ad ann. 799. aber, wie gewöhnlich, fehler: haft. So hat er ftatt execratio: excommanicatio; ftatt catheli- corum: Beatorum; ftatt IX. Kal: VIT. Kal. 1

2

liothecarii et Cancellarii Ececlesie Romane. IX, Kal. Ian! Anno Domni (799.) Leonis tertii quarte, Indietione septima, ?) die dedieationis Capelle in Eresburg.

2.

826. Juni. 20. ſchenken Ludwig der Fromme und ſein Sohn Lothar, dem Kloſter Corvei, die Kirche und das Kloſter zu Eresburg mit allem Zubehoͤr.

Nah dem Abdruck in Fürstenberg Monum. Paderb. p. 113.

In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi. HLudowicus et HHotharius divina ordinante providen- tia Impp. Augusti. Omnibus fidelibus sancte Dei Eccle- sie et nostris. priesentibus scilicet et futuris notum sit. quia nos pro divini cultus amore et anime nostre remedio. quod- dam monasterium quod nova Corbeia vocatur in honorem B. Stephani Protomartyris infra Saxoniam supra fluvium Wisera. in loco qui dieitur Huxori construi jJussimus. quod et viro venerabili Adelhardo construendum regendumque commisimus qui erat abbas in altero antiquiori monasterio quod wque Corbeia vocatur. a quo et novum supra dietum monasterium nomen constat esse sortitum. Itaque nos divina inspiratione conpuncti et calestis patrie amore succensi. ob anime nostre salutem concessimus eidem monasterio Capellam. quam dudum Domnus et genitor noster Karolus Imperator in castello quod dieitur Heresburg construi jussit, cum omnibus re- bus ac manecipiis ac deeimis ad eam pertinentibus. quan- tumcumque Domnus et genitor noster eidem capelle pia devotione contulisse dinoseitur. cum omni integritate pre- dicto monasterio ad subsidia monachorum ibidem Deo famu- lantium hanc nostre auctoritatis donationem à die presenti perpetuo habendum atque possidendum concessimus. et in ditionem ejus transtulimus. eo videlicet modo. ut quiequid ab hodierno die de priedieta capella vel de his que ad eam pertinent. Bectores et ministri supra memorati monasterii.?)

2) Andere lefen: octava. Stangefol opus chronologicum. circuli westphalici. Lib. 2. p 101.

2) Schaten ann. pad. ad Ann. 826, hat hier den Zufag: disponere

£ 3

vel fratrum in eo degentium voluerint. absque ullius in- justa contradietione ordinent atque disponant. et faciant quie- quid utilitatibus predieti monasterii congruere et convenire perspexerint. Et ut heo auctoritas largitionis nostre per futura tempora inviolabilem atque inconvulsaın obtineat fir- mitatem. et a fidelibus nostris tam presentibus quam futuris seu etiam succeessoribus nostris verius certiusque eredatur. eam manibus subter signavimus et annuli nostri inpressione signari jussimus.

signum (Monogr.)*) HLuthowici serenissimi imperatoris. signum (Mon.) Hfotharii gloriosissimi Augusti.

Durandus Diaconus ad vicem Fridagisi recognovit. Data xii. kal. Julii. Anno Christo propitio. xiii. Imperii. Domni HI,udowiei püssimi Augusti. Indiot. iv. Actum In- gilinheim palatio regio. in Dei nomine felieiter. Amen.

3.

833. April. 1. fchenft Ludwig der Fromme dem Grafen Rihdag Güter zu Schmerlife, Ampen und AUltengefede.

Mac) dem Original im Arnsberger Archive.

In nomine domini dei et saluatoris nostri Jesu Christi HLu- dowircus diaina ordinante prouidentia imperator augustus. Imperialis celsitudinis moris est fideles suos donis multipli- eibus et honoribus ingentibus honorare atque sublimare. pro- - inde morem Parentum regum videlicet predecessorum nostrorum fidelem nostrum nomine Rhidac de quibusdam rebus proprietatis nostre honorare atque in eius iuris potestatem liberalitatis no-

atque ordinare pro utilitate ejusdem monasterii. Der Abdrud = ihm weicht noch an mehreren andern Stellen, aber unbedeutend ab,

*) Abbildungen fämmtliher Monogramme der deutfchen Kaiſer von Carl dem Großen an, findet. man in Köhlers teutſcher Reichs— hiftorie. Frankfurt 1737. 5 |

1%

A

stre gratiam conferre. Ideirco nouerit experientia atque in- dustria omnium fidelium nostrorum tam presentium quam et futurorum quia concessimus eidem fideli nostro Rhiday co- mili ad proprium res nostr®e proprietatis sitas in pagyo bo- ratre in willa uocante ismereleke id est mansos tres cum terris cultis et incultis et siluis communibus ad eos per

tinentibus similiter et in eodem payo in uilla que dicitur anadopa mansos duos cum terris cultis et incultis et silwis communibus ad eosdem mansos pertinentibus. Similiter et in eodem pago etin uilla cujus vocabulum est @eiske man- sos quinque cum terris cultis et incultis ac siluis commu- nibus ad eos pertinentibus. Memoratos itaque mansos sub omni integritate eorum sicut superius continetur per hanc nostre conseriptionis auctoritatem preseripto Rihday fideli no- stro ad proprium ad habendum concedimus. Et de nostro jure in jus ac potestatem illius solemni donatione transfe- rimus. ita uidelicet ut quidquid idem ipse ab hodierno die et tempore jure proprietario ex eisdem mansis uel ex his om- nibus que ad eos juste et legaliter pertinere noscuntur fa- cere decreuerit. liberam et firmissimam in omnibus habeat po- testatem faciendi. Et ut h&c nostr® largitionis atque dona- tionis auctoritas perpetuam obtineat firmitatem manu propria subter eam firmavimus et anuli nostri impressione adsignari jussimus,

Signum (Mon.) hludouuici serenissimi imperatoris.

hirminmaris notarius ad vicem theogonis recognovi. (L. Sign. recogn.)

(L. 8.) Data Kalendas Aprilis anno Christo propitio XX. (833.)

Imperii domini hludouuici serenissimi imperatoris Indictione XL actum Wormacia civitate In dei nomine feliciter amen. 5)

*») Die Urk. wie das aufgedrudte Siegel find gut erhalten. Letzteres ftellt das Bild des Kaiſers dar mit der Umſchrift: xpe protege hludounicum imperatorem. Ein fehlerhafter und unvollfandiger Abdruck diejer Urk. findet fih in Schmidt Geſchichte des Groß er: zogthums Heilen. B. 1. S. 327. Einen correcten hat zuerft geliefert Gr. v. Medem in Wigands Ardiv für Geſchichte und Alterthyums: Bunde Weſtfalens. B. 1. Heft. 2. ©. 86.

4.

900. Octob. 12. bejtätigt Ludwig das Kind dem Klofter Eresburg das Recht der freien Abtwahl und giebt ihm einen Öffentlihen Markt, Münze und Zoll in der villa Horohusun.

Nach dem Nbdrud in Falke tradit. Corbejens. p. 519.°

B In nomme sancte et indiuidue trinitatis, HLudouuicus diuina fauente gratia rox. Ni petitiones nostrorum fidelium quas pro utilitatibus ecclesiarum dei nobis sugesserint ad ef- fectum perducimus ad eterne retributionis augmentum id nobis profuturum liquido credimus. Unde nouerit omnium fidelium nostrorum presentium et futurorum. industria qua- liter per interaentum uenerabitis ac dilecti comitis cuonradi monasterium quoddam noua corbeia nominatum cui preest fide- lis noster bouo abbas in nostram luilionem ac mundiburde suscepimus et omnes concessiones seu donationes anlecessorum nostrorum eidem coenobio collatas nostra auctoritate firmamus atque corroboramus uidelicet ut et äömmunilalem habeant ab omnibus publicis eractionibus et judieiartis potestatibus. homines eiusdem ecclesie /iti et coloni et reclores ipsius monasterii in expeditionem cum swis hominibus ire non co- gantur. sicut a nostris progenitoribus olim eis concessum fuisse censtat. Sed et hoc pro nostre mercedis augmento ad : eorum utilitates addere deereuimus ut infra ipsam abbatiam in uilla horohusun nuncupata. publicum eis liceat habere mercatum et monetam et ibi potestatem habeant accipiendi teloneum quod ipsorum aduocalus nostro exigat banno ah his qui illuc causa emendi ueniunt intra marcam memorate uille et montis eresburg nuncupate. Preteren quod ab exor- dio constructionis eiusdem monasterii a nostris antecessoribus eoncessum in eorum preceptis cognoseitur. nos quoque iterum eonfirmamus. ut licenciam habeant fratres illius loci eligendi inter so abbatem dum ita res postulat quamdiu ad hoc ido- neam inter se personam potnerint inuenire. Et ut hoc no- stre auctoritatis preceptum pleniorem in dei nomine obtineat

% Die Abdrüde in Fürstenberg Monum. Paderb. p. 114 und in Schaten ad ann. 900. zumal ber Lestere, haben mehrerg Wängel und Abmweidungen.

6

firmitaten manu propria subter firmauimus et anuli nostri impressione signari iussimus. Signum domini hludouuici (Mon.) serenissimi regis. Ernustus cancellarius ad uicem theotmari (L. 8.) archicapellani recognoui et SSS. Data iiil Iduum octobrium die anno incarnationis dni. DCCCE. indiet. iii. anno domni hludouuiei J. Actum triburias in dei nomine feliciter. Amen.

-

.).

913. Febr. 18. beftätigt K. Conrad I. dem Klofter zu Meſchede vie bereits unter den früheren Königen gehabte Jmmunität und die freie Abtifjinwahl.

Nach dem Driginal im Meſcheder Stiftarchive.

C In nomine sanete et indiuidue trinitatis Chunradus diuina fauente clementia rex: nouerit omnium fidelium no- strorum presentium seilicet et futurorum industria qualiter nos diuino admoniti instinctu pro wterne remunerationis com- merecio cogitantes. maxime de monasteriis ab antecessoribus nostris eonstitutis. ut etiam nostris temporibus iusticia ab eis concessa fruantur. Qua propter sanctis monialibus in mona- sterio Mescedi nuncupato propter amerem dei ac sanctorum eius sicut rogauit nos heriman wenerabilis comes noster immunitatem atque electionem quam temporibus precedentium regum habuerunt concedimus. vt quando cumque necessitas euenerit. potestatem inter se abbatissam eligendi habeant sicut eatenus habuerunt. jussimus quoque hoc preceptum inde con- scribi per quod uolumus firmiterque iubemus. quatenus heo auctoritas firma stabilisque permaneat. Manu quoque nostra eam firmauimus. et anuli nostri impressione assignari jussi- mus.

Signum domini Chuonradi (Mon.) piissimi regis.

Salomon cancellarius ad uicem Piligrimi archicappellani recognonit. (HF... sign. recognit.) (L. 8.)

Data. xii. kal. mar. Anno incarn. dni. deece. xiii. indiet.

7

i, anno uero regni Chuonradi. ii. Actum Chassella feliciter. in dei nomine amen.’)

6.

937, Suli. 2. beftätigt K. Otto I. die den Klofterfrauen zu Meſchede von feinen Vorfahren ertheilten Pri— vilegien; namentlid Das Recht, aus Ihrer Mitte eine Abtiſſin zu wählen.

Aus dem Driginal im Mefcheder Stiftardhive.

C In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Otlo divina favente clementis rex. Si fidelium nostrorum petitionibus elementer annuerimus non solum regium morem decenter im- plemus verum etiam eosdem ad servitium nostrum prompti- ores effieimus et si eorum petitio de wcelesiasticis est rebus zterne mercedis remunerationem accipimus. Ideo noverint omnes fideles nostri presentes scilicet et futuri quomodo nos ob amorem dei et rogatu fidelium nostrorum eberhardi et dietmari sanctis monialibus in monasterio meskide nominato deo famulantibus eligendi inter se abbatissam potestatem om- nesque- concessiones que ab antecessoribus nostris eis con- cesse erant concedimus. easque per nostram auctoritatem red- integrare et corroborare volumus. Proinde hoc scripto con- firmare iussimus per quod preecipimus quatinus prefate sanctx- moniales femins tali fruantur immumitate et de suis rebus lege qualis ab antecessoribus nostris francorum regibus eis eoncessa erat. Et ut hoc a fidelibus nostris melius credatur manu nostra illud firmavimus et anulo nostro sigillari ius- simus.

Signum domni Ottonis (Mon.) inviotissimi regis.

Poppo cancellarius ad vicem friderici archicancellarii re- gognovi et (IL. sign. recognit.)

7) Die Urkunde ift wohl erhalten; das in weißem Wache aufgedrudte Siegel oben zerbroden und nur noch theilweife vorhanden. Ein fehr fehlerhafter Abdruck derfelben findet ſich bei Schaten ad ann. 913.

8

Data VInon. iul. anuo dominic® incarnationis DECCCXXXVH. Indictione X. anno vero Ottonis piissimi regis L Actum in Quitilingoburg. amen. ®)

F

7.

945. Schenkt Kaiſer Otto I. dem Grafen Haold verſchie— dene Güter im Gau Nichterſi (Pagus Ittergow.)

Nach dem Original im Stiftardive zu Gefede.

C In nomine sanete et indiuidue trinitatis. Otto dei gra- tia rex notum sit omnibus fidelibus nostris et futuris quod nos cuidam fideli nostro uasallo koold nominato mansum quem liafgeld habet in payo nihtersi et ipse in benefieium habuit cum preedicto fiafyeldo in proprium donauimus simul tributam cchurie in uilla que uocatur latterueld anaimuthiun hiri- gisinchusun et in upspringen excepta mansa quam habet uuiyhardus comes in uilla latterueld. jussimus hoc quoque presens preceptum conseribi ut idem prenominatus hooldus de his omnibus sibi nostro dono concessis liberam habeat potestatem. uendendi. commutandi. donandi. habendi. possi- dendi. hereditandi. seu quicquid illi libuerit inde faciendi. manu nostra signatum et anuli nostri inpressione robo- ratum. (L. S. impressi.) Signum domini serenissimi regis. (Mon.) brun cancellariusad uicem fritherici archicancellarii recognouit. (L. sign. recognit.)

data... ao incarnat. dni nostri ihu. xpi. deece xluiii. indict. u. anno regni ottonis xiii. Actum ime’hle’uu.°) in dei nomine feliciter amen. !°)

®) Das Original ift wohl erhalten, unten rechter Hand. it das Fönigliche Siegel, eine halbe Figur mit Schild und Lanze zeigend, aufgedrudt. Die Infchrift am Rande, ift bis auf einzelne Buchftaben nicht. mehr vorhanden.

7) In einer Urfunde bei Schaten v. 942. Imileiha.

2°) Die Urkunde hat fehr von Moder gelitten, fo daß die mit Punften

=

8.

952. Octob. 26. beftätigt Kaiſer Otto I. das von Graf Haold und feinen Geſchwiſtern zu Geſecke neu ge ftiftete Klofter für Zungfrauen, nimmt es in feinen unmittelbaren Schuß und fichert ver Familie Haold die naͤchſten Anfprüche auf die Abtiſſinwuͤrde, fo wie auf die Vogtei über das Klofter, welches er mit allen feinen gegenwärtigen und zufünftigen Gütern von jeder richterlichen Gewalt erimirt.

Mad) dem Driginal im Gefeder Stiftarchive.

C In nomine sanete et indiuidue trinitatis. Otto diuina eoncedente clementia rex. nouerit omnium fidelium nostrorum presentium scilicet et futurorum industria. qualiter nos ob amorem dei. omniumque sanctorum, interuentuque fldelium nostrorum. hoholti scilicet. fratrisque eius prunonis. nec non et fridirici. sororisque eorum Vuicpurge quoddam mo- nasterium in loco gesiki in illorum predio. ab illis inhhonore dei ejusque genitrieis semper marie virginis sanctique eiriaci mar- tiris nouiter constructum. qvia predictus hoholt dedit eiusdem monasterii edificiorumque sanetarum puellarum locum. simul cum monasterio edificiisque preparatis. et omne quod eiusdeın cirvitalis interioris muri ambitu continetur solum et omnem terram quam antea prespiter illius in beneflcium possedit. et insvper hobas. x. possessas in nostrum mundiburdium ac- ecepimus. Prun videlicet frater hoholti hobas ad eundem mo- nasterium. iiii. concessit possessas. Fridiricus frater eius hobam dedit. ji. possessam. Vuicpurahc illorum soror. vi. secundum legem saronicam cum manu advocalti svi ek- kiperti cvm omni integritate ad illud ante dietum monasterium tradidit loca. sic vocata. Sporka. Horttinchvsen. Nohloha. Almundoraf'. Ittirlarun. et qvicqvid habvit in loco qui di- eitur anapulto. Cvm curtilibus. Edificiis. Mancipiis. Cam-

angedeuteteten Worte ganz unleferlidh geworden find. Das in weißem Wache aufgedrudte Siegel ift zum Theile zerbrödelt; doch läßt ſich noch deutlich an dem gezackten Rande und an der Umfchrift: Era. Rex erfennen, daß ed das nemliche tft, welches in Falke Tradit. Corbejens. Tab. 1. Nr. 2. abgebildet jteht. Die Drthographie des e und e ift abwechſelnd bald ein geſchwänztes e bald we bald ein rg > — Ein fehlerhafter Abdruck fteht in Wigand Archiv ILL. . 3. ©, 72.

10

pis,. Pratis. Pascuis. Silvis. Aqvis. Aquarumque decvrsibus, Molendinis. Piscationibus, Viis, et inviis. Exitibus et redi- tibus. qvesitis et ingvirendis. omnibusque ad predieta loca iure legitimeque pertinentibus. jnsuper eciam iam dicta Vuiepurahc ad prescriptum monasterium hobas xx. in aliis locis dedit habitatas. et ea scilicet ratione illi prenotatum de sva proprietate sievt ante exaratum est constrvxerunt mo- nasterivm. qvatenus predieta ruicperahe illvd ecclesiastico possideret ivre vsque ad vite illius obitum. et posten qyuan- dia in eodem monasterio de ipsius ante dieti koholdi progenie aliqua huiuscemodi honoris digna inveniatur nequaquam alia eligatur. Ac si nvlla quod absit per longa annorum cuni- cula futurorum de eadem geneloia in eodem monasterio ad prefatum honoris promoueatur gradum femina. tunc potesta- tem habeant de alia inter se nutrita stirpe elegendi abbatis- sam. et si iterum de pretitulati hoholdi radice aliqua reui- rescit mulier in ante dicto monasterie nutrita. et ad hoc digna de svis parentibus constructum potestative possideat monasterium. Proinde sanccimus. monasterium quod iam in nostram recepimus tutelam. ut nullus iuder puplicvs neo aliyquis er iudiciaria potestate illvd ingredi aliquid iudieia- rie potestatis exercendae in uillis aut aliquibus locis prefate collatis ecclesie habeat potestatem vel in futvro conferendis. nisi ipse hoholt qvem aduocatum vsque ad vite eius disces- sum et post illius obitum si habet filios filium. si non habet fratris eius fillum. et sie dvm seculum fiat de illius germine fore disposvimus advocatum. et nec illo. nec aliquo homini potestatiua constrietione ad quisitum nullum inde conficiatur seruilium. Et vt hec nostra auctoritas firmius ab omnibus erederetur. hanc kartam iussimus ascribi anuloqne nostro consignari manuque nostra propria decreuimus cerroborari.

Signum domini (Mon.) Ottonis serenissimi regis.

(L. S. impressi.) Otpertus cancellarius. ad uicem. Prunonis recognoui et subscripsi. (L. signi recognit.) Data, vii. k. nouembr. Anno incar. dni. nostri ihu. xpi

decce. 1. ii. Indict. x. Anno regni ottonis regis xvj. Actum vualahusvn. feliciter. amen. ı!)

21) In der Urkunde find e und w, ferner n und v ohne beftimmte Regel durcheinander gebraucht. Das wohl erhaltene, in gelbem Wachs auf: gedruckte Siegel ift das nemliche, welches bei Falke tradit. corbejens. Tab. 1. Nr. 5. abgebildet fteht. Fehlerhafte Abdrüde der Urfunde 0 in Schaten annal. ad ann. 952. U. Stangefol L. 11. y. 181.

11 9.

958. Juni. 25. fhenft KR. Otto I. den Klofterfrauen zu Gefede die Malheuer in ver Geſecker Mark.

Nach dem Original im Stiftardive zu Gefede.

B In nomine sancte et indiuidue trinitatis Oo diuina gratia rex. nouerit omnium fidellum nestrorum industria pre- sentium scilicet et futurorum qualiter nos ob remedium anime nostre. ad interuentum dilecte coniugis nostre adelheide. et amantissimi fratris nostri drunonis archiepi. sanctimonialibus deo sancteque marie semper virgine (sic) et sancto ciriaco deuote seruientibus. ad usum illorum proprium denauimus quidquid malhure in gisiei marca habuimus. in quibuscumque rebus nostre regie potestati subiaceret. predictis uirginibus in loco yisici. deo deuotissime seruientibus. in proprium tra- didimus iure perpetuo tenendum. et ut huius carte corrobo- ratio omni tempore firma stabilisque permaneat. ijussimus eis hoc presens preceptum conseribi et anuli nostri inpressione muniri manuque propria signauimus.

(L. S. impr.) Signum domini ottonis inuictissimi regis. (Mon.)

Luidulfus cancellarius ad uicem Brunonis archicancellarii recognouit. (L. sign. recognit.)

data uii kl. iul. anno dominice incarn. deece lviii. ind. i. Regnante piissimo rege ottone anno xxii. actum pathur- brunnon. amen. !?)

2) Die Urkunde hat geſchwänzte e. Das Siegel ift wohl erhalten und in gelbem Wachſe aufgedrudt. Es fteht abgebildet in Falke tradit. corbejens. Tab. 1. Nr. 2. ift jedody etwas Fleiner ald die Abbil- bildung, wiewohl für einen annulus, felbft wenn er einem Rieſen

ehört hätte, immer noch groß genug; demungeachtet fcheinen die

den des Randes zu verbürgen, daß das Siegel ald Ring eingefaßt war. Fehlerhafte Abdrüde dieſer Urkunde haben Schaten ad ann. 958 und Stangefol L 11. p. 192.

12 10.

959. Zan. 12. übergiebt Otto I. dem Stifte zu Me: fhede ven Zoll und das Marktgeld daſelbſt, und veroronet, Daß der Nachlaß der verftorbenen Abtif- finnen und Klofterfrauen, im Beſitze ded Conventes verbleiben fol.

Aus dem Original im Mejcheder Archive.

U In nomine sancte et individuw trinitatis OLo diuina favente clementia rex noverit omnium fidelium nostrorum presentium et futurorum industria qualiter nos ab amorem dei anims»que nostr® reımedium et per interventum dilectissimi fratris nostri Brunonis archiepiscopi omne Ltheloneum vel quiequid er macello in loco Messcede peracto iure adquiri poiest ercepta moneta in proprium concedimus ad mona- sterium quod est ibidem constructum in honore sanctz dei genitrieis marie et sancte uualtburge virginis. Insuper etiam concessimus et firmavimus ut quiequid abbatisse cuiuslibet possessionis vel sanctimoniales defuncte reliquerint in po- testate permaneat consororum sanctimonialium ibidem deo fa-- mulantium et hoc presens preceptum iussimus exinde con- scribi et annuli nostri impressione sigillari et subter manu nostra firmavimus et ut hoc nostre largitionis indicium ve- rius a fidelibus nostris credatur.

(L. 8. impressi.) Signum domni Ottonis (Mon.) invietissimi regis.

Liudulf.. .....larius ad vicem uuilhelmi archicappellani recognovi. (I. sign. recognit.)

Data anno incarnationis domini DCCCCLVIM. regni ottonis XXIU. U. id. ianr. Indictione . actum in frides- lare, :?)

25) Die Urkunde hat unten 3 Löcher, wodurd in der Recognitionformel mehrere Buchſtaben (Lindulfus cancellarius) weggefallen find. Das aufgedrudte Siegel ift zertrümmert,

13

11.

962. Juni. 9. giebt K. Otto I. den Einwohnern ver yilla Horohusun bei Eresburg vie Rechte der Einwohner von Dortmund.

Nah dem Original im Stiftardive von Eorvei.

Ü In nomine sancte et indiuidue trinitatis Oro diuina Tauente elementia rex. Notum esse uolumus omnibus fidelibus nostris quod rogatu car» prolis nostre Ottonis indulsimus in- eolis uille que dieitur Aorohusun et adiacens est urbi que dieitur eresbury eo iure uiuere et ipsa legitima habere per omnia que throtmannici habent. Nec tamen ulli alie pote- stati subiacere cum suis juris (sic) ac legitimis nisi cui hac- tenus paruit rectoribus seilicet monasterii quod noua corbeia uoecitatur ad honorem ac seruitium beatorum martyrum ste- phani atque uiti. Et ut hoc firmum sit et nulli posthec pre- uaricari liceat anuli nostri sigillo iussimus signari atque firmari manu nostra subtus sigmantes. (1. S. impr.) Signum domini ottonis (Mon.) serenissimi regis. Liudulfus cancellarius ad vicem Brunouis archicappellani recognoui. (I. sign. recognit.)

Data v. id. iun. anno incarnat. dni. deecelxij. indiet,. v. regni autem serenissimi ottonis regis anno xxvil. Actum in suosat, in dei nomine feliciter amen. !*)

12.

973. Suni 5. beftätigt Kaifer Otto I. dem Erzftift Magdeburg alle Schenkungen, welche vemfelben von feinem Bater, Otto dem Großen, gemacht worden; insbefondere die weftlih von der Wefer gelegenen und unter diefen namentlih Brilon, Röfenbed u.f.w.

Nach dem Abdrude in Lünigs Reichs-Archiv. B. 16. Spicil. Eccle- sinsticum. Fortſetz. 1. Abſchn. 2. ©. 23.

In Nomino sancte et indiuidue Trinitatis. Otto diuina fauente clementia Imperator Augustus. Quoniam loca Deo et Sanctis

2 Ein fehlerhafter Abdruck diefer Urkunde findet fi bei Scharen ad ann. 962. deögl. in Falke tradit. corbejens. p. 514. Ein com vecterer in Wigand Gefdichte v. Eorvey. B. 1. ©. 221.

14

ejus dicata a nostris Antecessoribus Regibus scilicet et Im- peratoribus et possessionibus ampliata et priuilegiis vel de- eretis ‚esse munita noscuntur. JIdceirco nos pia Dominice et carissime genitricis nostre Adelheidis admonitione ab memo- riam et remedium anime piissimi @enitoris nostri Ottonis priuilegia seu decreta Magdeburgensis Ecclesie quam ipse a fundamento construxit nostra etiam auctoritate reborare et confirmare decreuimus. Statuentes inprimis ne quis Comes vel Iudex vel vicarius publicus in Magdeburg ciuitate vel territoriis ejus aliquam potestatem aut bannum habeat nisi Aduocatus yuem Archiepiscopus illius ecclesie secundum suum libitum sibi elegerit. Et negociatores vel judei ibi habitantes omnesque familie litoraum et colonorum vel ser- uorum vel sclauorum illuc pertinentes a nullo alio nisi eodem aduocato secundum leges constringantur vel judicialis sen- tentias patiantur. Preterea Magdeburg eiuitatem eandem cum teloneo et mercatu seu moneta municipium eius quod nos Burgwardum dicimus curtem quoque cum omnibus appendiciis territoriis scilicet vel edifieiis ex occidentali parte Albie flu- minis illuc pertinentibus sicut beate memorie noster piissimus Genitor ex suo proprio in jus et proprietatem sancti Martyris Christi Mauritii pro remedio anime sue liberaliter obtulit, nostra quoque nos munificentia vel autoritate eidem Ecciesie ro- boramus et confirmamus in locis subnotatis hoc est, Fridima- resleba, Pretalike, Buchumii, Frosa, Roddartestorp, Haptares- torp, Bremenestorp, Thiederistorp, Ottersleba, Ostervvadiuga, Suldorp Immervvadinga, Ichtesdorp, Dudelou, Wodeneneg, Mendesleba, Mendeleba, Undridestorp, Unondisconburg, Pizi- mizi, Lienoldesdorp, Trumplike, et quatuor mansos in Valdorp castrum quoque Vnnesburg, Burnon, Biscopesdorp, Wilme- rosleba, Rodenuordi, Numkildorp, Adestendendorp, Maktestedi, Curlingen, Aldewaddinge, cum pertinentiis suis Brunxstedi, Dunenstedi, Attinge, vel quicquid sue proprietatis ad hec loca in pago Nordthuringo pertinere videtur, ex aquilonari parte Ore fluminis in locis ita nominatis Mosau, Pelmizi, Dudixi, Nuboro, Velbusi, Zelici, cum pertinentiis suis. Mercatum quoque in Gettige et monetam cum teloneo et bannum sicut piissimus Genitor noster ita et nos quoque eidem sancte Magdeburgensis Ecelesie offerimus et concedimus. Etiam Medabeki, Rinthorst, Buocstaden cum appenditiis et in pago Hardogstarii Roueshem cum pertinentiis suis Varesleba, Bars- dorp, Duttenstedi cum appendiciis vel quiequid ex occidentali parte Musore (Wisore) fluminis sancto Mauricio liberaliter obtulerat hoc est Rosbeki, Uflon cum pertinentiis suis, BrıLon eum appendiciis et in Arpesfelt xxx. mansos, Heo et omnia

15

a beate memorie Genitore nostro prefate Ecclesie collata hoc presenti auctoritatis nostre precepto roboramus et eonfirma- mus.- Et ut hec munificentie nostre traditio seu confirmatio certa permaneat chartam hane conscribi et annuli nostri im- pressione signari jussimus quam et manu propria subtus firmauimus.

{L. Mon.) Signum Ottonis magni et inuietissimi Impera : toris Augusti.

Willegisus Cancellarius ad vicem Rodoberti Archi : Cancellarii subscripsi.

Data U. Non. Juni anno Dominice Incarnationis DCCCCLxxiij. Indiet. xiv. anno Imperii Domini Imp. Ottonis secundi vij. Actum Magdeburg. Amen. !5)

13.

973. Nov. 22. beftätigt KR. Otto I. den Klofterfrauen zu Meſchede alle bisher gehabte Rechte, nament: lih das der freien Abtiffinwahl.

Nah) dem Original im Meſcheder Stiftarchive.

C In nomine sancte et indiuidue trinitatis Otto diuina fa- wente clementia imperator aug. Sifidelium nostrorum petitio- nibus clementer annuemus non solum regium moreın decenter implemus uerum etiam eosdem ad seruitium nostrum prompti- ores efficimus et si eorum petitio de wcelesiasticis est rebus zterne mercedis remunerationem accipimus. Ideo nouerint omnes fideles nostri presentes secilicet et futuri quomodo nos ob amorem dei et rogatu adelheidis genitriecis nostre dius imperatricis aug. sanetismonialibus in monasterio meskide nominato deo famulantibus eligendi inter se abbatissam po- testatem omnesque concessiones que ab antecessoribus nostris _ eis concesse erant concedimus. easque per nostram auctorita- tem redintegrare et corroborare uolumus. Proinde hoc scripto

29 Ein nicht ganz correrter Abdruck diefer Urkunde findet ſich auch im ‚Meibom Script. rer. germanicarum. T. II. p. 873.

16

eonfirmare iussimus. Per quod preciplmus quatinus prefate sanete moniales femine tali fruantur immunitate et de suis rebus lege qualis ab antecessoribus nostris francorum regibus eis concessa erat. Et ut hoc a fidelibus nostris melius cre- datur manu nostra illud firmauimns et annulo nostre sigillari iussimus.

Signum domni ottonis (L. Mon.) inuictissimi imperatoris.

Uuilligisus Cancellarius ad uicem rodberdi archicapellani recognoui. (Sign. recognit.) (L. 8. impr.)

Data x. kal. decembr. anno domin. incarnat, decee. Ixx. iii. Indiet. ii. anno uero ottonis piissimi imperatoris xiii. actum diospargo am.

14.

978. übergiebt Otto II., auf vie Fürbitte feiner Ge: mahlin Theophania, ver Abtiffin Thiezfwid zu Mefhede den Hof Holfgeldinghufon im Gau Angeron.

Aus dem Driginal im Mefcheder Archive,

U In nomine sancte et individue trinitatis Otto divina preordinante clementia imperator augustus: Pateat cunetis sancte dei zcclesie nostrisque presentibus atque futuris fide- libus nos ob dilectissime contectalis nostre theuphanu rogatum atque eius precativam exhortationem. venerande probitatis abbatisse fhiezsuuid nominate. quandam curtem folkyeldinghuson nuncupatam in paygo. Angeron. in comitatu heremanni comitis sitam donasse in proprium. ea ratione ut sui tutoris scilicet advocati manu. quicquid ei gratum ap- tumque fuerit visum. omnium contradictione despecta po— testatem inde liberrimam obtineat agendi. ex utriusque sexus mancipiis »dificiis. terris cultis et incultis pratis. pascuis. silvis. aquis. piscationibus. qussitis et inquirendis cunctisque usibus iusta constitutione ad prefatam curtem pertinentibus. Ut autem hoc nostr® largitionis donum. pro successura fir- mum credatur tempors. banc cartam iussu nostro scriptam

17

et imaginaria nostri impressione sigilli notatam proprie manus nostre subscriptione corroboravimus.

Signum domni ottonis (L. Mon.) invietissimi imperatoris

augusti. Hildebaldus cancellarius ad vicem unilligisi archi capellani notavi. (L. S. impressi.)

Data VII. Kal. Apr. Anno dominiew incarnationis DCCCCLXX VOL Indiet. VI. Anno autem regni domni otto- nis imperatoris augusti XVIII. Imperii autem XL Actum magadeburg feliciter in Christi nomine amen. ?°)

15.

985. Sept. 2. beftätigt Otto II. auf Fürbitte feiner Mutter Theophania, die dem Stift Meſchede von feinen Vorfahren verliehenen Privilegien, na: mentlic die freie Abtiffinwahl und erimirt daffelbe von aller Gerichtöbarfeit, außer der des Advocaten, welchen die Abtiffin felbjt zu wählen habe.

Aus einer alten beglaubigten Abfchrift des Mefcheder Archivs.

€ In nomine sancteetindividue trinitatis. Otto dei cuneta providentis clementia rex. Cum hoc nostre majestati iure eontingat iustis quibusque nostri precibus fidelium aurem libenter accomodare, maxime tamen Deo militantibus ad ef- fectum producendo. Qua propter sentiat omnium maiorum minorumque tam presentium quam futurorum industria: qua- liter nos dilecta genitrix nostra Theophanu Imperatrix au- gusta prosororibus Messchetensibus deo sancteque Walburgi virgini militantibus adiit rogatura, quatenus per cartham ex nostre maiestatis auctoritate eonscriptam potestates ac jura a Serenissimis Imperatoribus avo videlicet nostro, beate me- morie Ottone et a equivoco (filio) eius parente nostro sibimet perdonata ac confirmata pro nostri eterna memoria concede-

26) Das Siegel der Urkunde iſt abgefallen. Sie hat Fein Recognition jeichen. ö

18

remun. Cuius inste petitioni pro divine mercedis amore li- benter consentientes hoc nostre iteratiouis vel confirmationie preceptum eotenore ac ratione notari iussimus quo ex hac nostra perpetim uti ex antecessorum ac dilectorum parentum condo- natione, quoties cumque inevitabilis sors mortis ordinem prefec- ture mutaverit, liberam intra se habeant dignam quamcumquo eligendi potestatem. Insuper ex nostra clementia erga pre- dictum monasterium Messchete constructum in honorem sancte Walburgis virginis tale benefieium concedimus ut nullus iudex publicus neque quilibet ex iudicaria potestate neo aliquis ex fidelibus mostris in predicte ecclesie loca seu reliquas pos- sessiones iudiciariam exercere presumat sevifiam nisi quem ipsa prelibati monasterii abbatissa elegerit advocatum. Dein- ceps comperto hoc nostre donationis precepto quilibet iadicum, tam servilem quam libere conditionis personam ad predictam abbatiam pertinentem vel ad causas agendas aut in que- cumque iniuste subiectionis munia ullo umquam tempora stringere aut exactare presumat, Et ut hec auctoritas nostris futurisque temporibus domino protegente valeat inconvulsa manere propria manu subscripsimus et annulo nostro subtus sigillari iussimus,

Signum Domini Ottonis (Mon.) @loriosissimi Regis.

Hildiboldus Episcopus et Cancellarius vice Wilgisi Archicappellani recognovi.

Data iiii nonas Septembr. Anno dominice incarnationia DCCCCLXXXV Indietione XIII anno autem tertii Ottonis regnautis II® Actum Widenbruggain dei nomine feliciter amen.

Auschultata et diligenter collationata est presens copia per me Johannem Voszlo alias Alnesmann clericum pad. pub- licum sacra Imperiali notarium Et concordat cum suo vero originali de verbis ad verbum quod attestor hac manu mea propria.

19

16.

986. Dec. 8. Erimirt Otto IH. das Klofter Gefede von aller richterlichen Gewalt, fowohl des Herzogs ald des Grafen; ausgenommen die ded felbftgerähl: ten Vogts. Zugleich ertheilt er den Klofterfrauen das Recht ver freien Abtijfinmahl.

Nach dem Original im Gefeder Stiftardive.

C In nomine sancte et indiuidu® trmitatis. Otto diuina fauente clementia rex. notum sit omnibus fidelibus nostris presentibus seilicet ae futuris. quomodo nos dilecte genitrieis nostre Theophanu uidelicet imperatrice augusta uotum se- quentes. nee non et cari nepotis ac fidelis nostri heinriei dbawariorum ducis interuentun adimplentes. ecelesie gesici in honore saneti eyriaci martiris constructe ct conseerate cui etiam presenti tempore Vuiysuid uenerabilis abbatissn presidet pro dei amore et elemosina parentum nostrorum ac pro statu regni nostri dedimus ae eoncessimus. ut nullus dux uel} comes. aut aliqua iudiciaria persons. siue alia quelibet maior aut minor potestas de hine potestatem habeat ullo umyuam tempore qualibet ex eausa aut super locos wel seruos ipsius prelibate ecelesie ut eos in aliqwibus distringant. uel eos ad placitum aliquod compellere presumant aut ad aliud opus vel negotium seu seruitium eogant. nisi solus ille quem prefata abbatissa et sanctimoniales deo ibidem seruientes aduocatum ad hoc constituant. nullique persone vuadimonium aliquod nisi aduocato solummodo tribuant. Ad hec etiam superius iam diete vuigsuwuide abbatisse et futuris que ei suecedant ac sanctimonialibus regulare electionis arbitrium concessimus ut inter se quando opus euenerit quamdiu probabilis persona in illius ecelesie filiabus inueniatur nostro iussu ac consensu eligant et deo statuant. Et ut hee nostre ingenuitatis con- cessio firma. ac stabilis in futura permaneat tempora. hane cartaım inde conscriptam et sigilli nostri inpressione signatam. manı propria ut infra uidebitur corroboranimus.

Signum domni Ottonis (Mon.) regis inuictissimi. Hildiboldus eps et cancellariusuice uuilligisi Archi-Ca- pellani notaui (L. S. impr.) - Data vi. idus. Decembr. Anno dominice incarnationis. deecelxxxvi. Indiet. xv. anno antem tertii Ottonis regnantis tertio. Actum Thratmännia feliciter in xpo amen. N

k

7) Das Giegel ift in weißem Wachſe aufgedrudt. Es fiellt das roh geformte Bruſtbild des Kaiſers dar, welcher * einem faltigen Ge⸗ 2

20 17.

997. Sept. 29. übergiebt Otto III. auf Fürbitte der Gräfin Herbirga, dem Stifte Mefchede ein Gut zu Stodhaufen im Gau Locdorp, weldes früher ein gewiſſer Geaͤchtete Hunolt bejeflen hatte, Nah dem Driginal im Meſcheder Archive,

C In nomine sanete et indiuidue trinitatis. Otto divina favente clementia romanorum imperator augustus. Omnibus fidelibus nostris presentibus atque futuris notum esse volu- mus quomodo nos obpetitionem herbirge comitiss®e dedimus ad quendam locum Mescide nominatum tale predium quale hunoltus ex lex dum vixit habuit. in villa stohchusun dicta. in pago locdorp vocato ac comitatu Herimanni comitis si- tum. atque id ipsum predium cum omnibus suis pertinentiis. in mancipiis utriusque sexus. areis. wedifieiis. terris. cultis et incultis. agris pratis campis pascuis silvis aquis piscati- onibus viis et inviis exitibus qussitis et inquirendis cunctisque aliis appendiciis que dici possunt ad predietum locum et ad monasterium in proprium tradidimus. Kt ut hec nostra im- perialis traditio nunc et in futuro firma et stabilis permaneat. hoc preceptum inde conscriptum sigilli nostri impressione signare iussimus. manuque propria ut infra videtur corrobo- ravimus,. Signum domni Ottonis (Mon.) gloriosissimi imperatoris augusti. Hildibaldus episcopus et cancellarius vice uuilligisi ar- ehiepiscopi recognovi. (L. S. impr.) Data III. Kal. octob. anno dominice incarnationis DECCCXCVTI. Indictione X. Anno autem tertii Ottonis ıeguantis XII. Im- perii vero U. Actum aquisgrani feliciter amen. :?)

wande angethan, in der linken Hand I, MWeltfugel hält und die Umſchrift hat; Otto Di. gratia Rex. n.. ht feinem der Siegel, welche von diefem Kaifer hin und wieder abgebildet find,

*) Das Siegel zeigt eine aufrechtftehende iaur mit gefröntem zupte, in der Rechten die Lame, in der Linken den Reichsapfel haltend. Ein Recognitiomeichen hat die Urkunde nicht.

21 18.

1000. Mai 21. beftätigt Raifer Otto III. die Stiftung des Nonnenkloſters Dedingen, durch Gerberge, die Mutter des Grafen Hermann (v. Arnöberg) in deffen Grafjchaft der Ort Oedingen und ver Pagus Lohtorp, wozu er gehörte, gelegen waren und verleiht ihm ausgezeichnete Privilegien.

Nach dem Original im Stadtardive zu Wert.

la nomine sancte et indiuidue trinitatis. Ottodiuina fauente elementia romanorum imperator Augustus notum sit omnibus fidelibus nostris presentibus scilicet et futuris qualiter quedam matrona nomine gerberga nostre tuitionis mundiburdio mo- nasterium suum ab ipsa in honore et nomine sancti saluatoris sancteque dei genitrieis marie sanctimonialibus inibi canonice uiuentibus constractum.. situmimloco odingi nomine. in pago lohthorp. in comitatu herimanni eius filii et cum illius licentia et consilio qui eius heres fuit cum omnibus que ad eundem locum diuino cultui mancipatum iam dedit et in po- sterum et ipsa et una queuis fidelis anima datura est com- mendauit. Unde et nos eiusdem monasterii curam mundi- burdiumque. suscipientes episcopo celeniensi committimus. talemque libertatem quali cetera nostri monasteria regni le- gitima asnidi seilicet. quidilingoburg. aliaque utuntur. sibä per donauimus. ita ut nee ipse episcopus. uel dux. aut comes. aut marchio. aut quelibet potens persona. potestatem habeat inuadendi. hospicia capiendi. parafridos tollendi, aut inde quidlibet agendi. Uerum ipsa quousque uiuat cum consensu econgregationis inibi deo sancteque eius genitrici marise famulantis,. abbatissam sibi quam uelit constituat. aduoca- tumque nihilo minus unde cumque sibi uideatur. eligat. Post obitum uero eius si herimannus illius filius. uel suus Mius. aut filia fillam deo dicatam habeat. cum consilio coloniensis episcopi. si dignitati generis dignitas etiam concordet morum et uite probabilis. qus in illo loco sancti- monialibus prosit. abbatissa constituatur. et postea nec abba- tissam extra libitum congregationis aliquis imperator. aut rex uel etiam episcopus constituat. nec aduocatum eidem mona- sterio quis. nisi abbatissa eligat. aut statuat. nec imperialis maiestas. aut regalis potestas. vel etiam episcopalis hoc dig- nitas. aliquatenus prohibeat, sed respectu dei his pie con- sentiat.

22

Acta est hec carta xii kal. iun. anno domwiniee incar- nationis millesimo. indiet. xiii. anno tertii Ottonis regnantis xvi. imp. iiii. actum elisopu. '®)

19.

1000. Auszüge aus einer alten Tabula traditionum der cölnifhen Kirche; in Gelenii admiranda magnitudo Colonie. p. 69.

VJE Esteruualdti tota sylua pertinet ad beatum Petrum incipiensaloco quidicitur Nezzenwinkell per dotalem mansum in Odakker, transiens in locum qui dieitur Linninckhusen et inde in flumen Rure et inde in quod dicitur Almana.

VIEH. Comes Cuno de Bichelingen 20) filius duecis Ottonis dedit beato Petro urbem in Hakkene etiuxta urbem tertiam partem sylue que dicitur Lur.

IX. Gertrudis Comitissa mater Regine Richezen dedit per concambium curtem in Wiglo, insuper tertiam partem diete sylue pertinentem ad eandem curtem et recepit villam in Wanenrethe.

X. Vda Comitissa de Stadte*!) dedit beato Petro tertiam partemde Odinyender et Vrithengeresbeche et Wal- bertum de Huckelbech cum omni allodio suo, Adolphum de Basthusen cum tota domo sua, et Lubrandum de Buten- bergh et Volmarum et insuper tertiam partem einsdem sylue.

XL Ludolphus Comes dedit Werle et quicquid pro- prietatis habuit in Episcopatu Coloniensi et insuper tantum de sylua Lur quantum remansit fratri suo Conrado.

29) Die Urkunde iſt nicht befiegelt; fondern fie ift ein fogenanntes eyro- ernphum partitun, ein gradlinicht abgefchnittenes Ehirographum. Die Worte, welche auf dem graden Schuitt gejianden haben, find mit literis longioribus geſchrieben, wie gemöhnlid die erite Zeile in den Urkunden der damaligen Zeit; fie find eben deshalb nicht ohne die dazu gehörige andere, obere Halfte zu lefen. Die Urfunde wurde wahriheinlid einmal für das Klofter und einmal für die Familie der Stifterin ausgefertigt.

*) Selenius hat, wohl durd einen Druckfehler, Bithelingen. =) Bei Gelenius heißt ed Stacke, welches wohl auch verdrudt iR.

23 20.

1005. Octob. 24. übergiebt Meinwerf, Kapellan des Könige Heinrid) IL, diefem fein Gut zu Böden: förpde, welches Heinrich dem Biſchof Rethar zu Paderborn ſchenkt, um es ſo lange er lebt, ſelbſt zu benutzen; nad) feinem Tode aber ſoll es ad stipendia fratrum der paderborner Kirche dienen.

Abgedrudt in Schaten annal. Paderb. ad ann. 1005.

Henricus — Rex — omnium — fidelilum — noverit in- dustria, qualiter nos, — ad monasterium — Padrabrunnen — tale predium, quale nobis Meginwerc eappellanus noster de- dit, in proprium donauimus, situm in villa Puochinefurti dieta, et in comitatu Zuitolfl Comitis, cum omnibus — ap- pendieiis, mancipiis utriusque sexus etc. — ea videlicet ra- tione, ut predictus Episcopus in sua habeat golestate atque seruilute, quamdiu Deus sibi concedat dies ssecularis vite; Anitis vero suis temporibus ad stipendia fratrum in prefato monasterio Deo sanctoque Liborio famulantium — determina- mus, donamus etc. — Dat. ix. Calend. Nov. indiet. iii. anno Domin, Incarnat, M°. V°. anno vero Domni Heinrici secundi segnantis iv. actum Corpheie.

21.

1011. Apr. 10. ſchenkt Kaiſer Heinrih IL vem Bi hof Meinmwerf zu Paderborn den durch ven Tod des Grafen Haold erledigten Comitat.

Abgebrudt in Fürstenberg Monum. Paderb. p. 46.

Heinricus — Rex. — notum esse volumus. qualiter nos divini amoris instinctu. — nec non et tertii Ottonis. bon® memorie imperatoris. dilecteque conjugis nostre. Cunigunde regine interventu. atque Meginwere sancte Padrebronnensis eccolesie venerabilis episcopi rogatu. sibi. sueque sancte ecclesie ä Karolo magno olim fundate. nostris vero tempo- sibus incendium passe — Commitatum quem Hahold Comes

24

dum vixit tenuit. situm scilicet in locis. Haverga. Limga. Thiatmalli. Aga. Patherga. Treveresga. Lanyaneka. Er- pesfeld. Silbiki. Matfeld. Nihterga. Sinatfeld. Balleuan. prope Spriada. Gambiki. Gession. Seuuardeshusun. cum omni legalitate in proprium eoncedimus atque largimur per hanc nostram regalem paginam. — Datum iV. idus Aprilis. indiet. ix. anno dom. incarnat. m’. xi®, Anno vero domni secundi Heinrici regnantis. ix. Actum Tribura regia villa. Feliciter amen.°?)

22.

1009—1035. Biihof Meinmwerf von Paderborn ber kundet den Erwerb ver Kirche zu Almen, durch Biſchof Luthard.

Ex traditionibus Meinwerci. Caps. 5. Nr. 19. lit. DD.

In nomine saluatoris mundi et in honore eiusdem patris spi- ritusque sancti. iam dudum quidam ällustris homo nomine Sidag quandam wcclesiolam ligneam ad monasterium pader- brunnense tradidit. simul cum tertia parte hereditatis eius que ex genitoris eius iure contigit ei habere in pago quod almango nuncupatur cumque iam pro uetustate stare eadem domuncula nequiret. et successores alodi illius inito eonsilio cum uoluntate et licentia domini episcopi luithardi ) in eorum possessiua hereditate iuxta locum ubi prior »clesiola stetit lapideam domum Dei construxerunt. cum uero #difica- tores eiusdem domus Dei dominum antistitem Zuidhardum cum precibus cogerent eandem wclesiam dedicare. et ipso eorum petitioni faueret et in honore sti saluatoris multorum- que sanctorum eius eam consecraret. tunc predicti construct ... et coheredes eiusdem eandem ad Predietum paderbrunnense monasterium tradiderunt, °+)

22) Die Urkunde ift auch abgedruckt in Schaten annal. ad ann. 1011. 23) Luthard war der dritte Biichof zu Paderborn und regierte 860-886.

>) Diefe Urk. ift auch abgedruct in Wig ands — B. 68. G. 150: Vergl. übrigens Beiten paderb. Geſchichte B. 1. ©. 93.

25 23.

1014. Febr. 3. übergiebt die Abtiffin zu Gefede, Hils degunde, Enkelin des Grafen Haold, ala Lebte ihred Namens, das Stift Gefede, worüber fie und die Shrigen, bisher als über ihr Eigen gefchaltet, vem Erzbifhof Heribert und dem heil. Peter zum Schutze. Sie entiäßt ihren Vogt, Graf Sikko, und übergiebt es dem Erzbifhöf: lihen Vogte Tiemo. Heribert beftätigt dem Stifte feine Privilegien und befchenft es mit Gütern,

Nach dem Driginal im Stiftardive zu Gefede.

In nomine patris et fllii et spiritus sancti. Heribertus Co- loniensis Archiepiscopus. notum sit omnibus fidelibus pre- sentibus et futuris qualiter nobis Srosat sedentibus adiit nos abbatissa de Gesike Hildigundis nomine, animi sui pro- positum nmobis exponens quod ita se habet. Nam eius auus hahold suaque soror Wichburh patruus quoque eius Fri“ hericus ac eius pater berenhardus nec non et ipsa. ob re- medium animarum suarum ex proprietatibus suis condiderunt eclesiam seu congregationem in @esike. et incipientes tem. poribus bone memorie brunonis archiepiscopi ad nos usque perduxerunt. semper libero usi arbitrio sicuti propria possi- dentes. Modo vero ipsa prenominata abbatissa cognationis su2 que huic predicto loco preesse potuerit inse finem con- spiciens. insuper et fluctuantis seculi procellas premeditans. procurauit sagaci consilio quo ipsa wclesia seu congregatio quassationes euadens posset post eius vitam in portu con- sistere. Rogauit namque nos ut aliqvo nostro fuleiretur auxilio qvo stabilior permaneret. et ipsa eam sancto Petro ad nostram sedem in mundiburdium subiceret. Cui peti- tini cum nos ad omnia satisfaceremus. ipsa statim cum manumissione advocati sui Sikkonis Comilis. accipiente eam nostro aduocato Tiemone nostre metropoleos tradidit mundi- burdio. Eo siquidem tenore ut in eligenda abbatissa nostro eque consensV. ceterisque monasticis institutis. ea fruantur libertate. qua omnes nostri episcopatus congregationes nos- euntur habere. et pro recognoscenda subiectione inde omnibus annis soluantur quinque solidi ad missam sti Petri: Nos vero hanc pactionem aecipientes super es que ad postulati- onem eius fecimus. quinqusginta aratra de decimatione ibi

26

eircumquaque ei concessimus de nostro iure, et hec ad manvs. bonam quoque voluntatem de futvro habentes prout locus et tempus dictauerit illa ampliare. quomodo dei seruientium ibi non deficiat sed stabiliatur in eorum memoriam qui locum deo eiusque genitrici devoverunt et nostram, Rogamus etiam omnes nostri (sic) postdecessores per aduentum domini nostri ihv. xpi. vt pro loco et tempore semper huiusmodi adaugeant. diminutionem omnimodo vetantes. Si autem aliquis eorum quod absit. hec in aliquo infirmare voluerit vel annullare. in secundo domini aduentu nobiscum super his in presentia maiestatis domini rationeinaturus assistat. sciatque se pro eerto impunitatem minime habiturum. sicut ius est dei ser- wicii prevaricatorum. Vt autem hec a nobis et per nos sciant facta. firmiusque permaneant. testibus adhibitis sigilli nostri impressione fecimus insigniri. Signum heriberti Colon. Ar- chiep. qui hanc cartam fieri iussit. Sig. hildigundis abbatisse que pactionem fecit. Signum Sikkonis comitis et aduocati qui manumisit. Sign. Witgeri prepositi. Sign. Thiethardi. Sign. RBeginhardi capell. Sign. Gelonis celeriei. Sign. Wichmansai comitis. Sign. Tiemonis qui manumissionem accepit. Sign. Hemekonis. Sign. Adolfi. Sign. Bettonis. Sign. Andradi. Sign. Bvosonis. Sign. Aikonis. Sign. Alverieci. Sign. Herimanni. Sign. Godefridi. Sign. Tiemonis,. Sign. Herimamni et hi omnes saxones hii autem franci. Sign. Sigebodonis. Sign. Herimanni. Sign. Kvononis. Sign. Herimanni com. Sign. Hilisi. Sign. Siguuuini. Sign Witzonis. Sign. Thrusingi. Sign. Livpponis.

(L. S. impr.)

Anno incarnationis domini milesimo quartodecimo indic- tione xii. iii. non. febr. regnante heinrico secundo. actum Suosat. publiee. feliciter. amen.

Azzo notarius in scribendo manum adhibuit. 25)

3) Urkunde und und Giegel find wohl erhalten. In der erften werden se, geihwänzte e und e, jo wie u und y ohne fefte Regel gebraudt. Das Siegel ift in weißem Wache aufgedrudt und ftellt in fehr roher Ausführung das Bruftbild des Erzbifchofs, mit der Wmichrift dar: + Heribertus servus Ar. Eps.

27 24. »

1027. April 7. ſchenkt Kaifer Conrad I. dem Bis fhofe Meinwerf, für die Kirche zu Paderborn, den Kaijerlihen Hof Erwitte im Pagus Angeri.

Abgedruct in Falke tradit. Corbejens. p. 156.

Chuonradus — imperator Augustus. — nouerint xpl no- strique fideles — patherbrunnensi ecclesie — eiusque pro- uisori Meinuuerco qui nobis sepe et multum frequenter et fideliter seruiuit quandam curtem nomine Eruitte ad nostrum imperiale ius pertinentem in pago anyeri in comitatu aulem marcuuardi sitam perpetualiter habendam tradidimus cum mancipiis utriusque sexus — cum banno etiam et mercalu quod apud eandem curtem solet haberi et cum omni utilitate que inde poterit prouenire. — Dat. vii. Id. apr. indiet x. auno dominice incarnat. m°. xx°, vii?. anno autem domni Chuonradi secundi regn. Ill. imperii uero l. actum rome feliciter amen.

25.

1030. Zuni. 1. fhenft KR. Eonrap II. dem Bifchofe Meinwerk zu Paverborn das Predium Patberch im Gau Nichterga.

Abgedrudt in Schaten Annal. nd ann. 1030.

Cunradus. — Notum sit — qualiter nos ob interuentum ac pe- titionem nostre dilecte coniugis Gisle Imperatrieis videlicet auguste et amantissime prolis nostre Heinrici Regis. neo non Meinwerci Paderburnensis ecclesie episcopi quoddam Bernhardi comitis predium, Patberch dietum, cum mansis decem eirca eundem montem adiacentibus, in Pago Nichterga et in comitatu Haholdi comitis situm, quod ideo hereditario jure in nostram potestatem successit quia idem ipse B. comes spurius erat, quod vulgo wanburtich dieunt, ad Paderbrun preescripti Episcopi monasterium — tradidimus cum mancipiis utriusque sexus ete.

Data Calend. Junii. anno dominice incarnat. m". xxx”. Indict. xiii. anno domni Counradi regnantis vi. (vii.) imperii uero iv. actum Mersburg.

28 ‘ 26.

1036. Dct. 10, beftätigt Conrad II. einen Bergleich zwifchen ver Abtei Werden und ihrem Vogte Graf Hermann (von Amöberg), wodurch dem Letzten Güter zu Arnöberg und an mehren anderen Orten ded Herzogthums abgetreten werben.

Mach dem Abdrude in Kremers afademifchen Beiträg. B. 3. Urk. 13.°%

In nomine sanct® et individue Trinitatis, Cunradus divina favente clementia Romanorum imperator Augustus. Omnium Christi nostrorumque fidelium universitatem seire jubemus, quod fidelis noster Hetthanricus:”) abba monasterii quod vocatur Werdina, adiit celsitudinem nostram querimoniam faciens, tam se, quam familiam monasterii a nobis sibi com- missi per advocatos gravius justo servitiorum exactionibus gravari,. Quam ob rem indicavit mansuetudino nostre inter se et comitem Hermannum, °®) qui inter eos nobilitate et potentia precipuus extiterat, conventionem factam esse hu- iusmodi, ut pro servitio, quod ex villicis vel familia exigere solebat hos mansus infra scriptos ex ipsis, quos sub sua tu- itione habebat, electos, cum inherentibus mancipiis in bene- ficium acciperet, in Ahtisberya*®) duos mansus, Huliking= houen unum mansum, in Ouinghuson duos, in Beringthorpe unum, in Stokheim unum, in Wikki unum, in Hoinyi unum, in Hunninghuson unum, in Dalawik unum, in Leineth unum, in Thiadninyhovon unum, in Luideringhuson ®°) unum, in Lotthorpa®!) V mansos, tria territoria, id est tres fundos tres siclos persolventes juxta Rurinna, quam conventionem predicti abbatis rogatu, nostre auctoritatis precepto corro-

29 Die Urk. ift auch abgedruckt nad; einem Eoder des 12. Sahrhund. in Kindlingers münfter. Beiträgen. B. 2. Ur, Nr. 6. Diefer Abdruck iſt nicht jo vollftändig, als der vorftehende; aber Kindlinger hat die Namen richtiger gelefen, ald Kremer. Wir wollen die Bari anten bemerfen.

#7) Kindlinger hat Heithenricus.

2) Rindlinger Herimannum.

”) Kindlinger hat Ahrisberga, Nrnöberg, welches offenbar richtiger I: weil es fonft nad) damaliger Schreibart heißen müßte Athisberga.

ie beiden folgenden Höfe: Br nghofen im Amte Menden und Devinghaufen im Amte Werl fehlen bei Kindlinger. » Kindlinger hat Linderinghuson.

”) Kindlinger hat Lottorpa.

29

boravimus, ne vel ab ipso comite supradicto®) Hermanno vei ab ullo successorum ejus res monasterii ullam serviciä fatigationem 3?) sustineant ulterius. et ut hee nostra auetoritas stabilis et inconvulsa permaneat, hano chartam #) inde con- scriptam propria manu corroborantes sigilli nostri impressione jussimus insigniri. Signum domini Cunradi invietissimi Ro- manorum imperatoris Augusti. Burchardus cancellarius ad vicem Bardonis archicappellani recognovit. Data vi. idus octobris, indiet. iv. Anno Dominice incarnat. m’, xxx?. vi®, Anno autem domini Cunradi secundi imperantis 2s) xiii. Actum Tuilide feliciter amen.

27.

1042. Juli 18, übergiebt Erzbifhof Hermann II. von Eöln, dem Stift Mefcheve die Kirche zu Kalle mit 3 Marf Einfünften und vem Zehnten 22 Schils linge werth; er überträgt der Abtiffin die freie Berfügung über dieſe Kirche.

Aus dem Original im Meicheder Stift:Archive.

In nomine sancte et individue trinitatis secundus Herimannus divina predestinante clementia coloniensis eivitatis archiepis- copus. Si servorum vel ancillarım dei et maxime eis pre= positorum quas pro ecclesiarum sibimet commissarum utili- tatibus suggerunt, elementer assensum prebemus, eos prom- ptiores ad nostre devotionis obsequium inclinamus, et ex hoc æterni regni gaudia nos incunctanter adipisci confidimus. Proinde noverit cunctorum sancte dei ecclesie fidelium pre- sentium scilicet et futurorum industria quod nos ob juge obsequium @erbirgis miskidensis ecclesie in Christo devote abbatisse neo minus ob assiduas ancillarum dei ibidem Christo canonice servientium ad ipsum interventiones concedimus prout iuste et legaliter possumus sancte miskidensi ecelesie

»2) Bei Kindlinger fehlt supradicto.

») Kindlinger hat fagitationem.

”) Sindlinger bat kartam.

») Rindlinger hat Imperatoris und das Jahr der Regierung fehlt.

30

quandam nostri iuris eeclesiam Kalle seilicet dietam in pago et in provincia Westfalon nee non in comitalu. bernhardi eomitis sitam, cum omnibus suis appendieiis. terris seilicet eultis et incultis. villis. pratis. pascuis. areis. edificiis. familiis utriusque sexus. viis et inviis. omnibus rebus mo- bilibus et inmobilibus ad iam dietam ecclesiam pertinentibns et ut nominatim diecamus mansis VIIL et decimis solidos XXV. valentibus eo videlicet stabilitatis ordine, ut eadem dieta abbatissa preclara suique successores in perpetuum de iam dicta ecclesia ob remedium anime mee, nec minus ob dignam nostri antecessoris archipresulis piligrimi memoriam deinceps liberam habeant facultatem tenendi, regendi, ordinandi, et disponendi, ad honorem dei et sancte uualburgis virginis ad profectum et utilitatem ‘ancillarum dei iam diete virgini famulantium, nostra nostrorumque successorum et omnium hominum contradictione molestatione et diminoratione remota, Unde has donationis nostre apices fieri iussimus, statuentes et enixius banno nostro confirmantes ut ab hodierna die in reliquum absque culusque calumniantis persone contradic- tione ipsa erclesia in callo sita in potestate sancte uualburgis virginis tranquilla dominatione consistat et loci illius ab- batisse arbitrio in omnibus disponatur et custodiatur. Et ut verius eredatur et a successoribus nostris diligentius obser- vetur, sigilli nostri inpressione iussimus insigniri.. Qui- ctumque autem successorum nostrorum ausu temerario hoc vel infrfingere vel emittare presumserit, fiat ei iuxta apostoli sententiam dicentis: qui nos conturbat, portabit iudieium qui- eumque est ille Et iterum: Utinam abscidantur qui nos eonturbant. Insuper sciat se inrevocabili anathemate innexum haberi et in extreme ultionis die cum diabolo et angelis eius se cruciandum, iuxta hoc quod sanctus Basilius de pastoribus “ ecclesie dieit: Si is qui preest fecerit aut cuiquam quod acto prohibitum est facere iusserit vel quod preceptum est preter- ierit, aut preterire mandaverit, santi Pauli apostoli sententia ingerenda est dicentis: Etiamsi nos aut angelus de celo evangelizaverit vobis, propter quod evangelizavimus vobis anathema sit. Actum hoc publice in miskidi iam dieta ec- clesia anno incarnationis dominice millesimo XLIL indictione X. XV. Kal. aug. (L. 8. impr.)

34

28.

1056 — 1075. Erzbifhof Anno II. oder der Heil. übers giebt dem Stift zu Geſecke die Mutterfirche ad St. Cyriacum dafelbft.

Nach dem Original im Archive der Pfarrficche des Stifts daſelbſt.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Notum sit omnibus tam presentibus quam fuaturis in xpo credentibus. quod ego peccator anno episcopus seruus seruorum dei mi- serans inopiam sacri cenobii quod est in geseke Suadente Hathewiga abbatissa eiusdem loci contrado ad ecclesiam sancti Ciriaci Baptismalem id est matrem ecclesiam eiusdem uille. contrado seilicet propter anime mee et predecessorum siue successorum meorum omnium animarım remedio uide- licet ad perpetuum augmentum diuine laudis in ipso loco. tertio inguam contrado et auctoritate sigilli mei in testamentum eternum confirmo et corroboro. tum uero anathematis impo- sitione defendo. nequis unquam sancte dei ecelesie disturba- tor hanc eandem traditionem ullatenus mutare presumat. quin in perpetuum stabilis et inconuulsa permaneat, ?°)

(L. 8. impr.)

29.

1068. Zuli. 30. befreit Erzbifhof Anno der Heil. auf Bitten der Aebtiffin Gerberge, den der Kirche zu Dedingen gehörigen Hof Witendhufen in pago Sosaciensi, von aller Zehntpfliht, wogegen ver Villicus von Grening eine Entſchaͤdigung erhält.

Mach dem Driginal im Stadt:Archive zu Werl.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Notum sit omnibus xpi fidelibus. quod ego anno dei gracia sancte coloniensis

»*) Die Urkunde ift, wie die meiften von Anno, auf einem mehr langen als breiten Pergamen in weiten Linien mit gefhwängtene gejchrieben. Zwiſchen dem, zum Theil zerbrödelten, in weißem Wachſe tief unten aufgedrucdten Siegel und dem Terte der Urkunde, iſt noch ein weiter Raum, welcher vielleiht dazu beftimmt war, das Datum umd die

32

ecclesie archiepiscopus. pro peticione et seruicio domine gerbergis abbatisse. curiam Witenchusen. ecclesie Ödingen pertinentem. scilicet in pago sosaciensi jacentem. sufficientä consenssu ab omni jure decimali hac condicione absolui. ut in festo sancti jacobi tres solidi villico de grening annuatim persolunntur. Super hec omnia predicta. A. pie de futuro cogitans. uolens omne inpedimentum huius negoecii in per- petuum remouere. pacemque incontaminatam omni posteritati relinquere. discretorum uirorum consilio. octo jvgera inter sualenbrucgen et grenig jacentia. domui sue wilenchusen subtraxit. et grening quod dignum est memorie adiunxit. Ut autem hec tradicio banno nostro sanceita inconuulsa per- maneat. hanc cartam inde conscribi iussi et sigilli nostri inpressione firmari. hoc subnecteus. ut quisquis huius decreti. presumptuosus uiolator emerserit. ira dei plectatur. et usque ad satisfactionem sancte matris ecclesie communione priuetur. Data.iii0. k. augusti. anno dominice incarnationis. m. 1. xviii. Jndictione. vi. Regnante Dno. H. secundo romanorum inperatore augusto. feliciter amen. Testes sunt Berengerus prepositus sancti petri. Liuzo3”) decanus. Bertolfus sancti andree pre- positus. Laici adolfus aduocatus demonte. Engelbertus pre- diote ecclesie odingen aduocatus primus. Gerlacus de wic- kerode. 3°) (L. 8. impr.)

30.

1072. ftiftet Erzbifhof Anno der Heil, das Klofter Grafſchaft.

Nach dem Original im geheimen Staats» und Kabinets-Archive zu Berlin.

In nomine sanete et indiuidue trinitatis notum sit omnibus christi Adelibus tam futuris quam et presentibus, quod ego

Namen von Zeugen, welche fehlen, aufzunehmen. Das Giegel ift etwas abweichend von dem unter der folgenden Urf. Der Biſchof häft das Buch und den Hirtenjtab nicht vor fi, jondern in jeder

Hand zur Geite. Es ift aud an Umfang Pleiner, übrigens dem

anderen ähnlih. Die nicht fo abgefürgte Injchrift fautet: auno......

. ensiy archiep’s.

m Kindlinger TI. 1068.

”) Die Urfunde fowohl, als das aufgedrudte große Siegel find mohl er: halten. Letzteres ftellt eine aufrecht ftehende Figur unbededten Hauptes vor, welche in der Rechten einen Hirtenſtab, in der Iinfen eın Buch vor fi Hält. Die Umſchrift iſt: Anno. Di. Gra. Ste. Colon. ecle. Archieps. .

33

anno dei gratia ooloniensis archiepiscopus quendam locum in saxonia grascaft uocatum, a quadam matrona nomine chuniza et filio cius fiemone acquisiui. Post hec cum li- centia pape alerandri et imperatoris heinrici. anno autem dominic® incarnationis. Mo. Lxxo. II°. indictione x*, cum to- tius familie consilio. in eodem loco regulares monachos si- gebergensis ordinis constitui. et omni pace et iusticia qua ceter® Colonienses abbatim. utuntur. confirmando stabiliui. et omnibus archiepiscopis successoribus meis aliquid swculare seruitinm ab abhate illo exigere. sub anathematis uinculo constringens interdixi. Aduocatum sibi abhas eligat. qui placidum bis tantum in anno habeat. et non plus quam XU caballos afferat. In autumno et hieme sit eius seruitium duo maldra panis. due uictime porein®e. et unus porcellus. IDI. . pulli. et unus anser. llll. casei. et xx. oua. una ama cer- uise et medonis quantum fit de quadra unius urnæ mellis. Pabulum caballorum tria maldra auen®. In estate. et uere, tres uictime. et unus agnus. et pabulum. 1lll, caballorum et c»tera ut supra. Si in sequenti die rursus uult placidum habere. in abbatis sit arbitrio si prandium sibi uelit exhibere, Ut autem ha»c dispositio stabilis et inconuulsa in »ternum perseueret. sub inuocatione sanete et indiuidus »trinitatis, et sub auctoritate sancti petri apostoli et sub iudiciaria om- nium sanctorum districetione. et meo pontificali banno. et sub interminatione perpetui anathematis confirmaui. et mei sigilli impressione signaui. Hiec sunt nomina ecclesiarum et lo- corum que ad uietum et uestitum mönachorum deo et sancto Alexandro iuste et legitime acquisita contradidi. Worun- bach. Altaudarra. Luiodolfessceide. Falebreht. Hertsceido. Heslipho. Hademare. Hosteruelden. Felmedo.. Buodeuelden. Brunescapellun. Huothino. I1ste sunt curies Nuzlare. Glintfelden. Hademare. item Hademare. Amelinchusun. Pretinholo. Decem mansi quos dedit heinricus. Luidolfes- sceide. Allandarra. Stnerlecco. Alerenen. Hotzhusun. Buodeueldun. Felmedo. Leno. Beigenchusun. Brunesca- pella. Ad dielrinchegouan mansus unus. Ad /ultardinge- husun mansus unus. Berendorf. tatena. Suropo. Lan- nichofon. gledorf'. Harhincdorf. Werhincdorf'. Wedirich- uelden. De decimatione ad suesacen. libre tres et dimidia. Ad badelecche. VIH. libre, De beneficio liubizonis x. solidi. De beneficio Arnoldi xxv. solidi. dbensingen. Allinhusun. Nesceliestein. Ad tietbac uinea una. Ad erpelle, uinea una. Ad erbinchusun una domus. Hasichensruchun. De- eime. Warsten. Badeliko, Mulnheim. Anlagen. Bergheim. 3

34

In hare. Viede. Vane. Hiuenchusen. Thietwardinhusen. Hiddinchusen. Fericırer.®°)

31.

1074. October 3. ſchenkt Erzbifhof Anno II. dem Stifte St. Kunibert in Coͤln, Einfünfte von ven Heinen Höfen zu Soeſt, weldes ver heilige Kunibert für die Coͤlniſche Kirche erworben und wofelbft auch der Körper vefjelben ruhte.

Nach dem Original im geheimen Staats: und Kabinets:Archive zu Berlin.

C In nomine sancte et indiuiduw trinitatis. Anno se- cundus coloniensis archieps omnibus xpi. fidelibus; tam fu- turis quam presentibus. Hado prepositus sancti Kuniberti familiaris michi iuxta »tatem et sapientiam suaım. cum me- cum sepe multa familiariter ageret. semper recurrit pio affectu et paterno corde ad mentionem suorum fratrum de eis bene loquens. ut eos per eum et eum propter eos dili- gerem. eos dignissimos opima prebenda contestabatur. sed locum inopem et deuastationem loci per eueryerum episco- pum intus et foris illatam lamentabatur quam idem epis- copus ut notum est omnibus; d’gna ultione uisceribus; ef- fusis et sine peccatorum confessione luebat. lamentabatur etiam preter pallia. preter auream tabulam altaris. preter carradas librorum, preter marmorea pauimenta, uillas cum zcclesiis et uineis que modo sunt aliarum wzcclesiarum et militum beneficia. ut non possent facile restitui ita ut iu- stum esset per eundem episcopum ablatas; quarum uillarum nomina hec sunt orientalis speio cum wcclesia. lechilingon cum ecclesia, »cclesiam in muderisheim et Amam silue in heldein. fliterethe. belle. Hac huius prepositi assidua et miseranda lamentatione nequaguam mecum consumpta et a me neglecta. accidit quod in angustias peccatis meis id exi- gentibus, eitra timorem subito illapsus sum, que cum sint

» Das nicht fehr wohl erhaltene, aufgedructe Wachsſiegel zeigt die eg Bigur des Erzbischofs, der in der Linken ein geöffnetes Buch alt. Bon der Umjchrift fieft man: O DI GRA. COLONIE.

35

mihi celande. gloris autem wirtutis sanctorum Kuniberti. Clementis et Ewaldorum, ad quorum intercessionem et suf- fragia tunc temporis specialiter confugeram propalanda est, quia ut indubitanter noui intercessione eorum timor meus in spem, tristitia mea in gaudium. in securitatem periculum transiguratum est et multorum contra me impia consilia frustrata sunt. Procul mora igitur eodem preposito hadone ad me accersito ut consecretario et familiari. jocunde leto. que animo secum computabaım ut pro tempore saltem aliquid meritis eorum responderem. Et iuxta consilium suum tradidi fratribus V. libras soluendas de areis uel de curticulig susazie.+) quod eam sanctus Kuniberlus sancto Petro acquisiuit, et quod pius archiepiscopus Herimannus post- modum effosso corpore 'sancti Kuniberti in susaziam translato. ab injustis et inoportunis heredibus, eam duello defendit et optinuit. Post non multum temporis sanctos Ewaldos quamuis indignus presnmsi transferre. et fratribus illis dedi unam libram in uilla que dieitur geveron in masenzel. uel alpheim. solueudos de reditibus siluarum xıx modios tritici. et in heimmoraescheim et in straz- fedon decimacionem noualium ad sustentationem diurnam. ad huc illis plus .daturus ubicumque deus facultatem uel loeum concesserit. ut si omnium ablatorum detrimenta non . possim. quotquot possim deuote. et debito uoto loco illi sub- pleam. Actum est autem hoc coram testibus subnotatis. Azelino preposito. berengario decano. euerhardo. Ruotberto. gobone prepositis. coram laieis quoque francone. urbis pre- fecto. herimanno comite. gerhardo comite et ut uerius cre- datur firmiusque in posterum teneatur. hanc cartam in testimonium conseribi feci. Et in eodem monasterio in me- moriale futurum reposui. Translatio vero predicta facta est. Anno dominic® incarnationis M°. LXXIIII. indictione XI V. Nonas octobris. Siquis ergo tantillam supplementi, quod fratribus predictis impendimus elericus siue laicus. sctu uel eonsilio subtraxerit. aut siquis successor noster quod absit hoc permiserit et non defenderit. nouerit se alligatum sancti Kuniberti. Clementis et Ewaldorum meique banno . secundum subject» uerba.*!) Deus conteret dentes eorum in ore ip-

©) Später, 1243, verfaufte das Stift St. Kunibert diefe Einfünfte wie⸗ der an das Patrofli-Stift zu Soeſt. Wir werden hierauf unten jurüdfommen.

“), Die von hier an folgende merkwürdige Bannformel ift in der Zeit

I ft fir Arciofunde, Diplomatit und Geſchichte von —— Erhard u. v. Medem ı. 336 mitgetheilt — Die Abweichun-

36

sorum et malas eoram confringet dominus. ad nilchilam de- uenient tamguam aqua decurrens et famem pacientur ut canes. opera eoram inutilia et opus iniquitatis in manibus eorum sit. Pedes eorum ad malum currant cogitationes in- utiles habeant. vastitas et contricio in viis eorum. uiam pacis nesciant. In tenebris ambulent. Salus elongata sit ab eis 'vermis eorum non morietur et ignis eorum non extinguetur in zternum demine fructum eorum de terra perdes. veniat mors super illos, destrue illos in finem et disperge illos im virtute tua domine. obscurentur oculi eorum ne uideant. flant dies eorum pauei. maledieti in agro. maledieti in domo. maledicti fruetus eorum sint. habeant ocules et non uideant. aures et non audiant. nares et mon odorentur. gustum et saporem nesciant. sensum et non intelligant. De libro viven- tium deleantur et in ignem wternum qui paratus est diabolo et angelis ejus tristes a dei conspectu discedant. Te prestante domino nostro Jehsu Christo, qui uiuis et regnas in secula sseculorum. Amen, *:)

32.

1077. Mai, 17, befundet Erzbifhof Hildolf, daß er die von Erzbiihof Anno Il. geſchehene Einverlei: bung der Mutterfirhe zu Gefede, mit Dem dortigen Stifte, feierlich beftätigt babe.

Nach dem Original im Ardive der Gefeder Stiftpfarrfirde.

In nomine sanete et indinidue trinitatis. Hildolfus. gratia dei coloniensis archiepiscopus. Notum facimus nostris cunctis xpi fidelibus. tam uidelicet futuris quam presentibus. qualiter predecessor noster sante memorie pater ac dominus Anno. archieps. per amorem dei ac interuentu Hatheuuige abbatisse.. matricem ecclesiam que sita est in @esecho. cenobio eadem

‚ nichtlum find dem Original gemäß. “2, Das aufgedructe runde Giegel zeigt den Erzbiſchof als Knieſtüch in der Finfen ein aufgefchlagenes Buch, in der Rechten den Krummſtab haltend. Umſchrift: ANNO ...... PS.

ee des vorliegenden Abdrucks, 3. B. molas ft. malas; nilchilum

37

in uilla in honorem sti Ciriaci construcio in proprietatem con- tradidit.*3) ea uidelicet intentione. ut si quid utilitatis inde proueniat. ad abbatisse hoc usum proficiat. Uerum quia neg- ligenter quodammodo ac sine testibus facta est illa traditio. uidebatur nobis cautum et bonum. ac predicta apud 'nos domina’ impetrauit abbatissa. quatenus per nos illius traditionis antique diligentius fleret renouatio. Renouauimus itaque eam in Rig- glenkhuson. Anno dominice incarnationis. mo. Ixx?, viio. in- dıetione. xv. viii kal. febr. episcopatus uero nostri primo anno eoram testibus subnotatis. huberto preposito. herimanno ca. merario. gerharde. amelungo. herimanno. gerone. reginoldo, herimanno. [berengario. Coram laieis uero. cuonrado comite , adolfo comite. reginboldo. suitchero. adolfo. christiano. tie- mene. eueruuino. hunone.. folkmaro. heinrico, thiederico. Coram his testibus. banno nostro pacem sicut. et antecessor noster abbatisse fleri precepimus. in supra @icta ecclesia quam ei de. dimus. hoc cupientes et subnixe deum rogantes. ut si quis huius banni transgressor presumptuosus existat. odium dei. ao sancti ciriaci. emniumque sanetoram infestationem incurrat, Quod ut unusquisque fidelium xpi hoc audiens anathema timeat. et hoc a nobis pariterque ab antecessore nostro factum esse ut certius eredatur. hanc inde cartam conscribi. ac sigilli nostri impressione ijussimus testimoniari. scriptam de data per manum gerhardi capellani Sosazie. xvi. kal. iunii. +) (IL, 8. impr.)

33.

1079— 1089. ſchenkt Erzbifhof Sigemwin die Kirche zu Ermwitte dem St. Patrofli-Stifte zu Soeſt.

Aus dem Eppialbuche Privilegia Ecelle. sti. Patrocli in Susato p. 27.

In nomine sancte et individue trinitatis. Universis tam pre- sentis quam futuri temporis fidelibus notum esse desidero quod ego Siyuiuuinus licet indignus sancte coloniensis sedis ar- chiepiscopus ecclesiam quandam mei iuris et dominationis in

2) S. die Urf. Nr. 28.

*“) Die Urf. hat etwas durch Moder gelitten; fie ift in weiten Linien mit geichmwänsten e gefchrieben; das aufgedrudte Siegel abgefallen,

38 j

regione angria in villa que dieitur eruele sitam pro anima cuiasdam gloriosi militis mei nomine Waltheri. partim ob amorem fratris eius venerabilis scilicet secundi Annonis ar- chiepiscopi. partim quod ipse in legatione mea iuxta prefa- tam villam interfectus est ad altare Sti martiris Patrocli. quod est in suosaz qua corpus eiusdem Walteri sepultum est episcopali mea potestate donavi et contradidi. Eo videli- cet pacto quatinus annuatim canonieis huius Sti martiris Pa- trocli. prepositus eorum in anniversario supradicti militis nostri die de prefata ecelesia vonsolationem quam refectoriam uoea- mus largiter exhibeat. et duodecim denarios ad lumina paranda missas quoque celebrandas persolvat. Facta est autem hec donatio bannoque nostro confirmata 111° Kl. septembris in suosaz. sub horum presencia et testimonio. Hunberti pre- positi. Johannis prepositi. Gerhardi. Gereonis. Herimanni. Ecelini. Regenoldi. Bezonis capellanorum. Luipoldi. Heri- manni comitum. turing... feltmanni. Marcolfi. Wealtberti. Herimanni. Popponis. Randradi militum. Heinriei. Raetheri. Herimanni. Razonis. Winnechonis. adelrici. acelmi. Seberti. Lieuechonis. Herimanni clientum. feliciter.

34.

1079—1089. beftätigt Erzbifhof Sigewin von Eöln, die Schenfung der Güter zu Berheim und Fren— fefhonhovdengin an das Stift Meſchede; ge fchehen von der dortigen Aebtijfin Gerberge und ihrer Schweſter Adelheid.

Rach dem Original im Stadtarchive zu Werl.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Sigewinus. coope- rante gratia sti spiritus. coloniensis ecclesie archiepiscopus. Dumm incerto fugientis huius seculi no momentaneo teneamur spacio. solicitos nos oportet esse. et in futuro felix remedium nobis prouidere. et quia humane fragilitatis occasione peccatum adicimus (sic) super peccatum cottidie. optimum est et salubre oonsilium. sancotos dei et patronos nostros cum preeibus tam facultatibus nostris implorare. quatenus corum interuentu dei elementia nos liberare dignetur & tanto peccati contagio. et

39

oıpeditiores suo reddere seruitio. Vnde notum esse cupimus cunctis xpi fidelibus. qualiter. dna. @erderch. dei ancilla ac cenobii sancte Wealburgis quod est in Meskethe abbatissa. qualiter inquam ipsa ac soror sua Dna. adelheit ob predictum remedium. quidquid predii uise sint habere in Bercheim. et in frenkeschonhodengin. cum omni utilitate eorum in pro- prietatem dederunt per manus dernardi comitis in cuius erant mundibordio. predicte sancti dei ecelesie ad utilitatem sororum ibidem deo seruientium. hac etiam adhibita eonditione. us post obitum predictarum sororum quecungue proxima eis coN- sanguinitate in predicto claustro supererit. ipsa in obedientiam supradicta predia recipiat. et ut prefate statuerunt germane eadem sanctimonialibus im oblationes singulis annis amministrari caute preuideat; Mancipia uero que dederunt quia fastidium est enumerare. duo tantum proponuntur, Guntram seilicet ac Wendelburch cum filiis suis. ut per hos ceterorum intelligatur traditio legalis. ita uidelicet ut quamdiu ipsorum maier natu uixerit. ipse ceteris interim non soluentibus. 1108 solummeodo predicttam ad ecclesiam persoluat denarios. Huio traditioni testes intererant. Vdo, BRichmunt. Ruotuuart. Nithunk, Markolf. Skerfolt,. Anshelm. Nos quoque huius traditionis kartulam iussimus sigilli nostri impressione correborari. odio dei et sancte Walburgis ac banno nostro anathemizantes eum. quicungue ausu temerario predictam traditionem conabitur in-

fringere. +3)

35:

1101. Auguft. 21. beftätigt Erzbifhof Friedrid I. die von dem heil. Anno gejchehene Collation des Decanats von Engern an das Stift zu Mer ſchede; weldyem er unter Erzbifhof Hermann IM. durch Einzelne war entzogen worden.

Madı einer Abfchrift im Pfarrarchive zu Mefchede.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Quia pastoralis cura maxime pontificalis sublimitas ad hoc membris suis competen-

+) Das handaroße Siegel ift abgefallen; ed war unten rechtd der Urkunde —— Die Urf. it 2 auf hoch und ſtark 1°/, Fuß breit.

40

tibus 4 Domino per. Petrum et à Petro committitur vt vndique pleni oculis ante et retro circumspiciant debilia roborent et quod dissolutum est colligent et vnieuique subdito pro necessitate sui subvenire non dissimulent. Ego Fridericus sancte Co- loniensis Ecclesie quamuis indignus Archiepiscopus sanctorum predecessorum meorum sic vestigia imitari et discernere pro capacitate divine gratie nobis collate decreuimus vt quod ab eis canonicali industria et apostolica authoritate constitutum fretum ratum esse cognoseimus consultu fidelium nostrorum non soluere firmare stabilire sed omnibus modis augere pro opportunitate nostra deuote instituimus. Qua de re notum ergo esse uolumus tam presentibus quam futuris ste Ecclesie fidelibus quod tempore domini mei Heremanni Archiepiscopi beate me- morie — cui nos viciniori gradu in eadem sancta sede successi- mus — Decania Angrie congregationi sanctimonialium diecte Meskethe absque generali et synodali judicio subtracta est à quibusdam. Quam mire sanctitatis Anno secundus eidem loco pro redemptione tam precedentium predecessorum quam etiam sequentium sancte Coloniensis Ecclesie pontificum contulit. Quia locus ille sancte Walburgi virgini consecratus nimia paupertatis instantia grauabatur et sic ibi sancti propositi integritas habe- batur. Nos ergo et justitie et compassionis regula astricti omniumque fidelium nostrorum tam abbatum quam prepositorum judicio roborati ipsiusque quoque abbatisse Ide ceterarumque sororum ibidem Deo et sancte Walburgi militantium querimoniis et fletibus paterne commoti predictam Decaniam Angrie eidem eongregationi in perpetuum habendam firmiter tenendam et disponendam tradimus et confirmamus et eodem vinculo ana- thematis quod sancte memorie predecessor noster Anno secundus sanctiuit obligamus et à generatione in generationem stabilimus et vt nulli persone hoc dubium videatur huie karte sigillum nostre authoritatis impressimus. Huiec quoque traditioni et con- firmationi aderant testes et cognitores Hermannus abbas de 8. Pantaleune, Rudolphus abbas S. Heriberti. Arnoldus prepositus S. Petri apli. Ingeramnus prepositus S. Seuerini. Euerardus prepositus S. Andree Apli. Beriiardus prepositus de Susato. Bereuigus capellarius. Euerhelmus capellarius. Wigmannus capellarius. Hubertus capellarius. Henricus presbyter. Sigefridus palatinus comes. Lupoldus comes d. D. Albertus comes de Saf- fenbergh. Heremannus aduocatus de Busenhagen. ex familia sti. Petri Heremannus aduocatus. Almarus dapifer. Bruno pincerna ex familia predicte abbatisse Ide Giselbre. Regenio. Godefridus. elichin. Rimer. Nennechin. Cilo cum allis multis. Acta sunt hec anno millesimo centesimo primo. Indictione nona. Reg- nante Menrico tertio Romanorum Imperatore Augusto et Fri-

4

derico ste. Colon, sedis Archiepse. sub die XII. Calend. Sep- tembris.

(L. 8. majoris in alba cera infusi.)

’ 36.

1101. befundet Bifshof Heinrih II. von Paderborn, wie Graf Erpo von Padberg zu Bofe anver

Lippe ein Klofter gejtiftet und mit welchen Gütern er es ausgejtattet.

Bollftändig abgedrudt in Schaten ann. Paderb. ad ann, 1101.

In nomine — trinitatis. Henricus — Patherbrunnensis Ecelesie Episcopus. — notificamus — qualiter fidelium nostrorum preci- puus Erpho Comes in diecesi nostra Cenobium in honorem 8. Dei genitrieis in fundo qui Boca nuncupatur super lippiam fluuium sito qui coniugi eius Domine Beatrici hereditaria suc- cessione competebat instituit et predia que vel habebat vel industria conguirebat, monachis inibi christo seruituris delegavit, de nominato autem predio nouelle institutionis Ecclesiam rogatu ıpsius Domne initiari, fundari, dotari decreuit et heesunt relique possessiones quas ipse Comes de proprio in usus fratrum sepa- ravit. In Flietorp Ecclesiam cum dote et duo predia cum mansis. In Langeuorde Ecclesiam cum dote et predium cum mansis. In VeerholEcelesiam cum dote et predium cum mansis, In Mulenhus Ecclesiam cum dote et vnum predium Hassapa, Hotte, Loithar, Berdinchus, Meskus, Winemarinchus, Gem- bike, Hulikissen Holthus. — Actum in ipsa Eeclesia, Anno singularis natiuitatis ın®, e°. i%. Indiet. x*. Imperante Henrico iv. Testes fuerunt Abbates Erkenbertus Corbeyensis Abbas. Gum- pertus Patherbrunnensis. Thietmarus Helmwardicensis. Nobiles Thietmarus frater Comitis. Wydikindus, Volckmarus.

Thietmarus. Bernhardus. Henricus. Ministeriales Adeluuardus — et alii multi.

42. 37.

1104. befundet Graf Erpo von Padberg die von ihm im 5%. 1101 gejchehene Stiftung des Klofters Sledhtorf.

Nach dem Abdrud in Fürstenberg monnm. Paderb. p. 141.*)

In nomine domini. Erpo dictus Comes in Patderg. Ad no- titiam omnium fidelium peruenire desideramus, quod nos ad honorem domini nostri Jesu Christi. et sancte eius genetricis Virginis Marie. et super reuerenda ossa beati Landolini con- fessoris, que sancte memorie Baduradus Paderbornensis Episcopus de diecesi Cameracensi transtulit ct in loco qui dicitur Boca, integraliter deportauit, nouellam plantationem religionis s. Benedicti construximus, super fluvium qui dieitur Lippia, quod opus structure me» consilio et adjutorio domini Henrici Paderbornensis Episcopi inceptum comites de Nitehe minis et terroribus, ne perficeretur impedierunt, asserentes se veros heredes loci illius esse post mortem domine Beatricis conjugis nostre. Unde inito consilio priedicti Episcopi transmi- gravimus Abbatem et fratres ejus, qui cum ipso erant, in villam nostram que vocatur Fletorp et ibi incepimus structuram nostram eonsummare, anno gratie mo. c°, io. ad honorem pie matris et ut ardentius instareın benignissimus Dominus flagello suo me tor- pentem excitavit hoc modo. Quodam tempore opidanis in Hor- husen forte injuste in tantum oflensus ut incendio oppidum totaliter destruere et consumere vellem. et iam ignem immittenti quidam de ipsis opidanis, ad Ecclesiam s. Magni gloriosi martyris fugientes, imaginem crucifixi domini rapuerunt et eam ferentes obviam mihi furenti processerunt. At ego pr® furore rationem non capiens ad portatores crucifixi evaginato gladio ut stultus miser irrupi et quod crucifixo pro corona capiti impositum est, percussi et partem in terram dejeci. Nec sine mora ultio divina defuit, nam digiti mei, quibus ferrum ad contumeliam sanctarum reliquiarum strinxeram in volam manus contracti presentiam et

*) Diefe Urfunde ift ſchon viermal abgedrudt; bei Fürftenberg, bei Schaten ad ann. 1101 und zweimal bei Stangefol opus chronolog. L. 3 p. 288. Der Abdrud bei Schaten tft ohne Datum und der fehlerhaftefte, weil er bisweilen ganz den Sinn verfehlt. Die bei Stangefol find correcter, aber nicht vollftändig; fie fchließen mit den Worten virgini Marie contradidi. Es ift deshalb der von ürftenberg zum Grunde gelegt und bie und da nah Stangefol erichtigt. Das Original iſt verloren,

43

iram sterni judieis ihi adesse persensi. Tuno igitur ejus Nagello castigatus et tamen de eo quod scriptum est; flagellat omnem Mium quem recipit, fiduciam sumens, presumebam a misericordia dei me diligi, quod merebar affligi, prefatıe Ecclesie beati Magni de meis possessionibus mansum unum et Monasterio meo Fietorpensi omnia mea et me ipsum, ministeriales meos cum beneficiis et possessionibus, item servos omnes mihi bene in hoc consenlientes, domine mes perpetus virgini Marie contradidi. Constituo et presenti scripto sigillo nostro roborato jubeo ut post mortem meam aliam personam ecclesiasticam abbas et qui cum eo sunt fratres eligant et ei proprietatem monasterii mei tradant et ejus consilio et permissione advocatum ad tempus unius anni vel duorum si opus sit eligant, finito vero advocatie sus termino, iterum si necesse sit, non de progenie prioris, sed alium ut caveatur ne aliquis in advocatia hereditario jure succedere possit. Ministeriales mei, qui modo sunt ministeriales Monasterii, in quacunque parochia moriantur, sepulturam in predicto meo mo- nasterio eligant et habeant, et optimum equum, quem quis habeat, et arma ibidem offerat. Jura vero in accipiendis vel dandis hereditatibus, secundum jura ministerialium, ubi se tradiderint, habeant. Actum anno m°. c°. iv. tertio Nonas Julii.

38.

1114. übergeben ſich mehrere freie Familien der Kapelle ded Grafen Friedrich v. Arnsberg ald Wachs— zinfige.

Nach dem Abtrude in Kindlingers Münfter. Beiträgen. B.2. Urk. 16.

Notum sit Deo omnipotenti eum sanctis ejus et omnibus ortho- doxis atque Catholice et apostolice fidei cultoribus nec non eunctis fidelibus tam vivis quam defunctis quod Bunico cum familia ejus, Herph cum sus, Huozes et sua, Hebeko cum, sua, Hojo, Eppo, Voodo, Lambracht, Beneka de Dreven, Theodericus de Gloderen, Nelden, Elimarch, Hojo Parentela ingenua a liberis parentibus geniti ultro semet ipsos in sancto Cenobio Castri Arnsberyensis serviendos obtulerant, eo videlicet tenore, ut Auxilium ac Defensionem a F'riderico Comite eyregio ejusdem Castri Provisore impetrarent. Distinote autem ac intima

44

relatione constitutum est, ne umquam Comiti alicui, nec Viceoo- miti, sed Friderico et ejus soli successori et Capellano ibidem servienti fideliter obediant. Censum vero ex cognatione .... +7) in Penthecoste supra sanctum altare persolvat voluntarie, seilicet denarios binos vel duas denariatas cere; femina ex illa procrea- tione nubens ..... +?) sex denariis redimat. Cum autem, quod _ ecommune est omnium, quis eorum mortem consecutus occumbat, si masculus, heres ipsius jumentum vel pecus obtimum, si femina, indumentum obtimum Clerico spontaneus tribuat, quid plura —*°) Siquis istud Cyrographum et jus constitatum causa avaritie, invidii vel odii deleri conatur, omnibus sanctis Dei vita vivens maledicatur, ac post mortem trans freto Acharonte in inferni locum jugiter mansurus demergatur. Hec acta sunt in Pago Henyeren in prediceto castro Arnsberg, anno ab Incarnatione Domini m?°. c°, xiiii. regnante Henrico Imperatore Augusto, et Friderico Comite, ac militante Alberone Castellano et Helingero Capellano eo tempore fideliter et non pigre famulato (famulante). Testes rei geste astiterunt Syfrid, Wall, Ludolff, Hemmo, Albero, Folger, Wecell et ceteri.

39.

(1101—1131.) beftimmt Erzbifhof Friedrich I. die Erbfolge auf einem Bauernhofe Linfope, auf welchem ein Höriger (sti Patrocli minister) eine Freie geheirathet hatte, welche fih, um die Nachfolge im Gute zu behalten, mit ihren Söhnen zu Wachs⸗ zinfigen des heil. Patroclus madıt.

Nach dem Driginal im Patrocli-Stiftarchive zu Soeft. 9

In nomine sancte et individue trinitatis. Quoniam iuxta illud poete: Omnia digerit aetas.. Communi fratrum et ministerialium

) Kindlinger hat den Abdrud nad einer Abſchrift aus dem 14ten Sahrhundert geliefert, welche hier eine Züde hat. Im Original ftand vielleiht singulis annis; vielleiht aud) senior masculus,

ud ) 33 — war dieſe dücte vielleicht Dur; die Worte pro Bedemund ausgefü

Hier ift fcheinbar wieder eine Lücke, obgleich fie in der Abfchrift micht angedeutet worden.

2) Diefe Urk. iſt ſchon gedrudt in Kindlingers Beiträgen B. 2.

45

edicto. hec gesta huius scedule adaptauimus testimonio. Notum ergo sit xpianis omnibus. tam futuris quam presentibus. quia de linsope sti patrocli minister brothiko. coniugem liberam nomine gundradem ritu sibi copulauit legitimo. Hec autem ut post uiri sui obitum. predictum optineret bonum.5!) semet cum Mis suis wuardmundo et gerlago ad sanctum tradidit patrochlum. uidelicet in eustrie offleium. ut quam diu uel ipsa uel filii sui uiuerent. sine omni contradictione in bono linsope sederent. Hac tamen intermixta conditione. ut annuatim sancto patroclo duas denariatas cere in ipso die pentecosten persoluat deuote. Sed ea mortua. rursus in ipsa familia. maximus annis et etate. et predictum censum et in decreto tempore. scilicet in sancto pentecosten. cum summa mentis persoluat humilitate. His ita peractis 5?) sciendum quoque est. quod idem drothiko. suam et hereditatem supradicte mulieri liberisque ipsius iure donauit hereditario. Ko uidelicet pacto. quatenus morbis fatigati uel senio. bonum ecclesie si uelint exire exeant. si remanere. in eo remaneant. sed tamen si placuerit eos exire. in datam sibi hereditatem. sine omni intrent prohibitione. Hec itaque ideo sunt conscripta ut a generatione in generationem permaneant inconvulsa. si quis autem contradicere. uel infringere. uel anichilare presumpserit. proh dolor cum iuda domini proditore perpetuis penis iugiter subiacebit. Huius uero rei testes idoneos habuimus. quorum nomina hic conscribi decreuimus. Canonici. Othelricus prepositus. Hunricus 53) decanus. Wernherus ma= gister scolarum. Liuppo. Radolfus. Otbertus custos. Godes- ealcus cellerarius. Wanniko. Rothingerus. Ministeriales. Nizo prefectus. Lieuiko cum fratre suo ezelino. Bernhardus. Sigifridus. Thiedericus santi petri minister. lezo. Ezelinus preco. fridericus eps. **)

Urf. Pr. 24. aber nicht blos mit bedeutenden Abmeihungen in der DOrthographie, fondern auch mit mehreren Auslaffungen.

s) Dieſe Worte: Hsc autem, ut post viri sui obitum predictum obtineret bonum, welde dem Ganzen erft den richtigen Sinn geben, fehlen bei Kindlinger.

») Kindlinger hat peracta.

) Kindlinger hat Hinricus.,

*) Die Unterichrift, welhe bei Kindfinger fehlt, ift von einer anderen, jedoch gleichzeitigen Hand, alſo wahrfcheinlih die des Erzbiichofs Friedrichs 1. und daher diefer der Ausiteller der Urkunde. Das aufgedrudte große runde Siegel in gelbem Wache ift wohl erhalten, Es ftellt einen figenden Bifchof mit dem Pallium, aber ohne Müge vor, welcher in der Linken ein offenes Buch, in der Rechten einen Hirtenftab hält. Die Umfchrift it: + Frithericus. Di. @ra. Colo- niensis. Archieps. a

46 4.

1119. beurfundet Erzbifhof Friedrich I. unter melden Bedingungen ein Freier, Namens Elifin ſich mit feinen Gütern zu Wetmeresledde, ald Mini: fterialhörigen dem heil. Peter übergeben habe.

Nach dem Original im Archive des Kloſters Delinghaufen.

In nomine sanete et individue trinitatis. Friderieus dei gratia Sancte coloniensis ecclesie archiepiscopus. Nouerint omnes tam. moderni quam posteri xpi fideles. iusticie et legum conservatores. qualiter quidam fidelis homo nomine elikin. cum esset liber. se sua uoluntate et agros quos possedit. cuidam uille weime- resledde adiacentes. patre suo. et ceteris propinquis et amicis suis astantibus et consentientibus. beato petro mancipauit. ea uidelicet conditione. ut in loco ministerialium-haberetur. eandem possessionem agrorum de manu nostra suscipiens in benefeium. ita ut ipse et posteri eius absque omni redemptione permanerent. unum tamen obseruantes quod annuatim duos solidos pro omni deeimatione persolnerent. Que conditio ut rata et inconuulsa permanent. beati petri. et nostri banni auectoritate. et sigilli nostri inpressione corrobamus. nee non et annotatis testibus. tam clericis quam laicis. Quorum nomina hec sunt. Othelricus prepositus. Theodericus. Gvigmodus. wiricus. arnoldus. Theot- marus. de pathberch. hermannus, et filius eius gerhardus. alchmarus aduocatus. Tiemo. uillicus. et frater eius regen- bodo. benno. et flius ipsius Theodericus.. Actum est autem susali ab anno dominice incarnationis. m. o. xviiii. 55)

41.

1120. bekundet Erzbifhof Friedrich I. mie er das Schloß Padberg von vem Edlen Dietmar und Beatrir der Wittwe defien Bruders: Erpo von Padberg, erworben habe.

Mach dem Kopialbuche des Klofters Flechtorf.

I nomine sanctm et indiuidue trinitatie. F'rridericus dei gratia sancte Coloniensis Ecclesie Archiepiscopus, sciat omnium fldelium

**) Die Urkunde hat geſchwänzte e. Das Siegel des Erzbifchofs iſt aufgedrüdt.

47

christi tam posterorum quam presentium deuotio, qualiter nos diuina fauente clementia ad honorem beati Petri ad subsidium et monimentum nostri nostrorumgue successorum Archiepisco- porum castrum Pathbery cum allodiis omnibusque appendiciis uidelicet Ecclesiis, mancipiis, campis cultis et incultis, siluis, pratis, molendinis, aquis, aquarumque decursibus, omnibusque presentibus et futuris usibus, a quodam nobili uiro Thietmaro et fratris eius Erphonis vidua Beatrice acquisiuimus et ab eodem Thietmaro predictaque uidua beato Petro contradi sine reclamatione optinuimus. inter ceteras possessiones Ecclesiam quandam in pago Flicztorp beato Petro est contradita, in qua studio prememoratorum fratrum collectus erat nostrorum Mo- nachorum pro ipsorum salute religiosam et pauperem vitam ibidem ducentium, Eandemque itaque Ecclesiam tam pro nostra predecessorum successorumque salute, quam pro ipsis fundato- rifus perpetua stabilitate eonfirmantes, Quecunque ad ipsam Ecelesiam et ad fratrum ibidem deo seruientium necessitatem tradita sunt, uel postmodum tradentur, inconuulsa permanere ordinamus, scilicet ipsam Ecclesiam cum dotali manso et duo Voruuere in ipsa uilla et sex mansos, quatuor in Renecke, duos in Nortuuike, duos et dimidium in Esbike, in @ambike duo Voruuerck et vnum mansum. In Adorp vuum mansum, in Meskerinchus vnum Voruuerck, in Mulinhusun Ecclesiam cum dotali manso, et vnum Voruuerck et voum mansum, in Hassaba vnum Voruuerch et tres mansos, in Werthol Eccle- siam cum dotali manso et vnum Voruuerck et septem mansos. In Langeforde Ecclesiam cum dotali manso et vnum Voruuerck et septem mansos. In Hotie vnum Voruuerck et tres mansos. in Holtorp vnum mansum, In Dannendrucke vnum Voruuerck et quinquemansos, In Loithar vnum mansum. In Sinasdorp vnum mansum, In Holleitehus vnum, in Herda vnum, in Boka Ecclesiam cum manso, et predium cum mansis atti- nentibus, In Cozthusz vnum molendinum et beneflcia ministe- rialium ad eaudem ecclesiam pertinentium xxvi mansi et vnum Voruuerch. Concedimus etiam fratribus eiusdem Cenobii se- cundum propositum sancte conuersationis Abbatem si in loco suo inuenerint idoneum eligere uel de nostris regularibus claustris nostro et successorum nostrorum consilio assumere, ipsosque Abbates omnia que ad vsum fratrum respiciunt, libere disponere, et ne quis temerarius aliquis audeat presumere uel possessa siue possidenda ab vsu fratrum alienare auctoritate dei et beati Petri et uenerabilis domini pape Calixti banno seu nostro omnia sua eidem Ecclesie confimamus et perpetuo iure retinenda huius preuilegii attestatione sigillique nostri impres- sione corroboramus. Si quis uero quisquam contra privilegii

485

huius preceptionem et contra ipsius ecclesie liberam ordinatio- nem perpetrauerit, huiusmodi tradimus sathane in interitum carnis donec digna satisfactione resipiscat. vt spiritus eius in die domini saluus flat. Actum est hoc et confirmatum a nobis anno ab incarnatione domini mo. c°, xx’. Indictione xiii®, et domini pape Calixti anno iido, Archiepiscopatus nostri anno xviio

42.

1120. Aelteſte Statutarrechte der Stadt Soeſt. Nach dem Original im Soeſter Stadtarchive.“)

1) Audiat universitas antiquam et electam susattensis oppidi

* Das Soefter Recht ift in verfchiedenen Handichriften und gedrudten Ausgaben vorhanden. Bon den Hantdichriften ift diejenige, welche wir unferem Abdrucke zum Grunde gelegt haben, die ältefte, Sie

ehört zwar, ihren Schriftzugen und der Faſſung nad, einer etwas —J—— Zeit an, als worin fie hier vorfömmt; allein ihr weſentlicher Inhalt, das ältefte Soeiter Recht, reicht zuverläfitg in dieſe, viel: leicht in eine noch frühere Zeit, weil die folgenden Urfunden Erzbifchof Arnolds von 1144 und Reinalds von 1165 ausdrücklich darauf Bezug nehmen und leßtere jogar einzelne Säge daraus aufgenommen hat. Die zweite Handſchrift tft etwas jünger als die vorige, fie giebt einige Sätze in veränderter Form und läßt andere, als veraltet ganz aus. Sm Ganzen find aber die Abweihungen unbedeutend, fo daß fie als Varianten in den Noten angeführt werden fonnten und ein wieder: olter vollftändiger Abdrud beider Handihriften überflüffig ſchien.

eded Eremplar iſt auf eine große Pergamentrolle gefchrieben, beiläu«

9 2°, Fuß lang und breit, das jüngite jedoch etwas fchmaler. Diefed hält 54, jenes 66 Zeilen ohne * welche wir hier, der bequemeren Ueberſicht wegen, in 63 Artikel geiheilt haben. Die dritte Handſchrift iſt in dem alten Soeſter Stadtbuche enthalten und unter dem Namen der alten Schraae befannt; fie iſt eine deutſche Ueberjegung und theilmeife Umarbeitung des alten Goefter Stadt. rechts, mit Zufägen feit 1350. Im Ganzen hält fie 178 Artikel, Die vierte endlich, ift eine noch jüngere ähnliche Weberarbeitung des alten Rechts, welche aus der Beranlaffung, daß das Stadtbudy mit der alten Scraae entwendet war, um 1530 angefertigt wurde, Sie enthält überhaupt 138 Artifel und ıft ald neue Schraue auf eim großes Pergamentblatt geichrieben. Diejenigen Artikel, welche Die Ehraae aus dem alten Rechte aufgenommen hat, haben wir als Parallelftellen in den Noten angeführt. — Bon den gedrudten Aus: gaben wollen wir nur die beften, nämlich die von Häberlin und

49

kıstieiam. #) — 2) cum tria sint oppidi susatiensis iadicia. prepositi. Aduocati. et sohulteti.5®) — 3) Prepositus susat- tensis de iure debet facere denuneiari synodum. ribus uicibus in auno. quamlibet sex septimanis ante. cui inter esse tenentur omnes qui domestici Bunt infra oppidum. Dum modo sint domi. 5?) — 4) Synodus uero sine cauillatione 60) est tenenda. — 5) Quemcunque scabinum 6!) burgenses statuerint. ipsum pre- positus acceptabit.6?) — 6) Causa que coram preposito mota fuerit. et terminata. wel per iusticiam. uel per misericordiam. ab alie indice retractanda mon est.6) — 7) Aduocatus su- sattensis de iure tribus wicibus in anno. indicio suo presidebit. wtque *) hoo cerlis temporibus. uidelicet. secunda feria. et iii

—

Emminghaus, bei denen bie übrige Literatur nachgeſehen werden fann, nennen. Jener gab zuerft 4748 zu Helmftädt das jus anti- quissimum heraus; dieſer 1749 ju Sena in den Memorahilibus Susatensibus p. 99. und 136. ebenfalld das jus antiquissimum und p. 137. die alte, p. 199. bie neue Gchraae. Alle diefe Ab» drüde find iucorrect. Im Sahr 1755 lief Emminghaus einen Commentarius in jus Rasatense antiguissimum folgen, welcher den Tert bes alten Rechts mit Parallefftellen aus der Schraae etwas richtiger wiedergiebt und 1764 endlih gab Häberlin feine Analecta medii evi heraus, worin ebenfalld &. 807. u. 518. das jus anti- quissimum wieder enthalten ift. Diefer Abdruck ift ziemlich, jedoch niht ganz correct. Häberlin hat feinem Borgänger Emming— haus alle Fehler, bisweilen zu emfig nacgerehnet. Wir haben Häberlin berihtiget und geden fomit den erften ganz biplomatifch genauen Abdruck diefes alten Rechts-Monuments.

e) Die jüngere Handſchrift fagt: antiquam electam et approbatam opp. sus. iusticam. Schraae Urt. 1. "dat alde gheforne vnde gherrünede Recht.

*) Die jüng. Handicdr. hat: cum igitur In dicto oppido Susao. tria sint iudicia. Videlicet domini arohyepiscopl coleni:nsis, ......

») 5. D. prep. susaciens. duobus terminis in quolibet anno presi- debit synodo ia oppido susaciensi et dietam synodum sex gi timanis ante quemlibet terminum denunciari faoiet. Das Ue— brige wie im Texte. Schraae Art. 6.

©) Die j. H. feßt hinzu er captiositate. Schraae Art. 5. „funder Scheltword und funder Bare.»

) Die j. 9. feßt hinzu: quod Etswere dieitur theutonic®. 2) Die j. H. fett hinzu: admitter et neguaquam contradiest. Schraae Art. 5. „weliken Eytſwere.“

*) 53.9. causa etiam que coram dicto preposito in diota Synodo mota fuerit et terminata. per iustitiam. gratam. vel miseri- — ab alio iudice nullatenus est retractanda. Schraue

rt. 5. |

“) Häberlin p. 508. lief: et. }

50

post ootauam epyphanie. Item ii forla et ili post quasi modo geniti. Item ii et iii feria post Natiuitatem sancte marie. — 8) Presidebit autem pie. et absque cauillatione. — 9) Si forte aliquis defuerit wel nimis tarde uenerit. Unum lotseilline uadiabit. — 10) Quicumque etiam ibi insolens fuerit. sex solidos uadiabit in gratiam. — 11) Quemcumgue etiam pre= conem burgenses statuerint, illum aduocatus acceptabit. — 12) Presidebit autem aduocatus. sine peticione. et omni ca- uillatione. quia archiepiscopus de curlis suis. quatuor marecis. qualibet wice aduocato ‘administrabit.65) — 13) Preterea iuris aduocati est. hereditatem accipere frisonum et gallorum. 66) — 14) Siquis ferre acuto. quempiam uulnerauerit , manu prius- bitur. quod ad iudicium aduocati respieit. si infra oppidum contigerit.6°) — 15) Si quis infra murum hominem oceide- rit. capite truncabitur. 6%) — 16) Causa que coram aduocato. wel schultheto. luste uel amicabiliter decisa fuerit. rata esse debet et firma.6) — 17) Siquis contra hoc ueniens. conci- uem suum ad alienum siue grauius iudicium traxerit, decem marcas burgensibus Componet. et insuper carratam uini.?0) — 18) Siquis ferro acuto quempiam tuulnerauerit.?!) duobus testibus ratiunabilibus conuinci potest ’?) quam reus poterit se exousare. — 18) Siquis est ’?) de homieidio pulsatus. septima manu tactis reliquiis conuinei potest. Siquis uero dehomieidio uel de acuti ferri lesione conuinei nequiuerit. tactis reliquiis. duo- decima manu se expurgabit,’”*) — 20) Quod si ille qui male-

ss Die Art. 7. bis 12. fehlen in der jüngeren Handfchr. u. in der Schraae. ) Schraae, Art. 38. „Vreyſen vnd der Walen Grue binnen der Stat. dat id des Gherichtes vnſes Heren van Colne.«

) Stimmt mit d. j. H. jedoch if darin das Wort aduocati geftrihen und von einer jüngeren Hand darüber gefchrieben: et concilium. Schraae. Art. 18. „We ben anderen wundet binnen der Etat, mit — Wapene, dep hebet vorboret fine Hant.» Vom Bogt ift nicht die Rede.

) Schraae Art. 16.: „Wer eynen boyt fleit binnen ber Gtat, efte buten — bei verburet fin Lyf, ande nicht fin Ghut.»

) 5. 9. causa vero que coram iudice domini Coloniensis archie-

iscopi supradicti wel coram aduocato (diefed Wort ift wieder ges

ihen u. darüber gefchrieben: concilio) iuste uel amicabiliter decisa fuerit. rata debet esse etfrma. Schraae Art. 135. Ju⸗ welt Safe bey vor deme Rayde, efte vor deme Gherichte vnſes Heren van Eolnd« |

*) Schraae Art. 135.

”) Häberlin p. 509. lief: vulneravit.

N Die j. 9. fest hinzu poeius. Schraae Art. 16.

) Häberlin p. 509. hat das Wort est überfehen.

”) Schraae Art. 18. Bon den Reliquien ift in ihr nicht mehr Die Rede.

51

Aeium perpatrauit. aufugerit. domus eins et quioquit habet. secandum nostri iurisdiotionem destruetur. et ipse proscribotur. quod uulgo. frethelos dicitur. si uero factum negare uoluerit duo probabiles uiri ei adsunt, cogentur testimonium ueritati perhibere . ”°) et sio non admittetur rei expurgatio, 6) — 21) Si autem predo. siue latro. uel quamcumque ’7) faoinorosus muros. oppidi intrauerit. pacom firmam habebit. nisi quis eum auctoritate iudieli eonueniat, et conuietum puniri faciat. Actor uero. si inuento reo. copiam preconis habere nequiuerit. de- tinere reum licebit. et proclamando suam causam manifestare.’®) — 22) Si aliquis infra muros oppidi. pacem uwiolauerit. et sauguinem effuderit. et conuictus fuerit. sexaginta uadiabit s0- lidos. wel penam statutam sustinebit. et quicquid burgenses de illis solidis deereuerint accipiendum. iudieium teroiam par- tem habebit. ”°) — 23) Si quis coneiui suo insidias tetende- rit. uel ui domum ipsius »ppecierit. et conuictus fuerit. de- cem mareas et carrataın uini uadiabit. 3°) — 24) Qui intem- peste 82) noctis silentio domum cuius quam intrauerit. et bona ipsius. furtim. uel ni sibi uendicauerit. et conuictus fuerit., merte punietur. — 25) Ommnis causa infra bannum nostrum,| quam wel mors punit. uel detruncationem membri meretur,. ad, indieium pertinet aduocati.*2) nisi prius fuerit proelamatum ad, indicium rurensis gograuii.®?) — 26) Quicumque conciuis sui Aliam. aut sororem. aut proximaın ipsius consanguineam. quam | ille in sus procuratione honeste seruauit. et ante suam domi- uam ecclesiam uisitare solebat. de domo uel tutela illius ab-

") Häberlim lieft irrig: perhiberi.

’) Ind. j. Handſchr. find die Worte: Quodsi ille bis vredelos dicitur, durchſrichen. Schraae Art. 17. Sie fennt feine Eonfiscation mehr.

”) Häberlin p. 520. liefet in d. j. Handfchr. quicumque, weil er glaubt Emminghaus habe irrig quamcumque, wie in der älteren, gelefen. Emminghaus hat aber Hecht. Es fteht in beiden quam- eumque.

”), Schraae Art. 22. »Eyn Rovere efte ein jumelih unrecht Man — mit Orloyue des Rapdes efte des Gherichtes.r

Neue Schraae Art. 8.

“) Schraae Art. 136. "Wen — meghelaghet, efte — huysiofet, fall wedden dem Rayde teyn Marf ande eyn voder Wine.“

") Die j. H. hat intempestate; fonft flimmen beite. Schraae Art. 24. »bi flapender Tpt.u

N Das Wort aduocati if in d. j. H. durchſtrichen.

) Schraae Art. 15. „Juwelich Safe binnen vnſer Befiene, dev an Lof efte an Lyd to benemene ghevt, dev boret ok int Gherichte vnſes Heren van Eofine; et ne fi dat vmme dey Safe eyeft geichregben fl

vor dem &hogerichte," 4%

52

duxerit. tenebitur oam tamquam legitimam seruare. uel cum amicis puelle amicabiliter componere.#) — 27) Potest clericus. aut mulier. quelibet mobilia. wel bona. wel donationes, uel ca- duca. que Ratha ®%) dicuntur, in iudieio petere. sine procura- tore. sed si intersunt mancipia. uel predium fundale. quod uulgo dicitur Torfhaht egen, sine procuratore agere non potest. — 28) In contractu matrimonii. uel etiam post con- tractum. quamcumque donationem uir mulieri. aut mulier uiro sub testimonio bonorum uirorum dederit. si duorum bone opinionis uirorum testimonio probare poterit. super eo amplius in causam trahi non ualebi. — 29) Item cpnsti- tutum est. quod si conciues nostri extra prouinciam inter se dissenserint. non se ad extranea trahant iudieia. aut uel inter se litem componant. uel si tot sunt persone. iudicem unum de consoeiis iudicem statuant. qui litem si potest sopiat. si non po- test causam donec ad propria redeant. differant. hoc constitutum si quis infregerit. x. marcas et carratam uini uadiabit. 8) — 30) Item. siquis conciui suo bona sua ad negociandum com- miserit. presentibus uiris idoneis. si inficiari ®”) uoluerit. con- uinei possit. — 31) Item siquis domum suam uel quelibet edifficia in pignore dederit. et illaigne. uel alio casu perierint. si uolet is cuius erant edifficia restituere alia. et hec erunt ut ante. pignus creditoris. quod si non’ uult. relinquet creditori reliquias incendii uel ruine. et fundum pro pignere. sic erediter nil amplius potest petere. Si uero dominus fundi reliquias inuaserit. potest creditor ab ee summam expetere creditorum.®%) — 32) Omnes aree censuales infra oppidum. unius sunt iuris.®) — 33) Quod si aliquis domum suam. uel aream .?°) dare wel uendere uoluerit. hiis?!) eui datur uel uenditur. dabit schultheto. duplum pensionis illius. que de area illa dari solet annuatim. et sine contradictione aream recipiet.

en‘ Schraae Nrt. 131. „In ſyner Hoyde erlife heuet gehalden vnde vor finer Browen to Ferien heuet gheshayn.«

em Die j. H. hat Gerathe. Uebrigens find in ihr die Worte Potest clericus bi trahi non valebit durdftrihen. In der Schraae find die Art. 27. u. 28. gar nicht aufgenommen.

») Schra ae Art, 114. „Were dat vnſere Borghere in anderen Landen, efte in anderen Gherichten twigeden.“

») Häberlin lieft irrig: inviciar. Schraae Art. 118. ) Schraae Art. 147.

) Schraae Art. 148. „Al den Houefate binnen Suyft, deg Wort Tyns geuet, dey fint van eyme Redte.

”) Häberlin p. 523. hat das Wort aream ausgelaffen. 9) Die j. H. hat richtiger is.

53

8i autem schulthetas proponat. contra possessorem aree. quod ipsam ab auctoritate debita non receperit. sela manu tactis reliquiis ille cenfirmabit se recepisse. ab eo qui potuit et debuit porrigere. wel duplum dabit pensionis ut dietum est. et quiete possidebit. dum modo pensionem annuaın porrigat. (liberi uere si qui fuerint?”) integra possessione patrum sine duplatoine ꝰ) annue pensionis quiete perfruantur.) — 934) Quicumque de manu schultheti. uel ab eo qui auctoritatem babet. domum uel aream. uelagres. uel mansum. uel mansi partem receperit. et per annum. et diem legitimum quiete possederit. si quis in eum agere uoluerit. possessor tactis reliquiis sola manu obtinebit. et sic de cetero sul warandus erit. nec*) amplius supra predietis. grauari poterit. — 35) Si quis magister censuum. contra quempiam burgensem nostrum proposuerit. quod debitum censum non dederit. et Insuper censum anuum augmentare temptauerit. possessor sola manu tactis reliquiis ueritatem suam comprobabit. et sio Inpetitor possessorem amplius non grauabit.?°) — 36) Si quis inuentas fuerit habere pondera iniusta. uel funiculos in- iustos.%%) mensurationes iniustas uini et olei. hic uadiabit in domo consulum dimidiam libram burgensibus. Huius au- tem uadimonii quanta sit estimatio accipienda. in burgensium stabit arbitrio. et iudex terciam habebit partem. — 37) In- iuste mensurationes et mensure corrigende. pertinent de an- nona .’et de ceruisia. iudicibus illis qui dieuntur Bur Richtere. in uiculis illis qui dicuntur T'y.?’) — 38) Si pistores. contra debitum panificauerint. in domo quingue solidos uadiabunt. quic- quid inde accipiendum burgenses decreuerint. iudex terciaın partem habebit.?®) — 39) Quicumque pro aliqua causa coraın eonsulibus terminata. testimonium ipsorum appellauerint. aterquo fideiussores pro sexaginta solidis ponet et si quis

”) Die j. H. fept hinzu: In. — Schraae Art. 148. „Hund, Houeftat, Bere,“ für domus U. area; »Pachtmeyſtere/- für Schultetus.

”) nic ftatt daplatione. Die in Parenthefe gefekten Worte liberi bis — ſind auf andere vorher ausgekratzte Worte geſchrieben. tatt pensionis lieſt Häberlin irrig pansionis.

”) Häberlin p- 524. verbeflert hier irrig die Leſeart nee welche Em minghaus hat, in non. Schraae Art. 149.

Schraae Art. 149.

*) Die j. 9. fett hinzu: et. Schraae Art. 106. Unrechte Wichte, efte eynen vnrechten Reyp, efte vnrechte Mate.» | ” "

”) Shraae Art. 20. »Unrehte Maite und Wammaite van Korne unde van Bere; bat jollen richten de Hovere vp den Tyggen.“

”) Schraae Art. 106.

54

ipsorum. burgensium tesfimonio conuiofus ceciderit. predictos sexaginta solidos. burgensibus persoluet. in gratiam.®) — 40) Quicumque in uehementia sua ciuilitatem suam renun- ciauerit. pro eo quod ledat coneiuem uel in corporge. uel in rebus. ita renunciet. ut amplius ciuilitatem non recipiat.!%0) — 41) Item statuimus. quod nemo conciuem suum de.fi- minali conueniens. ad congressionem duelli. ullo modo tra- here presumat.:°) — 42) Si conciui suo quicumque de quacumqus causa. uel de suo proprio arbitrio. wel presenti- bus duobus testibus. confessus fuerit. wel promissionem fe- cerit. magis conuinci potest. quam se!) expürgare, — 43) Quicumque pro sua uolantate. sine uerbo magistri/ eon- sulum. uel iudieis. campanas pulsare premsumpserit. dimidiam libram burgensibus uadiabit. et hoc in arbitrio stabit bur- gensium quid sit aceipiendum.10°) torcia pars erit iudieis. — 44) Si quis burgensis noster sine uerbo magistri consulum legationem ex parte burgensium 1%) ad Taliquem comitem, wel baronem agere presumpserit. dimidiam libram burgensibus uadiabit. — 45) Omnes precones inbeneficiati. 105) burgen- eibus nostris in suo officio. ad appellandum hominesfad iu- dieium. burgensibus nostris sine munere 206) debent parati esse. ita. quod si per neggligentiam preconum aliquod inde dampnum prouenerit. ipsi plene actori pecuniam persoluent. — 46) Si quis uir. uel femina. plures habens Mas nuptas. ei qua super est innupta. matris tollet mobilia. que uulgo Rathe!°T) uocantur. Si uero omnes sunt Hupte. senior Mia

”) Häberlin p. 513. und Emminghaus p. 137. lefen beide irrig Im gratin. Schraae Art. 105. — Guccumbenzgelder.

Schraae Art. 116. »Wer in fineme henften Mode, fine Burſchap vpfeghet, darumme dat hey eynen Borghere beiwere an line efte an Ghude, deme en fol man dey Burſchop nummer weder duyn.

2») Schraae Art. 117. "Sal nymmant finen Borghere eynen Kamp aneirrefen. efte dat Belt vorbeyden, vmme jenigherhande Houet dayt. —— dat dede, dey ſolde wedden, deme Rayde dey hoygheften

son, Die j. H. ſetzt hinzu posait. Schraae Art. 61.

*») Die j. H. ſetzt hinzu: de quo. Die Worte Ouicumque pro sun bis vel baronem agere, find in ihr durdfirihen. Schraae Art. 112.

»», Die Worte ex parte burgensium fehlen in derrjüng. Handfh. Di Schraae hat den Art. * gar nicht — * EURER

», Die j. H. hat benefiiati.

> Schraae Urt. 11. "Ei ne fi dat en we mat gheue mit ghuden Billen.»

0) Die jüngere Handih. hatgerathe. Der ganze Art. iſt übrigens im ihr durcchftrihen und ın der Schraae nicht aufgenommen.

’

55

matris tollet mobilis. Bi autem interest elericus. ipse matris tollet mobilia, et nullius alterius in suo genere. — 47) Si quis cousul pro iustieia pretaxatum munus ab aliquo aceipere presumpserit, soxaginta solidos uadiabit. si conuietus fuerit. insuper a consilio non rediturus remouebitur. Quod si pre- dictum uwieium aliquis qui non est consul commiserit. sexa- ginta solidos uwadiabit. et accessus ad consilium numquam ei concedetur, !°%) — 48) Si quis arguere presumit aliquam senteneiam im indicio datam. ad aliud iudieium20%) trahere nitens decem marcas cum carrata uini uadiabit burgensibus, — 49) Quicumque sentenciam iustam inuertere presumit a burgensibus editam. et comuictus fuerit. dimidiam libram burgensibas uadiabit.210) — 50) Si quis illorum qui in iu- dicio aduoeati uorspreken 111) appellantur. pretaxatam mer- cedem aceipere presumit et comuictus fuerit. dimidiam libram uadiabit. et a iudicio ut amplius nullius uerbum lequatur, remouebitur.2!?) — Statuimus etiam firmiter obseruandum. quod si quis burgensis noster pro bonis suis auferendis ca- piatur. mulla redemptio pro ipso wel ab ipso capto. uel ab- aliquo ipsius cognato. detur quod fecerit et conuietus fuerit. decem marcas burgensibus. et carratam uini uadiabit. iudi- cium tereism partem habebit. In arbitrio burgensium stabit. quantum sit de decem (preter uinum. quod est commune ei- Bitatis) marcis accipiendum.!:) — 52) Quicumgue aliquem In iudicio conuenit. de hereditate. uel de Aeruuadio. uel de gerathen. plenam ei uuarandiam, et fideiussionem ad annum & diem legitimum prestabit. antequam alter respondere te- neatur.114) — 53)115) Hanc autem ciuilem iustitiam ab an- tiquitate inconulsam hactenus obtinuimus. ut omnes in opido Kostro commorantes siue liberi siue ministeriales nebiscum

* Schraae Art. 140, .

”) Ind. j. Handſchr. find hier die Worte: extra oppidum von fpäterer Hand zwiſchen den Tert geſchrieben. Schraue Art. 138. "Bor eyn ander Gherichte vier der Stat ſchildet.“

") Schraae Art. 139.

”") Diefes Wort ift ober das Wort advocati geſchrieben.

”7) Die j. H. hat amouebitur. Schraae Art. 141.

=) Die in — geſetzten Worte ſind zwiſchen den Text geſchrieben. Häberlin 6 515. lieſt irrig unum ftatt uinum. Die j. 9. hat die Worte gehörig im Teste. Schraae Art. 127.

”) Die Worte vel de herwadio vel de geratlien plenam, find in der j. H. ausgefrugt. Schraae Art. 60.

”*) Die Art. 53 — 63. füıd mit etwas kleineren Buchſtaben geſchrieben md wie es fdyeint, ſpäter zugeſetzt.

56

starent et labores nostros ad serulendum domino nostro Ar- chiepiscopo uel Imperatori nostro?!45) equali proportione sub- uenirent. — 54) Itaquo precones extra oppidum manentes. lieite possunt quolibet die quo forum seruatur in Susate. Cuilibet!!?) ex parte iudicii mandare. ut coram iudicio iuri pareat. Item in omnibus uigiliis et Quatuor temporibus si- militer. preter in messe. — 55) Quicumque autem hominum se per iuramentum expurgare tenebitur. in arbitrio stabit ac- toris utrum iuramentum aceipere uelit an non. Et super eo nullum ad ipsum iudicem respectum habebit. nisi forte eontingat ex aliyua proclamatione.!?#) — 56) Quilibet eciam proscriptus postquam !19) aotori satisfecerit. in quantum hoc eundem proscriptum erga ciuitatem constiterit. illarum ex- pensarum due portiones ciuitati. et tercia portio iudicio per- tinebit. Et index receptis ab eodem proscripto!20) denariis qui uulgo wrethe penninge dicuntur. ipsum paci et iuri suo restituet absque contradietione. — 57) Quicumque uero Ci- uium minutus fuerit. dummodo ad uicos non exierit. nullus preconum poterit ipsum ad iudieium eitare.!2!) — 58) Qui- cumque Ciuium se ad balneandum uestibus suis expoliauerit. ei tuno citatus fuerit a precone. sequi non tenetur donec fuerit balneatus et exsiccatus. 2°) — 59) Quicumque pi- storum inuentus fuerit ad pistrandum panem suum. Si tunc eitatur & precone. sequi non tenetur. antequam suum per- fecerit officium. 12) — 60) Preterea quicunque ciuium res suas uenales pre manibus habuerit. si citatur a precone in continenti sequi non tenetur, donec casdem res locauerit

2 In d. j. H. fiudb die Worte: domino nostro Archiep. vel Imp. nostro ausgefrast. Schraue Art. 143. „Alle deygheyne dey binnen der Stat wonet, Ghaft, Brome, eite Man, fey fin vrygh efte eahen, dey fullen Coſt, Arbeyt, Deynft vnde Schot doyn van erme Ghüde, alfo vnſe Borghere doyt.“

an Die j. 9. * trrig quilibet. Schraae Art. 62. „Dey Vronen dey buten der ftat wonet, dey mughen alle Marke daghe eyme jumelifen Manne vor none to Gherichte beyden.«

m) Schraae Art. 21. m Die j. H. hat hier noch das, fräter durchſtrichene Wort: etiam.

220) a” j. 9. iſt zwiſchen den Tert geichrieben: Tr, Schraee ri, 59.

2 Meue Schraae Art. 37. „So weld Burger gelaten henet, dem en

mag gen Brone to Rechte beiden, alfo verne ald he nicht uitgen eyn geit up de ftrate.«

2% Neue Scraae Art. 38. m Neue Schraae Art. 39.

57

ad seruandum. et tane statim segni tenetur. Quod si forte index ipsum pro tali mora inpeeierit. sola manu sus se ex- purgabit quod eicihis uenire non posset.i⸗) — 61) Quod si alicui ciuium ad estimationem. xii. denariorum sublatum fu- erit. Hoc hii qui dicuntur durrichtere in suis conuentiona- libus quud uulgo {hy dieitur iudicare tenentur. — 62) Si militer et prefatidurrichtere ibidem de debitis sex denariorum euilibet iudicare tenentur. i25) — 63) Quod si forte yuisquam hominum Ciuitatem Susaciensem super antiquo iure suo siue eonsuetudinibus ab antiquo seruatis inpetere uel inquietare uoluerit. magistri burgensium precipue. et totum consilium. Et si necesse fuerit. totum commune Ciuitatis. iura sua et eonswetudines antiquas tactis sanctorum reliquiis abtinebunt, 236)

i 43.

1137— 1156. Der Dechant und da3 Stift des heil. Patroclus zu So eſt befunden das Recht ver Wachs: zinfigen ihrer Kirche.

Nach dem Driginal im Patrocli-Stiftarchive zu Soeſt.)

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Ego Wenneko sd- satiensis ecclesie decanus. cum godefrido custode, et!?#) re- liquis canonieis ecclesie nostre. omnibus in xpo fidelibus in perpetuum. Notum esse uolumus. tam futuris quam presen- übus. qualiter homines. qui se in prefata ecclesia beati patrocli eensuales tradiderunt. iura et legitima sua seruauerint. que ab exordio fundationis eius habuerunt; Sicut enim!??) ante- cessores instituerunt. sic ea per omnem posteritatis succes-

) Meue Schraae Art. 0.

=) Die Art. 61. u. 62, find in ber j. H. durchſtrichen und in der Schraae nicht aufgenommen.

»*) Diefer letzte Art. ift ebenjalld in der Schrame nicht aufgenommen.

> Die Urf. iſt fhon abgedrudt in Kindlingers Beiträgen IT. ©. 172. Außer vielen Abweichungen in der Orthogravhie, enthält jener Abdruck einige Fehler, weiche wir nachſtehend anzeigen.

) Bei Kindl. fehlt ex.

25 Kindl. hat etinm.

58

eionem. usque in hodiernum diem oustodiunt. ac deinceps per omne tempus deo annuente et beati martiris patrocinie subueniente, conseruabunt; Sunt quippe in eadem familia. plurime cognationes. in quibus singulis qui senior fuerit. duos nummos. uel duos eiusdem preeii cere fundos. annuatim ad altare patroni nostri deferre debebit. ceteris omnibus. a eonditione debiti huius liberis permanentibus. Cum uero senior Ulo ebierit. proximus!30) etate et consanguinitate. ad persol- uendum censum locum eius obtinebit; Pro defuncto autem. melius indumeutum quod habuit. ad altare deferatur. sed nullus iuniorum uita decedens. hac lege tenebitur; Obser- wandum tamen. quod pro femina defuncta, de lineis tantum indumentis melius est offerendum; Sciendum est preterea. quod quilibet!31) in tota familia illa, rerum suarum donationes facere. uxores ducere. et nuptum!3?) tradere. omnimodam libertatem habebit. nec Aliquis ecelesie priorum, seu cano- nicorum. per exactionem quo uulgo beddemunt uocatur. ab aliquo quicquam extorquebit; Nec hoc pretereundum est. quod quicumque absque herede. uel absque rerum suarum donatione defunctus fuerit. tota substantia eius. cum omni fidelitate et Integritate. in ditionem canonicoruu transibit; Ne quis autem in posterum institutionem maiorum temerare33) presumat, sed ut perpetualiter inconuulsa permaneat. placuit nobis cam presentis pagine scripto commendaro. et sigillo beati patrocli insignitam ac roboratam confrmare,!3+)

25) Kindl. hat primus. J

a Kindl hat videlicet.

» Kindl. hat muptuis

») Kindl. hat temerari.

29) Das parabolifch geformte e Siegel iſt in weißem Wachſe der Urkunde aufg eorustt und — Rande abgeſprungen; ſonſt aber wohl — Es ſtellt den heil. Patroclus mit der Palme in ber finfen Hand vor u. führt die hrift: Slea. Patroclus Mr. Susaciensis Kecl. Patronus. Die Urf. tft ohne Datum. Den Schriftzügen nad, gehört fie aber in die Zeiten der beiden Arnolde 1137 — 1156; wohin wir fie um fo unbedenkliher verweilen, weil fpäter — zum Theil ſchon damals — die Siegel nit mehr aufge: drudt, fondern angehangen wurden. Kindlinger fegt fie wwiſchen 1142 — 1150.

59 44.

1141—1152. Erlaubt Kaiſer Conrad III. dem Grafen Gottfried I. v. Arnsberg, auf feinen Erb: oder Lehngütern ein Schloß zu bauen.

Bolltändig abgedrudt in Kindlingers münf. Beitr, 11. Urk. 28.

In nomine sanete et indinidue trinitatis, Conradus — Rex — omnibus notum esse volumus, quod nos dilecto et Adeli nostro Godfrido Comiti de Arnsberg et de Cuich hano Li- centiam concessimus quatenus fretus regia auctoritate, ubi- cunque voluerit in regno nostro Castrum edificare in patrimonio suo aut in beneflcio suo quod uel in presenti in regno habere vel adhuc a regno acquirere poterit. Decernentes igitur et regali edicto precipimus, ne aliquis huius Concessionis nostre statutum violare presumat, sed sicut concessimus prefatus Comes 6. omnia pro voluntate sua faciat,

45.

41141. ſchlichtet Erzbifhof Arnold I. einen Gtreit zwifchen dem PatroclisStifte zu Soeſt und dem erzbifchöflichen Billicus über ein Häuschen, welches Lengo, Höriger des Hofes Gelmen, neben bem gedachten Stifte beſaß.

Nach dem Driginal im Archive des Patrorli-Stifts.

In nomine sancte et indiuidue trinitati. Ego arnoldus dei gratia sancte coloniensis ecclesie archiepiscopus. Notum esse uolumus tam presentibus quam futuris quia Lenizo quidam mansionarius ecclesie sancti patrocli pertinens ad curiam nostram gelmen. domunculam habebat iuxta idem sancti pa- trocli monasterium. de qua inter villicum nostrum et cano- nicos diu habita erat contentio. illi enim ad ecclesiam susm uillieus uero ad curiam nostram dicebat pertinere. Hanc igitur litem dei amore et pacis dirimere uolentes. domum de qua erat oontentio cum fundo suo ecrlesie recoguouimus. Lentzonem uero qui noster erat absque questione ei iure per-

60

petuo tradidimus. Quod ne quis successorum nostrorum in- fringeret banni nostri auctoritate. et presentis pagine subserip- tione corroborauimus. Actum est in eadem ecclesia predicti martyris anno ab incarnatione domini, Mo. C°, XL. I. Indictione Illlta. Begnante cvnrado regni eius III. Pontificatus uero nostri anno 111I°. Huius rei sunt testes Vihelricus prepositus. Theobaldus prepositus. Liuppo decanus. Arnhelmus cvstos. Weneko camerarius. Adelbertus magister. Otto comes pala- tinus. Gozwinus de falkenburg. Walterus advocatus. Hein- ricus de volmodestein. Marsilius uillicus. Tiemo. Almarus. Hildegerus senior. Wulfbardus. Hildegerus iunior. Alfwinus. Bovo et alii multi boni et honesti testimonü uiri. In nomine domini amen. 35)

46.

1144. beftätigt Erzbifhof Arnold I ver Staat Mer dDebad ihre Rechte, mit der Beitimmung, daß ihre Geſetze denen der Stadt Soeſt aͤhnlich feyn follen.

Aus dem Driginal im Medebacher Stadt-Archive.“

Arnoldus dei gracia Coloniensis 137) Ecelesie Archiepiscopus in perpetuum. Ex Episcopali officio nobis iniuncetum est, ani- jmarum curam gerere, paci populi nostri, saluti et iusticie cura per prouidere et si quos ab iniustis potestatibus ut plerum- \que contingit oppressos inuenerimus eis celeri adiutorio sub- wenire; ad hoc erga implendum exieramus et usque ad extremos fines Episcopatus nostri ad uillam que Medebeka uulgariter appellatur peruenientes ibidem Ecclesiam consecrauimus et

» Das große Siegel des Erzbiſchofs if in gelbem Wade aufgedrudt und wohl erhalten, Es ftellt einen auf dem Stuhle fipenden Biſchof vor, welcher in der Linken ein offenes Buch, in der Rechten einen Hirtenftab hält. Die Umfchrift it: + Arnoldus dei gracia colo- viensis Archieps.

mo Ein incorrecter Abdruck diefer Urk. findet fih in Eosmanns Ma- terialien u. — B. 1. ©. 239. und in Kleinſorgens Kir— chengeſchichte von Weſtfalen B. 3. S. 283.

u | —* Worte, welche die oberſte Zeile der Urkunde bilden, find durch⸗

61

populam eonfirmando moram fechmus. Hoc quoque tam pro- sentibus, quam futuris notum esse volumus, quod prenominata uilla, immo honestum oppidum forum habens publicum et banno regio confirmatum Medebeka uidelicet primum libera et peculialiter ad mensam Coloniensis seruiebat Archiepiscopi; sed longe ante tempora nostra ab antecessoribus nostris Mili- tibus in beneficium distributa, diuersorum adhuc nunc laborat dominio. Moram ergo ut supra diximus, ibidem facientes, cla- mores audiuimus oppressorum, uidelicet de aggrauatione debiti et consueti seruicii, de immutatione legum suarum de nouis exactionibus in znacello in tecis mercatorum unde et forum pejoratum et fere penitus ab ipso loco alienatum fuerat, super quibus capitulis geriagum eiusdem loci aduocalum et quosdam alios, quorum uiolentia et potestate hec introdueta dicebantur, in causam duximus, qui de iusticia diffidentes à qua recesserant, se umquam fecisse uel facere uelle, in manifesto publice ne- gauerunt, quapropter jam non inuenientes reluctatorem, Ger- lago aduocato presente, consentiente et cooperante, populo nostro easdem reddidimus leges, easdem consuetudines, quas ante be- uefacionem 1?) se habuisse asserebant, precepimus quoque uf in foro pax haberetur et leges illius fori similes essent le- gibus fori suesatiensis et ab omnibus collaudato precepto seribi jussimus et imagine nostra signari et ne quis de cetero infringere presumat, sub districtione banni mostri firmiter interdicimus. Actum Anno ab incarnatione DniM.C. XLIIN. sub testimonio Theodoriei Prepositi s. s. Apostolorum, Gerlagerlagi aduocati. Thitmari fratris sui, Geruini subaduocati; Gerardi sacerdotis; Friderici, Gerardi, Gerlagi fratrum; @erardi Colue; Godescalei, Meinardi, Epponis, Thegenardi, @erardi Monel- harii, Tamonis, Livscechini, Alberti, Ludolphi, Hartemanni, Adelwini, Borchardi, Hermanni Aduocati de Colonia, Amelrici de Wormeldorph aliorumque. 12°)

Le. antequam militibus in benefcium distributa erat medebeka.

””) Das Siegel ftellt einen figenden Biſchof dar, welder in der Rechten einen Hirtenſtab, in der Linfen ein Buch häll. Die Umſchriſt bat etwas gelitten. | |

62 47.

1147. Genehmigt Erzbifhof Arnold I. daß der Minis fterial Radolf fein beneficium, den großen Hof zu Bönfhaufen, welcher nachher an das Kloſter Delinghbaufen Fam, dem Kloſter Scheda uͤbertraͤgt.

Nach dem Original im Archive des Kloſters Oelinghauſen.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Arnoldus diuina fauente clementia sancte eoloniensis ecclesie archiepiscopus. Sciant omnes dominum iesum christum sincero corde amantes. tam futuri quam presentes. et precipue nostri et ecclesie nostre fideles. quod nos cupientes quidem congregare eos qui in templo def dicerent gloriam in diebus nostris inter cetera fecerimus. ut et sie salutem nostram annuente domino augmentaremus. Nam cum Radolfus quidam ecclesie nostre ministerialis consentiente sibi in id ipsum Helingarde sus uxore cum VI filiis. supernorum accensus desiderio. proposu- isset terrena despicere et amare celestia. optinuit cum sue deuotionis rogatu. tum salubri Adelium notroram hortatu. Quod nos beneficium & patre ei relictum in Bövenchusen situm. nec non et mansum in eodem territorio locatum. cum tnancipiis et omnibus aliis appendielis. eeclesie que ost im Schethen. in honore ste marie perpetue uirginis et sti se uerini episcopi consecrate. in qua predictus uir delegit de» seruire cum tota familia. perpetualiter possidendum. pontifi- Cali potestate comtulimus. ea certe fiducia spei concepta. ut fratres et sorores in commune inibi deo serwientes. memoriam reuerentissimorum patram. nostrorum uidelicet predecessorum et specialiter domini Frriderici et Brunonis. deuote sint im- posterum acturi. et nos ac Nostros successores in eadem pietate pariter sint habituri. Ut ergo hec dignitatis nostre donatio presenti ac futuro tempore firma consistat et indis- solubilis. nos ad quos attinet iusta confirmare et confirmata consernare. ipsam anno ab incarnatione dominica M. C. XL. VO. Indictione X. regnante Conrado II°,!4) anno X. pontiflcatus nostri anno X. factum,. et in presenti pagina descoriptam. non solum banni nostri auctoritate. uerum etiam sigilli nostri im- pressione insigniuimus et stabiliuimus. omnemqgue personam quecumgue sit que statuta hec infregerit seu cassauerit. per-

) Conrad . nennt fih in feinen Urkunden felbft Rex secundus. ſ. 3. B. Rr. 0.

petul anathematis uinculis innodauimus niei resipuerit. Testes huio sanctioni adminiculum adhibentes. hi fuerunt. Clerici; Thietboldus,.... 8. Seuerini. Vdelricus prepositus svaaciensis. Wermerus prepositus mindensis. Adelbertus decanus susa- eiensis. Wernerus presbiter. Godefridus..... Laiei. Otto comes de Rineche. et filius eius Otto. Otto comes de Raue- nesberg. Walterus aduocatus. Hermannus advocatus. Thiemarus advoc. Tiemo. Marsilius. Henricus de alpheim. Henricus de volmad. Emelricus dapifer. Phylippus pincerna, Tietmarus camerarius. Begenbodo. Adelbertus. Hiscelinus. Hardwicus. Conradus. Euerhardus frater Radolfi. Teodericus et plures alii. Actum sösaecii. xvilii. Kal Septembr. felicitor amen. “)

48.

1138— 1148. Giebt Erzbifhof Arnold I. jedem Bis fchofe ver nah Glinpfeld kommen mögte, Er laubniß, die dortige Kirche zu weihen.

Nach dem Driginal im Pfarrachive zu Medebach.

Arnoldus dei gratia coloniensis archiepiscopus omnibus in christo üdelibus salutem. In nomine sancte et indiuidue tri- nitatis notum sit omnibus fidelibus quod fredericus ueniens ad me. quia uidit ex commisse dignitatis offlicio me sepius magnis immo maximis negotiis detineri. inpetrauit ut habita mei ut metropolitani licentia. liceat cuilibet episcope in eo- elesia que est uilla @linthuelde consecrandi gratia manum inponere. Ego uero habito quorundam prelatorum consilio. considerans etiam eius piam deuotionem circa predictam ec- clesiam. eius petitioni prebui assensum. Concessi ergo. ut siquis deo ordinante superuenerit episcopus. Consecrare deo supradictam non dubitet ecclesiam.!+:)

“er Die Urkunde mit geihmwänjten e ift fhön geichrteben, hat aber dom Moder gelitten. Dad an einem zufammengeflochtenen rothfeidenen Strange gehangene Siegel ift faft ganz abgefallen. In dorso der

Urf. ifi bemerkt: Diefer ift vielleicht der rechte Haupibrief auf den großen Hoff zu Boynchhaufen von den Schedensibus extradirt.

u Datum auf U breiten und 6 = — end erhre am D Siegel hängt an Pe

64 49.

1149. beftätigt Erzbifhof Arnold IE den Einwohnern

des Kirchſpiels Bremen das vom Gt. Georgftift in Cöln erworbene Recht, ihren Pfarrer felbft zu wählen, !

Vollſt. abgedr. in Kindlingers Geſch. v. Volmeftein B. 2. Urk. 3.

Arnoldus s. Col. Ecclesie humilis minister — volumus — notum esse — quod Ecclesisa Bremen ex antiqua consuetu- dine unum ex canonicis s. Georgli Pastorem habere solebat, qui dotem Ecclesie in suos retinens usus, Vicarium loco sui in prefata Ecclesia substitutum de elemosinis pauco addita- mento procurare consueverat. Batione vero temporum mutata et elemosinis ex materna parte imminutis prefati pastoris vicarii de rebus sibi nimis tenuiter determinatis necessitates suas supplere non valebant et deflcientibus necessariis a servitio diete Ecclesie se subtrahentes unus post alterum recesserunt. Cvm ergo cives ällius loci pessimis propter absentiam sui pastoris vexarentur incommodis, impetraverunt a preposito s. georgli fratribusque ejusdem Kcclesie, quate- nus sibi liceret eligere pastorem quemeumque vellent et idoneum cognoscerent, qui videlicet nulla coactus indigentia se a servitio suo removeret et in Ecclesia illa Deo serviens jugiter permaneret. Ad hujus itaque rei confirmationem red- ditibus, quos Ecclesie beati Georgii singulis annis persolvebant decem solidos addiderunt qui essent in memoriam permissionis sibi facte Electionem itaque bremensis Kcclesie ex consensu Prepositi ad quem donum et investitura ejusdem Ececlesie spectaverat religuorumque fratrum s. Georgii rationabiliter permissam, sigillo nostro signare curavimus.. — Anno dom. incarnat. M°. Co. XL. VIIII. Indict. XH.

ſchmalen Pergamenftreif, welcher dopyelt, fiebenmal quer unter der rechten Seite der Urkunde durchgezogen iſt. Es ift in weißem Wachfe abgedruct, halb durchgebrochen und Reit einen figenden Biſchof dar. Die Umfcgrift iſt nicht mehr zu leſen.

65 50.

4101 —1131. überträgt Erzbifhof Friedrich I. dem Klofter Grafſchaft gemiffe Güter und Nechte zu Delede, Soeſt und Tiebach, und beftätigt alle demfelben von den vorigen Erzbifchöfen gemachten Schenkungen an Kirchen, Höfen und Zehnten.

Nah dem Original im Archive des Klofters Grafſchaft.“)

B In nomine sancte et individue trinitatis. Fridericus divina favente clementia sancte coloniensis ecelesie archie- piscopus. Sacrarım scripturarum commonemur auctoritate. et predecessorum nostrorum huius sancte sedis coloniensia archiepiscoporum erudimur exemplis. loca sanctorum et eenobia fratrum manu caritatis visitare. ut pio predecessorum nostro- rum fundamento aliquid super edificantes. apud summum pastorem premii ipsorum invenismur consortes. Hoc studio cenobium G@rascaph a domino annone Telicis memorie archie- piscopo fundatum visitantes, quedam de nostris possessionibus ad usus fratrum predicte ecclesie contulimus. sperantes cum ipso eiusdem loci fundatore portionem in terra viventium opti- nere. Unde infra terninum curie nostre dadelich. cum quidam Icien nomine allodium suum addati Wichberto predicti cenobli vendidisset nos idem allodium sancto Alexandro confrmavimus. adicientes eccelesie quiequid ex iure nostro predictus Iclen habuit in communione omnium utaminum quibus sub nostra potestate degentes habent perfrui. Preterea cum tres libras et dimidiam decimationis sosatii optineret ex dono venerabilis nostri predecessoris domni Annonis sepedicta ecclesia. et loca- tonem eiusdem decimationis usurpasset sibi villicorum iniusta violentia, locationem ei resignavimus. et ne amplius ea pri- vetur. debita auctoritate confirmavimus. Sed et decimationem de vinea Tietbach quam predecessor noster domnus Siyewi- nus in dotem ecclesie graschaphensi in die consecratiopis ipsius contulerat. ab ipsa ecclesia per villicos de Bacharach alienatam restituimus. et ut vinea seu decimatio perpetua li- bertate fratribus conservetur. pari auctoritate stabilivimus. Et ut hec prescripta sine omni inquietudine possideat predicta graschaphensis eeclesia. seu et illa que contulit eidem sepius recolende memorie domni Annonis munficentia. beato Petro collata potestate. et banni nostri confirmamus auetoritate.

>) Diefe Urkunde ift aus Verſehen in der richtigen Zeitfolge nicht: mitgetheilt; fie gehört vor Nr. 43. e

68

eonservatoribus, que nec oculus vidit noc auris audivis gaudia. et iniustis calumpniatoribus sive invasoribus commi- nantes gehenne supplicia ubi vermis eorum non moritur es ignis non extinguitur. Et ut hec nostre traditionis confirmatio ad posterorum transeat inconvulsa noticiam. presentis privi- legii astipulatione, et sigilli nostri impressione corroboramus. subseribentes etiam iura et possessiones quos pie memorie domnus anno eidem contulit ecclesie. quas itidem confirmamus eadem qua prefati sumus auctoritate. Hec autem nostra con- firmatio colonie est acta presentibus © assensum prebentibus multis beati Petri fidelibus honestis utriusque ordinis personis. quorum nomina in huius confirmationis testimonium annotari dignum duximus Prepesiti Heinricus de domo sancti Petri. Ekkbertus decanus eiusdem loci. Godefridus de sancto Se- verino. Heinricus de sanctis apostolis. Theodoricus de sancta Maria in gradibus. Abbates. Gerhardus de sancto Pantaleone. Albanus de saneto Martino. Rupertus tuiciensis, et Cuno Sigeburgensis. Lideri. Herimannus eiusdem ecclesie advo- catus. et filii eius Gerhardus et Thielmarus. Gerhardus comes iuliacensis. Engelbertus de Kente. Ministeriales santi Petri. Herimannus urbis advocatus, Almarus. Heinricus de Aldenthorph. et multi ali. Hec autem sunt possessiones graschafensi cenobio collate a munifico fundatore suo domno Annone, Ecclesie Worunbach. Allindarra. Liudolfischet., Falebrecht. Hertschet. heslipho. Hadamare. Hosterfelde. Felmedo. Budefelde. Bruniscapelle. Rudin. Curtes. Nuz=- lare. Glintfelde. Hademare , item Hademare. Elvelinchusin. Bredinole. Decem mansi iuxta menendin. quos dedit Heinricus de Sosatio. Ludolfschet. Atlindarra. Smerlike. Elrin. Holzhusin. Budinvelde. Felmedo. Liene. Beienchusin. Bruniscapellin. Thidinchovin. Luthardinchusin. Beren- dorph. Tetin. Suropo. Lenninchovin. Gledorph. Her- nincthorph. Wernincthorp...“#) Ad Badiliche VI libre. Decimationem de Nescellistein. Gensingen. Ad Thietbach vinea una. Decime. Warsten. Badeliche. Mulnheim. An- layen. Bergheim. In Hare. Ulede Usne. Hivenghusen. Thietwardinchusen. Hiddinchuson, +)

=) Hier find mehre Worte ausradirt, die mit De decima angefangen haben, Es fheint, daß in der Angabe der Zehnten ein Schreib» fehler oder Auslaflungen ftattgefunden haben, weshalb das Ganze ausgelöfcht und am Schluſſe der Urkunde vollftändig bemerft worden. Die Worte am Schluffe von decime an, find nemlid mit anderer Dinte, aber, wie ed ſcheint, von derfelben Hand gefihrieben.

20) Die Urf, ift mit dem aufgedructen Siegel des Exzbiihofs verfeben, welches wohl erhalten üt. Sie hat geihwängte e; und fein Datum.

67 51.

1150. giebt Kaiſer Conrad III, dem Abte Wigbold von Corvei Das Recht, zu Eresburg Gold, Silber, Kupfer, Blei, Zinn, überhaupt alle Metalle zu graben und zu verarbeiten.

Nach dem Abdrud in Schaten annal. Paderb. ad ann. 1150.

Conradus dei gratia romanorum Rex secundus Wieboldo Corbeiensi Abbati suisque successoribus regulariter ordinatis in perpetuum venas metalli videlicet auri argenti cupri plumbi et stanni et omnem pecuniam sive rudem sive formatam que intra montem Eresderg qui Corbeiensi Ecclesie iure proprie- tario pertinere noscitur latet, tibi et per te Corbeiensi Ececlesie concedimus damus et presenti scripto confirmamus ut liceat tibi et successoribus tuis absque ullius persone contradietione in eodem monte fodere omne metallum, quod inventum fuerit eruere et conflare, tuisque et fratrum tuorum usibus licenter aptare ut tanto melius possit Corbeiensis Ecclesia tam divinis quam regni rebus subservire. Data est hec monimenti car- tula apud Wizzeburg anno dominice incarnationis, M CL. Indictione xiii. propter servitium fidele suprascripti Abbatis.

52.

1153. Juni 14. erflärt Kaifer Friedrich I. nach dem Beifpiel feines Vorfahrs Eonrad III. auf einem Fürftentage alle Veräußerungen Bifhöflicher Tafel: güter für ungültig und authorifirt Erzbifhof Arnolv 1. von Eöln, alle Güter dieſer Art, welche feine Borfahren, beſonders Erzbiſchof Friedrich L, na mentlih in Weftfalen veräußert hatte, wieder an ſich zu ziehen.

Nah der Abſchrift in 2. Bde. der Auszüge aus Gelenius im Urnsberger Archive. p.1588 verglich. mit d. Lib. Privil. Eccles. Col. Nr.36.)

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Frederieus diuina fauente clementia Romanorum Rex augustus. Quoniam or-

”) Ein nicht correcter Abdrud diefer Urkunde findet fih in Schannat vindem. Lit. Collect. 2. p. 113. Pr

68

dinatione exeellentissime majestatis in ceulmine Imperil con- stituti summamrerumregendarum suscepimus, dignum duximus singulis personis et eunetis Eeclesiis in nostro Imperio sitis sua jura inuiolabiliter conseruare et Ecclesias Dei tam in opibus quam dignitatibus locupletare, eo nimirum equitatis intuitu et nostre pietatis fauore Coloniensi Ecclesie clementer prouidentes possesiones que quorundam Archiepiscoporum neg- ligentia a mensa seu Elemosyna Episcopali alienata fuere, sicut in conspectu Patrui nostri serenissimi Romanorum Regis Conradi tertii carissimo nostro ac prudentissimo nostre curie Principi Arnoldo secundo Coloniensi Archiepo ab innumeris Principibus et tota curia Colonie Judicatum est, decreuimus auto- ritate nostre majestatis econfirmare et rei geste seriem presenti pagine oertissime annotare. Coloniensis siquidem Ecelesia opibus et dignitatibus olim florentissima nunc quorundam negligentia Archiepiscoporum et precipue Friderici, qui ob quosdam bellorum tumultus gratiam Imperatorie Majestatis offendit et in eadem bellorum tempestate plurima bona de mensa et ele- mosyna Episcopali inbeneficiauit, grauiter attrita est et con- quassata et quidem Coloniensi sede vacante diuina fauente clementia electus estibidem in Archiepiscopum Arno/dus maior in Colonia prepositus et Dni Conradi III. Romanorum Regis Cau- cellarius, vir utique preclarus genere, expertissimus prudentia spectabilis honestate. Hic cum a clero et populo uniformiter et regulariter in Archiepum electus ad Pontificalem dignitatem traheretur et a gloriosissimo Dno Conrado tertio Romanorum Rege inuestituram Episcopatus sub obtentu Regie gratie re- eipere Ecclesiam humiliter et cum lacrymarum deuotione ad pedes eius prostratus sepius iuberetur omnibus modis renisus est, constantissime pretendens Episcopatum usque adeo di- stractum et laceratum esse, ut suas pro eo diuitias suam pacem pro tanta inquietudine nullatenus velit commutare, humiliter etiam proponens se ad Pontiflcale onus omnino esse insuf- ficientem. Verum serenus Augustus Dnus Conradus III. Rom. Rex predieti Electi personam toti regno et sancte ca- tholice Ecclesie salutiferam agnoscens, motus etiam lacrymosis precibus deuotissimi eleri et populi eidem Electo alienatorum restaurationem et lapsorum reparationem clementer obtulit et firmiter promisit, Post hec vero in endem urbe memoratus Dnus Conradus III. Ron. Rex in celebri curia a multis ao precipuis Regni Principibus judieium requisiuit super bonis a mensa sen KElemosyna Coloniensis Archiepi alienatis et iidem Prineipes et tota regia curia iudiecium dederunt, quod quotidiana seruitia ad Episcopalem mensam pertinentia nequa- quam inbeneficiari vel inuadiari jure possint, eo quod reguo

‚69

ei Ecelesie debeantur. Quod si quis fecerit suocessori sue nullum ‚faciat benefleii prejudicium vel apud eum ratum iure beneficii teneatur. Ex hoc sane judicio piissinus Romanorum Rex Conradus III. prefato Arnoldo tunc Coloniensi Electo in omnibus bonis que ab Episcopatu alienata fuerant regia authoritate pacem indixit. his nimirum bonis utilitati ipsius duntaxat Archiepi non prouideretur, uerum cunctis inbeneficiatis a Coloniensi Archiepo Baronibus et ministerialibus, Ecelesia- sticis quoque personis, archidiaconis, abbatibus et prepositis, in plaeitis et curiis Archiepi, in curiis quoque et exercitibus Begum et Imperatorum cum suo Archiepiscopo statuta singulis stipendia debentur. Primo uero nostri Principatus anno in Burgo Tremonia a multis Principibus in nostro conspectu antefato Arnoldo secundo venerabili Coloniensi Archiepiscopo judicatum est, quatenus omnia bona que Fridericus quondam Coloniensis Archiepiscopus in eo bellorum tumultu quo gra- tiam Imperatorie Maiestatis ofendit, inbeneflciauit, ad potestatem Archiepiscopi redire debere nec tales donationes, que contra pacem regni facte dinoscuntur aliquam vim juris habere. Secundo vere nostriPrincipatus anno in festo Penthecostes in urbe Wormatia solempnem curiam celebrantes rogati sumus per prefatum Arnoklum II. venerabilem Coloniensem Archie- piscopum testimonium veritatis audire. unde judicio curie idem Arnoldus Coloniensis Archiepiscopus legitimo testimenio no- hilium uirorum G@odefridi uidelicet comitis de Arnisberch et Marcwardi de grunbach in nostro conspectu ei Principum presentia comprobarunt prefatum judicium se coram domino Conrado Rom. Rege tertio Colonie accepisse, scilicet ut nulli Episcoporum licitum sit bona ad mensam pertinentia inbeneficiare vel inuadare, quod si quis fecerit successori suo nullum faciat benefecii prejudicium, nec apud eum ratum jure beneficii siue pignoris teneatur. Inde illustris Dux Bauarie Henricus Patruus noster a nobis comimonitus judicauit Colo- niensem Archiepiscopum ita legitime jam dietum produxisse testimonium ut jure nostra sit illud ei authoritate confirman- dum, consequenter iudicium approbantibus multis principibus quorum nomina in testimonio huius pagine subtns notata sunt, Vt igitur ea que ad nostram cognitionem perueniunt et ju- dicialis sententie finem aceipiunt perpetuo robore illibata et inconuulsa permaneant, presentem paginam omni euo uwali- turam conscribi et nostre ymaginis karactere signari jussimus, Airmissime statuentes ut judieium quod coram gloriossimo Dno Conrado III. Romanorum Rege patruo nostro Colonie sicut prescriptum est de possessionibus Coloniensis Episcopatus & principibus prolatum et in nostra postmodum presentia pre-

70

fato modo apud Wormatiam legitino testimonio comiprobatum est, judicium quoque quod de bonis Coloniensis Archiepisco- patus per F'rridericum quondam Archiepiscopum alienatis in nostro conspectu apud Tremoniam sicut prescripsimus est promulgatum, nullus hominum audeat temerare et omnia bona que prefatus Arnoldus II. venerabilis Coloniensis Archiepis- copus his fretus judiciis recollegit, scilicet Theloneum vrbis Colonie et multa Episcopalia seruitia nemo ab ipsius vsu et potestate suorumque successorum auellere presumat. Nichilo- minus etiam sancimus et in perpetuum confirmamus, quatenus quascungue possessiones idem Coloniensis Archiepiscopus data pecunia Eeclesie conquisiuerit wel requisiuerit, ipse suique suc- cessores sempiterna pace possideant, castellum uidelicet Udenkirchen, cum ministerialibus cum seruis et ancillis et omnibus appendiciis suis. In Wisfalia curiam nomine ho- mede, euriam quoque Anrust, Brumeram, Segerode, Ouer- munte, Winisen, bona quoque, que habent ministeriales in geuerstorp coufirmamus eidem Arnoldo Cvloniensi Archie- piscopo quidquid auxiliante diuino fauore Ecelesie sue de cetero „cquirere uel recolligere jure poterit, Quod si qua se- cularis vel ecclesiastica persona hane nostram violauerit sanctionem Regie mianjestatis offensam se noscat incurrisse quousque a sua presumpsione manum retrahat et pro mandali Regii transgressione xx. libras auri in camera nostra per- soluat. Huius rei testas sunt, Conradus Wormatiensis, Gun- terus Spirensis, Burkardus Argentinensis, Conradus Augus- tensis Episcopil. Gwalterus maioris Ecclesie in Colonia Prepositus. Albertus decanus. Depoldus Xantensis prepositus. Nicolaus Abbas de Sigeberch. Arnoldus prepositus 8. An- dree. Odalrieus prepositus de Susato. Henricus Dux Ba- warie. Henricus dux Saxonie et Principes multi. de familia beati Petri. Hermannus aduoratus. Henricus de Volmudestein. Henricus de alphei. Adolphus dapifer. Randolphus piecerna. Rabodus de Odenkirchen. Almericas de Wormistorp et alü multi,

Sıowum ego Domısı Arnoldus Frinerıcr cancel Ho- MANOR larius Reeıs re (L. Monogr.) cog ı$rıcrissı novi mı.

Datum in vrbe Wormatia xviii kal. Julii. anno dominice Incarnationis M. C. L. IT. Judiet. I. regente glorioso Rege Frederico anno Il. regni sui in Christo felieiter amen. (L.. 8. iumpr.) 47)

>) Auf tem großen runden Majeftätsiiegel ſitzt der Kaiſer auf dem Throne, in der Rechten das Zepter, in der Linken den Reichsarfel haltend, mit der Umſchrift: Fredericus Dei gratia Roinanorum Rex.

71 53.

1161. befundet Erzbiihof Reinald, daß er Güter der Eölnifhen Kirche zu Anröchte, Menden und Hachen, welche dem Grafen Hermann von Molenarch zu Lehn verpfändet waren, wieder ein: gelöjet habe.

VBolftindig abgedrudt in Kremer® acad. Beiträge. B. 2. Urk. Nr. 20.

Reinaldus — Colon. Ecelesie electus Imperatorie maiestatis legatus. Notum sit — quod Comes Herimannus de Molenarken duodecim libras in beneficio habuit ab ecclesia Coloniensi quin- que videlicet apud Anruthe, sex apud Menethen, vnam apud Hage et possessiones quasdam apud Leznich. Hec bona pre- scipta ego BReinaldus ab eodem comite Herimanno centum marcis redemi, ipseque quiequid in bonis illis iuris habuit libere resignando nobis dimisit. Huic actioni interfuerunt Abbas Sigebergensis Nicolaus, Comes Henricus de Arnisberg, Comes Euerhardus de Alzena, Constantinus de monte. — Acta sunt hec anno — m°, e°, Lxio, indiet. viii. regnante Friderico Rum. Imp. Aug. Facta sunt autem in Pulatio, apud Colonia.

54.

1165. bekundet Erzbiſchof Reinald, daß er mehre Aecker vom Hofe Gelmen, welche bis dahin als kleine mansi in Zeitpacht ausgethan waren, gegen einen erhoͤhten Zins in Erbpacht gegeben habe.

Vollſtändig abgedr. in Haeberlin Analecta medii @vi. p. 201.

Reinaldaus — Archiepiscopus. — Nouerint igitur uniuersi — quod in curte nostra @elmene agrorum nostrorum qui uulgo Selelant nuncupantur, pars quedam excoli non potuit ab in- cola ipsius curtis sed ea tantum que est inter uiam publicam et ipsam curtem et pontem qui dieitur Sualedrugge. Reliqua tota ne ob nimiam sui remotionem inculia remaneret, ab anty-

72

cessoribus nostris fuit oxposita, quod mansus quilibet ilii tantum solidos annuatim persoluebat. Tota vero terra heo uulgariter dieitur Burlant et in xiiii portiones est diuisa. Nos igitur quod postea sede incerta raro studiosus reperitur agricola. ex consilio porro venerabilium et..... sancte Ecclesie Colo- niensis presentibus... curtis prenominate terre possessoribus possessionem ipsius perpetuauimus, ad eandem iustitiam qua tenetur terra nosira .... et nuncupatur. Sane ea........ prius jiii. tantum solidi vix reddebantur, in posterum viiii. solidi annuatim per agricolns Villico nostro persoluantur, Et quo- niam predictum Burlant per Nos, respectu status pristini ad unicam nostre curtis utilitatem est expositum, factum hoc perpetuis iubemus ratum manere temporibus — Testes — Hermannus maioris ecelesie Prepositus. Philippus Decanus. Symon Ecclesie s. gereonis et sifridus xantensis Prepositi. Nicolaus abbas Siburgensis. Magister Johannes et Conradus custos, Canonici Sosatienses. Ludolfvs de Dasle Comes, Euerhardus de Altena Comes. Otto de Rauensberg. Rudol- fus de steinfurthe, Constantinus de monte. Rabodo et Con- radus de Ruthenberg. Walterus de Duleberch. Woalterus Aduocatus et filius eius Walterus. Henricus de Volmesteyne. Hermannus Coloniensis terre Aduocatus in Sosalio. Rein- bodo......... et alii quam plures viri honorati. Acta sunt hec Sosatie in Ecclesia sancte Walburgis. anno dom. incarn. Mo. C°. 1,xvi°. Indict. xiiii. Imperante Domino Frederico, Rom.

Amp. inuict. anno Regni eius xiiii.Imperii xi. Anno uero Pontiflcatus nostri primo. 19)

“ Reinald wurde 1159 zum Erzbiſchofe deſignirt, aber erft 1165 eweiht. Das Original, wovon Häberlin die vollftändige Ab» ’ rift Diefer Irf, genommen, findet fi nicht mehr vor. Es wir fhon damals zerrifien und vermodert, weshalb mehre unleferlice Stellen mit ..... angedeutet worden. Die Namen der Brüber Ruthenberg lad Häberlin Vrenthenberg. Das runde Siegel des Erzdifchofs war linfs der Urkunde angefnüpft und ftellte einen figenden Biichof, in der Rechten den Hirtenftab, in der Linken ein verſchloſſenes Buch, mit der Umfchrift vor: MReinold. Dei. Gran. Coloniensium Archieps.

73 55.

1165. Aug. 31. beftätigt und erweitert Erzbifchof NReinald ver Stadt Medebach ihre früheren Rechte.

Aus dem Driginal im Medebacher Stadt-Archive. N

In nomine sanctissime et indinidue Trinitatis. Rainoldus Dei gratia Coloniensis Ecclesie Archiepiscopus dilectis suis oppidanis in Madebach commanentibus in perpetuum. Ex pontificiali offlcio injunetum nobis recognoscimus animarum curam gerere, paci populi nostri saluti ac justicie cura per- uigili prouidere et que & uenerabilibus nostris predecessoribus recte gesta inuenerimus, misericorditer confirmare. Ideoque eunctis Christi fidelibus tam presentibus quam futuris inno- tescere cupimus, quod moti pietate super multiplici oppressione quam oppidani nostri de Madebach diutissime sustinuerant, jura cuncta, que usque ad nos sub gratia nostrorum ante- cessorum obtinuerunt, elementer eis confirmanda et sigilli nostri munimine in hunce modum duximus roboranda, — 1) Quod- cunque negocium coram preposito nostro vel Decano termi- natum fuerit sive per justiciam sive per misericordiam, in tali stabilitate manebit ut ad altiorem judicem amplius non trans- feratur. — 2) Quod uero coram Aduocato terminatur, sub regis banno et ciuium testimonio ratum habemus ita, ut neo Archiepiscopus nee Jmperator nec aliquis judex "deinceps super hoc fatigetur. — 3) Causa que coram uillico,- uel coram judice quotidiano terminata fuerit eiuili justitia, stabilis et rata manebit et coram adnocato nihil amplius de ea debet retractari. — 4) Quicquid de capitali sententia tractabitur, ad justiciam aduocati pertinet. — 5) Qui infra fossam uestram hominem uulnerauerit acuto ferro, sub custodia aduocati reus erit; si uulneratus moritur, ille decollabitur, si uero euaserit uulneratus, ille qui euın uulnerauit, dextra manu truneabitur. — 6) Qui autem pugno wel baculo aliquem percusserit, quod sanguis erumpit, si weraces homines presentes sunt, qui dieunt eum esse reum virgis uerberabitur et crines ejus abradentur, quia pacem Dei uiolauit; si in nocte contigerit qui presentes non sunt quibus credatur, si percussor de ‚hoc incusatur et negauerit manu duodecima se expurget, — 7) Qui assumptis armis alicui conciui suo insidias fecerit, in quacumque uia;

2 Mad einer ee — abgedruckt in Kimdlingers münft. Beiträgen. B. 3. Urf, ©. 54

74

si conulctus fuerit!%°) slcut justum est, decem solidos vadiabit ciuibus, quorum tercia pars pertinet ad judicem. — 8) Qui extra fossam uestram hominem occiderit infra bannum, quem nos paci nostre addiximus, sexaginta solidos vadiabit aduo- cato et X solidos ciuibus: de X solidis tercia pars pertinet ad judicem. — 9) Omnia Uadimonia que contingunt de hoo quod ciuilia jura infringuntur, sub gracia persoluentur. — 10) Omnes possessiones que tevtonice Wuorthe uocantur, que infra fossam uestram continentur, unius juris sunt. — 11) Qui domum et septa inter uos emerit uel in uadimonio obtinuit de possessione que Wuorth uocatur: quod justum est faciat; censum quem ille, cujus erat possessio, annuatiım soluit ad frone, duplicatum det ad uorehure ille qui emit et sic quamdiu uiuat in pace possideat, dum singulis annis ecensum statutum suo tempore persoluat. — 12) Cum pater mortuus est, filius suus uel alter qui succedit sicut dietum est de possessione annuum censum duplicatum det ad uore- hure et deinceps annualem censum soluat et in pace possi- deat.!52) — 13) Si domum suam aliquis et curtim in uadio posuit uni ciuium suorum, si domus et alia ediſſcia combusta faerint, si ille domum reedificare poterit, nadimonium 5°) illius erit, qui ei pecuniam suam!®) priestiterat, sicut ante fuit: si uero domum suam reedificare non ualuerit, quod renansit de igne cum possessione det illi, cujus uadimonium prius fuerat et sic se absoluat; Creditor posten, quantumcungue debiti superest nichil amplius ab co extorquere secundum nostram justiciam possit. — 14) Qui uxorem legitimam uobis- cum duxerit, quiequid primo mane coram paranimphis et con- eivibus suis uxori sue dederit et illa ei cum assensu heredum utriusque, quod tevtonice Morenyaue vocatur, uterque integra pace optinebit; sed si forte contigerit, quod aliquis datum illud quod zmoregengaue vocatur, infringere uoluerit, ille qui datum habet in usucapione quod vulgo dieitur anyeweren, testimonio paranimphorum et adiutorio concivium suorum, sicut justum est, sua veritate et juramento debet optinere et talis justicia debet sufficere illi qui eum impetit. — 15) Qui pe- cuniam suam dat alicui conciui suo ut inde negacietur in Batia vel Rucia vel in alia regione ad utilitatem utrius- que assumere debet coneives suos fideles ut uideant et sint

»50) Kindlinger hat irrig: conductus fuerit. ») Diefer Paragraph fehlt bei Kindlinger gan;. 2) Kindlinger hat irrig vadium.

2°) Kindlinger hat sinn.

75

testes hujus rei; si postes ille qui pecunlam accipit fraudu- lenter egerit et falso juramento optinere voluerit ille qui pe- euniam prestitit, testimonio illorum qui aderant majori justicia debet optinere, sic justum est, quia!5+) ille possit contradicere et si illi qui presentes fuerunt, pro amicitia vel pro mercede vel pro inuidia vel pro perfidia, ueritatem negare uoluerint singuli jurent super sanctos, quod nunquam aduenerint. — 16) Quicumque vero sinodali justicie Ecelesie de Medebach obedientes existunt ex quacumgque occasione ad majorem au- dientiam non vocentur, nisi prius in eadem Eoclesia in causa ponantur. — 17) Nullus eorum, qui civis vester est et esse uult, querimoniam faciat de concivi suo in alienis regioni- bus; sed si quis habet cum eo agere, coram coneiuibus suis familiariter et amice terminet si potest; si alter eorum se- cundum consilium ciuium suorum terminare noluerit queri- monia differatur et in oppido uestro terminetur eiuili justieia : qui istad preceptum non servaverit decem solidos uadiabit.'5®) — 18) Concedimus et vobis ut judices eligatis, qui de furto infra XII nummos inter uos debeant judicare et pastores se- eundum uoluntatem uestram .constituere. — 19) Quod autem de majori furto judicandum est infra XXX nummos, villicus noster sine banno, cum ciuibus judicare debet.!%) — 20) De injustis modijs et de omnibus que pertinent ad uictualia judieium pertinet ad consules nostros cum adjutorio ciuium!5”?) sine banno. — 21) Debitores estis ter in anno ut seruetis colloquium aduocati et ipse querimonias que ad eum spectant jadicio scabinorum absque insidijs juste terminabit. — 22) Qui possessivnem conciuis sui minorare voluerit, duos assumat secum fideles et juramento optineat sine banno. — 23) Qui possessionem wuor/h alicujus sui conciuis per sepem suam in aliquo decurtiauerit, ille gni in usucäpione hoc est anye- weren habet, assumat duos conciues suos, qui domos habeant et juramento eptineat; de hoc negocio nihil pertinet ad ad- nocatum. — 24) Quicumque in Medebach habitare uoluerit, quod ille eiuibus dat, ad judicem non pertinet, sed ad com- munem utilitatem omnium eivium. — 235) Ad hec firmissime precipimus ut in foro Madebahe pax habeatur, concedentes ut leges illius fori similes sint legibus fori sosaliensis. —

») Kindlinger hat quam.

245) Sindlinger hat validiabit.

2*6) Kind linger hat hier den im Driginal fehlenden Zufat: e« tertia pars Emendz pertinet ad judicem.

”) Kindlinger hat irrig: jud. pert. ad civem.

76

Et ne quis supradiotas ooncessiones nostras presumat in- fringere, sub obtentu gracie nostre et sub districtione banni B. Petri ac nostri firmiter interdicimus. Acta sunt hec sub testimonio Philippi Majoris Decani Coloniensis Ecclesie. Sy- monis Ecclesie s. Gereonis. Gerardi Bunnensis. Conradi 8. Seuerini et Arnoldi s. Andree. et Brunonis s. Georgij Pre&- positorum. Preterea comitis Hermanni de Saphemberg Ma- joris Ecclesie Aduocati. Alberti de Molbach et Engelberti de monte Eberhardi de Sena Comitum. Gerardi aduocati Colon. Hermanni Camerarij. Henrici de folmodestene,. @otescalei de Patberch. Henrici de Alpheim. Bernardi Tuitiensis et multorum nobilium qui presentes fuerunt. Data Colonie ij Calend. Sep- tembr. Ao dominice incarnationis M°. Co. LXVo. indictione xiii, imperante Dno Friderico Romanorum Imperatore inuictis- eimo, presidente Colonie Domino Rainaldo Archiepiscopo. Anno Pontificatus ejus vij?, in Dei noie feliciter Amen.!5®)

56.

1166. Juli 8. giebt Erzbifhof Reinald ven Wald Altholt bei Soeſt, gegen Zins an die Erzbiſchoͤf⸗ liche Curie und gegen Zehntgeld an die von ihm geweihte Patrocli⸗Kirche, zur Verurbarung hin.

Nah; dem Driginal im Archive des Patrocli-Stifts zu Goeft."')

In nomine. sancte et indiuidue. trinitatis. Reinaldus. dei. gratia. sancte coloniensis eeclesie humilis minister. vniuersis

s) Das Siegel war aufgedruct, ift aber abgefallen; an der Stelle, mo ed geweſen, ift das Pergament, mie gewöhnlich kreuzweiſe durch⸗ fhmitten. Auch ift das Original in einem Conterte fortgeichrieben, während vorftehende Abichrift, der leichteren Meberfiht wegen, im Yaragrarhen abgetheilt ift.

20 Es liegt noch eine zweite Ausfertigung biefer Urfunde, aus ber Domkirche zu Coln, v. 1. Aug. 1166 vor, welhe Kindlinger Beitr. B. 2. Urk. Mr. 32. hat abdruden laffen. Abweichungen in der Dr-

thographie und einige geringe Fehler abgerechnet, ſtimmt jener Abs

77 suis süccessoribus et eiusdem ecclesie Adelihus in perpetuum. Sine usu ea jacere ac uilescere non conuenit. quorum con- grua cultura etsubieetorum laboribus fructuose ualet respondere. et honesta redituum summa fiscum dominicum adaugere. Vni- uersis igitur nostris successoribus. et eorum fidelibus. per presentia scripta cupimus innotescere. quod nemus quoddam nostrum prope Sosaciam situm. uulgo Altholt dietum. a cir- cummanentibus tam nostris hominibus quam extraneis inuti- liter succidebatur, ita quod nullum uel minimum inde nobis aut curie nostre proueniebat emolumentum. Consultis ergo super hoc prioribus inbeneflciatis et ministerialibus ecclesie Coloniensis. ex communi eorum et tocius Sosaciensis familie consilio. totam aream predieti nemoris taliter excolendam con- eessimus. ut de quolibet manso sex solidi sosaciensis monete nobis pro censu. et ecclesie Sancti Patrocli in Susacia. xvill, denarii pro decima persoluantur. tali quoque pacto ipsis qui uel de manu nostra vel de manu villici nostri aliquam terre nostr@ prediete portionem censualiter receperunt. filiisque et legitimis eorum heredibus. possessionem eiusdem portionis perpetuaui= Mus. Insuper predietam decimalium denariorum pensionem de tota terra prefati nemoris pro remedio anime nostre. et predeces- sorum ac successorum nostrorum salute. prefate ecclesie beati Patrocli sub tali determinatione in dotem perpetuam contulimus. ut in memoriam tam eorum quam nostri. eiusdem ecclesie fratres, de altera pensionis illius medietate. in die quo ipsam ecclesiam ad honorem dei consecrauimus. et de religqua me- dietate. in anniuersario obitus nostri die consolationem singulis annis habeant. Et quoniam in hoc anime nostre speramus feliciter consultum. in illo vero pensionum nostrarum sum- mam uidemus decenter adauctam. ſactum utrumque presenti — — — —

druck mit dem vorliegenden; bis auf die Zeugen, welche zum Theile verſchieden und in der von Kindlinger mitgetheilten Ausfertigung aud hinfichtlih ihres perjönlihen Standes, genauer getrennt find.

it den Brüdern von Rüdenberg ſchließen fi bei ihm die No- biles, mit Heinrih v. Bolmeftein beginnen die Ministeriales, welhe mit dem Münzmeifter Hezelin endigen und an diefe ſchließen fi) endlich die Liberi, unter denen in unferer Ausfertigung Hezelin äuleßt genannt wird. Das Auffallende diefer Klafiification, wonach die Liberi hinter den Minifterialen folgen, ift ſchon von Kind« linger ©. 201 gerügt und bemerft worden, daß unter dieien Li. beris nur Soefter Bürger zu verftehen jeven, indem die ächten Liberi, ‚entweder bei den Nobilibus, den nadhmaligen Dynajten, verblieben oder unter die Minifterialen gegangen, mit denen fie einen Mittelftand, unferen heutigen niederen Adel gebildet. Es ift hier nicht der Ort, weiter — zu ſprechen. ergl. die Stiftung. Urkunde des Klofterd Welver von 1240.

78

nostre auectoritatis pagina. et sigillo confirmamus. et ne quis umquam in futurum id infringere presumat. auctoritate dei et beati Petri. ac nostra. sub anathemate interdicimus. Te- stes huius rei sunt. Herimannus maioris ecelesie in Colonia prepositus. Phylippus decanus. Gerhardus Bunnensis. Sifridus xanctensis. Symon. Sancti Gereonis. Cunradns Sancti Se- verini. prepositi. Nycholaus abbas Sigebergensis. Theode- ricus abbas campensis. Gerhardus decanus de gradibus. Widekindus subdecanus. maioris ecclesie. Bertholdus decanus. Susaciensis. Iohannes Mayister scolarum, Cunradus custos. Albertus. Gerhardus. et omnes canonici sosacienses. Comes Euerhardus de altena. L,udolfus de Dasle. Albertus Comes, de Moibach. Rudolfus de Steinvurde. Constantinus de monte. Walterus aduocalus sosaciensis. Cunradus et Rabodo de Rudenbery. Heinricus de volmutsteine. Gerhardus Aduocatus Coloniensis et Herimannus frater eius. Albertus Timo. Be- genbodo et filii eius. Daniel et Regenbodo. Marsilius et filiä eius, Regenbodo et Marsilius. Brunstenus et Winandus. Harimodus, Theodoricus de fore. et filius eius Hoio. Ra- dolfus simplex. et Lubertus fllius eias. Hecelinus monetarius. et alii quam plures uiri honorati.

(L. 8)

Acta sunt hec sosacie in ecclesia sancti Patrocli anno dominice incarnationis. m®. c?. Lxo. sexto. octauo idus julii indictione xiiiia imperante. domino. Friderico. Romanorum imperatore inuictissimo. anno. regni eius. x°. üiio. Imperii xio. Pontificatus. uero nostri. anno. primo. in dei nomine feliciter. amen.?60)

» Das in weißem Wache aufgedrudte große, runde Giegel 6 Fe unverlegt erhalten. Es ftellt einen figenden Bifchof mit der Biſche müge auf dem Haupte, einem Buche ın der Linfen und einem Hit: tenitabe in der Mechten, mit der Umfchrift vor: Reinold. Dei. Gra. Coloniensium. Archieps.

79 57.

1166. verfauft Erzbifchof Meinald einen Wald, bei Borgeln, ver Broil genannt, ald Zinslehn an den Ritter Helmwig von Holtbaufen, um mit dem Gelde ein in Gladbach angefaufted, den dortigen Moͤnchen zugehörig geweſenes, aber durch einige Edle der Nachbarſchaft ganz verwüſtetes Gut, welches er den Canonichen der Peterskirche in Coͤln überwiefen hatte, zu bezalen.

Nah dem Original im Archive ded Kloſters Welver.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Rainaldus dei gratia sancte coloniensis ecelesie archiepiscopus. vniuersis suis suc- cessoribus. et eiusdem ecclesie fidelibus in perpetuum. Ec- elesiastice utilitatis sollicitudo nos amonet. et pastoralis officii cura constringit. bona ecclesie sine fructu iacentia. adhibito sapientum consilio. in usus ecclesiasticos competenter redigere. et his qui pro commutatione aliqua. bona sua ec- clesie conferant. ne aliquod in posterum a successoribus nostris grauamen super hoe sustineant. salubri consilio et ne- cessario pontificalis auctoritatis patrocinio prouidere Proinde uniuersis sacrosancte matris ecclesie filiis. tam futuris quam presentibus notificamus. quod predium quoddam monachorum de ura. in gladebach situm. nobililum quorundam eircum se- dentium iniuriosa uiolentia destructum. et tamquam ad ni- chilum redactum. comparauimus et in usus canonicorum becati Petri ordinauimus. Verum cum argentum pro predicto predio persoluendum ad manus non haberemus. utpote qui multa in labore ecclesie contra palatinum Conradum expendimus. ex deliberatione et consilio priorum coloniensium. inbene= fleiatorum. et ministerialium nostrorum ex consilio quo- que totius familie Sosatiensis. lucum quendam. quem uulgo droil uocant. iuxta burgelon situm. nulli prius usui serui- entem. dilecto nostro Helmwico militi de Holthusen. pro xxviii marcis uendidimus. et ipsum argentum in reddendo supradieti predii debito locauimus. sieque in utroque facto. in emendo. et üendendo. ntilitati et ecclesie honori consulte prospeximus. Factum est enim hoc. ea mediante conditione. ut nidelieet helmwicus miles. uel legitimi heredes sui. vi. tantum solidos. pro censu fundi. et xviii. nummos pro decima annuatim persoluant. et preter hec nichil omnino nobis aut Successoribus uostris seruicii aut juris de hoc feodo aliquo

80

modo exhibeant, Ut autem hec nostre constitutionis pagina. prudentum testimonio et consilio rationabiliter ordinata. stabilis

et inuiolata. tam ipsi quam uxori sue, ac heredibus suis in un per seriem successionis coloniensium antistitum per- maneat. sigilli nostri inpressione eam roboramus. et pontifl- catus nostri patrocinio stabilitum communimus. et ne aliquis eam successorum nostrorum infringat uel immutet. sub uinculo anathematis, auctoritate beati Petri apostoli et nostra. districte interdieimus. Pax Christi amen. Testes. Hermannus ma- ioris ecclesie coloniensis prepositus. Philippus decanus, Si- fridus xantensis prepositus. Nykolaus abbas sibergensis. Ma- gister iohannes. Conradus custos. Bertoldus decanus. et ceteri sosatienses canonici. Comes Otto de rauensberg. et heinricus frater eius. Comes Euerhardus de altena. et filius eius ar- noldus. Luidolfus de dasla. Conradus et Rabodo de Ru- thenbery. Heinricus de uolmudestene. Heinricus de alphem. Gerhardus aduocatus coloniensis. et frater eius Hermannus. Walterus aduocatus. et filiius eus Walterus. Thiemo. Al- bertus. Regenbodo et filius eius regenbode. Hildegerus Seult- hetus. Brunstenus. Winandus. Marsilius et filii eius. Regen- bodo et Marsilius. Thiodericus de lo. Regenbodo de nutenen. Thiodericus de thinkere. acta sunt hec. anno dominice incarna- tionis M°. CP, LX°. VI°, Indiet. Xlllla. Imperante domino Friderico Romanorum imperatore glorioso. anno regni eius xiiii%, Imperii xio et anno Pontificatus nostril°.indeinomine, feliciter. amen.!‘')

58.

1159—1167. bekundet ver Richter Hildeger zu Soeft, mit den Erften der Stadt den Einwohnern ver Pfarrei Hoyndhaufen die von Alters herge- brachte Zollfreiheit auf dem Soefter Markte.

Nach dem Driginal im Archive des Patrofli.Stifts.

OQuia retro acta a nostra excidunt memoria. nisi uiuacis scripture adhibita fuerint monimenta. cautum est presentis pagine scripto,. ut huic quod pre manibus est negotio. non unquam surrepat obliuis. Nouerint ergo tam nati. quam

20) Das Siegel ift in weißem Wachſe aufgedruct u. fehr wohl erhalten.

81

sascituri. tam presentes. quam futuri. quod parogia ecclesie que dieitur hoienchusen. ius et licentiam wendendi. atque emendi. absque omni exactione et redditione tributi. quod uulgo £o/ appellatur. in foro susaciensis oppidi. iure quo oportuit. et decuit a maioribus suis sibi relietum. in pretorio id est coram sede iudiciaria. presidente iudice hildegero villico. et annuente. atque iusticiam suam predictis par- rochianis recognoscente. in facie meliorum. quorum aucto- ritate pretazata uilla tunc pollebat. et in quibus summa iuris. et rerum consistebat. absque omni contradictione. wolentibus omnibus equum amantibus obtinuernnt. Ne quis ergo auaricie estibus anhelans. super iure prescripto. iaın sepe dictos parrochianos presumat inquietare. id est a lege preseripti iuris alienare. et pro concambio uendendi. uel emendi. ab eis tributum quod dicitur tol...!%) exigere. presentis pergameni scripto statuimus infuturum precauere. et idoneos testes tamquam ueritatis assertores subnotare. Gerhardus susatiensis ecclesie canonicus. et pretaxate ecclesie decanus. Kmelrieus eiusdem ecclesie pastor. clerici. Laici. Gerhardus niger. Liupo. Geruinus. Albertus. Liuceke. Thetbertus fistula. Lutheuuich. Henrieus de uuirenchusen. Liudolfus. @erhardus et frater suus Liuzo. Hescelinus mo- netarius. Hescelinus in foro. Brunhardus preco. Wescelinus. Sucaciensis oppidi conciues. De parrochia hoienchusen Thet- marus. Henricus. Hartmannus. Thetlef. Hermannus. Ben- boldus. et uniuersa parrochia. !63)

=) Hier ift ein Wort ausradirt.

2) Diefe Urfunde, die bis jet befannte ältefte, welche die ältefte *3 ferer Städte ausgeſtellt hat, iſt durch Form und Inhallt in mehr J einer Beziehung merfwürdig. Sie hat fein Datum, gehört aber And ftreitig in die Mitte des 12ten Jahrhunderts; denn Die Säriftäuge * denen in Pr. 39. und 43. ganz ähnlich; uch iſt Das Siege: ur i angehängt, fondern aufgedrudt und zwar in ganz eigener Art. Ar‘ iſt nemlich durch zwei Einſchnitte auf dem unteren leeren Raume so Pergaments ein Vergamenitreif von hinten nad vorne a und hier zufammengefnüpft. Um dieſen Knoten, den — H kann, weil das Siegel mitten durdgebrochen, iſt das weiße ach 4 worin das Siegel abgedrudt worden, geflebt, fo daß dieſeg zwar vorn auf der Urfunde fist, aber doch nicht unmittelbar auf ihr be= feftigt ijt. Auch das Giegel in jehr merfmwurdig. Es ift das ältefte von Soeft und in roherer Vollendung ganz das Vorbild desjenigen, melhes die Stadt feit dem 13ten Jahrhundert brauchte. Auch dieſes älteite hat ſchon die befannte Umfchrift : Sigillum sancti Petri im Busato Anyrorum opyido ; während die Urkunde die Stadt abwech-

= &

’

82 39.

1168, Det. 1. jchenft Erzbifhof Philipp I. Giduo post ordinationem suam, fagt die Rubrik ver Urkunde) dem Kloſter Flechtorf Güter, welde ver Bafall ver Eölnifhen Kirche: Gottſchalk (vw. Padberg) u. deſſen Frau Luidgarde rejig nirt hatten,

Nach der Aofchrift im 2ten Bde. der Auszüge aus Gelenius im Arnd: berger Archive p. 1593.)

In nomine sancte et indiuidue trinitatis Philippus dei gratia sancte Coloniensis Eccelesie Archiepiscopus et totius Italie Archicancellarius. Si honestis locis et religiosis personis pa- troeinium?s>) impendimus et si in Gazophilacio Dei supra id, quod ab aliis impositum est, super erogamus a vero Sama- ritano cum redierit in eterna nobis uita in centuplum esse reddendam indubitanter speramus et credimus. proinde uni- uersorum Christi fidelium presens nouerit etas et successura posteritas, quod nos intuitu retributionis eterne, illos tres ınan- #08, quos felicis memorie predecessor noster Reinaldus con- tulit venerabilibus fratribus de Vlieyetorph ad eorum commo- dumm et usum, duos videlicet in Lenyeuelt et vaum in Lateruelt quem habuit Hermiyerus in beneflcio eisdem fratribus, quos omni tempore promouere et honorare uolumus per manum di- lecti nostri Ulfonis venerabilis Abbatis, qui uuncDeo auctore166) predictis fratribus preest auctoritate!7) s. Coloniensis Ecclesie

jeind noch villa und oppidnm nennt, Wir haben ihr hier’ ihren Platz angewieſen, weil unter den Zeugen der Müngmeifter Hezelin verfömmt, welcher auch ſchon 1166 in Wr. 56. erfheint und der villiens oder Schultetus Hildeger nod 1166 (le. Per. 57.) fungirte.

Die Auszüge führen als Duelle an: Ex Iois @elenü T. xx. p. 426. — In Kindlingers Geh. v. Bolmeftein 11. ©. 21. ift die Urk. nut vielen orthograchifhen Abweihungen abgedrudt und Gelen T. 8. p. 42. ald Quelle genannt. Die wichtigfte jener Abweichungen welche der Urkunde einige Eelebrität gegeben hat, befteht darin, daß Kındlinger fiejet: et totins Westphalie Archienncellarius. Unjer Text jheint der richtigere, wie theil® aus dem Umſtande, daß der Erzbiſchof 1168 noch nicht einmal den Ducat in Weitfalen hat: te, theild aus den folgenden Noten bervorgeht.

* Kindlinger hat premium. ”) Kindl. hat anctoritate. ”) Kindl, hat auctore. _

83

el nostra presentis priuilegii scripto -conflrmamus et eorrobo- nmus, quos etiam mansos fldelis noster @odescalcus et vxor sıa Ludigardis resignauerunt de beneilcio predecessori nostro Reinaldo qui uidelicet mansi ut liberius in vsum predietorum fratrum transirent idem @odescalcus et vxor sua Ludigardis entulerunt de proprietate sua eeclesie sancti Petri de Colonia Quinque mansos. tres in @euardinchusen unum in Ralhalara et vnum in Stormbroke. Si quis uero ausu temerario hano mstre auctoritatis paginam in aliquo uiolauerit, anathematis unculo se subjacere cognouerit. Vt autem hoc uerius cre- datur et semper inuiolabiliter obseruetur presentem inde pa- ginam seribi et nostro sigillo injunximus premuniri. Huius rei testes sunt Episcopi qui in nostra interfuerunt consecration® Christianus Moguntinus Archiepiscopus. Philippus Osnabru- gensis. Fridericus Monasteriensis. Euergisus Paderbornensis Wernerus Mindensis. Gottefridus Trajectensis Episcopi . 1°) Nicolaus Sibergensis Abbas. Siyfridus de Grascap abbas. Arnoldus prepositus S. Andree. Siffridus xantensis. Bruno 8. Georgii prepositi.!6%) Comes Euerhardus de altena. Comes Hermannus de Saphenberg. Henricus de Volmendistein et alii plures. Datum Colonie. kalend. Octobr. anno dominice Incar- nationis M. C. LXVIII. Indiet. L regnante D. Frederico Rom. Imperat. Serenissimo. anno Regni eius xvi. Imperii vero xiv.

60.

1170. ftiftet Erzbifhof Philipp I. das Klofter Bre velar für Auguftiner Nonnen. Den Ort Dazu hatte er von vem Caſtellan Gottſchalk v. Pan berg angetaufcht, ver aud die Vogtei über Das Klofter erhielt,

Nach dem Driginal im Ardive des Kloſters Brebelar.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Philippus dei gra- tia venerabilis sancte coloniensis ecelesie archiepiscopus. Quin

”) Kindl. hat hinter jedem diefer Biſchöfe die Bezeihnung: Episcopus. =) Kindlinger hat hinter jedem Probſte vie — prepositus. 6

84

totius ocelesie necessitatibus utilia prouidere nostrum est. stque consulere propterea in seruientium deo augeretur mtl- titudo. predium et molendinum, quod est in dreidelare. quibus castellanus godescalcus. de padbery. inbeneficiatus erat. ex instinctu quorundam fidelium. et totius cleri. nostri. atque paderburnensis episcopatus. nostrorumqgue oplimatum, consilio. ipsiusque castellani et heredum suorum consensu. ecelesie beati laurentij. que est ibidem in breidelare libere contulimus. ibique. sub regula beati augustini. deo famulan- tes. feminas instituimus. Curtem quoque in grimelinchuson duosque mansos et dimidium. in mecchenhuson, usibus eius- dem ecclesie mancipauimus. Wcclesiola etiam que bdremis appellatur. cum uniuersis ipsius utilitatibus et reditibus. eidem prefate ecclesie liberrime donauimus. Curtem uero in hem- menhuson. hao conditione ibidem contulimus. ut inde. per singulas noctes. eidem ecclesie. atque capelle. que est in ca- stello supradicto. luminaria prouideantur. Pro his autem omnibus. allodium quod est in Berninchuson. osnincthorpe. ostmare. ad usum predieti castelli. atque ad supplementum beneficium castellani. uidelicet @odescalei. restituimus, Hanc uero ecclesiam ecclesie Scheidensi obedientem per omnia ſe- cimus. hoc ordine. ut quicunque prelatus in illa fuerit ecclesia. secundum suam discretionem. liberrimam etiam habeat huius ecclesie in disponendo potestatem, Huius itaque ecclesie aduocatiam. prefato castellano Godescalco. suisquo suc- cessoribus concessimus. ita duntaxat. si Nlii pacis erga pre- dietam fuerint ecclesiam. siu autem. liberam inibi manentes habeant aduocatum quemcumque uoluerint eligendi facultatem. lgitur quia hec nostri banni auctoritate confrmauimus. qui- cumque aut uiolare. aut distrahere presumpserit. anathema sit. Anno dominice incarnationis. M°. CP. LXX?°, anno autem decennouenalis cyeli xii®. concurrente iii. Indictione xv. Pre- sidente Calisto. sanete romane sedis presule. Regnante uic- toriosissimo BRomanorum imperatore fritherico. Philippi. predieti episcopi Coloniensis. anno ordinationis ji, Hermanno israhelita. eiusdem ecclesie preposito. hec annotatio facta est. Huius rei testes sunt. Dnus Kuerglisus . paderburnensis epis- copus. Sifridus. maioris ecclesie prepositus. Almarus. eius- dem ecclesie decanus. Vffo subdecanus. Bernhardus. capel- lanus. Manegoldus. canonicus. Bruno prepositus maioris domus in colonia. Hugo. ejusdem ecclesie decanus. Widekindus subdecanus. Arnoldus osenbruggensis prepositus. Thidericus eanonicus sti petri in colonia. Abbas sibergensis Nicholaus, Abbas de Grascaf. Abbas Vſſo de fliegthorpe. Heinricus. Comes de arnesbery. Comes otto de rauenesberg. et Heri-.

85.

mannus. filius eius. Comes Kuerhardys. et Arnoldus fllius elus. Comes Heinricus de froithisbreht. Bernhardus de Lippa. Conradus de rudenberg. Babodo de marcha. Heinricus de vure. Gerhardus aduocatus de colonia. Heinricus de volmu- destein. Herimannus camerariensis epi. Richezo de mulenheim. Herimannus. de unterbeke. KEuerhardus de padberg. Lui- dolfus. et fratres eius. Heinricus. Johannes. de gurcenio. Tiemmo. de susato. et Adelbertus. et Bildegerus. uillicus, Brunsten. 70)

61. ,

1170. Entſcheidet Erzbifhof Philipp I. einen Erbs Ihaftjtreit zwifhen Richenze, Wittwe des Edlen Rabono (von Hegeninghufen) und den Schweſtern des Leben.

Nach dem Driginal im Archive des Klofters Paradies.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. PAilippus dei gra- tia sancte Coloniensis ecclesie archiepiscopus. Quoniam in hominibus fidem reperiri facile non est...... & posteris ple- rumque rata esse sinitur; ideo omnem cavillationem per.... scripta removere sollicite curauimus. Notum sit igitur uni- versis successoribus nostris ceterisque christi ildelibus. tam füturis quam presentibus. qualiter homo quidam nobilis Ra- bodo nomine.... Richezam. consensu suorum heredum, one palrimonium suum illi contulit. datumque sub imperiali banno stabilieit. Qui cum plures ex en genuisset filios. ad ultimum tamen absque liberis defunctus est. Ko itaque mor- tuo. tres serores ipsius. magnam et mutabilem cum prefata domina de hereditate fratris sui ceperunt habere disceptationem. Nos ergo, quia nostri iuris est ad concordiam semper reuocard discordantes. et ad consensum dissentientes. mediandi gratia interuenimus. tantumque deo adiuuante fecimus. ut et pre-

”) Das in weißem Wache aufgedrucdte Siegel hängt an dick zuſam⸗ men gewundenen roth feidenen Fäden. Es ſtellt einen figenden Bi. fhof mit ausgeftredten Armen vor, der ın der rechten Hand den

*

Biſchofſtab, in der linken ein Buch hält.

86

dicte sorores domini Rabodonis. et prefata uxor sua eandeın hereditatem beato Petro offerrent. ea tamen conditione ut do- mina Richexa. quamdiu uiueret, totam ad usus suos, tam in hominibus inbenefleiatis quam in ministerialibus, sub tanta potestate ac libertate. quanta uir suus habuerat. impedi- ente nullo obtineret, reliqui uero heredes post mortem....... 19 ab episcopo nullo contradicente aceiperent ....... 17) est. ut eadem prefata domina Richeza dotem, que vulgari lingua di- eitar morgengaue, quam uidelicet a marito suo in despon- satione sua acceperat, propria sibi in sua semper haberet possesione, curtem scilicet in Alvelinchuson .'®) cum omni- bus appendiciis et iusticiis eius. et duos mälites Frithericum videlicet de Wetuelde et Wernerum de vilgeste. cum om- nibus bonis et possessionibus suis. Testes huius rei sunt Bruno prepositas maioris ecclesie in Colonia. Hugo. eiusdem ecclesie decanus. Sifridus xantensis prepositus. Iohannes pre- positus, Abbas Sibergensis. Abbas de sancto Pantaleone. Comes Heinricus de Arnesbery. Comes Euerhardus de Al- tena. et filius eius Arnoldus. Cunradus de Rudenberg. Euerhardus de menethen. Heinricus de alpheim, Heinricus de volmudestein, et Gozwinus frater eius. G@odescalcus de patberg. Gerhardus aduocatus de colonia. Heremannus uil-. ticus de susatia. Godescalcus uillicus de Menethen. Item Hildegerus et Brunstenus de Susatia. Leon.. de hulesen. Godefridus de wolehenburg. Euerhardus camerarius ipsius episcopi. Tiemmo de susatia. Vt autem nulla ecclesiastica secularisue persona hec infringere aut uiolare presumat auc- toritate der omnipotentis et beatri Petri ac nostre. sub anathe- mate interdicimus. et nostri sigilli impressione firmamus. Facta sunt anno dominice incarnationis M°. Co. LXX°. Regnante Ro- manorum imperatore Fritherico semper augusto.\*)

2), Wahrſcheinlich ejus hereditatem.

*?) Preterea statutum.

273) Auf diefer Eurtis wurde 1252 das Klofter Paradies geſtiftet. M. f. die Urf, u. die von 1174. Wr. 65.

279) Das an roth feidenen Eträngen hingende weiße Wachsſiegel iſt faft ganz zerbrödelt. Ein hinfihtlid der Orthographie nicht ganz correcter

Abdruück diefer Urfunde finder fih bei Meyer in Wigands Archive B. 6. ©. 171.

87 62.

1172. befundet Erzbifhof Philipp I. unter welden Bedingungen fi) eine Jungfrau Hadeloch der Kirche zu Mede bach ald Wachszinſige hingegeben,

Nah dem Original im Waiſenhauſe zu Soeſt.

In nomine sancte et individue trinitatis. Ego philippus dei gracia sancte coloniensis ecclesie arehiepiscopus. Notum esse volumus omnibus Christi fidelibus. qualiter virge quedam hadeloch nomine cum esset libera. ecclesie beati petri in medebach que in diocesi nostra sita est se censualem sub tali condicionis forma eontradidit. ut quilibet qui inter posteros seminis sui veterior fuerit exemplo predicte femine duos num- mos ad altare beati petri in wmedebach annuatim offerat. et tam ipsa quam omnes femine propagande ex suo semine libera ab eo jure quod deddemunt dicunt semper permaneat. si vero is qui censum annuatim obtulit ex hac luce migrauerit. optimum eaput in jumentis. quod possedit. ecelesiw beati petri erit. si vero femina fuit. optimum indumentum ejus &0- elesia jam dieta suscipiet. reliqua autem hereditas ad propin- quiorem in cognacione consequenter transibit. a ceteris vero ejusdem cognacionis hominibus obeuntibus nes jumentum ne0 indumentum requirat ecclesia, Hec autem prediete femine mancipaecio acta est reynante gloriosissimo heynrico impera- tore. presidente coloniensi eeclesiz felicis memorise archiepis- eopo friderico. 1°. presentibus eo tempore his testibus Gisel- berto prediete ecelesie presbitero. Thietmaro advocato. Civibus loei. adolfo. gozwino. alberto. rengero. lentfrido. elwino. unnone. azzone. wäanboldo. hoiero. At quia privilegium jam diete mulieri super tali tradieionis sue pneto ab jam memorato archiepiscopoe friderico datum in ecclesin medebach casu ante nostra tempora fuit combustum. nos comperta plenissime hujus rei veritate. memorate sepius mulieris filiabus videlicet ma- zeke ac ricswidi enrumque posteritati presentem cartam con- scribi ac nostre auctoritatis caraotere jussimus insigniri. Statuentes firmissime ac sub auathemate jndicentes ut nullus posterorum jam dietas mulieres aut earum sequelam a talis juris forma audeat arcere. Data Susatie kal. junii anno do- minice incarnacionis millesimo centesimo LXXIIo. indietione VA, Regmante frederico imperatore, Testibus presentibus brunone loci archidiacono . sifrido xantensi preposito. Wallkero

88

susaciensi adeocalo. Thoma sacerdote in medebach et frutre ejus Luithewico gougravio et aliis.!7°)

63.

1173. Febr. 27. bejtätigt Erzbifhof Philipp I. die vom Grafen Heinrich von Arnsberg gejchehene Etiftung des Klofters Wepinghaufen und hebt die Kirche daſelbſt, aus dem Decanatverbande.

Nach dem Drig. im Archive ded Klofters Wedinghauſen.

In nomine sancte et indiuidue Trinitatis, Ego Philippus dei Gratis sancte colon. ecclesie uocatus archiepiscopus notvm esse uolo tam presentibus. quam futuris in perpetuum. quod Henricus comes de Arnesbery. inspirante deo ecclesiam wedinchusen cum omnibus attinentiis suis. pro remedio anime sue ac animabus parentum suerum tradiderit in manus nostras. ad promovendum serviciam dei in loco parentum suorum ossibus honoralto. Nos uero religiosorum predecessorum nostrorum. etsi non perfectione sanctitatis. zelo tamen pie emulationis uestigia secuti. piis eius uotis non solum annuimus sed etiam quantum ad nos spectat. vt in diebus nostris servi dei et merito et numero crescant. omnem curam super im- pendere decreuimus. Ea propter predietam ecclesiam. qua- tenus in ea serui dei libere et canonice deo seruire possint. liberam esse Statuimus. ab omni jure et exzaclione epis- eoporum. pr@eposilorum. et decanorum. salva tamen cano- nica justicia nostra. Ipsi uero fratres eundem locum inhabi- tantes. per omnia euram animarum geraut. fam in baptizandis rudibus. quam inungendis infirmis. et confessionibus suscipi- endis. et synodali iusticia in sua parroghia. Chrisma uero et oleum. ut mater ecclesia pro se habeat. et hoc ab ecclesia ®. Petri apostoli. ad quam obeilientia eins spectat. accipiat. Siquid uero in sinistris corrigendis. modum uel uires prelati ipsius ecclesie excesserit. ad nos uel ad successores nostros

””") Das Siegel von weißem Wachs ift auf die Urkunde gedrudt. Es ftellt den Erzbifchof fisend vor. Bon der Umſchrift iſt nur mod: niensis ar zu fefen. In der Urkunde koͤmmt verichiedentlih ſtatt w das geichwänzte e vor, ed iſt dafür w geſchrieben.

89

referat. Possessiones itaque quas els firmamus. Dos ecclesie et mansus. 1. Wettere. Mansus. 1. Lenole Mansus. 1. Buren. Mansus. L hachnen. Mansus. 1. Holthusen. Ekkinkhusen . et mons caluus. qui porrigitur a loco, qui uocatur thuringes winkel. inter Ruram fluuium. et riuum qui uocatur berbeke. cum omni decima agrorum quos ipsi nouellari fecerint. Quecunque itaque largitione comitis in siluis. in pascuis ani- malium. in piscatura totius ditionis sue. in quibus eis pleni iuris libertatem concessit. consecuti sunt. uel largitione quo- rumlibet fidelium. uel sua industria iuste consecuturi sunt. lihere et absque perturbatione possideant. Vt autem hoe de- eretum nostrum inconuulsum perpetuo maneat. Sigilli nostri auctoritate communiuimus. et banno nostro confirmauimus. Quieunque igitur temerario ausu eosdem fratres super his que eis firmauimus. perturbare et hoc decretum nostrum infringere temptauerit. iram deietsti Petri Principis apostolorum. et omnium Sanctorum incurrat. et anathematis uinculo donec per condig- nam satisfactionem excessus suos correxerit. se obligatum esse sciat. Qui uero eos consilio vel Rebus adjuuerit benedictionem dei hereditate possideat. Acta sunt hec. anno Dominice incam. M°. C°. LXXIH°. Indict. VI. Regnante magnifico Friderico im- peratore et commissa in manu Fratris Reineri. quem ad hoe elegimus, coram his testibus. Bruno Prepositus maioris ecclesie. Sifridus. prepositus xantensis, Johannes prepositus Beulecens!®- Vffo. Abbas de Graschaph. Albertus sosatiensis ecclesie de- eanus. Conradus custos. @erhardus Sacerdos de insula Sancti Svitberti. Liberi homines. et nobiles. Comes Arnoldus. Frithericus ipsius frater de altana. Heinricus de uore. Con- radus de Ruthenberg. Engelbertus munzum. Helyas frater eius. Heinricus de Herrike. Bernhardus uan ther HLipp®- Ministeriales. Gerhardus aduocatus colon. Hermannus frater eins. Thiemo. de suosat. Leonius de hulse. Johannes fllius

eius. Hildigerus. Brunstenus. alii quam plures. Datum. 80- satio. Ill. kal. Martii.!75)

" Das an der Urf, hängende aroße Siegel des Erzbiichofs, ift in weißem Vachſe abgedrudt. Gin Abdrud der Urk. nach der uncorrecten Ab: fhrift in Gelenis Farrag. II. pag. 40 findet fih bei Mever Geſch. der Grafen von Arnsberg. Wigands Archiv. B. 6. ©. 178.

90: . 64.

1174. ſchlichtet Erzbifhof Philipp I. einen Streit zwifchen der cölnifchen Kirche und dem Kapitel zu Soeſt, über das Eigenthum der fogenannten /alden Kerke« daſelbſt.

Nach dem Driginal im Soeſter Stift⸗Archive.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Ego phylippus dei gratia sancte coloniensis ecelesie archiepiscopus omnibus christi fidelibus in perpetuum. Pii patris prouidentia. ad hoc summopere inuigilare debet. ut inter filios et subditos suos plena pace reformata. nullam altercationis seu rixe malteriam que odiorum et perditionis nutrimenta sunt. derelinquat. Unde eunctis christiane üdei cultoribus, tam presentis quam futuri temporis notum facimus. quod longa questione inter predeces- sores meos archiepiscopos, et sosaliensis ecclesie canonicos habita. de ecclesia que ab incolis loci ipsius aldekerke di- eitur. pacifica et canonica compositiune decidimus. et plene terminauimus. Conuenimus enim in hoc uerbo. totius ecelesie coloniensis iudiciv. ut eiusdem loci canonici septem. Bernhar- dus uidelicet prepositus. Albertus decanus. Conradus custos. Johannes scolarum mayister. Thiedericus sacerdos. Johannes sudiaconus. Gerhardus subdiaconus, sacramento assignarent. quod predicetam e:clesiam. tempore bone memorie predecesso- ris nostri Arnoldi prioris. qui tunc temporis fuerant canonici. in sosat. nichilominus septem. sacramento coram ecclesia colon. in generali synodo. obtinuissent. quod et quidam priores nostri. se uidisse ueraciter prolitebantur. Quod ct ita factum est. Et ne ullus inde scrupulus disceptationis aliquando obo- riri queat. actionis huius paginam. sigillo nostro signauimus. ac beati Petri. et nostro banno corroborauimus. Testes.-Bruno prepositus maior.Hugo decanus. Lotharius bunnensis prepositus. Conradus sti Seuerini prepositus. Nykolaus Sibergensis abbas. Wescelinus beati andree prepositus. Widekyndus in Reesse prepositus. Comes Albertus in Mulbach. Comes Tidericus in are. Comes Euerhardus in Seinen, Heinricus filius suus, Wil- lelmaus iuliarensis comes. Adolfus de Sufenberg. Comes Euer- hardus in altena. Comes Engelbertns frater suus. et Arnoldus 'Nlius suus. aliique quam plures, Acta sunt hec anno domi- nice incarnationis. Mo. C®. LXXV. ITH°. Indiet. VIL Regnante ‚domino F'rritherico Romanorum imperatore glorioso. anno regni

| 91 elus XXUP°. imperiäk uero XVII. Anno quoque prosulatus nostri VII®. feliciter. Amen.!’s)

65.

1174. beftätigt Erzbiihof Philipp I, die Schenkung ded Haupthofes Alvendinghuſen, aus der Erb: fhaft Rabodo's von Hegeninghufen, an! das Klofter Scheda.

Nach dem Original im Archive des Klofterd Paradies.

$ In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Fgo Philippus dei gratia sancte coloniensis ecelesie archiepiscopus omnibus ehristi fidelibus in. perpetuuam. Ad erudicionem et exemplum boni. que pie et rationabiliter a nostri temporis hominibus ncta sunt. paterna sollicitudine posteris transfundenda opere precium duxi. Noverit itaque fidelium uniuersitas, quod de rebus meis hereditatem quantam Rabodonis uidelicet de hegeninchusen. defuneto eo. ab legitimis heredibus uniuersis comparaui et inter eetera eurtem Alvendighosen. qua Reinerum de Froy- tesbraht libere inbenefleiavi. Hic, defuncta honesta uxoro sun. nomine Rikecen. quam mortuo Rabodone uiduam duxerat a me continuis et obnixis precibus optinuit. ut resignalam michi eandem ourtem. Beate virgini Marie. et fratribus deo famulantibus in scheda. pro remedio anime mee et dieti Ra- bodonis. ac Rikecen. Reineri quoque. cum omnibus usibus. sicut ipsius fuerat traderem.. quod et impetrauit. Ulud quoque digaum duxi pagine inserendum. quod redditus huius curtis. Hotoni sosatiensi in feodum ab reinero colleti fuerant. ex- ecepto marcarum duarum pretio. et hoc quoque ratum ac fir- mum ab ecclesin dicta. et eius preposito deinceps habebit. Advocatiam quoque sibi a manu mea porrectam. sepedietus reinerus. Hoioni me coram liberaliter in beneficium contulit. Et ne id in perpetuum quisquam infringere presumat. aut valeat. paginam hanc sigilli nestri impressione signauimus et beati Petri. ac nostro banno corroboravimus. testes. Sifridus

2%) Das am rothen feitenen Schnuren hungende, in’ weißem Wade abgedrudte Siegel ift zum Theil jerbröckelt.

#

92

xantensis prepositus. Bernhardus sosatiensis prepositus , Johan- nes sefflicensis prepositus. Albertus decanus; Nobiles. Hein- ricus. comes arnesbergensis. Heinricus van ge vore. Con- radus de Ruthenberg. Heinricus van ther rura. Engelbertus Munczun. Ilias frater suus. Ministeriales. Heinricus van uolmedesteine. Gerhardus. Gozwinus fratres sui. Herimannus sculthetus sosatiensis. Tiemmo. Luippo. Hildegerus. et alü quam plures. Acta sunt hec anno dominice incarnationis. M°. C°. LXX°. IIII°. Indictione septima.. Regnante domino nostro Iehsu Christo. Anno regni Fritherici imperatoris XX°. II°. imperii uero XVITI®. Anno quoqne presulatus nostri VI®. Feliciter. Amen.!?”)

66:

1174. genehmigt Erzbifchof Philipp I. die theifmeife Ausrottung des Waldes Bocdolt bei Soeſt.

Bollftändig abgedrudt in Kindlingers Geſch. v. Bolmeftein. B. 2. S. 24.

In nomine — Trinitatis. Ego Philippus — Col. Eccles. Archieps. — Noverit itaque tam modernorum quam futurvrum discretio, quod Sosaliensis Kcclesie conventus universus, familie totius assensu et consilio Nemoris partem, quod Bocholt dicitur, videlicet quantum ad duos mansos agri suf- ficerent, suceidi fecit, honestisque viris sus civitatis Incolis agros ea pensivne contradidit, ut quotannis certum censum, scilicet sex solidos sue Monete de Manso, et pro Redemp- tione decime itidem de Manso solidum unum persolverent, ac de cetero ejusdem juris, quo contribules eorum, qui Alde- holt et Spret incolunt, Communionem acceperint, ut videlicet eoluta annuatim prescripta et Census et decimæ pensione, in nullam singularis servirii ab aliis, quos premisimus, com- pellantur exactionem. Porro cum juris mei eadem esset decima

2) Die Urfunde hat geihwänjte e. Auf der Rückſeite derfelben fteht, Scheda habe den Hof 1294 an Paradies gegeben. Letzteres wurde 1252 auf einem ‚Hofe des Grafen Otto von Tedeneburg zu Alven⸗ dinahuien gebaut. Das an roth feidenen Strängen gehangene Gier gel iſt abgefallen. Ein nicht ganz correcter Abdrud diefer Urkunde fteht in Wigands Ardiv B. 6. ©. 176. Das Jahr der Regierung des Erzbiſchofs, ift ſtatt auf VII, irrig auf VI angegeben.

93

pro remedio anime me®w successorumque meorum eam jam dicte Ecclesi® et fratribus ibi domino famulantibus liberaliter eontradidi — Testes — Bernardus sosatiensis Prepositus — Nobiles Heinricus Comes in Arnesberg, Rabodo van ther marka, Everhardus de dale, Heinricus van gevoure, Heinricus van ther Rura ; ministeriales Heinricus de Volmudesteine Gerhasdus et Gozwinus fratres ejus, Herimannus schulthetus sosatiensis, Thiemmo, Brunstenus et alii quamplures. Acta sunt heo Anno — M?°. C°. LXXIHI. Indiet. VII. regnante Dno. Fritherico rom. Imp. glor. A’o Regni eius XXIL Im- perii vero XVIIL Anno quoque presulatus nostri VIL feliciter amen.

67.

1174. beftätigt Erzbifhof Philipp I. die von dem Minifterial ver cölnifchen Kirche Sigenand (von Batthuſem und veffen Frau Hedwig vollzogene Stiftung des Nonnenflofters Delinghaufen.

Nach dem Original im Archive des Klofters Delinghauien.

T In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Ego philippus dei gratia sancte coloniensis ecclesie archieps. omnibus xpi. üdelibus in perpetuum. Quomodo pastoralis offlcii sollicitudo exigit. ut oues sibi creditas. in melius semper prouehat at- que profectum earum bonum. in posteros transfundat. qua- tenus exemplo bono in potiora et uiciniora saluti. animentur. placuit huie pagine negociam presens inscribi. Notum sit igitur omnibus orthodoxis. tam futuris quam presentibus. quod quidam Sigenandus. beati Petri ministerialis. cum vxoro sua Ahathewiga. multis precibus à me obtinuit. quod here- ditatem suam. que hereditario jure legitime sibi provenerat. Olenchusen scilicet et bachem sitam. cum maneipiis uni- versis. sie temperata iusticia seruieii Hlorum. ut masculus qui hactenus denarios duodecim annuatim. ei soluerat. deinceps octo. et femina. nichilominus. que ante sex dederat. quatuor ecclesie deinceps subministraret. nee non cum omnibus atti- nentiis. beate et gloriose semper uirgini Marie. ac beato Petro contradidit. integraliter ac libere. in memoriam patris a0 patrui ipsius. qui eundem decedentes. hereditaüs illius he-

94

redem reliquerant. simulque ut ipsius ae uxoris sue memoria tamquam fratrum inibi deo famulantium, in perpetuum habeatur. atque ut fundato ibi sanctimonialium cenobio. servitium dei iugiter deinceps celebranduın persistat. attamen ut ecclesie in schedha deuotam seruet obedientiam. Porro nichil horum qui- bus a nobis et a nostris antecessoribus iubeneflciatus fuerat. manumittens illo contulit. sed liberam tantum hereditatis ma- teriam, atque hec legitimorum heredum assensu acta sunt. quorum nomina, Ricbodo, Conradus, Regenhardus Emelricus, Heinricus, qui in hunc modum assensi sunt. ut si ab eodem loco servicium dei neglectu fratrum in schedha amoueretur. heredes sine contradictione sua reciperent, et exterminator seu uastator quicunque. anathemati subiaceret, et expensa uniuersa ecclesie. si ab heredibus irruptio pacti. fuerit temere. aut quocunque casu acta. prorsus restitueretur. Et ne parte ali- qua id infirmum et minus perfectum constare uideretur. con- silio ac nutu nostro in loco qui dicitur grambeke sub banno imperiali, similiter ibi astantibus Aeredibus prenominatis. ac aliis et assensum porrigentibus. güo in banno illo predia predicta sita sunt. datio eadem legitime et rationabiliter con- summata est. quam sie celebratam suscepit schedensis ecclesie prepositus thiedericus. cui custodia sepedicti loci. fideliter a me commissa est. Quomodo autem modernorum ingenia ad destruenda ea que a patribus eorum pie acta sunt prona nos- cuntur. ut omnis cauillatio et turbatio excludatur, sigilli nostri impressione presentem paginam signauimus, et banni nhostri auctoritate roborauimus. Testes horum. Widekindus prepositus in Resse. Johannes prepositus in Seflike. Bernhardus prepositus in Sosat. Thiedericus cellerarius, Albertus decanus in Sosat. Conradus custos, hii priores ecclesiarum, Heinricus comes in Arnesberg. Euerhardus comes in Seyna. Renerus comes in froytesbraht. Radodo uan ther marka. Heinricus uan geuöre. Heinricus uan ther Rura. Euerhardus de wiclon. Jonathas frater ipsius. @euehardus. yui in banno imperi- ali officium gessit. wicelin unimanus. Luitfridus. Tiemo. Benezo. Rothinc. hoio. Luitbertus. Aii omnes nobiles seu li- beri. Gerhardus coleniensis aduocatus. Heremannus schul- tetus in Sösat. hermannus. Erenberius. Arnoldus. Wine- marus. uan ther kemenaden. Sifridus post. Rodolfus. kil ministeriales. et alii quamplures, Acta sunt hec anno do- minice incarnationis. Mo. Co. LXX°, IIII®. Indict,. XL”. Regnante fritherico Romanorum imperatore inuictissimo. anno regni eius XÄX1I°, Imperii autem XX°. Anno presulatus nostri septimo fe- liciter. amen. Datum Sösat. IIIIo. kal. Juni. Preterea sta. tulmus, et firmissime banni nostri auctoritate roboramus. ne

i '95

guisquam alighod ius in aduooatia prediorum aut mancipiorum eorundem sibi uendicare presumat. ne nouella plantatio era- dicetur. nisi quem prepositäas loci et ecclesia sibi adoptauerit.1'®)

68.

1175. beftätigt Erzbifhof Philipp I. den Tauſch von 2 Manusis zwifchen ven Klöftern Dedingen und Scheda. Derjenige welchen dadurch Das Erite erwarb, lag in ver Villa Ennest, der welder dem Letzten zufiel, in ver Villa Birincdorb.

Rad) dem Original im Stadtarchive zu Werl.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Quoniam facta ho- minum inconstantie procella agitantur. et wetustate temporis obnubilantur. non sine magna auctoritate ea que apud homines geruntur. scriptis obmemoriam commendanlur, Ego itaque philippus sancte coloniensis ecclesie humilis minister. ex men attestacione, et aliorum quam plurimorum. Notum facio christi fidelibus tam posteris quam presentibus. qualiter conuentus in Odinge, et conuentus in sceide de duobus mansis concam- bium fecerunt, Mansus etenim qui spectabat ecelesie in odinge, adiacens fuit sceide. in uilla que dicitur Birincdorp. et & con- uerso, mansus qui spertabat ecclesie in sceide. adiacens fuit odinge. in uilla que dicitur ennest. quem de eadem uilla miles quidam heidenrieus nomine cum fllia sun quam in ceno- bio sceide ımonastice professioni addicauit, eidem erclesie con- tradidit. Predictorum itaque conuentuum uterque considerans hos mansus pares esse in agrorum quantitate, et in censuum persolutione. ex permissione et consilio prelatorum, seilicet abbatisse in odinge alheidis. ſilie comitis de arnesberch. et prepositi de sceide utraque ecclesia mansum sibi adincentem acceptauit. Expeticione itaque utriusque conuentus huius con- cambii transmutationem ex debito nostre auctoritatis appro- bando confirmamus et presenti pagineordinein desuper inscriptum

»5) Die fhön gefchriebene und wohl erhaltene Urkunde hat gefhmänite e. Das Siegel des Erzbiſchofs hängt an roth feidenen Schnüren. Gin nicht genauer: Abtrud der Urk. findet fih in den Annal. Premon-

stratensibus Nauceii 1788. Tom. 2. Urf. p. 270. .

96

sigilli nostri inpressione insigniendo corroboramus. sub ana, thematis distrietione precipientes. ne aliquis hoc infringere presumat. sed utraque ecclesia mansum quem acceptauit. quiete possidest. Acta sunt hec. auno dominice incarnationis M°.C°. LXX°. V°, domino calixto apostolice sedi presidente. ei domino friderico imperatore regnante.1’®)

69.

1176. beftätigt Erzbiſchof Philipp I die Schenkung eined Hofs und einer Zehntlofe von Sigenand von Batthufen an das Klofter Oelingbaw fen, fo wie die Mebertragung der ihm zugeftande:; nen Vogtei über das Klofter, an Reiner von Sroitöbret. .

Nah dem Drig. im Archive des Klofters Delinghaufen.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Ego Philippus del gratia Sancte Coloniensis ecclesie Archiepiscopus, Notum facio cunctis xpi fidelibus tam post futuris quam presentibus. quod Sigenandus de Balthusen. zelo dei permotus. pro re- medio anime sue mansum quem a nobis in beneficio habuit, nostro consensu et coniuencia ecclesie in Velenhusen libera uoluntate in perpetuum tradidit optinendum. et insuper xXti denarios eidem ecclesie singulis annis persoluendos. hoc con- ditionis pacto contulit. ut cum illi qui eandem decimam ab eo in feodo habent quolibet anno eosdem XXti denarios iam diete ecclesie persoluerint. sint ab omni alia de eadem decima ezactione liberi et absoluti. adieientes quod eiusdem Sigenandi peticione qui sepe diete ecclesie fuit aduocalus . Reinero de Froisbret. eiusdem ecclesie aduocatiam contuli- mus, Ne autem de his in hunc modum rationabiliter statutis postmodum ulla dissensio seu altercatio suboriatur. situt tuno presentibus et annuentibus iustum et rationabile uisum est. hanc cartam banni nostri promulgatione et sigilli nostri im-

° Die Urkunde ift gut erhalten, dad Siegel aber abgefallen. Es war nicht der Urkunde inpressum, wie der Tert fagt, fondern hing an durchzogenen, noch vorfindlihen Pergamenftreifen.

97

pressione roborare et confirmare curauimus. Si quis ergo prelatorum uel subditorum tam presencium quam futurorum hoc infringere uel aliqua in parte ausus fuerit immutare, autoritate dni nostri iesu xpi et beatorum apostolorum petri et pauli et nostri banni pronuntiatione & sanctissimo eorpore et sanguine dni nostri iesu xpi et tocius sacrosancte ecelesie ecommunione fiat extorris et alienus. ac eterno gehenne ignis incendio dampnetur cruciandus. Testes huius statuti sunt, Bruno maioris ecclesie. sti Petri prepositus, Hugo decanus, Widekindus Resensis. prepositus. Johannes seflicensis pre- positus, 'Theodericus cellerarius. Ex laicis uero nobilibus, Heinricus comes Arnesbergensis. Heinricus de geerre Con= radus de Ruthenberg. Heinricus de Rura. Er ministeri- elibus. Heinricus de volmutsteine et fratres sui gerardus et gozwinus. gerardus colon. aduocatus, et alii plures magni sominis uiri, Acta sunt hec anno dominice incarnationis. M°.C°,LXX. VI Indietione. VIIII. Regnante demino Friderico Romanorum imperatore augusto anno regni eius. XX°, Vo,180)

dv.

1176. März 25. fchenft Abt Conrad von Corvei der Probftei Marsberg die St. Magnus Kirche zu Horbujen.

Bolt. abgedrudt in Falke tradit. Corbejens. p. 515.

U In Nomine — Trinitatis, Conradus, dei gratia Cor- beiensis ecclesie abbas — Inde est quod nos — beato Petro — in monte Eresberch deuotionem nostram in aliquo demon- strare cupientes — consilio fratrum nostrorum Corbeiensium nee non et peticione ministerialium et aliorum fidelium nostrorum ecclesiam sti Magni que sita est in uilla horhusen tradidimus ad supplementum prebende fratrum deo et beato Petro in monte prenominato seruientium cum omni integritat et pertinentiis suis, ita ut prepositus qui in monte fuerit ealu dem ecolesiam sub potestate sun habeat, postquam ab eo ng-

0) Das wohl erhaltene Siegel des Erzbifchofs, hängt in weißem Wachfe an grün feidenen Strängen. Geſchwanzte e.

7

98

nunc eam habet clerico nostro Conrado, seu uiuente adhuo. siue defuncto, Jibera extiterit. Notum ergo uolumus esse — quod hanec traditionem prefate ecclesie solempniter fecimus in eapitulo Corbeiensi. coram cunctis fratribus nostris, super reliquias beati Petri. de monte Eresberch. quas prepositus Bruningus presentes tune habuit, et domationem de mann nostra suscepit. Nos quoque sub stola nostra in eodem ca- pitulo auectoritate patris, et fili. et spiritus sancti et beati Petri principis apostolorum. sub anathemate interdiximus om- nibus successoribus nostris. ne aliquis eorum eandeın ecele- siam a prefato monte auferre, uel aliquo mode alienare pre- sumat. sed semper in potestate prepositi qui ibidem fuerit ordinanda in perpetuum consistat. Ut autem hee traditio nostra omnibus futuris temporibus apud posteros et successores nostros rata et inconuulsa perinaneat presentem paginam in testimonium facte a mobis donationis conscribi precepimus quam subter annotatis testibus sigillo nostro et ecclesie cor- roborari iussimus. Testes et presentes hi affuerunt etc, — Act. Corb. ao. dom, incarn. M°. CO, LXXVIP, indict. VIOI? ao. prelationis dom, Conradi. abbatis XVIo. die anunciat, domi- nice. 187)

‚m, Die Et. Magnusfirhe zu Horhufen war von Abt Truthmar von Corvei gebaut und 1043 geweiht morden; wie aus der bei Falke

— Pradit. Corbejens. p. 210 gedrudten Urfunde hervorgeht. Es heißt turn: Ego Truthmarus — abbas notum facio — me dinino instineta pro eultu dei dilatando cuiusdam ecclesie fundamenta jeeisse. accedenre enim mee congregationis consilio et assensu ın honorem omnipotentis dei et uenerationem sti mayni basi- licam in willa Horohusen que adiucet monasterio beati petri apostolorum prinecipis in monte Eresburg construxi. quam uene- rabilis ecclesie Patherbrunnensis episcopus Rotho petitione me» consecravit et sub inuocatione diuini nominis dedicauit. ne autem endem basilica sancti magni indotata persisteret tradidi ei in dotem in presentin aduocati mei Brunonis comitis hanc traditionem meam confirmantis decimas uillarum wierin- gerinchuson in hessi husin in patherga osterep in almunga et herdinghuson in itterga pagis. — hec autem peracta sunt pre- sente comite Herimanno. qui pro saluatione sun et patris sui Widekindi et coniugis sue Berthe filiorumque suorum Bardonis Widekindi atque Heinrici memorate delegauit ecclesie mansıum et 11J1. iugern in uillis suwafharan et haran in pago almunga et mansım medinm atque iugern XX in heriwardeshuson in pago itterga. que bona ecclesie corbeiensi resignnnit ego autem ecclesie sti magni tradidi. — Data in monte Eresburg VI. kal. aug. ipso corsecrationis die ecelesie suprascripte anno dominice incarnationis M°. XL’. 11°,

99 71.

1177. trit Erzbifhof Philipp I. dem Schulten zu Soeft ven Wald Bocholt, zur Verurbarung gegen Zins ganz ab,

Bollit. abgedrudt in Haeberlin annlecta medii wvi. p. 228.

In nomine — Trinitatis. Phylippus — s. Col. Ecelesie Archyepiscopus — Cum silua illa, que uulgo Bukholt dicitur, que ad Curtem nostram in Susato pertinet, Nobis penitus esset inutilis, tum quia terra arabilis iuxta commodum nostrum inde fieri non poterat, tum quia a cireumhabitantibus hominibus custodiri nurı poterat, quare ab ipsis cottidie preeideretur, ita quod frutices tantum in loco illo erescerent. Nos eam ex eonsilio fidelium nostrorum ad maiores, quos potuimus, usus redegimus. Innotescere itaque uolumus — quod er constlio hominum, et ministerialium nostrorum, et Familie prediete Curtis. Nos eandem prenominatam siluam Herimanno scolteto nostro Susatiensi, et Hildegero, sub ea conditione eoncessimus, ut ipsi et eorum legitimi heredes, eandem ipsam silnam sub eo iure, quo censuales Mansi Curtis eiusdem tenentur, ad omnes usus suos in perpetuum teneant, et ipsi uel eorum heredes quicunque eandem siluam tenerent uel tenue- rint, Singulis annis, in die festiuitatis Michaelis dimidiam libram, id est decem solidos Susatienis monete, in supra no- minatam Curtem inde persoluant. — Testes — Albertus. Susatiensis Decanus. Et Nobiles. Comes Heinricus de Arensberg. Comes Arnoldus de Althena et frater suus Fri- dericus. Beinerus de Froisbret. Cunradus de Ruddenberg. Ministeriales. Heinricus de Volmudisteine. Thymo de Susat, Brunstein de Susat. Rutgerus de Ruddenbery. Leonius de Hulsa. Arnoldus de Hondorph. Cunradus de Anelage. Ek- kenbertus de Anelage. Herimannus de Fromura. Arnoldus Stempel. Herimannus de Huttle. Et quam plures alii. Acta sunt hec anno — Mo. Co. LXX°, VII. Indiet. XL. Begnante Friderico Romanorum Imperatore. Anno Regni eius XXVI". Imperii uero XIII°.

7%

100 72.

1177. belehnt die Aebtiſſin Adelheid zu Meſchede, dad neu geftiftete Klofter Küftelberg, mit einem wüften Bauernhofe an der Ruhr, weldyer in ven Haupthof Stodhaufen gehörte; an deſſen Schul: ten daher das Klofter jährlich zwei Denare zahlen foll,

Nah dem Orig. im Archive des Kloſters Delinghaufen.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis, Ego Aleydis meschetensis abalissa in perpetuum. Monente apostolo sio debere inter fideles equalitatem fieri. ut de quurundam habun- dantia, aliorum subleuetur inopia. petentibus godescalco et gerhardo canonicis kustelbergensis ecclesie, que piorum elemosinis nuper est construcla, in substantia tenvis. modica in allodiis. nos quendam ecclesie nostre mansum secus am- nem Rurennam situm. tanto tempore desertum. ut inhabitatio loci a presentium memoria hominum exciderit. agrorumque spaciositas excereuerit in siluarım densitatem. radiis solis in- penetrabilem. communi consensu ecclesie scilicet. congregati- onis. et ministerialium prefate ecclesie. tali ınodo contulimus, ut eiusdem ecclesie prelati per successionem,. abatisse loci nostri hominii debeant fldelitatem,. ita sane,. ut hoc beneficium magis sit ecclesie ab ecclesia. quam persone a persona. Et ne curia nostra in Siochusen cul idem mansus attinebat. dampno aliquo grauetur. duos denarios quos idem mansus antea soluere consueuerat. memorate ecclesie prelato uillico dicte curie annuatim soluat. Hec ad noticiam fam presentium quam futurorum fidelium conscribi fecimus. et signo ecclesie nostre muniuimus. inprecantes illi diuinam ultionem. si quis huic rationabili nostre dispensationi postmodum contraire uoluerit. et fratrum supradietorum labores eiusdem mansi culture in- pensos. suis usibus viue doloue temptauerit. Testes rei sunt. Hadeuuigis preposita. Jutha decana. Methildis magistra. Wi- dekindus decanus. canonici gernandus. Thetwardus, Otto. eldagus. Marcwardus. Nodiles. Henricus comes de Arnes- berg. Conradus de Rothenberg. Henricus aduocatus. Mi- nisteriales. Weremarus. Rothardus. Bouo. Hunoldus et aliä plures, — Actum anno dominice incarnationis. Mo. Co. LXX®, VI°. Fritherico Romanorum imperatore feliciter regnante. Phylippo archyepo Coloniensi ecclesie presidente. 182)

) Die Urf. hat geſchwänzte e; das Siegel it in weißem Wachſe auf: gedrudt. In dorso fteht: Curtis de Wetmerslede. S. d. Urk. Nr. 76.

101 73.

1177. Juni. 19. beftätigt Pabft Alerander III. dem Erzbifshof Philipp I. alle Rechte; namentlich auch Die Güter und Berichte welhe er in MWeftfalen erworben hatte.

Nah dem Transfumpt im Liber privilegiorum Ecclesie Coloniensis; genannt Major Correaceus Ruber. Nr. 2.

Alexander Episcopus seruus seruorum dei. Venerabili fratri Philippo Coloniensi Archiepiscopo eiusque successoribus ca- nonice substituendis in perpetuum. Et si teneamur omnibus fratribus et Cepiscopis nostris ex administratione suscepti regiminis apostolicum patrocinium exhibere hiis tamen speeialiter adesse compellimur qui sicut dignitate ita preeminent et vir- tute, cum nostre sollicitudinis debeat et circumspectionis existere ut vniuersos iuxta qualitates personarum et merita respicere videamur. Eapropter venerabilis in christo frater Archicpiscope prudenciam et deuocionem tuam diligencius attendentes, et tuis peticionibus nostrum facilem prebentes assensum Coloniensem ecclesiam cui deo auctore preesse dinosceris sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et presentis seripti priuilegio communimus, Statuentes ut qnascun- que possessiones quecunque bona eadem ecelesia in presencia juste et eanonice possidet, aut in futurum concessione Pon- tiſſeum, largicione Regum uel Principum, oblacione fidelium, seu aliis iustis modis prestante domino poterit adipisci, firma tibi tuisque suecessoribus et illibuta permaneant. Preterea tua frater Archiepiseope prudencia et deuocione pensata con- firmamus tibi ea que in priuilegiis patrum et predecessorum nostrorum habentur, videlicet crucem et pallium suo tempore suoque loco ferendum Insigne quoque festiui equi quod a quibusdam vulgo nactum vocatur.: Concedimus eciam et apostolica auctoritate statuimus, vt maius Altare ecclesie tue vni et vero deo in memoriam beate Marie virginis et alte- rum in memoriam beati Petri Apostolorum principis dedicatum reuerenter ministrando procurent septem Canonici Cardinales presbiteri induti dalmaticis quibus eciam cum totidem dyaco- nibus et subdiaconibus ad hoc ministerium prudenter electis ut utantur sandalibus indulgemus, sicut a patribus et prede- cessoribus nostris ad prediete ecclesie concessum est per auttentica priuilegia et hactenus obseruatum. Insuper eciam auttoritatem et honprem que ecclesia tua hactenus habuisse apostolici fauoris patrocinio confrmamus videlicet} ut sigquando

102

synodus infra tuam diocesim a romano Pontifice aut a legato ab eius latere destinato fuerit congregata Priorem locum post ipsum Coloniensis Archiepiscopus iu synodo teneat et in pro- ferenda sacrorum canonum auctoritate, prior existat, Ita tamen ut sicut est prior in hac probabili dignitate ita eciam prior polleat honestate vite et gracia meritorum, et cuius annun- eiauerit verba imitetur exempla Consecracionem quoque Regum infra limites tue diocesis fiendam presentis scripti auctoritate censemus, et ut eleetio Archiepiscopi seeundum statuta cano- num a filiis prescripte ecclesie celebretur, per huius scripti paginam duximus statuendum. Ad hec monasteria ecclesias Colonie positas et omnia sacra loca infra et eirca vrbem Colonie ad jurisdietionem Coloniensis ecclesie pertinencia mo- netam prediete Ciuitatis Theoloneum forum et omne ius eivile sub potestate tua et suceessorum tuorum Abbacias per diuersa loca villas vicos et Castella cum omnibus éorum pertinentiis, seruis videlicet ancillis, terris cultis et incultis, aquis pratis, campis, siluis forestis, nee non eciam comilias in West- phalia que vulgariter Gograitschaf dicuntur et allodia dulberch, hachen, marcha, Wassenberg, sicut hec omnis. rationabiliter possides tibi tuisque successoribus auctoritate apostolica confirmamus Hlud quoque statuimus vt sicut nullus Coarchiepiscoporum tuorum est tibi subiectus ita eciam tu sub nullo Primate debeas esse Salua tamen nobis in te sicut in ceteris Archiepiscopis subiectione que apostolice auctoritati debetur Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat prefatam ecclesiam temere pertubare, aut eius possessiones auferre vel ablatas retinere minuere aut aliquibus vexationi- bus fatigare sed omnia integra conseruentur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt vsibus omnimodis profutura Salua in omnibus apostolice sedis autoritate Si qua igitur ecclesiastica secularisue persona hanc nostre con- stitutionis paginam sciens contra eam temere venire tempta- uerit secundo tertioue commeonita nisi satisfactione id emen- dauerit potestatis honorisque sui dignitate careat reamque se diuino judicio existere de perpatrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore ac sanguine dei et domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine diuine vitioni subiaceat, Cunctis autem eidem ecclesie justa seruantibus sit pax domini nostri Jesu Christi quatenus et hie fructum bone actionis percipiant et apud distrietum Judicem premis eterne pacis inueniant amen. Datum laterani per manum Alberti sancte Romane ecclesie presbiteri Cardinalis et Can- cellarii. XII. kal. Julii. Ind. VL. Incarnacionis dominice Anno

103

Mo. Co. LXXVIIL Pontificatus vero dni Alexandri pape IM. Anno decimo nono, 133)

74.

1177. beftätigt Erzbifhof Philipp I. vem Patrocli— ftifte zu Soeſt den Erwerb einiger Aecker zu Meiningfen.

Nach dem Original im Archive des Patrocli-Stifte.

In nomine — Trinitatis, — Philippus — Archiepiscopus — volumus innotescere quod cum quidam liber homo. Hezeli- „us nomine vendidisset agros suos sitos in Merinchusen Ecclesie beati Patrocli in susatia. Heinricus cognomento Munzun. dodem tempore apud eundem locum super Liberos et Liberorum agros Comicia posilus. quiequid iuris in prenominatis agris habebat. quod ad Fiscum regium perti- nebat in manus nostras resignauit. Nos ergo prenotatum particulare ius, cum esset in manibus nostris, ob amorem Dei et petitionem prefati Nobilis Ecclesie susatiensi stabili donatione contraditum seripti et sigilli nostri attestatione ro- borauimus. Facta est hee donatio anno — Mo. Co. LXXC. VII. indiet. X. — Testes aderant Bruno maior in colonia Prepositus — Nobiles quoque Terre Heinricus Comes de Arnesberge — Conradus de Ruthenberg. HEwuerhardus de Arthei. Ministeriales sancti Petri — Godescalcus de Patl- bery. Tiemo de Susatia — et alii yuam plures bone opi- nionis et boni testimonii viri. 184)

*) Ganz fehlerhafte und verftiimmelte Abdrüde diejer Urfunde finden jih in (Bossart) Securis ad radicem posita. Bonn 1729. fol. Beil, Nr. 104. und Apologia des Erzſtifts Eöln. Bonn 1639. fol. Beil. Nr. 3.

9) Das in weißem Wache abgedrudte Siegel des Erzbiſchofs hängt an rün feidenen Strängen. Gin vollftändiger Abdruck der Urf, findet ih in Kindlingers Geſch. v. Bolmeftein. B. 2. Nr. 6. Gie ift mit geſchwänzten e gejchrieben,

104 ° 79.

1178. Juni. 24. verwandelt Erzbifhof Philipp I. dad alte Walatium oder ven Thurm zu Soeſt in ein Hospital,

Bolltändig abgedr. in Haberlin Analecta medii wevi. p. 499.

In nomine — Trinitatis. Philippus — Archiepiscopus, — Ideirco postulationes fidelium nostrorum et precipue apud Ciuitatem Susatium commanentium Nobis desideratas et om- nibus Religiosis valde desiderabiles — exaudire et — adim- plere curauimus. Diuino instinctu itaque admeniti et Spiritus sancti atque virtute firmati Beati quoque Bonifacii, Romani Pontifieis, qui templum quod Pantheon vecabatur, eo quod simulacrum quoddam omnium videretur deorum esse, a Voca Cesare impetratum, ad cultum christiane Religionis transtulit, exemplo roborati. In nomine sancte et indiuidue Trinitatis ad laudem beate Dei Genitricis et perpetue Virginis Marie ad honorem etiam beati Petri Principis Apostolorum, cui deo auctore servimus, communi et unanimi consensu lam Suffra- ganeorum et Priorum quam etiam Procerum, Bernhardi quoque Susaciensis Eccelesie Prepositi et Ministerialium Nostrorum pro spe vite eterne Predecessorum atque Sequentium Nostrorum animarum remedio, concessimus et tradidimus Pala- tium, siue Turrim in Susatia juzta veterem Ecclesiam beati Petri Apostoli titulo prefulgentem sitam, ad summum omni- potentis Dei servitium quod per hospitalitatem et Eleemosinarum largitionem constat, vt per auxilium et consilium Deum diligen- tium et precipue Susaciensium ciuium qui hoc sanctum opus nostra Auctoritate fulti initiauerunt, Domus que pridem fuerat animalium immundorum atqui omnis generis reptilium Lati- bulum, Cyconiarum, Miluorum, cornicum, picarum et hirun- dinum atque omnium prorsus volucrum nidus siue receptaculum fiat Domini nostri Jesu Christi consisterium, venerabile ceno- dochium Hospitale Sanctum pietatis Asylum, miserorum solatium, requies debilium, sustentatio indigentium, et certa penitus, atque cita omnium subleuatie tribulatorum. Quatenus pro hoc habitaculo, quod ita predietum est, omnipotenti Deo assignavimus in wterna ab eo tabernacula reeipiamur et sancta Coloniensis Ecclesia et noster Episcopatus stabili et diuturua in hoc mundo, Domino annuente, pace fruatur, pre- terea omnibus fidelibus Christi huius cause promotionem in omnium statuimus remissionem peccatorum. Decreuimus ergo

105

vt nullus — hominum presumat eandem Domum, vel eius procuratores, vel sacerdotes in ea Deo seruientes, perturbare, aut possessiones sive Eleemosinas, a fidelibus ibidem domo collatas, vel deinceps inferendas, auferre vel ablatas retinere — sed — conseruentur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. — Actum apud Susatum. anno — M. CLXXVIU. mense Junio. XX prima die ejusdem mensis, sub adstipulatione et presehtia hie subscriptorum. Domini Hermanni Monaster. Epi. Dni Arnoldi Osnab. Epi. Johannis Prepositi de Sinzake. Bernhardi Prepositi de Susato. Alberti decani de susato. Bertoldi cano- niei eiusdem loci et aliorum multorum ejusdem Ecelesie Cunonicorum. Henrici Comitis de Arnsberg. Henriei Comitis de Thuringia. Simonis Comitis de Teckenaburgei. Hermanni Comitis de Ravensberg. Arnoldi Comitis de Altena et fratris ejus Friderici. Conradi de Rudenbery. Euerhardi Aduocati de Susate. Gotfridi de Heinesberg. Gerhardi Aduocati Colo- niensis et Hermanni fratris eius villici Susaciensis. Themonis. Hildegeri. Godescalci de Padberg. Brunsteni de Susato, Si- monis de Tuisco. Bernhardi de Heine. ministerialium nostrorum et aliornm multorum tam consulum quam ciuium eiusdem Ciuitatis.

76.

1179. März. 9. beftätigt Erzbifhof Philipp I. die von der Abtiffin Adelheid zu Meſchede gefche: bene Uebertragung eines wüften Bauernhofed an der Ruhr, fo wie die vom Pfarrer zu Hellefelo gefchehene Ueberlaflung eined nahe dabei gelegenen Hofe an das Klofter Küftelberg und fügt felbft den Neubruchzehnten von den beiden Höfen hinzu.

Nah dem Orig. im Archive des Klofters Delinghaufen.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Ego Philippus diuina gratin sancte coloniensis ecclesie archiepiscopus in perpetuum. Notum facimus uniuersis xpi fidelibus. tam futuris quam presentibus. quod fratres kustelbergensis cenobü. fundum quendam super Auuium Rurenna situm. multis tom-

106

poribus desertum, siluestri densitate. ao paludinosa profundi- tate inutilem. ab abbatissa meskedensi. congregatione sua consentiente. ac familia ecelesie approbante. tali pacto colen- dum susceperunt. ut prelatus prefati cenobii. per successionem in perpetuum. curie abbatisse. que dieitur Stochusen. cui idem fundus attinebat. annuatim duos denarios in festo sti Martini persoluat. horque soluto. omnis laboris ac eulture fractus de eodem fundo proueniens. eorumdem fratrum usibus eedat. ipsi quoque fratres eundem fundum sub prefati pacti forma inserta. perpetua pace possideant. Preterea adiacentem mansum ecelesie que dieitur hileualden a pastore loei simili per omnia pacto colendum, idem fratres acceperunt, abba- tissa meskedensi similiter hoc approbante. Sciendum quoque. guod idem fratres, fundos memoratos susceperunt. ab evclesia meskedensi. per manum uenerabilis domine Adeleidis abbatisse, ac comitis Heinrici de Arnesbery aduovcati eeclesie. et procuratore abbatie, et heinriei sacerdotis inhileualden. Sedet hoc seiendum quod decimam eorumdem- nowelium. que nostri juris est. eisdem fratribus epischopali munere damus. et con- firmamus, Igitur ut hec pactio sine conuentio inter ecelesiam meskedensem. et cenobium ste Marie in Kustelbery. piorum studio econcinnata. arte uel ingenio prauorum hominum postmo- dum dirimi non ualeat. nos formam huius pactionis carte presenti iussimus inscribi. et pro perpetua pace et stabilitate optinenda. imprecantcs uiolatori ultionem diuinam nostre ima- ginis signo eam fecimus insigniri. Testes. Bruno majioris ecclesie in Colonia prepositus. Bernardus Sosatiens. prepositüs. Johannes Seflicensis prepositus. Odalricus maioris ecelesie in colon. canonicus. Hermannus sancte Marie ad gradus canonicus. Canoniei sti Patrocli in Sosato. Albertus decanus. Pilegrim vellerarius. Johannes. Bertold. G@erhardus pastor sosaliensis. Albertus pastor in Werla. Nobi/es. Comes heinricus de Arnes- bery.heinricus filiuseius. Conradus de Ruttenberg. heinrici duo de Arnesbery. Ministeriales, Hermannus uillicus in Sosato. Tiemo. Hildegerus. De congregatione in meskeda. Thietwardus pastor. Bernardus sacerdos. Otto. Eldacus. Mar- quardus. Ofüciales curie, Bouo dapifer. godeschalcus pincerna. Rothardus camerarius. Wermarus Mareschalcus. — Actum anno dominice incarnationis M°. Co. LXX°. IX°. Indiet. XIL — Datum Sosatie Angrorum oppido VII. Idus martii.!85)

20 Das wohl erhaltene Siegel des Erzbiſchofs hängt an grün feidenen Fäden und ift in weißem Wachfe abgedrudt. Im dorso fteht: fundus z nunc temporis Wethmarsen dicitur. . d. Urk. Rr, 72.

107 77.

1179. März. 12. bekundet Erzbifhof Philipp I. einen Tauſch zwifchen den Klöftern Depingen und Delinghaufen, über zwei Bauernhöfe zu Bre: denbed und Delinghaufen, wovon der Leßte zu dem Haupthofe Geveren gehörte.

Nah dem Driginal im Archive des Kloſters Delinghaufen.

In nomine sancte et indinidue trinitatis. Ego Philippus dei gratia sancte coloniensis ecelesie archiepiscopus. omnibus xpi fidelibus in perpetuum. Placet nobis ad omnium perve- nire noticiam. quod fratres manentes in ecclesia que est olinchusen. pro comoditate domus sue. mansum queudam situm in ipsa uilla olenchusen conterminum agris suis. ab eccle- eia que est in odinge. tali concambio sibi acquisierint. quod alium mansum in wölla bredenbeke situm. odingensis ecclesie eurti geueren. cui alter mansus attinebat. in proprietatem cum omnibus atinentiis suis tradiderunt. memoratum mansum in olinhusen sue ecclesie in proprietatem recipientes. adhibitis omnibus confirmationibus. per quas rile concambia siue traditiones fieri solent. Acta enim sunt hec pro parte odingensis ecclesie et congregationis sanctimonialium inibi deo famulantiam per manus domine Adeleidis abatisse. et per manus comitis heinrici de Arnesbery aduocati ecciesie. et procuratoris abbatie. et Pilegrimi inferioris aduocali. ac frideriei nillici in geueren. consentiente congregatione. ac lota familia ecclesie. mansionariis quoque curie factum fideliter approbantibus. Pro parte autem ecclesie de olin- chusen. acta sunt hec per manus liderici prepositi. et c0- mitis Reinneri !#) aduocati. fratribus ecelesie consentientibus Vet igitur utrique ecclesie huius forme conditio rata et in- conuulsa permaneat. auctoritate sti. Petri. ef nostra precipimus et diuinam uindietam ei qui postmodum concambium hoc dis- suluere temtauerit. Comminantes. presentem paginam nostro eigillo includi statuimus. Testes. Bruno majoris eccelesie in colonia prepositus et archidiaconus. Sosatiensis ecclesie pre- positus Bernardus. Seflicensis ecclesie prepositus Johannes. Othelricus majoris domus in Colonia canenicus, Hermannus ste Marie ad gradus canonicus. godescalcus sacerdos in kustelberg. albertus et Albero canonici. Nodiles. Conradus

1%) de Froitsbreth. vergl. Urk. Nr, 69. und 78.

108

de Ruthenberg. Euerhardus de arthey. Wicboldus de Wel- were. Ministeriales. TLeonius. Hermannus Schultetus Sosa- £iens. Tiemo. hoio. Radolfus. Heribertus. Bernardus de Lon. Osdagus uan then berge, Uolmarus uan ther Rura. Thie- marus de Meldrike. Nithune. Gerbertus de urilincethorpe. et alii quam plures. — Acta sunt hec anno dominice incarna- tionis. Mo. Co. LXXIX. Indict. XH. Epacta XL Concurrente II. — Datum Sosat. III. Idus martii,!87)

78.

1179. Aug. 12. fhenft Erzbifhof Philipp I. den Brüdern und Schweſtern im Klofter Deling baufen den dortigen Zehnten, weldyen Lutfried von Müfche feinem Lehnherrn Conrad von Nüpdenberg und diefer dem Erzbifchof ald Ober: lehnherrn aufgelafjfen hatte.

Mad dem Drig. im Archive ded Klofters Delinghaufen.

In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Philippws di- uina fauente clementia. sancte coloniensis ecelesie archyepiscop. omnibus xpi fidelibus. tam presentibus quam futuris in per- petuum. Placet nobis ad omnium peruenire noticiam tam modernorum quam posterorum. quod Luthfridus de muche. partem illam decimarum de olenkhusen. quam in beneficio de Conrado de Ruthenbery tenuit. ipse sponte. et ex uoluntate propria in manus eiusdem Cvnradi. cum omni jvre et in- tegritate sua resignauit. et exfestueauit. Similiter quoque omnes heredes sui super eadem decimatione fecerunt, renun- ciantes omni jvri suo. super ea. Postea Cunradus hanc eandem decimam, quam sie a Luthfrido isto. et suis heredibus re- signatam acceperat. in manus nostras ita libere. et integre resignauit. sicut eam predieto mode resignatam, et exfestu- catam receperat. Cumque hec pars deeime nobis istis modis omni ex parte libere uacaret. nos eam ob reuerentiam sancte

an = —* * —— me fie hat gefhmänzte e — hängt a on erhaltene a n in ae - * iegel an grün ſeidenen Schnüren,

109

et imaculate uirginis marie. fratribus et seroribus deuote deo deseruientibus in Wenchusen. ad supplementum stipendiorum suorum contulimus. et assignauimus. quam statim ibidem