.■*^ <^ir- j^r- ;^' •-^-^ ^>^ -»• ^i«» ^^rf' ^Ä^ti^u^Ät rv»

■H'*^-*^' ^»'^^Ui^*-.^ '^"^' ^^ '^A^ ^^« ^fi^^^Vjr*'^!"^ ')i» ^w,- '^^^^. ^^^^. ßf^ i0^ mt jmi» ij— b^^^J^ ■••** ¥^ ^ '^ '^^v_**

^ :/y^ Sr*' 3**- ■%p» --^i ^jkii^^Lj^- ^* •J'*'^ ^'-i» »--; -.c-^'^L ■!■* 1 1^**' '■:w-^ ---"^ -^ J^^. -^^ a*»' ^mm <mß> ^^ .-«^^^. -*^ !■» ja» 'Wi^^t^.' A^ .%.j^'*^ JP'^ ir* -iip» 'i^i^ -.4-^^^^ ..^v , i^ :|i^ -iBte ^^ ^A-ii/^.^.^^ Ipfc •«

(vji^ jtt* m%i^r\ir^Ur^:,^J^ «^ ^^i»^ -^. i««. .^^ ^ » ^

t *?t ^^^^ %^ «ii^BP^-4-^ ^ ^^v^^^^^^^bL^ ' - ^- **

» Wi 'MB ik— 5.-J*",. ^" <*■■ '»* ^n^BH^BHE^ •^■^ r^ *— .- ^

Jpfep ^IH» ^ji^ -d^ li_ v- ^^ 9C ^ %p?^#-*^._** >■► !•* r-

^ .^fSW^^^;^^^,.^^^ ^l»» ■■!»- 'i-5^ ^i-^- •■ -^^*^ *■ ■» »N «^ ^^^*-^^^ ^^ ^^"^ Ü» l^ '-ia» 4^^- •"^'■^. '«•* 1»% r— . "^ W

w

P7li7t

er SrlnEimmm

mit

einer (ßinleituiifl über ttxe peUmnn^ ^er Uerfe «nt» ^te €tnrid)tun^ i^er rmnirc^en püljne,

herausgegeben

5öcrliii, 184«. ,Jn goinmiffion bei 2Ö. ©fficr.

I

^cr ^OTangd einer (eßbaren Uebcrfcfiung bc§ ^(autuö ift i>on bcm tvif|enfd)aft* lief) gcbi(betcn '^Hiblicum iMcflcid)! niemals fo ad^icmein empfunbcn werben, qI§ bei ber 5luffu()run}j ber Caplivi biefeß 2Md)tcrf', unb bicfer llmfianb Ijat mid) baju ocronlopt, bie vorliegenbe ?(uf^gabe bc§ 'Jrinummuö ju \.''erQnfTa(ten, über beren Sroecf unb (5inrid)tung einige Sßorte gefagt rrerben muffen.

(Der lert i(i ron bcm ber frü()ercn (Jbitoren nid)t v^erfd)icben ^a er aber junQd>ft bQju beftimmt ift, um auf ber !öühne (3cfprod)en ju werben, fo war nöthig, über bie S^etcnung etwaß genauer nad)jufcrfd)en, q(§ bieö biß babin i»cn bcn üJJetrifcrn ()efd)ef)en ijl, unb biefc Unterfud)un(} ^at ein Diefultat ergeben, wcld)cf^ von ber berrfd>cnbcn JtnfidU abweidet, ja ihr fogar entgegenlieft. HBic man ndmlid) feit 3^ent(ci) aa.qcmein geglaubt bat, fo feil ber 'ion im jambifd)cn renar unb im trod>difcf>en Jctrameter überaQ auf ben ung(eid)en (rteflen, b. ^. auf bem crficn, brittcn, fünften unb fiebenten »^u^ rubn, aber ein 58(icf auf bie ©trucrur biefer 'ilH'rfc wirb un6 ba»:on überzeugen, ta^ baß öegentbeil jlattfinbet unb bap er v«ie(mebr auf ben g(cid)en ©teüen, auf bem jwciten, iMertcn, fcd)flen unb ad)ten 5u|^ gelegen I)abcn mu^. ^ic ^Minfte, we(d)C bier rcrjugöwcife ju bcrü(fnd)tigen fein mcd>ten, finb: 1) bie Cäfur, L') bie ^>erldngerung urfprüng* lid)er Stürzen, -i) bie Sluflöfungen. "Mc brei beuten ouf ta& von unö vorangea fd)i(fte JRcfultat bin.

SIBa& iundd)ft bie ßdfur anget)t, fo ifl \>on felbfl f(ar, ta^ man, um einen rbntbmifd)en ipauptabfd)nitt ju morfiren, ben ibm üorberge()enbcn 5u|^ nid)t faflcn laffcn barf, fonbern ibn oieimebr bervorl)ebcn muf;. .^ierburd) aüein wirb bie cidfur im '^cxU fühlbar, wd()rcnb jlc fonfJ am Obre fpurIo& V'orübergcbt. TOir werben baber j. 05. bie beiben 2Infangöüerfc im Prolog ber ("npiivi ju betone» hoben:

Hos, qiios vidt'li'; sliire hie niplivos Hiiös. Uli qui li'lstnnl, hi st;int ämlxi, noii '«oHriil.

IV

'})i(^t i'c, Wh \n allen i^iu^jvibcn ^clcün \v\\t:

Hos, quiK videtis stärc liio captivox duos

im, qiii adstant, lii <lant ninho nun sedenl f^onj bcrfdbc ^aQ tritt bei bcm trod)difcl)cn Jctramctcr ein, »vo bor <?infcl>nit( in bic ^^:^?ittc ti^ ^^erfcS fdüt. 2(ud) ^icr roirb (^rgafiluö III. 1, vs ;u f^>rcd)cn

haben:

Peru«» ad lilios, vi'nio ad jlios, dt'indf ad lilios, iina ri'<

nii(f)t, tpic man ubcraQ finbet;

Pergo ad aiios, venio ad alios, deindc ad alios, lina res.

X^affclbe <)>rincip (d^t \\d) aucfi auf onbcre In'rfe, roic bic (iretiei iinb 5(na* pdften, oün benen fid) Jöcifpiclc im :iriuumnui6 finben, anroenbcn.

'->) ^3Vit bcr Cidfur ift bic ^l^crldm3crun9 bcr mfprunglicf^enyvürjcn im reinen 3d)cma bcr jombifd)cn uub trod)aifdKn ^>crfc, wie man e6 bei ben ©ric<^en fin* bct, QUff ©cnauefte vcrbunbcn, bcnn bic <i>crldn.i3criin9 bcr Äur^c im brittcn 5u|; pflegt mit bcr caoiini iM-nlluniinuris, bic im fünften 'Ju^ mit bcr c;K'siu*a he- pliilicimnicns Jponb in >>anb ^i jiclKn. Cl)nc5mcifcl baben bic 5>id)tcr biefc ^^a. riation be^l>Jetrum6 ein3cful)rt, um baburd) bic SOTonotonie be6 reinen <3cd)f'ad)* teltafteö ju oermcibcn. ^d antern T>crC'arten bebicnte man üd) bicrju anberer H^ittel. On ben t^actnlcn unb '^Inavuiftcn fonntc man bic beiben iviirjen 6<ft 5u§cö jufammcnjiibn, bic vi()oriambcn unb 'Jüitifpaflen verbanb man mit iauibii fd)en, bic :3oni(i mit trod)difd)en I^ipobien. lleberaU enljianb ^ierburd) ein ^Ii>ed)» fcl bc^ 9tb9lt)umö ober minbeftcno beö :\1^'trume, ber bemfelben einen bov'peltcn 'JUis jvib. 93ei ben jambifd)en unb trcd)difd)en ^^erfen war bieö n»d)t ber "^aü. Gtatt benen nd^erte man fic burd) bic 2(ufnal)me ber syllalm imcrps an jiewinen ©teüen bcm cvntritifd)en ^iattoerbdltnilij an, inbem man einem bei beiben Su^e in bcr Xtipobic geftattete, au^ bcm reinen Treiad)tcliaft in ten äwcioierteltatt über» jugebn, unb bicrburd) erbult tcii' AVctrum eine iiröl^ere 8d)were. I>amu ober bic in-rldnaerunn bev urf^rün^licben .su'ir^e cmpfunben iverbe, ift e^^ n6tl)i9, ba|; man tu il^r tfcr^ir9el)entc üdn^e betont; tonn er|l tritt ber oentraft j\vifd)eM einer betonten unb einer uubetonien l'an*)e unb mit ibm bie ÜMufuobme tei^ ipi tritifd)en laftoerbdhnineC' in bafe jambifd)e unb trod>ufd)c in il)r voUeC X'idx TOir werben bal)er ben britten ^r-crt im iHolog ju ben i a|>iivi üu betonen l>öben:

Ijiir VHS iiiilii IfsU'S »'»ilis riir M-riim l<)([ni,

rid>t, \v\( mon ibn ut fd)rciben vficflt:

lliir \<is iiiilii Ifslis 'sli^ '"'< ^iriirii loi|iii.

V/ -

X)u cüe^utu litrphiheiiiiinens äb(r irrd)cint oU(^ l)iifr «;rf) in tt)r(r n)a()ren i^ctcu» tun^ ale i)icbcncä)ur, weil bei ihr iiid)t tcr vorl>cr()i'l>eabc ^uf; betont wirb, fon* bcrn bcr feUicnbc, bcr in loöi|"(i)ci- i;^in)tc^t ju bcn vortjergclHnbcn ^ßortcn einen öcgenfot' cinjnfü^ren v^ficgt. 3- ^- *^crö 75 unfcrefe (r-tüctee:

Nt-i|iie co;; iintiquos siervas, üst Ciiplas no\UA ober ^H-r^ JU»;

(^>ui umiiiii so hiinulanl >cirL', nee quid(|iiaiii .sciimt. \i«al)renb mein ubcraQ liejl:

Neque cos anliquos sörvas asl taplä> iiovus unb

Olli omnia sc simulaiil stire, nee quiihjiiäiu seiiinL ^iii iäüt bei bcr iJdnge im britten unb fünften 5u§ o^nc ^Ißeitcreß in bic Viu^en, ober aud) bic .sjliaba aiiceps ju Stnfanfl bes <ßerfe6 beutet auf ein fold)e6 'Ion* vcrf)a(tni§ t)in. iTenn ba bic leiste ©»(bc be^ 5>erfe6 betont ijl, fo jlet)t fie ju ber SlnfangefDibc bee^ fotgenben in bemfelben ^crt)d(tni§, wie bei unö ber abflc? brod)ene ^latt ^u Snbe cinee 2?iufitftücfeö ju bem 2(uftafi bcffelbcn. UcberaU aber wirb von jroci 5rod)dcn berjeniöc ben %on auf fid) jic^en, ber burd) ben ©pon* beu6 befc^wcrt werben fann, unb betbalb bitüxi wol)( feincö ^eiucifee« nKl)r, bü|B wir im tröd)difd)en ietrameter bic Steücn ju betonen l)aben, bic bic Jin- cipitdt iulanen, unb 5. 25. a>er6ü/() unfcre^ ötucfcö &u accenruiren ^aben; Sed tu obiiirgans me a peccälis rapis dclerioreni ii) mhiii

unb nid)t: Sed tu obiurjjans ine a j)eccatis nipis delerioreiii in >iam. 3) Die ^^uflüfungen. ^^ \\i ein aUgemcin oncrfanntce mctrifd)e$ (*)cfe^, ba^ man nid)t bicjenigcn lafttljeilc onfjulöfen pflegt, we(d)c ben 5on l)aben, benn qcrobe bicfc bilben bic Otüijcn bcö y{^i;tl}mu6, unb bai? t^efül)! finbet nur bann feine ibefricbigung, wenn C6 bier rul)n tann. 5>al)er wirb ber tiomponiil eineo i.'iebe6 ober cineft^ianje^ nid)t o^ne (3runb boc crftc Viertel cinefe loftcö in *>(d)tel, ober bofe crfteSlc^tclin <3ed)ic()ntc( ocrwanbeln, ober wol^l ta^ jwcite, brittc unb iMcrte. <^r würbe fogar febr monoton werben, wenn er ee nid)t tl^dte. SBcmx wir bicö ^rin* (ip ouf ben rorliegenben 3aü onwenben, fo ergicbt fid) baroue, ba^ gcrabe bic uu;; 9Uid)cn Stellen, bic mon ber ()errfd)enben 9}?etl;obe gemdf; ju betonen viu^t, bit fd)(ed)ien "^LOtttl^eiU entbolten müffin, weil in i()nen bic Vlutlöfundcn om mciften ^*errommen, \isi()rinf oic iileid)cn ^teOcn, bie man öewofynlid) unbetont Idjit. tv.

VI

guten "iaftttjcüe enthalten muffen, «»eil üc ter SKufltfung in weit geringerem '•i"'?'aa^e unterworfen finb. i?inbemann fitreibt 5. So. 9>erft 4t) unferrß 8tii(fef:

Tui bi-ncvolenlis, m ila es, ut cgo voio nDit)renö er iwerfmä^igcr betonen fcQtc;

Tui benevolentis, si ita rs, ut es^o volö. 4)ermann giebt mit allen anbcrn »Jbitcren 'l>er6 lü'J4:

(^)ualine aniico nu-a comiiiendavi bona? rod^rcnb man nad) bem fo eben aue'C|cfprod)cncn ^Hinclp ^u lefeu haben tDurbe:

(jualine arnico inoa commendavi bona? IDerfelbc »Safl tritt bei ben ^rcd)dcn abermalö ein. 5?er wirb 5>cr8 3ö4 nid)t lieber lefen woüen:

Tu npiodo n<; me pruhibeiis accipere, si quid iU>t iiiilii 0(6:

Tii modo nc nie prühibcas accipere, si quid del mihi. ober ^^er& .^T*.» lieber

El ineuin nüiiien et mca fäcia et itinera ego faxo sciüs ül^' nm(ietct)rt:

Kl mcum nomcn d inca facta et ilinera c\i;o faxö scias. I)affclbc ^rinciv Ici^t fid) aud) bei ben ^iretici iinb Vlnapdflen burd)füb.en, we6l)alb biefclben überall wie bic O^niben unb 2rod)äen auf bem (inbc beß '^üüt> ober ber SDipobie ^u betonen finb.

53enn uns fomit ber ganjc ^^abituß tc(< 9.H'rfcf bie Ueberjeugung aufbringt, baf; ber ^on nur an ben von unf> bc^cid^neten Stellen gelegen haben tann, fo fcürfen wir bod) einen llmftanb nid^t übcrUhen, ber für bie entgegengefci^te 'iln^ fid)t ^u fpred)en fd)eint unb iMcUeid>t ju ber ollgemein angenommenen iüetonung 55cranlanung gegeben i)cit\ wir meinen bic ^H'r(üriiung ber urfprünglidu'n Vangc jum 5d)lut, beö '^Nerfef, bie bei unfern Vorgängern unbetont blieb, nad) unferer Vlnnabme ober ^u betonen ijl. l:^ci\i biefc <^\)\[^t nod) ber ?lnfidu ber 5llten für ben JKbuthmuG von feiner löebeutung ift, ^eigt ihr 9lame; nuin nonntc fle bic .syllab;i inddhrii'ns, jum Untcrfd>iebe von ber anceps, bie, wie wir eben faben, ben 5R()t)tbmuf< wefentlid) afficirt. Vlud) nahm man eine *i>aufe an, um bei ber .Slüri,c ben feblcnfcen iafttbeil \\i crgiinien. On fofern alfo barf <t nid)t befremben, ba|; ber Ion barauf rul)te, unb wer würbe nid)t oorjicbn, s *^- ^^""^ «»^"^ unfcreö Stücfed nad) ^ermonnß s^mentation lieber i|U lefen:

VII

(ira\ius tmiin oril uuiiiii viibuin ad eam reiii, quam cenluin iiioä olö nüd) feiner Betonung;

Graviiis (imiii eiil iimiin vcrbmn ad oätii rem, quam ceiitiim mea?

©Q intciTcn Mcfc ^nlbc bduft}} ein mcbrfi;lbi9ce ar>ort fd)(i£^t, unb meiftcnß

für ben <Sinn i>i>n feiner großen Sßcbeutung i|l, fo glaube icf), baj; nton ben

?lcccnt nuf ihr vicüeicftt ctmaö vcrminbert l)c\t ^^(ufgegcbcn \:)cit man i[)n rool}l

nid)t, unb nod) weniger auf ben fünften ^^uf, gelegt, benn fonfl würbe ber ^>erö

jum ®d)lut; ben SuroQd)S cinc§ unbetonten «yu^cß crl)altcn haben, bcr i^n in

meinen Ol)ren irenigflcnß übelflingcnb mad)t, roa^rcnb er burcf) eine, wenn aud)

frf)\t»dd)erc Jöetenung ber lebten l'änge einen wa^rhöft rl)i)tl)mifc^en oUg H6 anß

(Jnbe unb einen genügenben 5lbfd)luf. erbdlt (5d)on bic Sllten l)abcn inbeffen bie*

fen Ü)?angel an Uebereinftiinmung 5roifd)en bcr vom 9t(}t}tf>nuie gefoberten 3<:it unb

bcr ücm aX'etrum gefleOten @i)lbc empfunben. Cuinctilian fagt: Non ignoro, in

fine ])ro longa accipi brevem, quod videtur aiicjuid vacanli lempori ex co, quod

inscquilm-, accedere: aures tarnen consulens meas, intelligo, niullum refcrre verene

longa Sit, quae cludif, an pro longa'). Ivoii bcm aber t}abcn fie »o^ jambifd)cn

©cnor, bcr (ioncinnitdt bc§ ^onücrl)dltnijTeß gcmd^, ben 2lcccnt auf bic fed)(lc

<3teflc gelegt. SlßmoniuS berid)tet bei ^Vifcian: luba in sccundo et quarlo cl

scxlü loeo iaiiüjüs n(m recipit, nisi a brevi incipicnles, quia in bis locis fe-

riuntur unb bemertt weitcrl)in, um bic Slufnahmc ber syliaba anceps in ben

unbetonten Stcflcn biefcß OJer^maa^cs ju red)tfertigcn : Nam quoniam tcr feri-

tur hie versus, necesse est, ubi ab ictu percussionis vacat, moram tempo-

ris adiecti non refonnidel. In primo aulem pedc et terlio incipit et in qiiinio,

feritur in secundo et quarto et sexto-). ©Q man inbeffcn ben ?üten nid)t

%\iti> nad)mad)en niu(;, fo ^abc id) in ber Ueberfefeung üon ber syliaba indilTerens

feine ^nwenbung gemad)t, fonbcrn überaü eine l'dngc an ben Sd)lu^ be^ ^ht^

feß gcbrad)t.

aBcnn wir aber fd)lief;lid) aud) \.>on aUen angefül)rten ©runten unb felbjl oon bcr ?lutoritdt alter (Sd)rif(fteaer abfebn unb nur bieg eine, nic^t ju beswei;" fclnbe <l>rincip auffteUen, baf; ber J){bi)t()muc im Oianjen baju be|limmt ijl, ben ©inn ber 'ii^ortc ju beben, nid)t, ibn ju oerbunfeln, fo wirb man, trie id) nid)t iwcific, bei ber Söead)tung bcr von mir in bcm vorliegenben (Stürf verfolgten ÜJtctbcbe ein güniligeree JKcfuUat erbaltcn alc bei ber meiner 'i^orgdnger. Tenii

I) InMH or.il. I.\, I i'.l J- .1- iifli l'.Tciil . I vul. li \>. KH. (.•.!. Kitlil

VIII

bic (StructUT tcx ©d^e, bie Onterpunction, bcr ©inn unb bog ©eroic^t bcr ein* ^efnen 25ortc, Ü(ttcö bieg fommt crj^ burd) bcn 9?^t?thmu^ jur voüjldnbigcn ©efs tung, wenn man bic bißbcrige 2(cccntuaticn dnbert. Sr(i bann, tücnn man überall bic gleichen ©teilen flatt bcr ungktchen betont, tritt bie Harmonie gn)ifd)cn bem bicf)tcrifc^cn ©ebanfen unb bcr rf)ntf>mifrf)en ^orm lebenbig r)eroor. IDo^ hierbei im (Jinjefnen 2ib\t»eicf)un9en oorfcmmen, wie man auc^ bei unö im ©efangc man(!)c St)(be ju betonen f)at, bie bcr ^ibi)t()mug unbetont Id^t, \t>dt)renb man umgcfe^rt anbere faQen laiTen mu^, bie bem yibntf)mu6 9emd§ 9(cid)n)of)( f)en>oria^ebcn nudrcn, ucrllel)t jld) »on fe(bj>, benn eine roQftdnbigc Songruen^ jtt)ifd)en profoi* rd)er unb pcctifd)cr ü^edamation roürbe monoton werben, ©aö urrprüng(icf)C ionocrbdltnif; wirb bicrburd) nid)t gcfiort, fonbern nur mobificirt, unb trefflid) bcs merft CLuintilian in Scjug auf bic JDccIamation unferer 5>erfe: Quod faciunt ictores comici, qui nee ita prorsus, ut nos >'uIgo loquiniur, pronuncianl, quod esset ;ine arte, nee procul tarnen a natura recedunt, quo vitio periret imitatio, sed mo- 'em communis liuius sermonis decore quodam scenico exornanl ' )

Sine anbere 5>erdnbcrung, bie man in biefer 5(ußgabc beö ^rinummuö fin^ Jen wirb, ifl bic, ba§ bie 3ibtf)ei(ung bcr cin^efnen %Ut nid)t bcibel)alten worben j>. Sföie ftd) ndmlic^ au§ ben SInmerfungen beß 3:)onatu6 jum Xcren^ ergiebt, 0 waren bereits diterc ©rammatifer über ben urfprünglid)cn Umfang berfelben in Dweifel. Sic freuten baf)cr bog ^rincip auf, ba§ man nur ta baö Snbe eincö ^(ftcß anjune^men t}Cibt, wo fdmmt(id)C auf bcr 2?übnc bcfinb(id)e ^erfonen bics "clbe rer(ie§en^), xvai woijl barin feinen ©runb Ijat, ta\^ bcr "i^ort^ang, wie e6 'd)cint, in ben 3wifd)cnaftcn nid)t gcfaüen, ober riditijicr, nid)t emporgefJicgen i|l. 3tQtt bcffen füüten in bcr gricd)ifd)cn liomöbic (i()orgcfdnge M , in bcr rc>mifrf)cn ^nflrumcntalmufif bie Seit au§'), wcld)c bcr ^Ibfc^nitt, bcn bic öanblung crl)ielt, •rfortcrte. S'a man nun aber bei bcr 2)urd)fi'ibrung bicfcr ^I"»faiimc ju einer un? ^efiimmtcn unb oft grollen ^Hn^abl von >'lftcn fam, fo fd)cint man bicfc burd) bie öorfc^rift fcc6 ^ora^, baf, jcbeö gute ©tüd fünf :^(fte I)aben mü^te ), befd)rdnft mb auf eine bcflimmte 5(n^af)l feflgcftcat ju l)aben. On 5o(gc beffcn finb aQc rtürfc unfercä 3)id)terö in fünf 2(rtc ein9ctf)cilt. Q5ei ^>(autu£i ift bic6 o^ne du^ ;cre '5d)wierigfciten gelungen, bei ^erenj nid)t mebr. 5:)ie ©rammatifer l)aben ingeflel)n müncn, baj; ber Did)ter mel)rcrc ^2nte in einen ^ufammengejogen bdtte" ),

l) I. r. II, 10, l;{. '^) |)on«l. iiil ar;;ii?n. Aii.lr ."{) Vitriiv. pracf. ;nl I. V. 4) Do

>.il I I- l'lawt I'mipI II, ■>. I(((l .'•) i-|)i:>( .1(1 l>i> IM) <>) ])niui{ pracl .iil hJuiiurli

IX

ober göns boffelbc würben fte mcincß (Jrac^tcnä f(^on bei ^(autu6 gefunbcn ^os bcn, wenn fie mc^r mö) inncrn ©runben, al§ nod) du^ern 3J?crfma(cn »erfahren rodren, benn wenn roir anberä nur ba mit Dtec^t baß ^nbc cincä 2(fteö anne^s men burfen, n?o bie ^onblung bc§ ©tücfeg einen 2ibfc^nitt cr^dU, fo wirb man nicbt nur ben Captivi unb bcm Trinummus, fonbcrn beinahe fdinrntlicfien ©tucfen unfereö ©ic^terö et)er brei aU fünf 2lftc ju geben geneigt fein.

3cl) fann biefe ©clegenbeit niefit oorübcrgc^n laffen, o^ne nocf) einige Sßortc über bie fcenifd)e 2(ugfJattung ber r6mifd)en QSü^ne t)injuiufugen, t^cilö um bog, roaö id) in meinem 93uc^ über bie oltgricc^ifc^e S3übne oon ber antifen ©cene gefagt t)abc, ju üeroottflanbigen, t^eiiä um bem <}>ublicum, we(cf)e§ unfern \>xaU tifc^en Q5erfud)cn auf biefem Selbe eine fo rege S()ei(nabmc gefd)cnft t)(it, »on bem, TOoö njir i^m üor5ufür)ren wogten, 0{ec^enfd)oft objulegen.

(56 ift ein weit verbreiteter Orrt^um, ba^ bie ontife ©cene fic^ boburt^ i>on ber mobernen unterfd)ieben f)obe, bo§ jene eine gefc^loffene ipoQe of)ne oOe per? fpectiüifd)e Sernfid)ten borgcj^eüt Ijobc, rodbrenb bie unfrige burc^ bie ^erfpecti»c einen me^r pittore^fen ßfjorofter crbdU. 2)er S3egrünber ber ©cenenmoferci bei ben Sorten, Sfgot^arc^, ein Beitgenoffe be^ 2(efd)t)log unb beß <Bo\>i)otk&, ifl jug(ei(^ ber SScgrünber ber «perfpectioe gerecfen, unb ouf ber ^rforfd^ung berfetben beruf)te o^ne 5n?eife( boS SLöefen ber Sfenogrop^ie, xocld)t yon ben SiUcn o(g ein befon* bercr^bcit ber ÜJlolerei betroc^tet würbe unb berül^mte Sf^omen oufjuweifen f)at'). SCBenn mon bober bei ber iJorilettung ontifer Xrogobien tit 2(nfd)auungg weife üon ©encüi ju ©runbe legte unb unä nid)tö o(§ einen ^ottoj^ i?orfübrtc, ber noc^ Umildnbcn bie SOBobnung bcä ^6nig§ üon Sieben ober bie beö «^crrfcberö \>on Äorintb wiebergeben foüte, fo beruht bieS, wie mir fcbcint, ouf einer 33erwcd)fes! lung. 93itruo fd)rcibt oDerbingö üor, bo§ bie ^interwonb ber Scenc nod) Un cinc§ «PaOofieä becorirt werben foüte, ober feine SDBorte (Tnb für ben Soumei|ler berechnet, nic^t für ben S)ecorotcur. (Sie bejiebn fic^ ouf jene ©efia(t, werd)e bog Xbeoter für gcwobniid) batte, wo mon ju 33o(fgoerfommrungcn unb onbern gemeinnü^igen Swecfen benu^te. ^&ier erfd)ien eg oüerbingg nid)t ongcmciTcn, bo§ man bie Äinterwonb ber ©cenc leer lie§, unb bo man i()r nid)t bog 2infc[)n cineg^cmpefg geben fonnte, fo gob man ibr, in Uebereinj^immung mit bem prdd)* tigen (Bt\){ fccg öebdubeg, boe cincö »ipoaoilcg. ÜJion mfob oud) ju bicfcm Swecf mit 93i(bfdulcn, weld)c auf ber (Scenc felbjl aufgefreat würben. 2)o^ cg

1} Viir. i,vm.'(. ad V|| r. |J.

iuin Q^chuf Kcnifcl)fr opiclc anbcre «ingcriduct \uuvfc, ift ni(()t )U bc^wciffln, unb n?a^ naiucntlid) bic Yiomöbic angebt, fo babcn \t>ir, t<\}i\\ nirf)t ju gct^cnfcn, \i>at> 'l>itruv unb ^''eQui- von bcr vSccno tcrfiibcn bcri(l)tcn, taö Bcuönif; cinc& alten 3d)riftftcüi're, tcr unö auetrucflid) mcltct, tan man eine ©tobt auf 'öor* l^üngcn db^ebiltct ^abc').

2(uf ccrfclbcn ^i.H'rn?cd)flun9 jn?ifd)en fccr ©ccnc, tric fic ild) für 9Cw6bnUd) barftcQtc, unt ^cr tccorirtcn 3(cnc, \ric fic jur viuniil}runj) bcr ^d^aufpiclo <^c, braud)t rourtc, bcruf)t and) bic lijeinuni), ba§ man in bcr .^Dintcrroonb not^rocns big brci ii^ürcn crblicfcn mü|tc, ou& bcncn, n?ic ii^öttigcr annahm, bic brci gric;; d)ifd)cn rd)aufpicler aufgetreten fein foücn. 5(ücrbingö geborten jene brci 1f)ü» ren , bic fid) in bcr ^Ti3anb bc6 von ^l>itruv vorgcfd)ricbencn -^^aüafleg bcfanbcn, jcncn brci^crfoncn, aber fic fu()rten, roic irf) an einer OteUc crroiefen ju ^aben glaube'), >l?»"en *2tntleibc^immern, unb l}atten ju ben (Eingängen ber Sccnr, mie fic ium 3d)aufpiel gebraudu rourbc, nur eine gelegentliche ^c^iebung; fic loarcn ibr teiue6n)egc& netban-nbig unb fmb in ben mci|lcn un6 erbaltenen Etüden jum il}cil gar nid)t benuijt worben. 9loc^ rocniger finb bic (5d)aufpielcr flctd barauö aufgetreten, eine IVcinung, bic fid) burd) bic QBortc bcö *poQuy felbjl wi» berlcgen Idf^t.

^Gcnn et bcmnad} fcft|lct)t, tQ\\ bic antite Scene fid) n?cber burd) iUcn ü}|angel an %Vrfpective nod) burd) ibre Unroanbclbarfcit von bcr mobernen i^ubnc untcrfd)icb, fo ifl i^rc iiig<ntbünilid)feit vielmehr barin ju fud)en, ba^ man nur ben -öintergrunb bcrfelben becorirte, \vdl)renb man bei un^ oud) ben ^nnbergrunb mit eoulincn au{>füüt. (Je genügte ben SUten, ba^ fie tenjcnigen 'ibeil ber Scene, «)eld)er bic Ußobnung ber b»inbelnben iVrfoncn unb bic ard)itettonifd)c ober lanb» fd)aftlid)e ^u&fübrung beS ibilbec barllcüte, anbeuteten: fie mad)tcn weber, wenn ein ^ain vorgefteüt werben foUte, bafc ganiiC ibeater iu einem 2Balbe, nod> um» fteütcn fic, um eine (5tabt irieberjugcben, bie ganjc Stene mit J^aufern. IVan bort baber bei ibnen nur von Mt)ei <)>eriatten fpred)en, \\Vafd)inen, auf bcnen im alten ^bcater bic ^eitencoulincn befeftigt würben, von einem Sffiege, ber unmit» tclbar vor ber ^intcrwanb auf bie löübnc führte, unb unter ber (Scene verftanb man im engeren Sinne bc6 Uluntef nur ben Jj^mtcrgrunb beti iKaumefi, fowcit

I) rji. (in-. \>-> C, IM»'. M.iir Cill.iii.l M.l. \'l |i (ilil Ciiliiiin .«itiiinmi |Hr.H<» tMit(|iH- piiriinl, iirli) III iiorm li.itn s<l ill \rli- iii |iiil|iiiu \>lritiiiil < tc '.'} U«'bcr bie

XI

bcrfclbc tnatcrifd) bccorirt war'). ^\t Unrcd)t ^abcn einige §(r(^ao(o(jen fcic ^e? riaftcn in unbeflimmter Sinjo^l angenommen «nb bi§ onä *)>rofcenium fortgeführt.

3Dieä war fcer rocfentUc^c Unterfd)icb bcr antifen «S^cene von bcr mobernen. !Dic griecf)ifrf)e Scenc ^at bogegen nod) einige d^aroftcriftifc^e Sigenfd^aften oor ber romifc^en üorau^, bic auf bie Einrichtung bcr (enteren ni(^t or)ne Einfluß geblies ben finb. ^m gricd)ifd)en ©cene gcf)6rte ndmlid) wefcntlid) bie Drdjeflra, ber Sanjpla^ für ben ß^or, ja biefcr Ort ift fogar a\& ber dttcfte unb eigentliche ©t^auplafe ber Jpanblung ju betrad)ten, neben bem ftt^ ba§ ^rofccnium nur alö ein fpdterer Sinbau erf)ebt. ©at)er rüt)rt bic ©itte, ta^ nid)t nur ber (i^or, fon« bem auc^ biejenigen fcenifd)en (5cf)aufpie(er; bic con Orten fommcn, welche auf bcr Q5ü()ne nic^t bargcftcQt finb, in bcr Ordjeftra aufjutreten pflegen, xcdd)t if)* rerfeitg bem jebegmaligcn (ifjarafter bcr <Scene gemd§, einen 9)?arft, einen cffent* liefen ^(a^ ober ctroaS bem 2(e[)nnc^cS bebeutet, ^ic r6mifcf)e ^om6bic ocrbannte ben (5()or ron ber Süt)nc unb verlegte, o^ne Steifet nac^ bem 55organge ber ©rie? d)en, bic ^anblung von bem 2)Zarft, wo bie dltcrc gricd)ifd)C Äomobie gefpiett t)attc, in eine «Strafe, bcnn it)r Bwecf rcar nid)t mc^r bic ©arftcüung beß 6ffent* lid)cn ficbenS, fonbern bic beß «PrioattebenS. ^ag ^-orum unb ber ^i^afcn, bic bciben Crtc, an bcncn bcr lcbf)Qftcfic ^>crfc^r ftattfanb, liegen bc£il)alb ju beibcn Seiten au^crl)alb bcr Q5ül;nc. 3^aburd) fiel bic Crc^cjlra von felbj! weg, unb ber Otaum, rceldjcr frul}cr bem (H)ox ju feinen ^dnjen gcbicnt l)attc, würbe je^t ju ©i^pldrjcn für bic ©cnatoren bcnu^t-).

3n ber Crc^cftra aber l)attc aud) ber Qdtar beö S^iontjfoß geflanben, beg ©ottee, bem bic fcenifd)en (Spiele au6fd)lie^li(f) angehören, unb biefcr war ju n)id)tig, al6 tQ^ man ibn bdtte aufgeben bürfen. SJTan gab if)m bal;cr feinen ^la^ auf bcr einen (Seite bc^ ^rofcenium^, wclc^eß baburd) juglcit^ einen angcs mcffencn (5d)mucf crl)ielt, unb jlcütc il)m auf bcr anbern (reite ben Sllrar ber Ojottbeit gegenüber, bcren ^eft gcrabc bur^ bie fccnif(f)cn (Spiele yer()errlid)t würbe %\ Om Truculentus bc6 riiuilus f)at l)ier bic (Statue bcr 9?cnuf' geftanben '), in ben ^cren5ianifd)en Etüden meiflentbeilS bic bcr ^pbcle, weil mcr von il)ncn an ben ludi iiioL.'^alcnsos gegeben würben. 5t)iefe (Einrichtung ijl bcr romifd)en Q5ubnc eis gcnt^umlid) unb fonntc auf bcr gried)ifcf)en nicf)t ftattl)aben, weil man in ©rie* c^cnlanb bic f(cnifd)cn Spiele ubcrl)aupt nid}t an anbern äfften gab, wie an bcs

I) (■{. villi. AiHt. f. i;}. un-a T^5 CKur?« ei? fti,» Treen^i». -) N'ilr. V. (>, '.' Suclun Auj; f. 41. .;. DuiMl, ilf Liliiilrt. 1) V, 7j.

neu Df6 I"ioni)fo^; tu "ütbcn i?efd)ab bici-< iohrlid) viermal, X»a9C9<ii ^at i»ic r»>> inifd)C MomoMc ncd) boß Jbilt» bi6 *^(poClo Vl^picuf', ti'6 ^lCH'iH\u''ttci> , UHid)it' tu gcn3cbnlid)i Sicrfcc .qric6ifd>cr otra^cu war uiib von einem Lorbeerbaum befd^at- (et ui werben pfl^dtc, tnit beruber^enommen '), ba bU ^anblung in bcn un^ er« ^alcenen 3cucfen tci> ^{autui unb ülerenj, ivelc^c fdmnu(td> Oiad)bi(bnn«)en nad) 9ried)ifd)en Criijinalen fmb, in örierf)enlanb vorbei;!.

(yriediifd) tenn aud> baß tioftum ber banbelnben 'ipcrfcncn, von bcm ci> nigc 3^ad)rid)t um fo nötbiger fein m6d)te, ai^ bic 9Ciröf)nli(^c Sl>catcrtrad)t xtxt ber treu nod) überaü jau'cfma^ig ju fein fd)eint.

^nt d)aratteri|]ifd)e Stucf ber (?rifd)ifd)en Mleibun^ ift ber "J^iantel, baß piil- limii, ein yierecfiijec lud)), weld^eß über bie linte ^c^ulter jieivorfen, mit bem linrcn %xm feft^etjalten, »^ucr über bcn .'Kücfen gelegt, unter bem red)tcn %vm burd)* gcjogen unb trieter über tcn Unten geworfen rourbc'). ^nou biefer ^rad)t, bie ber qricdMfd)cn Olaticn cigentbümlid) war*), cxi)\c\t jener Sweiji be6 ri>mifd)en SdjaufvMclere, ber fid; mit ber 9iad)bilbung öried}ifd)er Originale befd)aftij)te, bcn Otamen ber labula palliala, jum Unlerfd)ieb von ber fabula tog-aUi, \ve(d)C ro* mifc^c Sitten in römifd^em Cioflüm barjufteüen ^atte.

I)a6 ^aüium war inbeffen nid)t bic einsiiqe iUrt von 'DZanteln, bic bie Cirie^ d)en t)atten. So treplid) bie ganje i\or^H'rform baburd) bervorgeboben »lurb, "nb fo fd)on, wie fid) bic ru[)igen ii^cwcgungcn burd) bcn ^urf beffclbcn regelten, fo unbeaucm war cc> jum Saufen, ^um .'Keifen unb bei jcbcr JJ^efd)dftigung, wo mau beite '^llrmc gebraud)en woüte. X^e&balb warf man eci bei fd)neUeren ii5eweguu- gen über bie vrd)u(ter ) unb wäl)lte nameutlid) für bie :)ieifen uub ben .Wrieg bic Ciblami)6, eine lbe|Talifd)C 2rad)t'), bcrcn Sigentbümlid)reit barin belletjt, ba|i ber l^^antel über ber red)ten Sd)Ulter befe|1igt wirb, fo ba^ er nötbigenfaUf« frei beruntcrwaüen fann. Ußenn man ibn mit ber Vinten cmporbdit, fo bilbet er ei> nen Sinuc- ), ber bcm <i>aUium fremb i)l X)ie cblam>)C' erbiciten bie *ipl)eben, fobalb fic in bat- 2(ltcr traten, um .siriegßbienflc ^u tl)un, unb biefc 'irad)t ijl il)» rtr 25c.iuemlid)feit wegen fo allgemein geworben, ta^ man auf ben ial)lreid)en Slbbiltuugcn auc ber alten .Siomöbie Oliimauben im Pallium erblicft, wenn fd)ou ci' nidu ;wciKibaft iH, ba^ ^^^aUlum unb cl)laun)6 jwci wefentlid)e Stücfe ber

I) IM.n.l li.Miln.l. I, J, (;.; M.rr. IV I, IJ. •.' AiImii, \ . |.. -'15. (». ;i) .1 I ii

liini;iii ili: |i.illiu |i .'>S i'it ShIiim- I l.uii.ni. ili- iiiirr. roml i- '-*'». I'IhiiI Ciiirtil II

l. '.». ^) vi. IM.iiK r„|.i |\ I IJ Li l'l...iih..i \ , f.. l l'l.iul. I |...l ll.'J. Il> (1) l'oll VII U. ■< IMiii \\,\ :<•

XIII

gric(f)ifc^cn ©örtfrobc bildeten '), unb bo^ fclbjl jiingcrc SOTdnncr ou§ cMcn ©c? fd>(cd)tern für 9cn,>6()n(ic^ «nb bal^cim ba^ ^aQium trugen ').

5Cu§cr bcm DJiantcl ()Qtten bic @ricd)cn nod) baö itlcib, bcn (it)iton, bcr in Sufc^nitt unb 2trt bcr Sfnlcgung unfcrm groucnOcmbc cntfpricl)t, nur mit bcm Untcrfc^icbc, ^a^ man i^n ju gürten pflegte, ^k r6mifd)C 5unica ift bovon nid)t vcrfdjicben gcirefcn, wcim fd;on iid) ^(autu^ üicücid)t barin eine 5(bnjcid)ung v>on bcm ftrengcn gried)if(^cn (^o|iüm erlaubte, ba§ er feinen 'iperfoncn, roie c^ i^tint, nad) r6mifd)cr ?[ßeifc au^cr bcr tunica interior nod) eine tunica cxtcrior giebt, wc(d)c bic @ricd)en nid)t fannten^).

!Daö mifbc ^lima bcr ©riechen gemattete e^, bafi man für gcn?üt)nlid) feinen ^ut trug, rocil man an ben üffent(id)en Orten burd) (Sdulenl^aüen unb ©ebdubc anbrcr 3trt vor bcr <5onnen()i^e gefd)üfet ju fein pflegte. Um fo not^wenbigcr aber war bcr Jput auf bcr i){eife, man mod)tc fie nun ju 5u§ ober ju 5S$agcn ober ju (3d)if|e mad)en, im Kriege unb nament(id) auf bcm üanbc bei ber ^cfleU lung bcö Sirfcrä. 5ür bie meiften "Saüc fd)eint l)ier bie breitfrempigc ^yorm bcö ^ctafoö au§gereid)t ju f)oben, bic ben ^Oßanbercr, ben ivrieger unb namcntlid) bcn JKcitcr auejcic^nct. On ibr crblicft man auf 2(bbi(bungcn au^ bcr mt)tt)ifd)cn Seit ben ü)Jcrcur, bcn Drefteß, unb felbfl "jemene tritt bei <Bopi)oUi& im ^ctafoß auf, nad)bcm fie ibren JKenner \?cr(af|en tjat*)- n?ar eine tl;effanfd)e ^rad)t, bic ganj cigent(id) jur (il)(amt)ß gc()ürte. 2Iu§erbcm finbet man namcntlid) bei ^(aus tue nod) bic (5rn)d()nung ber dtolifc^en Äaufia''), bic fd)malerc Ärcmpen unb eia nen [)bi)mn Äopf gehabt ju t)aben fd)cint^}, unb \id) wo\){ fd)on jener 8d)iftcrs mül^c onndbcrt, bic man fo l)dufig alß d)arafterijlifd)e6 2lbscid)cn befe Obi)ffcuö crblicft unb bic aucb (:il)aron ju tragen pflegt.

C)leid)c ^H'rfd)iebcn^eit, \ric 5n)ifd)en ber gorm bcr Jpüte unb l^Jü^en, bcs merft man aud) bei ber Suf^bcfleibung. 3lid)t6 i^ unrid)tiger, alö lücnn mon ßie Cyried)cn ftctei m jener %n von (Sanbalen auftreten Id^t, tic auf unfrer Q5ül)nc ibrc uni>crdnbcrlid)C 1xad)t finb. SJJan finbet bei il)ncn von bcr cinfad)en Sel)le, öic nur burd) einen .^Kiemen über bcm 5u§ feftge()alten wirb, biß jum Äotburn, ^cr tat) il^cin biß an fcic Äniec umfd)lo^, bic mannigfad)|lcn ?lbiucid)ungen. gür gewo^nlid) aber trugen fie Sd)Ul)c (i>/3«öis) .), bie bengu^ bie ju einer gcwiiTen

I) Plaut. Mcnacilim. IV. ;}. •».">. J) I'l.iiil. Rlen-. V. •_>, 70. ;{) « (. Foen. V, '2, I'); "», I!». Airi|.liiii. I. I. -MO. 1) t).«l. Ct.l. ;;i:». :>) INts. I. I, 74. IMil, f;lür. IV. 1. II <■') i'crgl. tic »eil ^Oiüller, i^aiiMuch Nr 3Jid)äclisii' §. imn 2(nni. 4- aiisjcMibrfe Slbbil; ^uiiti ^er ^fftolia. T) iSuid i'^^.<'< rf, \th{. crclcs. »7. .{11. si.s ,.,|uii .s7i». I'oll. I\ llj Nil '.tl, iiniiif fic 'f(ß^T*tt.

MV

Spobt umfd>lonen ' ) unb bic §itmlid> ilarfc ScbUn qchabt haben mutzen'). \?tiM" bicfon sorcii-; bcu^'i^fc üd) bic .MomöMc. >Jr bilbftc im cnf^crcn 3innc tc^'in>ortcf ncbfl bcr iunica unb fem '^aOium bic unfcrfd>cibcnbc irodit bcr Jvrcigcbcrncn 'V 'i>rrfd>icben bicrron mar nun toe Collum bcr 3clat>cn, tbcilf, treil f6 vr<^f» lifdjcr, tbei(6 n>nl cc- drmlid^cr ivor*). ^ic Sclaoen trugen namli6 junddMt fein 'l>QÜium, fcntcrn ftau tcmn baß ivx.'«^^^« ober iiri((nfut ' ) , eine ?lrt t>on Sborol, ber, tvie »t^oüur ani^iebr, eine Scanne breit unb eine iilafter lan;^ \rar*) unb ber ibnen ebne 5n:^iife( bei bem Aortfdiafren von üaftcn unö anbern bäu^li» (^en (9erd)äfccn nutMtd) geivefen \^, irabrenb er <)egen bie Siolte oQerbinge nur geringen Sdiut flcroäbrte. ^lautufe nennt bie& 5t(eitungf ftücf fcbr *arafteri|}if(^ ein it'trilliiin " ), unb man geirabrt ee bier unb ba auf Sibbilbungcn, iric nament* lid) au ben X>arrtcUuno|cn ^u ben oem^bicn beC' lereni, bie man im codox Va- ticanus gefunben bat. Mud) bie lunica ber (Sclawn irar anberß befd>affen al& bie ber 5ri''cn ' ). 3ie unterfdiieb ücn namlid) baburd>, bap fie ben redeten ?(rm, bie red)fe 3d>ulter unb bie red>te S^ri'ü frei lie^, offenbar bec-balb, u^il biefe Seite beft Cberforpirß bauptfädUid) bei ber 5(rbcit v)cbraud)t «»urbe. 5.^on biefer ^orm befam lle ben Diamen ber ii^n-'i, unb »rirb ?on ben Cyrammatifem al6 ;^T«»F »«^«/««.x*^««, fein»irmlid)cr obiton) erflarf. 3ie bilbete bie 'irad)t ber ar* beitcnben i^^.MfSflaiTe, *lMautu6 felbfl befdueibt ue auefübriid) alft bie ber v^u>if« fer), unb wenn «JJoUur fie oorjug6\v»eife Idi vioftum ber Äomobie nennt''), fo 9cfd)iebt bieß c^ne Bn>eife( bc^balb, n>eil ber ßbor, ber ciw{> aibenifd>en i>onbuur» fern »u beftebn pflegte, barin auftrat ''^ ?lu^ bicfem (*Jrunbe liebt man aud) ipepbäflof, ben Wott ber Jpanbnierfer, in ber •t*'/«^<, unb ebenfo obaron, ben en>i* gen (5d)iffer. Cb bie (ijranimatifer nun wobl baron tbun, bie *i-f**- ol6 ein ei* genefi .S;leibung«ftüct onjugeben, ober ob nid>t vicQeicJjt blop bie red)tc breite be* (leiten be^abc^ela^Kn unb einiiegürtet rrurbe, triQ id) nid)t entfd>eiben. <)>roftifd>e ^erfud^e ma6cn mir bie Ui>tere üJlcinung n>abrfd>cinlid). 3»" Hcbr^en i|l nod> |U bemerten, ba^ ber obiton n?eber bei ben freien ncd> bei ben (5clai\n Vlermel ja baben braud)fe ^n vielen i^dUen fd)eint bie^, namentlid) bei ben (Selaren bnr(f)gängia, ni6t (lottgefunben tu t)aben'-).

I) l*oll VII. SV 'D rf. flaut Trin 11! . •-'. '.»7; '?J. 719 U.iVffr ÄU?] •»; •">'• l.pid. V, '.', IMJ. 1/ Donnl. «Ip fall.: Sfxw coiiiiri rfinirlu rxicuo ronltrifunlur piiiiprrl.i ti* antii|aar xr^l.-» %rl ijuo i xpi liilior«-» a^jinl. i) l'oll. IV . 110 fi) VII rf. rlyni. ni«K. K. V. iy,»f€00^m. 7) Ku.i. II. 7. IN. S) H.>ll. VII. 17 0) Mit K>nr. IV, 4. U. rf. lUtiod. Artiiiop. III. I i'«u..in V, l(i, J 10) |\ . Ils II) <f .\ri»l. I.ynml. CGJ 1'2) iir«}''li «^^>/««rx«A*r.

\\

t^i« grauen trugen ilmt fccß i^aüium bic >:))aUa, bic \id) \\\6)t \ovi>q{){ burd) ihre 5orm, ait nur burd) bcn 3teff unb bic Stirfcrci untcrfd)icb, webalb c6 in öricc^cnlanb öftere ooracfemmen fein mag, ba^ v^l>c(cutc ihren yinmt\ umfd)id)a ti^ benuf^ten'). ©ic iunica bcr ^rnucn war Uiiigcr ale bic ber üJianner-) unb hatte fd)on jur Seit ici> ^^(autU6 bic oerfduebcnften 'iiborten •.. ?lu^irbem fiel bcr u^cibltd)c <ibiton, ber an bcm ipolfc ncd) einmal umj)cfd)laiicn würbe, in einem Ucbcrrd)lai) über iVufl unb Otücfcn Ijerab unb bilbete jenen cigentbümli* c^en 23eflanbtt)cil ber rociblid)en Äleibung, ben man, weil er bic Sd)u(ter bebeefrc, iyrmftii, votii tv ba^ iKeib geiXMJiermafen oerbov^^cltc, h?r>tii nannte'). t)ie S-uf;* befleibung bejlanb, ba bie Sr^ucn bae Jpau^ nid)t ju \>er(affen pflegten, au^ San* tüUn).

S)ic Sclauinnen unterfd)ieben ild) in i^rcr ^rad)t ebenfo oon ben ^Jcrrinnen, roic bie Sciaoen oon ben i>erren. 3>e6f)alb fiel)! man bier ftatt ber \x)citen, fal* eigen ^aüa fleinc ÜJJdnte(d)en, ireld)e unfern »irifvMnen unb ciamaiücn g(cid)en, unb Untcrflcibcr ohne jenen Ucberfc^lag über bic Sd)ulter, faum anbcre ü(6 bie bcr 5)?anncr. (i)lcid)e 5erfd)iebenbcit uultct aud) im Äüvn>u^ unb in bcr 5-u§* beflcibung ob.

Sßaö enblicf) bic ^aartrad)t angeht, fo war feit bcr Seit 2((ejanbcr6 beß Cijrc§cn in öried)cnlanb aUgemein üblid), ba§ man fic^ bcn 2?art fd)cr, unb ba bic 3cf)aufpieler be§ y(autinifd)en 5f)eatere c\)M Ü)ZaSfen ouftraten, eine %ü^> ieid)nun9, bie i^nen crfi burd) .^Kofciue ju 'iihcil geworben ift, fo werben fie oud), bcr Sitte bcö gcw6t)nlid)en i?ebcn6 gemd§, bae \k barsuileOen hatten, hierin nac^ belieben oerfa^ren fein. 35ci ben grauen tagegen war bie Jpaartradit con gros §erer QSebeutung, benn wdf)rcnb bie anftdnbigen grauen unb nament(id) bie ü^^a« tronen ftctfe mit iufammengcbunbcnem Jpaar unb in anfprud)6(ofer (Jinfad)[)eit erfc^ienen'), ergicngen )id) bie fpetaren in aüerl)anb iiünftlid)fcitvn, unter benen aud) bic l'ocfen l)intcr ben C^ren (ilt> ihr au6fd)lie^lid)eß (Jigenthum angegeben werben'), ©anj berfelbc llnterfd)ieb gilt in S^e^ug auf ihre anberweitigc Älei* bung. I^ic Sitte ocrftattete bcn gried)ifd)en grauen von Stanbc feinen großen 2tufwanb. 3)eflü me()r aber trugen i^n bic ^petdren in 2d)mucf nnb Sierratt) icber 21rt ;ur 6d)au.

Soviel über einen ©egcnftanb, bcn id) in feinen 5pauptmomenten ni(f)t über«

I) cf. Aelimi. Var. Iiisl. VII. •_•; .f. !'l;.ut. P.,en. V, :.. I'.». .'0 i;|"<l. II. -'. .«». 4; f. «Bfcfer: ilbarifle« II. (?. :{•_>.■.. :.^ IK•^y.•ll. «■«.}«>.* l»ol!. VII. s7, I>i. Arisi. Ias. 41«». ('») rf. Plaiil. !VIil. L'lor III. I. li«;. 7} l'oll. IV, I.V{ cf Lucian biti accus M.

XVI

qcbn fU f6nncn (glaubte, i^^cn tcr 'Sarbt unt tem Stoff ^n: Mlcifcung habe id> nic^t gcfrrodicn, rpcil ircbcr Mc •o(^r^an^cIun niarf)nd)tin nod) bic erhaltenen l^lb« bilbungcn au^rcid)en, um aOgemcin gültige :Kefultatc ju geben. Om öanjen ober fann man n?c^( annebmcn, ba^ ba^ Cicftüm ber örict^cn ein fe^r oiel glanjen? berc^ unb mannigfachere^ n?ar, a(6 bie nitttc unb cint^nige fogenanntc ibeole 2rad)t in unfern flafrifcl)en J»üt)nenfrucfen '). lieber ben *5d)nitt ^abc ic^ nicf)tö qefagt, weil biefer in ber lunica ^öd)rt einfach war unb bei ben l^dnteln gar ni(^t rcrfam, benn gerabc hierin liegt ber grogc Unterfe^ieb jwif^en ontifer unb moberner coftürairung, ta% bei ung iebe§ ^iteibungejiürt fd)on eine i"'crgefd)riei bcnc ijorm t)Qt, n)dl)renb c6 biefelbc bei ben ©riechen crfl burd) bie 5lrt ber öe* roanbung erbiclr, fo ba^ bei il)nen bie ccnoentioneüe iöilbung nid)t barin bejlanb, n>eld>c Kleiber man tru.^, fcnbern roic man biefdbcn ju tragen trübte'), benn im (^runbe Id^t fid) mit geringen 3??itteln in ber gried}ifdien ©arberobc ?iae^ imf> Mcm mad)en. ©cnn wir baber einmal mit ben einfachen i^e|lanbtl)cilen beß antifen Jln^ugs freier umjugebn \?erfud)ten, al^ gcn)^l)nIic^ gcfd)iefjt, fo roür* ben rcir in ber oerfd)iebenartigrfen ä^enu&ung berfelben bem lebenbigen 95ilbc an* tife*i 23eben& unb 'iireibenG bei ^'Geitem nät)cr treten, M e6 biöber gefcftebn ift, roo roir unö nur an einige, jumal nid^t immer iUüerldffigc ^Norbilber gebalten ^ben.

SBcrIin, ben ö. ^uli 1844.

(^. Wcppcvt.

I) rf. Athen MI. .'ilJ «• -' Mli'" |' -'• ••

TRIMUMümS.

^et l^ttttu mittut*

l'crNOiiae.

Luxuria. ) inopia. ) Mefraronides, ) Callicles. )

Lysitclcs. adolcacciib PLillo, senex Ijesbonicus, udolchccD» Stasimua, dcrvutj Oharmidcs. senrx. Sycophnnt.i

^etfoncn.

Sururia, )

S^cgatonibefi, ein ©reiß. (iatticlcg, ein ÖrciS. Ö^fitcrcß, ein ^[iutgling. 5p^iltc, ein ©teiö. ßcö6cnicu8, ein :3[iingling. Stafimuc«, Scliifc fccö ßeö6cnlcu8. (i^atmifccö, ein ötciö. C5in (Zi)ccp\^aut. ©er (Zä)au^Aali M^ eine Strafe in 2ft^en.

P r o I o s; II f^.

I.ii\iirli« •'! Iiiopii«-

Liixuriii.

Ä«'<jiirrc hac nie, L'^näla, iit irinnus fiiiiiraris liiüm.

Inopin.

Sfrjunr: sed finom forc quem dioain, nrsrio.

Luxuria.

Ades, «n, illiic sunt aedcs: i iniro nunc iüni.

Nunc, no quis »rrcl voslnim, paücis in viiim .'» Dcdiiratn, si (iniilrm opcraru diirc proinillilis.

Nunc ii,nlur priniuni, quac ego i;ini, et quar illacc sifl,

Hiic quae abiit inlro, dicam, si üuinuim ndvortitis.

rriiiiiun mihi Plaiitus nomcn Liixuriac in<lidil:

Tum mi lianc t:n;ilam i-ssc miIiuI Inopiiim. 10 Sed liuc quid inlroicril inipulsu mcu,

Accipite, et dato vacivas aiircs, dum elocjunr.

Aduicsccn.s «piidam e.st, qui in liisc(* li/diilal acdihus

Is n-m pati-mam lur adiutrirc |)crdi(lil.

(Junriiam ei, (|iii nu* lilcrcl, iiil \'u\ro (•.ssc rciicm, I.') Pcdi ii\r;\m t'niilam, rpiictim ai-tatom rvi^iil.

Scd <lc arpumi-nlo nr »•vspcclrli.s labuläo.

Srnts, (pii huc vcnicul, lii rem völiis npcriinl.

Iluic nunu-n (Iracce csl Tlicsaiiro lahulae.

IMiilnno .srripsil, I'laulu.s Vtirlil barban'-: 'JO Nomrn Trimimmii fr« il. Nüni' hoc vos rojfHl,

\'[ Iit r.'it possidrrr hur nömii) fabidiun.

TiintUFnsJ N iili'lr, adrsle ciun ^il<•nli^•.

^)> r o I o d

tiu:^uria uiib 3nopta.

2ufuria.

^ic^cr! meine %oii)Ux, fcamit ^u jc^t JDcin 2Imt crfußft.

3nopia.

3{^ folge fc^on, bo(^ ju rooS Snbc, wei^ ic^ nic^t.

Suyuria.

!iritt nd()er! (Sie^l fcaß \\i ta^ ^QUß! 9^un fc^ncH hinein!

'i^ikt roifl ic^, fcamit jlc^ üliemanb irrt, auf ben rccf)tcn aßcg 5 Suc^ ctroaß f)e(fcn, rocnn 3^r »crrprecf)t, fein flitt ju fein.

Suerft oerfunb' icf) ba^er, ircr id) bin unb roer bic xvav,

T}\c fo eben fcrtgicng, n>cnn 3^r anbcrß reinen woüt.

35ag micf) betrifft, fo nannte mid) ^(autuö iJujuria;

2)?c{ner Sot^ter Ctame, rooat' er, foütc 3nopio fein. 10 ^od) 5U traö (5nb' id) if)r ^ier f)inein5U9cbn bcfat)!,

SDaS iH'rnef)mt unb Icif)et meinen äßorten ein öffnet O^r.

(5ö ifl ein iunger S^Jann, bcr in bicfem ^3aufe xvot)nt.

iDcm flanb ic^ bei, fein vdterlid) (Jrbt^eil ju i>ertf;un.

T^a if)m ;u meinem Unterhalt nun nid)tä md)X blieb, ipab' id) i^m meine ^c>d)ter gegeben, mit ber er leben fann.

So ciel bicfooni ^cc Stucfeö ^jnhah fd)cnft OI)r n^ir.

Sroei ültc Jperrn, bic bicr fommen werben, t(;un'ä 5uc^ funb.

Om Gried)ifd)cn nannte man bicö Stücf ben (B(i)a^: c6 fd;rieb'ß

<;M)i(emon, <)Mautuo f^at'g in'ß 9Iemifd)e übcrfci^t. 20 Sr nannt' C6 Irinummut^. Oe^t crfud)t er (5ud) barum,

X)Q§ 3()r baö (Stucf bei biefcm iJiamen (aifcn mögt.

Ü?lc()r fog' ic^ nid)t. üebt n)of)l! unb gebt ret^t fc^ireigfam nd)Ü

AefiiN Priiiiiii§.

Scena I.

JKap amicum ciisliir;u-e ol. in.hfiini noxiiim,

Immune est fäciniis: venim in ai-late ulil.- •-'.'» El rondiicil.ile. nam cpro aminim lioilir mpinn

ronraslii:;if.n pro roriiriK rila n<>\i;i,

Invitiis, ni mo u\ invilol, üi fariani fidrs.

Nam hie niminm HK.rhiis mores invasil bonos.

IIa plerifiuo önmos iam sunl inlermorliii. 30 Srd dum illi aeßTÖianl, inicritn mores mali,

Quasi hrrh'd irnViia, siircrcvcn' nl»«'rrum«v

Neqiic qiiidfiuiim liic vilc nunc rsl nisi mores uiiili.

Eonmi licrl iam mrssem ni.lrrr niaxumäni,

Nimioquc liir phiris paucinnun <:rali;im 35 Faciunt pars li..tniiium, (piam id, «piod pru.sii plurilms

IIa Nimiuil illiid condunbili' irraliäc:

Uuac in rebus riiüliis obstani ödiosacquc siinl

H»'moram(|uc färiiint ro\ privälar vi public»ie.

Scoim II.

4 i*llirl«'M. Tlrj|;aroni«|«-

(nllirl.'s Tarrm rorüna n«>slnim «brorari vol.i: J'» rx(.r, venrr;irr: iil nobis biirc habilalio Bona, faiisla, f.liv, rorluniilaquc cvi-niil ; Tcqur ul. ({uam priiiMitii possim, vid.Mm miorlii .n

^r(le ©ceitc.

3a, ja! fccn ^rcunb ju fcf)clrcn rocgen t»crbicittcr Sc^ulö

3(i unfcanfbürc ^iiW, tcä) n)cnn'^ jur 3^it 9cfrf)icf)t, 25 aHic^t cf)nc Deuten. (3o triü quc^ id) ^cut' meinen %nünt

%üx feine roc()(iH'rbientc (3d)U(b red)t tüd)tii) fd)md()n,

Gegen meinen SIBiflen, lod) bie 5r<^unbeepflid)t ^.''erlangt'^.

3u l^arf greift ^ronf^eit unfrc guten ©ittcn an

Unb fo iH'rfielen rcir jum großem 1t)c\{ bem lot. 30 ^q6) wd^rcnb ber 5^ranf()eit trudjcrt flctg bie fd)led)te S«J)t;

(5in geilet Unfraut fd)ie^t fie iipp'gcr nur berDor.

es ift fo rooblfeil nid)tä bei un§ alß fd)(ed)te Sud)t.

2Ber fic crnbten TOcütc, fenntc reid)c öarben mdf)n.

X)cnn aU5ufef)r sict)n mand)c iJeutc vor, bie ©unft 35 9Scn SBcnigcn J|U erftrcbcn, nie, n?a^ ÜTJehren nui^t.

(3o fiegt ber iBort()eil über tat-, iraö niu^lic^ i|l.

I^er ftcbt une cft im ^ege, mad;t unö bittre 2Jiül}'

Unb Wintert überall, im Jpaufc roic im (Staat,

Zweite 3cenc.

(^TaUideO. üJ?coatpni^c•?

(ialliclce. X)o§ T>ü mit einem Slranje unfern i'ar verficbfl! 40 5rou! t)6rft Du, vcrctjr' i()n.' bamit er unfcr 3Bc()nen (;ie> öut, l)cilfam, glüdlid), fecgenfercid; b((}üten mag, Unb ba^ er mid), fcbalt nur moglid), uen I^ir erlcft.

6

Megaronides. HIc illt^ est, senecla aclatc qui factasl puer, Olli iiilmisil in so culpam r;istiirabil('-m. i'y AguTodior höminem.

Calliclcs. Uuoia pröpe me vox somit? Meijaronides. Tili bcncvolentis, si ita es, ut ego volö; Sin aüter es, inimici alquc irali tibi.

Calliclcs. 0 amic<% säJvo mi, alfjuc aequiUis, ut vales, Mcjj^aronidi'-s ?

Mogaro nid CS. Et tu edepol sälve, raJiidcs. 30 Valcn? vüluislin?

Callicles. Valco, et väliü recliüs.

Mcgaronides. Quid agil tiia lixor? ut vali-l?

Calliclcs. riusqiiani ego volö. Mcgaronides. Hcnc licrclc ist, illiirii tibi bcnc valcrc et >ivcre.

Calliclcs. Credo hcrclc ti- gaudcrc. si (jiiid mi est niali.

iMegaronides. Omnibus auiicis, qiuid iiiilii <sl, cupio esse idi'-ni.

( nilicie.s. 5.") Eho, (ua i'ixur (piid agit?

Mrgaronides. Iminorl.'dis est. Vivit, \iclüraque est.

Calliclrs fit-ne iicrcle nuucias, lH-U3<jur 1)1 (), ul vilae (iiac >up('rbtc> siip|iclal

©a6 ift l>cr "i^ann, tiv üuö bcm örciö ein ixnabc Wörb, Der Sd)u(b ccrroirftc, bic narf) Strafe (üjlcrn i(l; 45 ^c^ rcb' i^n an. .

ÜBem öc|)6rt {)icr bicfcr (Stimme SKan^.' SDIegaronibc^. (Jincm, bcr T)ix wo^l miß, wenn !t>u bift, ivic id) wiü, SBcnn ©u anbcrä bijl, ©ein crjürntcr öc()ner unb ©ein ^einb

(iaUiclce. ©ie^ ba! guten Iüq, mein alter ^rcunb; tt>ie ge^t ee $)ir, ^Äeöaronibeß?

S^egaronibcö. 3tuc^ !Dir guten 2ag, 5rcun^ (iaUicleß. 60 «Ißaß mad)fl Du? roic gcl^t'^?

(iadicicö.

Olec^t gut, irenn fc(;on c6 bcffcr gieng 3)Zcgoronibcg. %ai> mad)t Deine 'Sxaut Sie i(l bod) \do^I?

^aüieU^.

3)Ze()r ü(6 mir lieb. 3J?egoronibcß. 2Ba()rf>aftlg! mid) freut'^, ba^ (le fo wof)! unb munter iji.

(ialHdeß. 3Bo^r^afiig! id) glaub' e^', ba§ mein Äummcr Did) erfreut.

Ü}?cgaronibe6. Das ©lücf, tat id) bcfi^e, i\)unfd)e id) meinem ^reunb

(iallicleö. 65 ^Q, l)al Deine grau, \va6 mad)t fte?

SPUgaronibeo.

Siennt ben ^ob ni(^( mei)i Sic lebt unb wirb nod) lange leben.

cialliclccj.

"löunberwoO! Die öbttcr bitf id), ba^ (ic langer lebt al6 ^ü.

8

Älegaronides. Dum quidem hercle tecum nupta sit, sane velim.

Calliclcs. Vin' conimuti-mus? tuam cgo dücam, et tu nieam? 00 Faxo haud tanlilluin dedcris verborum mihi.

Megaronidcs. Namque enim tu, credo, mi iinprudtiiti obrepseris.

Calliclcs. Nac tu herclc fiLxo tunc sciiis, quam rem egcris.

Megaronides. Habcas, ut näclu's: nola miila res optumast. Nam cgo nunc si ignütam capiam, quid agam, nesciiim.

Callicles. (j5 Edcpol, proinde üt diu vivilür, benc viviliir.

Megaronides. Sed hoc animum advöric, alquc auf er ridicularia: Nam cgo dedila üpcra huc ad tc advenio.

Callicles.

Quid venisV Megaronides. Malis le ul verbis muliis müllum obiurgitcm.

Calliclcs. Mcn"?

Megaronides. Nuni quis est hie alius praeter mc alque Ic? Callicles. 70 Nemo est.

Megaronides. Quid igitur rogilas, tene obiurgilem, Nisi tute miiii me censes diclurum riiali'. Nani si in le ae^Tnlanl arles äiilifiuae Imie, Sivc iniinuliirc vis ingrniuin niurilnis, Aul si dcmulaiil mores ingenium luiiiii, 75 Ne(]ue cos anti(iuos scrvas, asl cnptas novos.

9

'i^al wenn fic mit ©ir vcr^cirat^ct rodrc, immerhin!

Soüicrce. 0lunl rooflctt tüir töufc^cn? Climm st)U meine, ic^ I5)cinc Srnu! 60 9flic^t fo üicl SDßorte beborfö bei mir. 3c^ fc^tage ein.

ajiegarottibe^. 2raun! 0()tt' Uebcriegung u6erUflete|l 5)u mid) roo^I.

(>aüiclcß. QSicIme^rl ic^ rnod^e, ba^ ©u bcn ^anbel in»c wirft-

SDZegarottibcg. SCBflö iDu f)a|l, bcf)(i\t c§: gut ift ein lieber, ta^ man fcnnt. ^enn wenn id) ein «nbefannteS befdme wer roei^, wer wei^ '

ßaüiclcö, 65 2ic «un! wobei man lange lebt, lebt man aud) gut.

SC^egaronibcß- 3e^t aber f)<ih' ^(i)t unb gieb bic f(^lcd)ten ©pd^e auf, ^enn nid;t o()ne 2fbfid)t fam id) ju ©ir ^er.

(^alticleg.

«Baß foü'ö? 3)?egaronibcg. Um ©i(^ mit oielen Sßorten red)t tud)tig aug5Ufd)mdl}tt.

(Ealliclcß. 2J?ic^?

2)?cgaronibe§. 3ft ^ier noc^ jcmanb anberö au^er mir unb ^ir? ^allicleg. 70 Äein SD?cnfd).

SO^egaronibcö. 2Baö alfo frogft iDu nod) lang', ob ^ir galt, mü^tc bcnn fein, tQ% T>ü mcinft, ic^ wotttc mid) felber fd)mdl)n. 2)od) wenn in !Dir bie alte <5ittc ganj crfranft, 2Benn 5)u deinen Sinn mit fd)(cd)tcr 3ud)t ücrberbcn wiaft, Ober wenn bic 3ud)t ben guten Sinn in 3>ir vcrbirbt, 75 Unb ©u nid)t mcl;r ber frül^ercn anljiengft, neue fud;(l.

10

Omnibus amicis niorl)uin tu incuties graveni, L't tc vidcrc audir» que aeirroti sient.

Cnlliclcs. Oui in mcntein vcnit tibi istaec dicla diccre?

Megarunidüs. Ouia omncs bonos bonasque acciirare addcci'-l, SO Suspiciöneni cl culpam ul lib se sogrcgcnl.

falli clos. iNun (»utcsl utnimijuc iieri.

Mcgaronidcs. UuäproplcrY Callicles.

Rogas? No adniittam ciilparn. ego iiieo sum prömus pccturi: Suspicio (St in pcclore älieno silä. Nam nunc ego si te suiTi|)uissc susjticrr S5 lovi cornnam de capitc, •'• Capitoliö,

Ouod in culmine listat sumino: si id non feccris, At(jiic id tiitiii'n mihi liiltcat süspicarier, Uui tu id proliibürc nie potüs nr sus|tiarV Scd iituc ne^niti stire cüjüo, qnidijuid ('st.

Mogaronidc's. 00 Haben' tu amiciiin aut iamiliärem quempiäm, {Jw)i pectus Siipiat?

Callicles. Edcpol hai'id dicani dolö. Sunt, quos scio esse aniicos; sunt, quos suspicör; Sunt, (pionim ing«''nia atipic animos nc'ijuco noscerr, Ad amiii |)iirtem, an ad inimiri pervenänt, i)j Sed tu ex amicis ccrtis mi «s ccrlissumüs. Si quid scis mr frcissc insciti- aut im|irübe, Si id non me an lisas, tu ipse obiürgandu's.

M etf a rii nidrs.

Sein. I'^l, si alia liU( caü^a ad Ir advcni, arquom pi)blulii>

II

So impfll ©u Txxmn ^rcunben ft^rocrc Äronft)cit ein, (So ba§ flc leiben, rocnn fle'ß t)bim, wenn Hc'^ fcf)n.

dalUckg. 2Bie famen ©ir qber biefc SCBorte nur in ben ©inn?

SOlcgoronibeß. ©eil für jeben ©Uten, ^ann unb Sßeib, jlc^ iicmt, 80 ©er Seutc Slrgroo^n, fo wie ©c^ulb, üon fid) ju t()un.

(ioriiclcß. ©oß 33eibeä ifl unmöglich ju t^un.

a)Zc9aronibc§. ÜBarum 'i (^aUicIeä.

©u fragte? ©ic (Sc^ulb ju ocrmeibcn, bin ii) ipcrr ber eignen Q5ru|l; 3)cö 2?6fcn 2(r9roof)tt ober ru^t in frcmbcr 95ruft. ©cnn gefegt, ic^ ^cge »on iDir ben bofcn QScrbad)t, ©u fla^lfl 85 JDie Ärcnc beß Scug c>on feinem Jpaupt, üom Sapitol, JDaä auf bc^ Sergej Scf)citel fte^t: ©u tbatfl nic^t, 5t)ocf) id) ^ege 9Serbad;t, ta% Jt)u tl)Qtfr, weil mir'ß gefddt; 9ßie vDiöfl 2)u ocr^inbern, n?a& iö) einmal benfcn reiü? I)od) Iq^ mi^ roiffen, wqS JDu bringfi^, xoa^ ouc^ fei.

2}?egaronibeä. 90 Jpaft SDu einen 5-reunb ober einen ^scrwanbtcn, beffen iperj 5ür ©ic^ einen Äopf f)at?

Ciolliclcß. 9lun! id) iriil ganj offen fein. 3d) erfanntc fo manchen ole ^tcunb; von lUnbern glaub' id)ö nur. 9lcc^ 5lnbrc finb bo, bcren Sinn id) nid)t fenncn lernen fann; ©inb'ß meine Sreunbe, finb fie'ß nid)t, id) tr»ci^ ee nid)t. *J5 ©od) oon meinen iva()rcn Sreunben bifl fccr roat)rftc ©u. 2Bei^t ©u, rcaö id) of)nc 23cbad)t, ol)nc J)ieblid)feit getl)an, Unb tlagft mid) beffen nid)t an, fo ift ©ein bic (5d)Ulb.

^JO^cgaronibc^.

30 ift'ö; Unb wenn id) in anb'rer l'lbfid)t tarn, fo l)a)l ©u iKcd)t.

12

Ca Mi des.

Exspocto, si quid dicas.

Mcgaronidcs. Primumdum omniüm, KM) Male dictihiUir tibi voltrn in sennoniJ»iis : Turpilucri(Mi[)i(liini U' vocänt rives tui. Tum aiileni sunl älii, qui tc völlurium vocänl: Hoslisne an civis comcdis, piin ipendcre. Hacr (juoiii audio in lo dici, cgo excnicior rniser.

Callicles. lüj Est, atquc nun est, nii in manu, Mejrantnides: Ouin dicarit, nöii est: mcrilu ut ne dicaiil, id est.

Mefraronidcs. P'uitne hi(" tibi amiiiis Charmides?

Callicles.

Est, et fuit. Id ita esse ul cr«''das, rem tibi aüclorcin dabo. Nam posfquarn hie eius rem confrc'Lnt liliiis, 110 V'idclque ipsc ad [jaüpcrlatcm prutractiim esse sc, Suam(|ue filiam esse adüilani Niruimm, Simul ("ius niiilrem, suanupie uxöreiu iiiorluäm; Ouoniam bin«: ili'irust i[isus in Seleuciiini, Mihi ((»rnmendiivil vir^imm, <rnatam suärn, II. '> Kt rem suiiin nuincin, et illuiii comiplutn liliiiiii. Haec, si mi inimicus esset, endo, band crrtbrcl.

Me^f aronidi'.s. On'id tu adidesct-ntem, (juem esse cörrupbim vides, Olli tuac Miandiilus est fldei it iiduciiie, (Jiiin cum resliluisV quin ad fniurin corriifisV l'.MI Ei rei Mperani tiiire te fueriil -<in(piiinlo a(>(}uiu.s, Si qui probiorem faccre püsscs; non Uli In cumdcin tute accedcres infamiäm, Mabimcjuc ut (ius cumi Mio niiscerrs iiiulu.

Callirh S. UuiJ fcciV

13

0(^ 6ln borf) begierig, fpricf)'.

Ü}?CQaTonibce. JBo^tan! ©0 beginn irf) benn. 100 '^ie Seutc fprcc^cn in i^rcn hieben f(^(e(^t wn ©ir. ÜJJan fagt, ta§ !Du nad) rcf)n6bcm ©eroinnc (uflcrn bijl. 9lod) Sinbrc giebf^, bie fc^cUen einen ©eicr X)id). 3ic fagen, cS fei ^ir gleich, ob ©u Sfcunb, ob Scinb oerje^rft. ^enn id) bie JHeben roiber ^id) ^bxc, fo frdnft e6 mirf).

(EoUicrcg. 105 5^ (lebt cS flebt QUrf) nid)t bei mir, 3JZcgaronibe§ : Obi^ iReben ni(^t, bod) bafi ic^ fic 2ugen flrafe, wobl.

9}legaronibe§. ^CBar bi«f Gboi^tt^ibeß bcnn nic^t bcin Sreunb?

(EäHicIeg.

er ifl'ß unb n?ar'§. 3cb gebe ^ir tf)atfdd)li(^en QSemei^, bamit ^u'6 glaubfJ. 3116 ndm(id) fein Sobn ibm fein 53crm6gcn burcbgebrad)t IIO Unb er jlcb feibfl baburd) am 3?ettc((labe fal),

21(6 feine Sod)ter in^mifcben jur Jungfrau herangereift

llnb i()rc ÜJJutter, feine Srau, geflorben mar,

%li> er fclhl nad) Seleucieu nun ju geben ^iuen^ war,

QSertraute er feine !lod)ter meinen Jpdnben an,

!l>aju feine ^ab(, unb aud) jenen verlornen (3obn.

X)a6 bdtte er, benf id), vocnn i6) fein ^einb roar, nid)t getban.

507egaronibe§. 5Barum baft X^u ben jungling, ben ^u fo verborben fiebft, Obn, ber ^tincx ^lreue, I)einer Sput übergeben roar, 9lid)t gebeffert, ncd) ibn auf ben redeten ?Q3eg geführt? 120 ^a^ war'^, voat biüig IDeine Sorge mu§te fein, aßenn ^u il)n irgenb beffern tonnteft, nid)t ba^ T)u On b6fen J?eumunb 3>id), ganj fo roic Ibn, ücrfiricffi llnb roaS ibm Uebleß beiwobnt, reblid) mit ibm tbeilfl.

(ialliclee^ aöa« tbnt i(b.'

14

Mcparnnidcs.

IJuod honiü nequaiu.

Callicles. N«'tn isluc moümst.

Megaronidcs. 125 Emistin' de ädulcscente has acdis? quid tacos? l'bi nunc tute h.ibitas.

Callicles. Emi, atque arfrentuni dedi, Minas quadniginta adulescenli ipsi in nianüni.

Mt'fraronides. Dedisline urtjcnluinV

Callicles. Factum: nequc facti pijrel.

Megaronidcs.

E(l«'j)(il fidci iiduicsccnlem iniindaluiii niidäe. i:H) Dedisline hoc pätto ei giadiuni, qui se occiilerrt? Ouid secus est, aiil (|uid interesl daro te in iiiami.«, Argentum amiinli liomiMi udulescenti, aninii inipoli, Oui cxaedificiirrt suaiii incliuälain iuiiiniäm?

("aliicles. Non cgo illi argriilum rcdilercm?

ftlt'garonides.

Non redderes: l.'J.'i Nequr de illi» quid(|uaiii neque ciinTts, nequc vcnderi'S, Nee, (|iii de'lerior esset, läreres copiiim. Ineonciliiisti eum, qui ni.indalii^l libi ; Illr (|ui uiandäNÜ, eum f.\lurltii>li r\ acdibiis. lidcpol mandiiliiiri pulcrc, rl curaliiiii |irol)i'. 140 Crede huic lulr: hie iam luarn n m im lius g«sstril

(aliicles. Sul»ii,'i.s maledn li.s mc tui>, Mrnanuiides, Nov(» modu adiii, ul, quod mcai: c<)n(rcdilum>l Tacitumilüli dam, lidci < l liduciar,

15

SCBoß ein ©rf)clm tt)Ut

, 3jl nic^t meine 9ln.

SDlcgoronibcß. 125 Jpajl (Du üon bcm Jüngling ni(f)t bieg ^paue^ gefauftV i^u f(f)roci3(l? ^ieö $öuö, roo ^u roo^njl.

ßoniclce.

3c^ fauft'ß unb gab i^m felbfl boö (Selb. 5?oanjid)t"öc iMcr^ig 9}^incn gab ic^ i^m bafür.

9}?cgaronibeß, !Du gab(l if>m ba§ ©elb?

eaüiclcß. 3c^ tf)at'ö unb ic^ bereu' nic^t.

9??egoronibe§. 5urn?a^r! !t)a ifl bcr Jüngling fd)lcd)tcr Jput »ertraut. 130 öabft ^u \{m, firf) ju erwürgen, fo nic^t fclbfi baö (Schwert? 5Ba^ ift e^' anbcr^^ ober n?aö fc()(t, trenn !X>u ta^ öelb einem jungen 2}Zanne gabfi, ber v^crüebt ifi, o()nc ^aa^, 3>a§ er auf bem Oirunbfiein feiner Sd)TOdd)e weiter baut?

Caiiicleö. So burft' id) ibm fein öelb nic^t geben?

aJZegaronibcö.

©u burft'fl nic^t. 13ö 91od) burft fi T^u jemals mit ihm banbetn, wcld^er 2irt (J6 immer fei, nod) jur ^crfd)led)t'rung 9}^ittcl (eibn. <2o baft X)u ben, ber 35ir vertraut war, felbfl berurft. (So warffl Du ben, ber ibn ©ir »crtraut, au6 feinem ^au6. fürwahr! ein fd)öncr ^luftrag, fd)6ner ncc^ \?cnfübrt. 140 X^em 2}?anne mu§ man traun, er vcrftebt auf Q^ortbeil fid).

(iaKicleS. I>u bringfi burd) ®d)mdben mid) babin, 3}?egaronibe6, 3Ba6 id) an Tir nid)t tonnte, ba^ id) (Dir 5tüc6 tau, löac meiner 3(^wcigfamtcit unb Jput übergeben war,

16

Ne onunciiircm qrioiquom, neu farcrcm palum. ir» I't mihi noct*sse sil inni i<l lii>i ronrredort'.

MeKaronides. Mihi quod crcdideris, sumes, nbi posiveris.

Calliclcs. Cirt unispiii'diim tc, nc (juis iissil arbilör Noliis: et quaüso idonlidi'tii cirrumspict'.

Megaronidcs. Ausculto, si quid dicas.

Calliclts. Si laccas, kxjuär, l.'>(i Ouoniaiii jtrolV'Clus hinc est percgre Charmidös, Thc'Süunmi in liisce deiuonslrävil iiii acdibiis, Ilic in njn(hi\i (]Uodurn, scd circumspicr.

Mcij iironidcs. Nemo est

Callicles. .\iiriiiiiiiriiiii l'liilippoiirii jid tria milliii. Id solus sulum piT aniiciliarn d per (idr-in l.'»j FIcns nir ol)serrdvil suo no imäto credcn-ni,

Neu (juoiquam, unde äd curii id posscl prnnanasren'' Nunc si illo liuc sahos rcNcnil, rrddani suum sil»i. Si rpiid eo fiicril, certo illius filiac', Ouae mihi mandäla rsl, habeo, döleni undf dem, 100 Ul cam in se diimarn »(»ndiliöncnj i olldcnn.

Mf^aronides. I'ro <li miiiiiirliiles, \rrl»is paiiris quam eilt» Aliuin ft-risli nie; alius ad te vrnrnim. Sf<l iil ncrcpisli, p«Tm! pnrrn prolorpii.

Cullirlrs niinl lil)i ri;o dirainV qui ilhns sapimliain ••'i \'A mcaiii hdrhlHlcni, rl nlala oinniii

l'acne ilh- Hfna\o!» fundiUiS prssnni drdil.

MtL'ar»'iiid. ,

Uuiduni?

17

Um'^ öticmanfccn votUex funb ju tbun norf) offenbar, 145 ^o§ ic^ 2)ir ba^ Siflcö nun \x>of)l anvertrauen mu^.

^[f^cgaronibc^. 2Ba6 Du mir vertraut, ba^ bleibt ta, reo ©u'e Eingelegt.

<3ief)' Did) um! ba§ unfern j)ieben f)ier fein S^uge faufc^t. 0(^ bitte I'id), ^ab' red)t 2id)t, unb \ic\)' '^id) nod)ma(g um.

3??cgaronibcß. Od) bin bereit ju ^6ren.

Ganicleä. 2Dcnn S5u vergönn^, roeblan! löO %[& unfer (ibarmibee von I)icr in bic grembe gicng, Da jeigte er mir einen 3(^a| in bicfem feinem ipauß. ipier in einem Simmer aber id) bitte 3^id;, fie^' 2)i^ um!

3}^egaronibe6. ^ir ftnb aQein.

(5al(ic(eg. !t^er ?03ert^ breitaufcnb ^f)i(ipp8b'orö. Unb ta befc^roor er mid) unter "i^rvinen unb inögebcim, lö5 55ei unfrer greuntfd)aft, nid)t feinem (5of)n bie§ 5U vertraun, dlod) irgenb wem, von bcm'6 fein C(}r erreid)en fann. 3e^t ftcQ" id), trenn er jurütf fommt, ibm baö ©eine ju; (3tö§t it)m etroaö ju, je nun! fo bab' id) ein ^cirat()6gut %üx feine 'iiccbter, bie er mir g(eid)faü6 anvertraut, 160 ©0 ba§ id) fie if)rer roürbig unterbringen fann.

£07egaronibee. Obr gri^^cn ö6tter! ^r?it wenig Porten unb wie fc^nefl iTpafl Tiu mic^ vermanbelt! 2Bie ganj anberß fam id) ^er' ^06) bleib' nid)t6 fd)u(big. Sprieß nur immer weiter fort.

iSalliclee^. ÜBa6 foü id) XJir fagen .' £)! über bcn, ber meine 'Sreu' l(>o Unb Ocnefe Älugbeit, bic baö Mt^ fo fd)(au verbarg, T^üxö) feine ^d)wd(^e beinaf)' mit Jü^en getreten t)<it,

iKcgaronibec;. 5CBic foV

Calliclcs. Ouiu riiri diiin sum Cifo i'uios sex iVirs. Me absonle alquo inscionte, incunsullu ine«>, Aedis venälis hascc inscribit liUeris.

Megaroniilps. 170 Adesurivil mage, inliiävit ncriiis

Lupus; observävil: tluni dormilarel canes, GrcfTcm unixTsum voluil secum avorterc.

Calliclcs.

Fecissol ('depol, ni haec pracsc'nsisset canes.

Scd nunc rofTiiro hoc cijo vicissiin (o volö: 175 Quid fuit olliciuni nioum mc fäcerc, fac sciiini.

rininfi indiciiro me ei lliesaiinim aequom fuit,

Advorsuni quod mo eins obsccrävisset patcr;

An crro alium doniinum paloror fieri bisco acdibiisY

Oui cmisscl, eins essolnc cn pccuniii? ISO Emi cgomet pölius aedis, iirfrcntnm dcdi

Thesauri causa, ut salvom amico Iraderem.

Ncquo adco hasco emi mihi, ncquo lisurao moiic:

Uli rcdt-mi nirsum: a inc liro-cnlum dedi.

Haec sunt, seu rede, scu pcrvörse facta si'mt; 185 Quae «'gomcl focissc confiteör, Men^aronidcs.

En mca tibi mälcfacla; cn mram ävariliam tibi.

flascine proptür res malediciis fainas leriinl?

Megaronidos. i'iuisa. vicisti citsliiriitorcin tuiirn: ücciusli lin^iam: nihil csl, qui rcspondeiim.

Calliclüs. 100 Nuni" cgo to (|uai''Sn, ul hk; o|)ora et cönsilio iuvcs, Cuniniunicisquc hunc niecuni iniiiiu (iruviuciiim.

Megarunidcs. Polliccor öpcram.

(Calliclcs. lifj^ü ubi (Tis paiillo poslV

19

ÄQum bin irf) eine SDßoc^c lang auf bcm Sanb, 21IS er o^nc mein Sßlffcn, meinen ^Bitten unb meinen fRatf) 2)ieö J^auä für ^cbcrmann, ber'ß roitt, jum QSerfoufc fleßt.

3)?e9«ronibcö. 170 3^n »erlangte nac^ me^r noc^; gieriger fpcrrt' er bcn 0?arf)en öuf, IDer 5[BoIf. (5r gab 5((^t unb bcrwcif ber treue ^unb noc^ fc^lief, SQJar bie ganje beerbe oon ©runb ju äerjiüren rool fein ^lan.

SallicUS.

gr f)dtt'^ get^aU; wenn ic^, ber ^unb, nic^t gemerft.

^od) je^t fommt roicberum beS ^ragenä 9iei^' on micf). 175 SDßaß war nun meine Wc^t ju t^un? jeig' mir ba^ an-

SOBar'ß biflig, wenn ic^ if)m jenen verborgnen @c^a^ gejeigt

©anj gegen feineg 5>aterö SlbjTc^t, QSitt' unb 9DBort,

£)ber foüt' id) bulben, ba§ ein 2(nbrcr ^icr gebot?

Unb roer'ß gcfauft, gcf}ürte bem nic^t jcncö ©c(b? 180 ©rum fauft' ic^ lieber felbj^ unb gab tat^ ©clb

2)e§ ©c^a^eS wegen, ben id) bcm ^reunbc wo^I oerroa^rt.

Otic^t eignen 53ort^ei(ö rocgcn f)ab' id) eS gcfauft

%üx \i)n crftanb id)'ß wicbcr; foftct mid) mein öelb.

lDa§ iji c^ nun, tvag, mag rcd)t, mag'ß unrecht fein, 185 3(^ ^ier vor ^ir gejldnbig bin, 2}?cgaronibe§.

Ol lieber bie 33o^bcit! lieber bie ^abfuc^t! lieber bcn ©eij!

Serfleifc^t mic^ bicfer Scumunb wegen ücrbicntcr It^afi

9)?egaronibe6. (Sei ftiQ! ©en bofen Gabler l)a(l JDu idngft bcficgt. X)U fd)lofieil mir ben üJlunb, fo ba§ mir Stntroort fcblt.

ßallicleö. 11)0 mun bitt' ic^ ^sid) bringcnb, ba§ ^\x mit 9?atl) unb %t)(it mir f)ilff?, Unb bicfcö meines 5lmteg ^^flic^tcn mit mir t^ciljl.

3??egaronibcß. 3c^ oerfprec^c ju l)elfen.

eallideß. 5ßo ftnb' id) iDid) fpdtcrl)in!'

2-

Domi. Calliclcs.

Nuniqiiid vis'?

Mcgaronidcs.

Ciircs tuam fidcm.

Calliclcs. Fit setlulö. Megaronidcs.

Sed quid ais?

Calliclcs.

Quid vis?

Mcgaronidcs.

11)1 nunc iidulcsccns habrl?

Calliclcs.

l'J5 Posliciüum hOc rcccpit, quom ardis vcndidil.

Mc^raronidcs.

Isluc volcbam scirc. i sänc nunc uim.

Sed quid ais?

Calliclcs.

Quid?

Mcgaronidcs.

Nunc virgo m-uipo apud lo est.

Calliclcs.

luxlafiuo cam cüro cum mc;».

Mcgaronidcs.

Hcctc furis. Calliclcs.

N,.m <piid, priusquam äl>co, mc roLnl.H.ni's?

Mrguronidcs.

Viil.-.

200 Nihil c-sl pronVto sluHiüs, n.-qur sl..li<li"S, Ncrpic mcn.lnrilo.pii.iS •"M"'- »rf?^'»"'" "'■«'*' Nr.p... r.)nr.drnlil.Kiuiu.s «h'I''^' pcnurnis,

IIa «'St

21

3)?c9aronibcö.

-^flue.

Oc^ gebe.

Ü?]C9^ronibe6. grbalte T>tm %rcm.

3)2it ©orgfamfcit. 2)?C9oronibcS. 5ßo6 fonfl ncd)?

2Ba6 roiüji ^u norf) weiter? aJZcgaronibcß.

sa>o wo^nt ber Jüngling jc^t? ^adiclca. 195 JJlac^bcm er baS ^orbcr^au^ »erfoufr, im Jpinter^auö.

a)Zc9aronibc6. <Do§ war'S, wag i(^ wiffen woüte. (Sc^on gut! Oc^t fannfl ^w öel)n. SHoc^ cin^!

gaKicIeg. ^ag?

ÜJ^egaronibcß. Unb bie Jungfrau wof)nt bei Dir? Ciallicleß.

(So iftg; Oc!) ^altc fie gleid) fccr eignen 5od)ter.

^DZcgaronibcß-

Da tf)uf> Du rcd>t. (iaUicleß. 5Bia(t Du, c^' irf) gel)e, fonft etwag wiffcn ?

^r?cgaronibc^.

91ein! leb' wol^l 2rX) ^urwabr! ÜTlon fann nic^t tb6rigtcr nod) einfdtt'gcr fein, 3Rcd) aud) verlegner, von Spi^finbigteit fo voU, llnb babei mit fecfer »Stirn, ja bi& jum 3)kineib fred;,

22

Quam urbanj assldui cives, quos scurras vocänt.

Atqiio os^omet nie lideo cum illis i'ina ibidem trahö, 20.') Oui illorum vtrbis falsis äcceplor fui:

Qui oninia se siniulanl scire, ncc quidquam sciünl.

Uuod qiiisque in änimo habet, aut häbilurust, sciiinl:

Sciunt i(l, quod in aürom rrx rco-jnat' dixerit:

Sciunt qiiüd lüno fabuläla est cum love: 210 Ouae, nequc futüra, neque facta, illi sciunt tarnen.

Falson' an vero laudenl, ciilpcnt, quem vch'nt,

Non flocci fciciunl; dum illud, quod lubeal, sciiint.

ümnes morUiJes nunc hunc aibant Calliclcm

Indignum civitale hac et se vivcrc, 215 Bonis qui hunc lidulesccntem evörtissct suis.

Etro de eornm verbis famitreriitorum insciiis

rr(jsilui amicum castigälurn innnxiüm.

Quod si exquinilur usque ab slirpc aucloritas,

Unde quidque audilum dicant, nisi id appareät, 220 Fami^rcratüri res sit cum damno cl malö.

H(jc ila si fial, publica Hat buno.

Pauci sint fiixim, qui sciiinl, quod nesciiinl,

( )r(Iusi('ir('m(pif' habcant stülhluipir-nliäm.

Scena III.

LyMllcleM.

MulUis ^iulilu res in iiicö cordc \orsu; 22.~> Multum in cd^rjiaridu dub»rem indipiscor:

Ejfo nie et concoquo, rl macciü, «l dcIVlijro.

Mai,nster mihi rxenilur unimus hie csl.

Med höc non hqud, ncc satis cuirilatiimsf,

I'lnim [Kilius harum niilii »rlcm cxpclcssam, 230 llrsmi «<luli n^riindac arbitrcr (irmiörem;

Amorine an rci obsecpii polius piir sil;

l'lra in (»arle phis sil \ohiplali.s vilaf Ad aclalem a^undalrl.

2H

2((g bie fcrgfomcn Jöurgcrälcutc, bie mön Sc^wä^cr nennt.

llnb id) i'idjc mid) ooöcntö mit tcm ^acf im iircie; f)crum 205 Unb t)afc^c ihre lÜ9cnt)aftcn 'Jßortc auf;

(Sit, bic 2(ac^ 5U wiffcn fd)cincn unb wiffcn am (Jnbc nicfete.

50Ba^ man nur bcnft, cbcr bcnfwi roifl, iic wiffcn baß.

©ie roiffcn baä 5ßort, bac bcr ^onig bcr Äonigin in^ O^r gcfagt.

(Sic TOiffcn, TOae Ounc» fclbft mit Scue 0cfprod)cn bat. 210 2Böß niemals fein wirb, niemals roar, fle wiffcn"^ bod).

Ob ihr i\>b nun wabr fei ober nid)t, ob i^r Säbel trifft,

(Sie fummert cg nic^t, wenn fic nur wiffen, waß fic rooün.

(So fd^alt bcnn aOc SKelt aud) biefen (iaüicles

Unrourbij^ feiner fctbft, unmurfcig unfrer (Stabt, 215 (Da er ben jungen 5}?ann aue feinem ©ut i^ertrieb.

Oc^, ber unfunbig i^ree bcfcn l'eumuntö bin,

$ßar gleich bei ber ^anb, bem g-reunbc ungeredjt ju fc^md^n.

55erfol9tc man ber ©ingc ©eltung bi§ jum Ä:eim,

Unb trüge, irenn ber ©runb beö Jüeumunbg nic^t crfc^ien, 220 X>em ^Nerleumbcr biee rerfciente <Bd)\md) unb Säbel ein,

51>enn ba§ gefdjdbe, beffcr ftdnb ö um unfre Stabt.

€ö gdbe weniger, bie bae wiiTen, waä man nid)t wei^,

Unb i^r tberigt Sd)wa^en befdme vor ben 9}iunb ein <Sd)lo^.

dritte 8ccnc.

Ctjfitcicö.

"^c mebr id)'6 auf einmal im jnnern bebenfe, 225 "^c mehr wM)^ ber Plummer, gendbrt v^on ©ebanfen;

(56 martert mit^ Unrul)' unb 3(ngfl unb Srmubung.

'•]p?cin Äopf bier, ber lebrt mid) fo ciualocQ ©pmnafiif.

Unb bod) blcibt'6 im !Dunfeln, bat fletö nod) 23cbenfen,

•SBobin id) mid; ivcnbe; jwci 9J?ege finb offen, 230 T>od) welcher gewdbrt mir bic fid)erflc 2?urgfd)aft '

Oft'C' l'iebe, ifte aNor(l)eil? ^IGobin foü id) folgen.^

5Bo rcid)t mir öenuf;, wo Cntfngung bic ödnbc? %at^ wdbl id) fur'6 l'ebci;.'

24

De hac rt' nii haud liquet satis: ni hoc sie faciam, opinor: 23j Siniiil rem cxpulciu, iudex sim reusque ad eiim rem.

Ita füciani, ita placet mi. Oninium primuni anioris lirlis elofixiär, queniadmodum expedianl. Nunfjuam aiiuir queiiKfiiam, nisi cupiduin lioiiiinein, poslulat so in plägas Coniicere; eüs cupil, eos conseelalur ; sübdole bhmdilur, 240 Ab re cönsulit blandiloquenlulus, harpago, inendax, ciippcs a\arus; Despoliiitor, elegäns, lalebriculäniin hominum comiplor, Blandus inöps, celatun» indagator. Kiiin quum quisquam ani.if. Uuain t'xtcinplo savi sagittis percüssusl, Illicö res fonis iabiliir, liqiiilür. 245 Da mihi hüc, mel nieüm: si me amäs, audiiis.

Ibi iile cuculiis ecce: ociile mi, hat et Isluc et si ampHiis tibi eli;iiii vis dari, Dabitur: ilhi ibi pendenlem feril: iam amplius Orat, nun sat mali est, ni ampHüsl, quod bibit, 250 Ouod com(''sl, quod facit sumpluis. nox datiir,

Diicili'ir familia ii tula, veslispiei, Tnctor, aiiri cuslos, näbelHferae, sändaUgeruhie, Cantrices, cistcllatriccs, nuncü, renuncii, Pani.s ('t peni rapförcs: ij)sc, (him illis cumis oi *-'.").') Irn'ips lil anuitor

Hacc ego quum agito cum mco auimo v\ rccolo, ubi qui ogei, quam l'reti sit parvi, ä me ajiage, aimir: nun phiccs, nil Te lilor: (puimcpiiim illud dulci' ('sl, esse et biberc. Amor aniiira dal tibi, satis (piod aegro sit, fiigil furiim, 200 Fugäl tuos cugnätos, fugat ipsc sc ä suo

(diitülii: nequu cum sibi vciliiiil (bei ainiiiiiii. IMiHr inodis amur ignuniiidii>l, |irocid a(iiiibt-iidu>, abstiii<'ii(bi.s. Nam qui in aiiiorcm prarc ipila\il, peius |ienl, (juusi sa\o saiiaL Apage, sis, amor! 'l'iias res tibi liabe, amor! Mi auiicus n(; fuas ruKjuum. 265 Sunt laiiwn, <]uos niiscros uude(|uc habciis, quns tibi

Frci.sli obnoxins. Cerlum ad Inigiui appbcitc. animuiii. ipi.im<|uaui ibi auimo (iraudis (Mpilur labos.

25

JDag ifl'ß, wa§ nid)t Hör wirb, bod) fo fofl'ß vcrf«d)t fein. 235 drwüQ' iä)'^, auf einmal löcffagtcr unb 9ii(^tcr! 2Bot)(an bcnn! fo mad)' id)'^^. 3^ beginne mit bcr Siebe ©enfart, ivie ifl if)r 5>crfa()ren? 9lic oerlanöte Siebe jemals ben^bcr ibr nid)t luflcrn nabte, %UT \i)v Seit, bod) ten envünfd)t fie, ben verfolgt fie, fd)nieid)elt (iflig, 240 dlath i^m übel, niad^t i()n eitel, ftiet)lt unb lügt unb nafd)t, ifl geizig, ^lünbert if)n, fpielt bann ben <3tu|er, jiebt ben ^Beit^ling in'6 ^erberben, 2?cttclt ftetg, forfd)t nac^ i^'rborgnen ©ingcn- ©enn wenn ^Oentanb liebt, ©obalb nur ein ^u^ gleid) bem ^H'cil ibn burd)bobrt bat,

(3d)UMninu im Diu öclb unb öut, wie im Strom, rafd) baoon, 245 „Sd)enf' mir ba^I fü§er 5rc«nb, wenn ©u mid) liebff, borjl -X^u wol)l i"

Unfer greunb Äucfucf fv>rid)t: „5(ugenfternl bal nimm l;in! ^ic6 unb \va& fonfl ©u roitlfJ, ta^ id) !t^ir fd)cnfcn foQ, ©u befcmmffe." Unb er bringt fd)laggered)t. Leiter gef)t'g. Unb fie fie^t, unbegnügt, wenn fie nid)t f}at, wa^ fie trinft, 250 aBag fie i^t, waö fie vertbut. (Sine JJlad)t fd)enft fie i()m!

Unb ein iöaueftanb erfd)cint. ©enn ber mad)t Äleiber rein, ^iefe tragt ben ^dc^cr, bie Sanbalen, bie wabrt öolb unb Sd)mucf, I)ic mu§ falben, bie mu§ fingen, Q5oten bin unb Q5oten bcr, ©alj unb J^rot wirb ibm gefiol}len: er, \r>enn er nad;gicbig ifl, 'iö5 (5r liebt fid) jum QSettler.

©ebenf id)'ß ncd) einmal im Innern eranigenb Der Siebe 5>erad)tung, bann fort mit ber Siebe! Od) mag'ß nid)t: wenn fd)on c& fo füj; tbut, tat (Sd)welgcn. Siebe bringt T^ir bittern Kummer, nidUC^ al§ J)ieue, fliebt ben 9}iarft, 2^>0 SntjicH Itid) ^Nerwanbten, cntjiebt SDid; ber eignen

(Jrfenntni^: man wiü nid)t alö Srcunb iDid) begrüben. Xaufenbfad) muf; man bie Siebe fern fid) galten, gar nic^t fennen, it^enn bcr (rprung in ibre liefe bringt mcbr 3d)mad) wie bcr vom Reifen. 5ort mit CDir! bleib' fern, o l'iebe! werbe nimmer meine ^reunbin! 2G.J ?(d)! e& gicbt bod) genug, bie a^u brürffJ, bie 'X>ü qudlft,

I)ie !Du X'ir untcrwarfft. niun! woblan! brao ^u fein jlrcbt mein (^icifl, wenn'^ i^m axid) (^ropc 3}lüb' toftcn foU.

26

Sibi boni haec expelünt, rem atque honorem, fidcm 270 Gloriam ('l gratiäm nani Fioc prol)is est prcli.

Eo mihi magis lubct cimi probis potius, quam Cum improbis vivere öl vanidiccnlibüs.

Sceua IV.

Plillt«» LyMitrleH.

rhilto. Oiio illic hom») sc foräs penetral vx aedibiis/ Lysitcles. Taler, ässum, impeni, quod vis, ncque ero in mont, iicc 'i7j Latebröse me ego libs tuo conspücUi occultabo

Phillo. Feceris par tuis caeteris l'aclis, si Tuum patrem percoles. per pielätem liuim, Nolo cgö cum improbis le viris, gnatc mi, Neque in via, ncque in foro lillum sermönem e\>0(jUj 280 Novi egö liöc saecubim, moribüs quibiis sil.

Malus bomim mulum esse voll, similis lit sit mii. Tiirbanl, miscent mores: malus, rapax, avärus, invidüs: Sacnirii prodinurn, publiciitii privatum liabi-nl: liiulca göns. Ilacc ei:<> doifo: haec siiiil, (]uae excnicianl: hacc dies iioclesque Iuum liln •J^J ( anlo, ul ciivcas. ntiod iiiiiini hinid (]iiriml hinircre, liiiiliiiii lio hidiciil. Quo mamis abslineanl: catleru ra|)e, triihe, luge el lale. I.acrumas hai'-c mihi, quum vidco, eliciunl, (|iiia ego ad lioc geniis lluniiiiutii (binivi <jiiiii pritts mc ad pliiris |M'm'lra\i? tiiiin In Mores niiiioiuMi (ollaiidant: eosdem, (piüs laudanl, Intiint. 2'.MI HiKco egö te arlibiis graliiim facio, eäs

Nc cühis, neu Inum ingeniMtu iis indiuiis. Meo modo et moribiis \ivilo. (piae eg(» libi l'raciipio, ea facilo. nihil cgo islos moinr Kacctos muns tnrbidos, quibus boni He '.'li.i Dcdccoranl. Iiuec ld)i, si capi'sses inqii-ria,

Hona nnillu in Ihm pt-ctore conMdenl ronsiha

27

!Dcnn bic Sugcnb crflrebt ®ut, ^crtrau'n, SOSürbigfcir, 270 Oiu^m unb %tt\cl)n. ^it& ijl guten (3innS flctcr So^n.

?t*rum gcfdat bcffcr mir öutcr Umgang unb %xt, %l& bcr Unreblic^cn ^oß^cit unb q>ra^(mi.

S?ierte (Scenc.

?>I)ilto. «tifitclc«.

2Bot)in gieng trof)! mein <Bof)n a\x^ bcm ipaug vor bic l^ur? ßi^fitcfcg. ^ier bin icf), mein QSater, bcfiicf)f, roaö ©u wifllt; nic^t 275 5>erjug noc^ 5>erjlccfcn verbirgt ^Deinem ©tief mic^.

(Du tf)ufl roo^f, wenn !l5u fo, wie Tin fonjl bieö get^an Ü}?ic^ bcn 5>ater vercbrjl. Senn JDu mir folgfam bift, OBia icf) nicf)t, ba§ mein eofjn mit ber Unreblic^fcit Stuf bem 55eg, auf bcm 9)Zarft Umgang unb Oiebc pflegt. 280 Äenn' \d) boc^ unfrc Seit, n)c(d)er ^lrt fic jcf^t ift.

23o^beit Win ©uteä nid)t, ba^ fei ©(cid) unb ©leid). <3ic vcrbre()'n, entfieü'n bic Sitten: b&^', t)abfüd)tig, voO von Sf^eib. 9tid)tß ift t)cilig, nid)t^ gcf)6rt bem «Staat für bic raffgicr'gc .Q3rut. ©icf)'! ba^ fd)mcrit mid;), ficb'i baö qudlt mid), baß ifJSag unb Sf^ad^t mein IMcb, 285 $)id) ju bebüten. 9öa& il)rc ^panb nid)t errcid)en fann, refpectiren jlc

9tur mit ber .^anb; im Uebrigen beif;t e6: Diaub', fticbC, f!ieb' unb bleibe fliQ! ^brdncn ent(ocft mir, wenn id) fe^n mu^, ba^ id) nod) bict^öcfcbfed^t erlebt ipod) im Sllter. SÜBarum bin id) (dngfl nid)t, mo bic ?WeifJen finb? bcnn ()icr fiobt man n)ot)l bic alten (Sitten, boc^ wag man lobt, ba§ fd)dnbct man. 290 mun geh" bin! id) crlaub'6! bicfe ftunft üb' fic wo^l!

©enfc nur 3>cinen 0>cift, X)cincn (Sinn tief hinein ! Dlein! fiel)' mid;! ifcb' wie id)! Jolg' mir nad).' SGBaö id) 2)ir Gtete gefagt, ficb'-' baf^ tbu"! Wd) verlangt banad; nie^t 5D3ie Virgliil unb Unrul)' felb|1 ©utc verberben. 295 ^Ißenn bicc mein Wcbcif;, bicfcr ^Katl) 3Mr genehm i)l, ©0 wirft X)u im J^pcrjcn viel ©uice bciva()ren.

28

Lysileles. Sempcr cgo lisquc ad lianc aeUitem al) incunte lidulescentia Tuo seniNi servilüttm imperio et praüceptis, pater. Pro ingenio ego nie liberum esse ralus sum: pro imperiu tuo 300 Meum animüm tibi senitütem senire aequom censui.

Philto. Uui lionio cum änimu inde ab ineünle aetale depugnat suo. Llruin is ita esse mavelit, ul cum animus aequom censeät. All ita i)üliiis, ut pareiites cum esse et cognati velint: Si animus linminem pepulil, äclumsl: aninio servil, non sibi. 305 Sin ipse linimum pepulil, vivit, viclor viclonim clueU

Tu animum si vicisli pöüus, quam animus te, est quod gaudeas. Nimio säliust, te ita, ut opus esl, esse, (lUiiiii üt animo lubel. {Jui .iiiimiiiii vincunl, (jiiam quos animus, semper pröbiorcs cluent

Lysiteles. Islaec mihi cgo sempcr habui aetati tegumenlum ineäe, 310 Ne penetnirem me usquam, ubi esset damni cünciliabulüm. Ne noctu irem obambulätum, neu suum adimcrem altcri. Neu tibi aigriludiiu'm, pater, parerem, piir>i sedidö. Sarla !•■« I;i tun [iriU'ft'pta iixjiie babui iiu'ii modestiii,

rhillo. (.)uid exprobräs':' bene quod lecisti, tibi lecisli, non mihi. .II.') .Mihi (juiilem a«;tas acta IVriiio esl: lua istuc relFerl ma.xume. Is probus «st, quem poenitd, (juain sil probus et fmui bona«-. {)\n ipsus sibi salis placel, nee probus e.sl, ni-c frugi bonae. Henefaelii benefacüs liliis perlegilo, ne perplusinl. {Jüi ipsus se contcnmil, in co <'sl indoh-s induslriäe.

Lysiteles. 320 Ob cam rem hacc, pater. aiilunuiNi, (piia res (piacdam.sl. 'iniini vol.> Ego nie abs te «xorare.

i'hiilo. l,)uid id est? veniam diirc iaiii ueslu» Lysiteles. Adulcsceuti huic ^ euere sümmo, amico ulquc aequali nico

29

®tct& nocf) bi^ auf tiefe Stunbc bab' i6) üon frübftcr yiinbbcit an, 2Bic I>u ce wcatcft, rmc (Tu c^ oerfc^ricb(>, Untcruiürfigfcit geübt. aBa§ bcn öcijl betrifft, fo glaubt' id), ta^ ie^ frei \rar : I^ein 23efef)l 300 ^at, fo ^iclt id) cd für biüig, meinen dJcifl jum Änec^t gemacht.

SOBcr ccn frü^fler Äinbt)eit Sinfang ilricg mit feinen Süften füt)rt, (Streitcnb, ob er fo ju ^anbetn üorjiebt, wie'e fcie iL'uft if)n ^ei^t, Ober fo, wie bic (JUern; wic'ß ^Senranbte gerne fe^n; Söenn ben bie ^uft fc^logt, ifJ er in^rlcren: er bient feiner Sufl, nic^t (Td); 305 aßenn er bie iJufl fd)(Qgt, ift er gerettet; (Sieger ifi er im fdjenften 5lampf. ipaft itu bie 2ufl in :I^ir übera^unben, jlc ^id) nid)t, fo freue JJid); [Reiner 35ort^eiI ifi'S wenn !t)u fo bift, roie ©u fein foüfl, nic^t wie Du \v\ü\i. ©tetß ßült, wer bic ßuft befiegt, für bcffer ole wer i^r erlog.

StjfiteUe. 3mmer t)ab' id) meine Ougenb turd) bie 5>orfid)t mir gcfd)ÜBt, 310 ^a\i id) nirgenb n?cbin fdme, reo man (3d)abcu ne()men fann, Tafi id) md)t bei dUd)t um()er(ief, nod) boö ©eine Ocmonb nal)ni, Sflcd) bQ§ id) !Dir Plummer modjte, 3?ater, nQ[)m id) flreng in 2Ic^t. I^ad) unb 2}?auer mar für Deine 2c\)rcn meine ^o'öf^inifeit.

>^^l}ilto. aSarum rücfft Du mir ba§ oor? SBaö gefd)cbn ifi, nü^te Dir ja unb nic^t mir. 315 6ieb! mein i?eben ge^t auf bic Oleige. 903ag id) fagte, trifft nur Did). Der ift bra'.\ ttn e^ nidU fümmert, n?ie er brao unb tüd)tig war. ©er fid) felbft in fid) befpicgclt, \\i webcr tüd)tig, nod) aud) brai\ Derfc ©uttbat ftet^ mit öuttbat, benn bann regnet e^ nid)t burc^ 9lur in bem, ber fid) verad)tct, it)oI)nt bee öuten cd)ter 5rieb.

Üt)fite(e6. 320 Od) fprad) bcebalb fo, mein Tsater, roeil id) eben 2Siaen6 \rar, Did) um ctroag ^u bitten/

q>l)i(to. 5Baö benn? 6prid)! benn id) gef!atf gern. lL't)fitcleg. vüncm Oüngling cb(en ©tanbe&, meinem (ijenotien, meinem ^reunb,

30

Minus qui caülo et cogitäfe suam rem Iräclavil, pater, Bene volo ego illi facere, si tu non nevis.

Philto.

Nempe de tu6. Lysiteles. 3'25 De meö: nam quod tuiimst, meumst: onine meum est autem tuüm.

Philto. Quid is, egcliie?

Lysiteles. Egel.

Phillo. Habuilnc rem? Lysiteles.

HabuiU Philto.

0"i cam perdidit? Piiblirisnc affinis fiiit, an niariluinis negotiis? Mercaliiramne, an vemilis liahuil, i'ibi rem perdidit?

Lysiteles. Nihil Istorum.

Philto {Ju\<\ igiliir?

Lysiteles. Per comitiitem cdepol, pater. •1.30 Praetcrea allquantum animi caiisa in dcliciis disperdidil.

Phillo. Edopol höminem praediciitum fermc fämiliaritiT, Oui quidcm misrpiam per virliitein rem confn-gil alqiie cgfl. Nil morur cuiti tibi esse aniiciini cum ciiismodi \irtulibii.<.

Lysiteles. Uuia sine omni malitiu ('-st, tolcnire eins egestalem volo

l'hiito. 33."* Pc mendico male mt-nhir, (pii vi dal quod cdnl, mit bil)itt. Nam cl illud (juod dal, pcrdit, c>l illi prodit \ilam ad mi.scriam Non huc dico, (juin, quae tu vis, ego velim, et facium lubcns:

31

'^cx mit rocnig Q5orfi(^t, 55atcr, fein 55cnn5öcn nic^t gcfpart, 5Bia iä) Reifen, rocnn ^u onbcrö roiüjl.

«P^iUo.

iDa^ f)ci§t, von deinem (Betb. St^fitcreö. 325 503o^l! üiMi meinem, benn roaö ©ein ifl, ij> ja mein unb umflcfe^rt.

Olun! er barbt je|t?

fit^fitercö.

«p^irto.

(5r t)Qtte ©erb? 2t)fitcreÖ.

3o. q>^itto.

5Dßie verlor cr'ö benn? 23u§t' cr'^ ein in (Stootggefrf^often ober no^m i^m bic ©ee? %or er Kaufmann ober Sclaoen^dnbler, ba^ er fein ©clb vertrat?

Si^fiteree. 9Ud)tS ber3(eid)cn.

«Pf)i(to. SDBaß benn fonjl?

2t;fite(e^.

Surroa^r! burc^ (Jbefmut^ Qüein. 330 ^reiiid) f)at er einen X^eil öU(^ in Q^erönugungen vtrtijan,

«pr)iIto. 9flun! baß ^ei§ id) boc^ ben 2}^enfd)en freunbs unb brübcrlid) gelobt, O^n, ber nimmcrmcr)r burd) Sugenb aü' fein ©elb verlor unb borbt. Wd) betrübt'^ nid)t, wenn er 55ein 5rcunb nid)t ifl, mit Xugenben fotc^er 3lrt.

2r)fitelc6. SBtil er c^ne aUcg galf(^ i(t, l)clf' ic^ feiner IDürftiflfeit.

33ö QJci bcm 2^ctt(cr bringt*^ nid)t ©ccgen, wenn man ibm giebt, rcog er verje^rt. I>cnn, »rac' man ibm gicbt, i^crlicrt man, unb ocrbirbt i^n um fo mel)r. jd) cra>ül;ne biee uid)t, weil id) £)ir nid;t gern ju aßiUen bin,

32_

Sed ogo hoc vtTbiini quoni illi qtioidam dico, praemonsfro tibi, L'l ita lo uliunwii niisorrsciit, ne tili ;ilios niisercat.

Lysiteles. 340 Deserere flhini et deicväre in rebus üdvorsis pudet.

Phil tu. Pol pudere quam pigi-re praestat tuüdeni litteris.

Lysitcles. Edepol, (Jcüm >irtiile dicam, pater, et raaiorum t't tu;i. Bona mülta bene parta habemus, bene si amico feceris, \e pigeat fecisse: ul pütius pudcat, si ndii feccrls.

Philto. .'M.l De mai^nis divitiis si (juid deiiias, pli'is fit, an iiiini'is?

Lysiteles. Minus, pater. sed civi iiiiiiinni scis quid ciintari solet? Ouod liabes, ne liabeas: et illud, quöd nunc non habes, habeas maliini Quandoquideni nee tibi bene esse, poles pati, neque altfri.

Philto. Scio equidem istuc ita solere lieri. verum, frnale mi, 'J.'iD Is est immiinis qiiui nihil est, qui munus fiingatur suüm.

Lysiteles. Deuiii Mitute haheinus, et (jui nosinet litainur, pater. Et aliis qui coiiiitäti simus benevoientibüs.

Philto. Non edepöl tibi perne^;ire possiini (|iiid{|uam, (|uod volis, Oiioiiis eiji'.siiileiii Inlerarc \is? l0(juere aiidacler palri.

Lysiteles. .'l.').') Lesboiiico huic adtilescenti. Channidae hi'iius Hlio Hui illic iialulat.

l'liillo. Hui ((iiiK-dil, (juod fiiit, (|iit>(l tiotj fiiit? I^ysiteles. Ne opprubni, pater iniiila eveniiiiil honiini, (\\m- v(»ll, (piae nevoll.

Philto. Mentire, edupol, ifUule; atquc id nunc lacis haud consiietudine.

33

Sonbcrn, rodbrcnb i(^'§ auf jenen fogtc, beut' iä) Tiix nur ön, <Du foflft fo nid)t ST^itfcib üben, ta% ^u'6 fclber cinfl bcbarfjl.

finfitctce. 340 3^n ju ücrloffcn, ihn 5U entbleien, im im Unglucf, fd)dm' ic^ mid).

«p^ilro. 0ltttt! fi(^ fc^dmen, flingt baß bcffcr ofö fic^ gramen? QSoOei nid)t!

ßpfücIcS. IDorf) trir ^oben burc^ bcr öotter, unfrer Sinnen unb ^cinc straft, JRcicf)tf)um un§ erworben, Q5ater. ^cnn ©u fca^cr bcm ^-rcunbc f;i(f|T, ©rdme ©ic^ nic^t, C6 Qcü)an ju ()aben: fcf)dmc i£)icf), n?enn Jl^u'^ nicf;t tI)at'jT.

«P^ilto. 345 SOBenn man üon großem dliid)tf)üm fcrtnimmt, trirb e^ weniger ober me^r?

Snfitelee. ißeniger, 5>ater. SIber treibt ^u, \ra6 man fcem Unbienjlfert'gen n?ünfrf)t? 2Bae er f)at, foüt' er nid)t l)aben: »rag er nid;t hat: ;t^urfti9feit. Sßenn er roeber baß eigne ©lücf ertragen fann, nod) 2(nbern g^nnt.

qM)i(tc. ^reilic^ reei^ id), ba§ man fo ju fpred)en vflcgf, jcbod), mein (Bchn, 350 Unbienftfertig ift, wer nid;t6 tjat, maß jum :^icn[l il)n fertig mad^t.

fipfiteleS. iCurc^ ber ö6tter Äraft, mein 5?atcr, baben n^ir für unß genug Unb and) fo viet, um bem Jr^'unbc \t>of)( gcfdüig nod) ju fein.

<P()i(to. ölun! fürTOüf)r! Od) fann nidjt weigern, \va& 5^u irgenb »cn mir wiü]}. 3Beffen üJ^angel n?iaii (Du linbern? Sag'g bem T>ater frei (}eraue%

l't;fite(eg. 355 J^ier bem jungen Ücebonicufe gilt'ß, bem So^n tt& (i^armibeß, iDer t)icr neben uns irc()nt.

^hilto. 5tt>ie bem, bcr fein unb 'Jinbrcr öut v»erfd)Iang? 2t}fiteUe. <Bd)maf) i^n nidjt, mein 5?ater; riel fommt anbert^, al6 man gewollt.

<JJf)i(to. O! X;u lügfr, mein Se()n, unb t)anbclft nid)t, wie '^n ec fonfl gctf}an.

34

Nam sapiens quidem pol ipse fingit förlunam sibi. "^00 Eo nenuilta, quac ncvöll, eveniunt, nisi ficlor maliisl.

Lysileles, Mulla est öpera opus Gctürae, qui sc fictorem probüm Vilac agündae esse expelil: scd hie adniodum lululcscenfuli'isl,

Philto.

Non aotatc, venim ingrnio apiscilür sapientia. Sapicnti aölas condimenlumsl: sapiens aelati cibüsl. 365 Agcdum, clöqnere. quid darc illi nunc vis?

Lysiteics.

Nihil quidquam, paler. Tu modo ne me proliibciis acciperc, si quid del mihi.

Philto. An eo epestatem eius loleräbis, si quid ab illo accepcris?

Lysileles. Eo paler.

IMiillo. Pol CfTo islain volö me ralioncm ('doceas. Lysileles.

Licet. Sein' tu illüm quo generc gnalus sit?

Philto.

Scio, lipprime probö. Lysileles. 370 Soror illi est üdulla virgo grandis: eäm cii[»io, pal<T, Duccrc ilvorcm.

IMiillo. Sine dölc?

Lysi lelcs, Sino dole. Philto.

l'xoremnc^? Lysileles.

Ilii

35

Denn TOcr flug ift, mxb mit 9tc(})t root)! feinet ©tucfcö ©c^mibt genannt. 360 I)rum gcfc^ic^t nic^t, waä er nic^t roiQ, ift er nic^t ein fc^(ccf)ter Ocf^mibt.

«t)fitelc^. QSiel (Jrfa^rung t)cifd)t ba§ ipanbrocrf, trenn man fonjt ein guter (Schmitt 5ur baä eigne Scbcn fein wiü: biefer>f>ier ifl gar 5U jung.

«P^ilto. 3fli(^t burc^ 2((ter, burc^ ben SCBiOen wirb bic 5x{ugt)cit unS ju ^^eil. 5ür ben itfugcn if^ baß 2l(ter Sßurje: Spcifc ift er i^m. 365 X)0(i) TOo^lan! maß voiü^ Ou if)m nun t()Utt?

2t?fitclc6.

Olic^tg in ber Sßelt. JD« foflft mic^ nur nid)t oerf)inbern, onjune^mcn; »aß er giebt.

q>f)i(to. aBifljl Du feinen 3?2angel minbcrn, trenn ©u cttrae üon i()m nimmfl?

Spfitcleä. ©rabc baburc^.

^f)itto. 9lun bic 2lrt unb 3D3eife la§ mid) fe^n.

ßpfiteleß.

Sßo^Ianl aßci^t ^u, ttje((^em 33lute er entfv>ro§?

3d) tüei§ cß; gut wie eine, ßpfitelcß. 370 5r ^at eine crtrad^fne <Sd;trcfier: bicfc, 5>ater, fei mein SOßeib.

qj^ilto. O^ne Mitgift?

2t)fitele§. C)t)nc SOlitgift.

^^ilto.

Unb al6 (J^cfrau? £t)fiteleß.

<3o ijl'ß.

3*

36

Tua re salva hoc paclo ab illo inibis sümmam nrratiam: Ncque commüdius ullo päcto ei poteris ailxiliaricr.

IMiilto. Kgone indotalam le uxöreni ul paliar?

Lysiteics.

Pätiimdiimst, paler: 375 El eo päcio addideris nösirae lopidam fämam familiäe.

Phillo. Multa ego possum docia dicta, et qiiamvis fäcunde loqui: Hisloriäin veterem ahpie anliquani haec niea seneclus sustine I; Verum ego qiii'mdo te et amicitiain et graliam in noslram doniiiiii Video allicere, elsi advorsälus tibi fui, istac iiidico. 3S0 Tibi permilto, posce, di'ire,

Lysileles. Di le servassinl mihi. Sed ad istain iiddc griiliiun rimiiri.

Phillo.

(juid id est aiilcm unum? Lysileles.

Eloquär. Tille ad eum ii(b'as, liilf tonrihes, tute pöscas.

Phillo.

Eccere. Lysileles. Nimio citiiis Iransiges: firiniim omne cril, qiiod tu cgeris Graviiis eril tiiiiiii iiniiiii Mrluim ad eaiii rem, (|u;im cenlimi men.

I'hilh). 385 Eccc autem in benigniljit(; hoc repperi negnliiini. Dabiliir öpera.

Lysileles. Lepidiis vivis. hiie sunt aedes: hic habet. Lrsbonin» esl noinen : iige, rem, cura: rgo le öppcrinr domi.

37

O^nc eignen 9lQd)thcil wirj^ ^n fo bcn ör6^ten JJicnll il)m tt)un, Unb ouf (cid)trc ^iJocifc fannfl ^u i(}m jur ^ulfc nimmer fein.

qM;iIto. Unb ©u füütej^ ol;ue ^:!}litj)ift eine '^■vciü

St^fitclc«.

O! 0ieb c6 5U 375 Unb i>erlcil) auf tiefe ^Tßeifc unferm Oiufc neuen (5d)mucf.

«;^t)i(to. 5>ic( f6nnt' \d) l)icrauf erwibern, weife (3prud)C, »ofl von ©ciji; SDBo^ vor grauer Seit ()cfd)e()en, bae be\t>ar)rt mein Slltcr auf. ^od) ba 'A>vi, fo wie id) fcbc, ^anf unb öunft für unfer ipaue Su erwerben firebfi, entfd)eib' id) wibcr Eitlen mid) bat)in: 380 Oc^ erlaub' !Dir'ß, wirb unb freie.

O! bie öütter fci'n ^cin 3(^u^. $)od) nod} cinß mu^ id; 5)id) bitten.

^^i(to.

Unb bicö dm ifl? \!i)fitelcg.

QSernimm'ß: ^u mu§t 5U i(;m ge^n unb werben, um fic für mid) frein.

q>t)ilto.

Sflun fiel)! i?t)fitele£i. ll?it bcm Sprung bijl ©u am Siele. Slüeö, waß ^u tl)Ufl, ()dlt Staub, Unb ein 5Bort oon 55ciner Seite wiegt wol)l bunbert auf von mir.

<Pl;ilto. 385 9tun! (iel) ba! burd) meine öüte fanb id; fd)on für mid> ju t^un. T^c^ ii fei.

Jlnfitcleö. iWein beflcr T^ater! Jpier ifl bat ^au$, in bem er wobnt. üeßbcnicuD t)ci|t er: Olun anfr aCerf! Od) erwarte iDi(^ bei unß.

38

Scena V.

Pliilto.

Non optunia haec sunt, neqiie ego ut aequom censeö.

Verum ineliüra suni, quam quäo (ietorrunui. 390 Seil hoc unum cönsolatur me lilque animum meüm,

Ouia, qui niliil aliud, nisi quod sibi soli placet,

Consulit advorsum filiüm, nngas agil:

Miscr ex animo fit: factiiis nihilo facit.

Suac senectiili is acriüreni hieniem pariil. 395 Ouom ilJam importünam tempestätcm concicl.

Sed aperiüntur aedes, quo ibam: commodo

Ipsc cxit Lt'sbonicus cum servo foräs.

Scena VI.

lirMlionlruM. ^ilaMiniiiM. Phllto.

Lesbonicus. Minus quindecim dies sunt, quöm pro bis aedibüs Minas quadnijri/ita accepisti a Callicle. •100 Eslne hoc, quud dico, Stasime?

S tasimus.

Hiiom considcrö, Mc'ininissc vidcor Inii.

Lesbonicus. Uuid factumst c6? Stasimus. CoMicsuiii, f\iioiiuii, cxunclum, elötum in balincis I'iscalor, pislor aijslulit, laiiii, ((Xjiii, Ohl(»rcg, myropohic, aucupts. confil cito, 10.') Oiiasi si foriiiicis In obiiciiis pa|»avcn'm.

f.t'shdnicii s. Minus hcrclc in i>lis rebus srnniiliiiiisl ^^cx minis.

39

günfte 8cenc.

Daß ift fcü6 ?^cftc nid)t, ncd) ganj nad) meinem <Sin«,

iJorf) i(l e6 bcffcr, al6 roic it am fcl)(ccf)tjicn ift. 390 !Dic& Sine tr6|!et mic^ unfc f)citert mid) noc^ auf,

^Q§ ber, ttr nic^t^, aB 1)Q6, \vat> i()m aflcin gefdüt,

(Segen feinen (3of)n im Oc^ilbc fuf)rt, ju Oc^anben wirb.

(Jr mac^t \id) clcnb, t()Ut noc^ weniger a(ö nid)tS.

:3q! jlrengen 505inter iief)t er feinem 2i(tcr ju, 396 SDBcnn er ba^ ungeftümc OBetter rege mad)t.

Xicd) bae ^auß gel)! auf, wot)in ic^ gicng; jur recf)ten 3^it

tritt üe^bonicu^ felbfl mit bem ©flaoen vor bic 1l)ür.

(Bcc^ötc (Scene.

Vcdboiiicuo. 3taftmuö. "^^(jtlto.

üeebonicu^. Äoum incriel)n tage jlnb'6, feit IDu für biefeö i^aufi ■Bon öaüicleö bie vierzig 'J)Jinen befommen ^afl. 400 Dj^'f fo wie i(^ fage, Stafimu^?

(Stafimue.

Ucbcrieg ic^e rcd^t, So fe^eint c^ fo ^u fein.

l'c6bonicu6. ÜBaö ifl bamit gefdje^nf (Stafimu^. $6 ift ccrfd)maurt, vcried)t, ocrfalbt, im 5öab vertrau- Der ^ifc^cr, ber iBäder, ber 5lcifd;er, ber Siod), bcr Ö^rtncr ^at«, Der Salbenverfdufer, ber ^cgclbdnbler. ^<\& gc^t fo raft^, 405 %{t wenn I>u !f7lot)n auf einen ^hneifenbaufcn ftreuft.

i? e & b 0 n i c u o. 93ti (ijctt! ba6 ^üit fcftft in fidje Winen nid)t.

40

S t a s i ni u s. Uiiid, quod dedisti scorlisV

Lesbonicus. Ibidem una (rahö.

Stasimus.

Uuiil, (juud ego dcfraudtivi?

Lesbonicll^i. Hem, ratio maxuma t'St.

Stasimus. Non tibi illud lipparero, si sumas, potrst: 4l(J iSisi tu iininortide rcro esse äroenluin tibi. Sero, alque stülle, prius quod caülmn opurluit, rost(iuam comt'dit rem, post rätionem putät.

Lesbonicus. Ncquaquam argeiiti ratio cömparcl tamen.

Stasimus. Ratio quidem herclc apparet. lirgcnlum cl^treii. 415 Minas quadräginla accepisli a Caliicle, Et ille aedis abs te accepit mancupio.

Lesbonicus

Admo(Uiiii. Phil tu. Pol, opino, afllnis nosler aedis vendidil. Pater quom pereirre veniet, in porta est lociis, Nisi forte in v('ntreni (iliü corrcpscril.

Stasimus. 420 Trapezitae miUe drachumänun Oiympiciim, (Jiias (b; ratiüne dcbiiisli, rccbbtacV

Lesbitiiicu.s. Nempo quas spopöndi.

Stusimus. Iinmo, (jiias (b'piiiili, iii(|iiilii Ullas s|M»n^iitne nupcr lii exaclus es l'ru illo aduJescfiile, (|iicm tu esse aibas «livilciii.

41

(Stafimuö. So.' SDB06 ^u ben Jpctdrcn Qah^i

ßcßbonicue.

3ft mit bobci.

(Stafinme. Unb TOöß icf) ^a\)\'i

ßcßbonicug. 3a roo^l! tQ& mag bog 3}2eiftc fein,

Stofimuß. (56 fommt, rocnn !t)u baß ^-acit jic^jl, brum nic^t ^crouß, 410 aßenn 2)u nic^t glaubll, ta^ ©cfb bei iDir ta& ftürbc nidjt. 3u fpdt unb t\)bxiQt früher mußte baß gcfdje^n ©teüt er, ba er fein (Selb vertrau, bie JKec^nung an.

ßeäbonicuß. Unb bennoc^ fcmmt tk Otec^nung immer nid)t ^erauß.

©tafimuß ©ic JKccfjnung fommt voot){ fcI)on f)eraue, baö öelb nur nid^t. 415 ^on (ionicleä mf)mii (Du bie »ierjig 3}Zincn an, Unb 3cner na^m bae ^au6 oon (Dir ju Äauf.

Seßbonicuö.

Da rcof)!! «p^ilto. 5ürroa^r! ic^ glaube, unfer ^teunb oert^at fein ipauß. 3ßenn nun fein ^atcr jurucffommt, bleibt er oor ber 1f)üv, ©enn er bem (Sofjnc ni(l)t in bcn 2)?agen fricd^en njitt.

Stafimuö. 420 Unb taufenb olt^mpifc^e (Dracf^mcn ^at ber ^ec^ßler ja, X)ie IDu laut ^icc^nung i^m noc^ fc^ulbetcfJ, jurücf.

!?cfebonicuö. Die i(^ i^m oerfprod)en.

Stafimue. O! fag': bie ic^ i()m bcia()[t. Um bie man Did) für Dein <lNcrfprcd)cn jüngft geprcOt '$ür jenen jüngling, ben X?u für \t>o|)lf)abenb (^icltft.

42

Lcsboniciis. 4jj Faciurn.

Stasimus. Ul quidcni ilJud pcrieriU

Lesbonicus. Factum id qiioque ösl. Nain nunc cum >idi iiiisenim, et mc eius niiserikimst.

Stasimus. Miserel te aliurum, lui nee iniserct, nee pudet.

Philto. Tempus adeündi est.

Lesbonicus. Eslnc hie Phillo, qui advcnilV Is hercle est ipsus.

Stasimus. Edepol nao ego istum >elim 430 Mcum (icri servom cum suö pcculiü.

Philto.

Herum alquc stTvom jtlurimüm Phillo iubel Salvcre, Lesbonicum »t Släsimum.

Lesbonicus. Di duint Tibi, Phillo, (juaceumque oples. quid apil liliüsV

l'liillo. Bern; voll lil»i.

Lesbonicus. Kdcpol muluöm mecum facit. S tasimus. •i;{j iNefjuam illud virbuiiisl, bcue voll, nisi (|ui Ikiic I.kiI E^'O <juoqu(,' völo esse liber: ne(piid(|Uiiiii xolo. Hie posUili-t fni^i esse: ini^^as postuläl.

Phillo. Mens i:iia(u.'> iiH iid le iiiisiL, uilcr sr iiUpir \i>s Afliniltitcui ul cuncüiürcm ei uraliuin.

43

Scßbonicuö. 425 60 ift'e.

@tafimu6. S^aß ^ci^t, ta§ rcir verloren.

ßcßbonicuö.

3a! ouc^ tag. Denn jc^t fe^' idt) im Sfcnb if)n unb mid) erbarmt'^.

(Stafimuß. «Du erbarmft iDi(^ SInbrer, fü^tft für ©id) nic^t ©ram nod) <Bd)aarxi.

$g ift Seit, bQ§ ic^ gebe.

ßeßbonicuö. ■01^ ba§ nid)t q>^i(to, ber I)icr fommt? Sei ©Ott! er ijl eß.

Otofimue. O! bei ©Ott! ba% biefer f)icr 430 2^ein Sclooe rodre, wie er ifJ, mit ipouS «nb ^of.

>Pf)iIto. Den ^errn unb Sctaoen, ßeäbonicuß unb Stafimuö ^ei§t ^hilto befienö wiafornmcn.

2c^bonicu6.

q>^i(to! jcben Oßunfd) ü?iQ9 Dir ber ©btter ^ulb Qtxü&^rm. ^aß mac^t Dein (2o\)n'i

«Peilte. (Jr wifl Dir wohl

if c 6 b 0 n i c u 6. 5ürtt)abr! ba tbut er ganj roie id). «Stafimug. 435 ÖBic ab9cfd)ma(ft: (^r will Dir woijl, mnn cr'ö nidit tbut. 2iud) id) roiü frei fein, aber ber Sffiiüc ijl ^,H(bcrn(;cit, Der bier wia broü fein, aber fein aBiüc ifl :irdumerei.

gjlcin (5obu bat mid) ju Dir (icfnnbt, ta^ id) ^wifd)en (Jud) Der 5rcunbfd)aft unb a>er\vanbtfd)oft ^-i^iiibc fnüpfen fofl.

44

440 Tuam voll sorörem diicero uxorem, et mihi

Scntenliu ciuleiiist, et volo.

Lcsbonicus. Haiitl nosco tuüm: Bonis tiüs rebus meas res irrides maläs.

Phillo. Homo ego sum, hörne tu es: ita me ami'd)il luppiter, Ncque tc (Jerisurn veni, ncque dignuiii puU». 44.') Verum hoc, ut dLvi, meus ine orävil fiUüs, It tuain sorörem poscerem üxorem sibi.

Lcsbonicus. Mcarum mc rcrum novisse aöquomsl urdincm. Cum voslris nöslra non est aequa facü6. AffinitälcMi vdhis iillam quaerile.

Stasimus. 4')0 Satin' tu siinu's mcntis aiit animi tui,

Oui condiliönom hanc rcpudiös? nam iiium tibi Ferentarium esse amicum inventum inlellego.

Lesbonicus.

Abin' hinc diereclc?

Stasimus. Ire si ht.Tcle öccipiam, \eles. Lesbonicus. Nisi quid me aliud vis, i'liillo, respondi tibi.

I'hilto. 45.') Bcnigniörem, Lesbonicc, te mihi,

Ouain nunc cxpi-rior esse, cönlido fore: Nam et slultc fäcerc, et stulte fiibulnrif-r, rinitiKpic. L('sb(mirr, in ;ii-late haud liimüm.sl.

Stasimus.

Verum hcrcle hie dicit.

Lesbonieiis Orulimi eu<' cllndiani lil'i lOü Si scrbuiii addidens.

45

-WO Cr »ifl ^cinc <Bä)Voc^tr jur ©ottin f)abcn, unb aud) id) QJitt feiner 9}^einun9 unb roifl^.

Sef'bonicue.

3c^ fennc '^id) n\d)t mtf)X. ^u üerladjft, felbfi glürflic^, mcincß (^Iucfc§ iibetn Stanb.

3rf) bin ein 9)]enfc^, Du bij^ ef^ aucf): beim 'Jupiter! Diic^t Di(^ ju i^cr(Qcf)cn fam icf), necft bicit id) !t)ic^ beffcn roert^. 446 I»od) ba£i, traö id) fagtc, n?ar tie ^ittc meinet (3of>n§; Da^ i{^ für ibn um Deine (3d)n)eflcr werben fofl.

Segbonicuß. ifi bidig, ba^ id) fcfber tvei^, n?ie'^ mit mir flebt. a)?it Surem Stnbang i|l ber unfrc nimmer ölcic^. (3ud)t £u(^ 53ern?anbtf(^aft, tro 3br fonjl woüt, önbcrö ouf.

Otafimug. 450 QSift Du bei Sinnen ober nur 9cfd)eibt im Äopf, Un^ fto§t bie6 ^^inerbicten von Dir? biefer ba 3ll, n?ic id) \d)(, fd)on ein ^reunb, ber ctroag bringt.

l'e^bonicue. •iÜZacbft Du, ba^ Du fortfommft?

Otafimuß.

aßenn id) gienge, Du ocrbbtfl'ö. ?c6benicuß. 5ßcnn Du fcnft nickte roiQft, ^\)\lto, 5Intit>crt gab ic^ Dir.

^bifto. 4.35 Od) iroeific, Üe^bcnicue, nid)t, ba§ Du bereinfl •iKir freunblic^er begegncf^, üI^ Du'ß je^o t^at'j^. Denn tb^rigt i)icben nid)t nUein, oud) tbbrigt %i)un, Dieö 33eibe6, l'eßbcnicu^, ift jur 3eit nid)t gut.

Stafimuö. 93ci ©Ott! er fprid)t febr ivabr.

ifeßbenicuß. Die üflugen folget Dir'ß MA) ^Benn Du ein ^Wert fprid)ft.

40

Stasimiis. Herclc: quin dicam tarnen. Nam sie si nön licebit, lüscus dixerö.

Philto. IIa tu nunc dicis, non esse aequiparabilcs Vostras cum noslris factiünes atquc opes?

Lesbonicus.

Dico.

Philto. Quid nunc? si in aedem ad coenam vcneris, 465 Atque ibi opulentus tibi par forte ut veneril, Apposita coena sit, popiüärem quam voeänt, Si illi congcstac sint cpulac a clienlibiis, Si quid tibi phiccat, quod illi cöngeslum siet, Edisnc, an incocnalus cum opulente accubes?

Lesbonicus. 470 Edim, nisi si ille vetet.

Stasi mus. At pol, ego, etsi vetet, Edim, atque ambabus maus expletis vorcm: Et quod illi pläceat, pracripiäin polissumüm: Ncquu Uli concrdam (iui(l(iuain de vita meii. Verccundüri neminem apüd mensam decet, 475 Nam ibi de divinis atque humänis cernitiir.

Philto.

Hern fabuläre.

S t a s i m u s. Non tibi dicam dolo: Dccedam ego illi de viii, de scmitä, De lionore pöpuli: verum quod äd vcnlrem allincl, Non hcnle hoc longc, nisi nie pügnis vicerit. 480 Coena li:ir annmiii est sine sacris hereditäs.

Philto. Scmpcr In hoc fäcito, Lesbonice, cogiles, Id opliimimi fssc, lule iiti sis optumiis:

47

©tofimuö.

€i! bei ©Ott! id) fprcd^c tocf). llnb wenn ^u'ß fe ücrn3ct)rj>, fprc(^' id^ m Jpdffte blinb.

q>^iIto, 5>a§ olfo ift ©eine Ü)?einun9, i^erglic^e jTc^ euer 5lnt)on9, Sure 3)Jittcl mit bcn unfern nic^t?

Scßbonicue. (3o ijl'ö.

«P^ilto. SBic nun, wenn ^n jum 3}?af)l gelabcn rodrjl, 465 Unb bort ein 9?ei(^er, ganj wie S)u, burd) Sufaü tarn, Sßenn nun ein Sffcn, wie man fagt, für'^ 3Solf beginnt, Unb wenn von bem, trag bie (ilienten i^m 9cbrad)t, S'ir etmag gefiele, bog gteid^wo^t für i^n befiimmt, Sßurb'ft ©u effen, ober fafiejl ©u jur ©eitc i^m?

fieebonicu^. 470 Od) d§C/ njcnn er'ö nic^t oerbot.

(Stafimuß.

Unb ic^, trenn er'S QScrbot unb fc^ldnge, beibe 95acfen vottgcflopft, Unb WQ§ i^m gefiele, ri^ i^ ibm am crimen fort, Unb gennt' i^m ni(^t§, von Slüem, \va& ia 2cbcn bringt. Q5ci Xifd)c fd)n?inbet jebc Sc^cu unb jebe ©d)aam, 475 (Denn bort gilt eS ber ©6tter unb ber 3??enf(^en JRct^t.

<pf)ilto. <3pri(^ Don ber (Sac^e.

(3tafimu6. allein! id) fag' o^nc ^e^l: jd) roifl i^m roeid^cn, roo er ge^t, auf Schritt unb 5ritt, 5CBo ibn baS 9Solf el)rt, aber \t>aö ben Q5auc^ betrifft, 2)a fcmmt er fd)ön an, wenn er nic^t im Sauj^fampf fiegt. 480 Q5ci bicfer lt)curung ift'^ eine erbfd)aft unoerfürjt.

^l)ilto. Stete, :i?cebonicu6, la^ bicß ©ein öebanfe fein, fei am bcflen, wenn ©u felbfl ber be(lc bift;

48

Si id neqiicas, siUtcm »it optumls sis proxiinu'is.

Nunc conditiöncm hanc, quam ego fcro, öt quam abs to pclu, 485 Dare atque accipero, Lesbonice, te volö.

Di divites sunt, deos decent opulenliiie

Et factioncs. verum nös huniunculi

SaliUum animäi, quam quom extemplo amisimiis,

Aequo mcndicus atque ille opulentissumüs 490 Censetur censu ad Acherüntem mortuüs.

Stasimus. Mirum, ni tu iUuc tecum divitias feräs; Ubi mortuüs sis, ita sis, iit nomcn cluet.

Philto. Nunc ut sciäs hie factiones atque opes Non esse, nequc nos tuam neglegcre graliam, 495 Sino dote pösco tuam sorürcm filiö.

Quae res bene vortat, habeon' päclam? quid laces?

Stasimus. Pro di immortälcs, conditionem quoiusmodi.

Philto. Quin fabulärc: di bcnc vörtant: spondeü.

Stasimus. Ehcu, ubi usus nil erat diclo, spondeö, 500 Dicebat: nunc hie, (pium opus est, nön quit dicere.

Lcsbonicus. Quom affiniti'ito vostra me ärbitramini Di^rnum, habeo vübis, Philto, mägnam ^atiiim, Sed elsi hercle griivilcr cecidi stiillilia meä, Philto, est ager sub urbc hie; nöbis, cum dabo 505 Dotcm soröri: iiain is de stüllitia meii Solus supcriit praet(!r vilam rdicuiis.

Philto. Prorccto dötem nil moror.

I.esbonirus. Certunisl darc.

49

•C^ft bicä unmccilirf), tafi iDu fcen 5öe|len naf)e fte^ft. T^ic& 'Jfncrbictcn, bof' id) brinc^c unb JT^ir (^ct(}an,

485 3d) wiQ, i!c&bcnicu5, baj^ !t>u annimmfi unb aerod^rfl.

iKcid) finb bic ©ettcr, Siufmonb ftcibct fic QÜein '"'" >^nmol>n Unb großer ^(nbang, bod) wir Si)?enfd)en finb ju ffcin: Sin ÄorndH'n <2cck, faum bo§ wir tS aucigcbaud^r, ©0 gilt ber Q3cttlcr, unb mit it)m ber rcid^jlc 9??ann,

490 3n jener ©cfta^ung an bcm Sicheren für - tobt.

©tofimu^. So fcMtc nod), ta^ ^n ben Otcid)t^um mit !t^ir ndlmift; '^"' '""• '"' Oleini irenn ©u tobt bift, fei gans, wa§ ba6 50Bort bcfagt.

q)t)ilto. JDo^ iCu nun wiffejl, tafi ^icr 2inl)an9 nid)t unb öe(b Sur (3prad)e fommt, nod) ba^ wir !t)cine öunft iH'rfd)mdf)n, 495 3d) wiü o^nc WtQiU ©eine (3d)ivcfter für meinen <Bohn.

2)ie Ojötter fegnen'ß! Soü gelten? C^iun! !t)u fd^wcigft?

Stafimuö. O^f Öfo§en ©öttcri SEcld) ein Slnerbicteu biee-'

«)>[)ilto. 9Bqö fprid)|l Du nid)t: „bie ©6ttcr fegnen'ö! t^icr mein SOBortl"?

Stafimuß. C roet)! n)o biee nid)t nüijcn fonnte, bicö „mein ?IBovt!" 500 !t)o fügt er'ö, je^t, roo unö 9fioi^ tl)Ut, fonn er'6 nid)t.

iJe^bonicuö. .i>i..;il. ».hui. .mi. SCBcnn 3br micb 5urcr 'lHTaianbtrd)aft unb ©cnofTenf(^aft 5ür VDÜrbig l)altet, ^M}iltc, trei^ id) i5ud) großen 5>anf: Doc^ wenn id) aud) für meine "J^orbeit fd)wer gebüßt, So t)ab' id) tod) ncd) ein förunbflürf bier üor ber (Stobt; baß foö 505 Der ©d)n?efter 2}?it9ift fein. Düi> iO'^, waf^ mir aOcin Durd) meine lt)or^eit auf;cr bcm i'eben übrig blieb

^bilto. ?DBQt>rl)Qf tig ! mid) tümmert bic ü)?itgift nid)t.

« e 6 b 0 n i c u e^

2lebod) id) \v\ü'^.

4

Stasiinus. Nostramne vis nutricem, quae iios odiic-.it, Abaliensire a nobis? cäve sis feceris. 510 Quid edemiis nösmet poslea?

Lesbonicus. Etiam tu laccsV Tibi effO raliünem reddam?

Stasinius. Pläne periinuis, Nisi qiüd cgo comminiscor. IMiilto, Ic volö.

Pbilto. Si quid vis, Släsimo,

S t a s i in u s. Huc concedc äliquanluni. Philto.

Lirrt. Slasiriius. Arcano tibi r^o boc diro, nc ille ex Ic sciiit, 515 Ncvc alius (juisquam.

Pbillo. Credo audaclt-r, (juid Uibil. Slusiiiius. Per deos at(|UL' bömines dico, ne lu illunc agrüm Tuuin siris iimquaru licri, neque g^nali lui. Ki rri artjumcnUini diciim.

i'hillo. Audiro edcpol lubcl. Stasinius. I'rimum omnimn, öliiii Icrr;« (luöni proscindilür, friO In (jniiilo (pi<'M|iie suico inoriiuilin- boNcs.

I'lullo. Apnpr.

Slasirnus. Acbcnnilis (»sliuiii in noslrn esl ajfT'»- Tum vinum, prinsipiam «ocliimsl, pcnilri pulitiüiii.

51

©tafimuß.

50BJC"? unfrc 5(mmc, ^err, tic un& 6i^^cr ernährt,

9Bia)l 2)u un^ cntfrcmben? Orf) bitte '^id), o! t^u' öaß nic^t

510 3Bq6 foücn wir benn fpdtcr cff«n?

ßeäbonicug.

«Ij^ ©u fliU?

iDir foü id) wo^l ned) Otcbc itet)n?

(Stöfimu^.

SDBir finb bo^in,

9Bcnn ic^ jc^t nichts crjinbc. ^^ilto! auf ein 5ß5ort!

q>r)i(to.

SBaö roiüft 2)u, Stafimue?

©tafimuö.

■Sritt ein wenig ^cr.

q>t)iIto.

5ßo^ton!

(Stofimug.

Oc^ fjg' ^ir'^ ganj 9cf)eim, bamit bcr'ß nid)t cxfa\)xt,

515 Utorf) fcnjlcn Oewanb.

«P^irto.

Vertrau' nur, waö SDu wiöfl, mir on.

(3 tQ f im u§.

S3ct ®6ttcrn unb bei 2)?enf(l)en i^crbief ic^ IDir, ba§ Jt^u

3ene§ örunbftücf roebcr 5)ir crmirbji nod) ^Deinem ©o^n.

f>bx' meine örünbe.

«)>bi(to.

0Ba()rlirf)! mid) verlangt bonoc^.

Otafimu^.

Suerft, fcbalb man nur bcn ^flug in bie Srbc (Iccff,

520 6o jicbt fein Od)^ mehr a(ö fünf 5urd)cn unb er fdüt.

«)M)ilto.

SJiQd)' fort!

Stofimue.

©ie ^f)ur jum 5Id)ercn liegt in unferm üanb.

Unb bann ber Sein, bor irirb, nod) c{)' er reift, fd^on faul.

4*.

52

Lesbonicus.

Consiiadet liömini. credo : etsi scelestus öst, At Uli inßdelis non est.

Slasinius. Audi caetera. 525 Post id, fnimrnti qiiom alibi mossis niaxuma est,

Tribiis lanlis illi minus redit, quam obseveris. 'lo") li*!:*

Philto. Hern, istic oportet obseri mores malös, Si in obscrendo possinl interfieri. m'

Stasimas. Neque umquatn quisquam est, quoius ille ao-er fuil. 530 Quin pessume ei res vorleril. Ouonim fuit, Alii exsuliiluni abieninl, älii cmorliii, Alii se siispendcre. on, niinc bic, quoius esl, Ul ad incilas redaclns.

IMiilto. Apafje a me istuni atrnini. Slasinius. Magis apage dicas, si onmia li nie audiveris. 535 Nam ful^rilae sunt altemao arbores. Anf,nna niöriunlur sut'-s hio accrrunK'. Ovcs scabräe sunt, tain ^rjabrac, rn, quam baec est nianiis Tum autem Syrörum, genus quod iiatientissumiimst H(jtninun), nemo ('xslal, rpii ilti sex mensis vixcrit: 540 IIa cuiicli sülsliliali nnirbu d('(i(b'iiif.

l'liilUi. Credo ego islur, Shisime, ila esse: sed Campas gcniis Mnllo Syrönmi iarn atiti(bl palicnli;i. Sed isl(-' est ai,M;r prol'eclo, nl le aiidivi loqui, Malus in (picm üiimis publice inilli decel. 545 Sicul forhinalonmi mf'-morant insuhis,

Quo ciiiM li, ipii ii('l;ilciii cncriinl caslo suäm, Convcniiml. citnlra isloc delnidi malolicös Afipioni \i(Ii'lnr, (|ui quidcin islins sil rjiodi.

53

(Jr über^cucit ibn, qlaub' id); ift er aud) ein 'Sci)alf, 3o i|l er bcd) nid)t untreu

OtafimuiEi. 3(ber gieb weiter Sid)t. 525 0lüd)^er, irenn anbenreitig gro^c Srnbte i(l,

(So bringt breimal ireniger, al6 man außgefd't.

'3c nun' ee fd)eint, bort mu^te man fd)led)te Sitten fdn, 5ßcnn fie in ber 5urd)c beim 3den felbfl jU (^runbe geljn.

3tafimuö. Unb bann giebt'ß deinen, bem bicö ©runbj'lücf je gebort,

530 ©cm'^ nid)t gan^ fd)(ed)t gegangen wäre. 5ß>emö aud) war, ^k einen jlnb von l)ier ocrbannt, bic 5(nbern tobt, iJlod) SInbre f)aben fid) aufget)angen Oicl)' nur bcn, 2Bic er fc^ad)matt ift.

«P^ilto. 5ort mit S^cinem örunbftucf, fort! •Stafimue. $)u fogft noc^ 6ftcr „fort!" wenn 5>u Slüce crft gebort.

535 (Denn oon bem 23(i^ getroffen ifJ bort ^aum um ä^aum. (t)ic ®d)n)einc ftcrben an ber Sördunc fd)mdblid) l)in. Unb rdubig finb bic 3d)aafe, fiel;'! glatt wie biefe .<panb. llnb bonn bic (Sorcr, bic bcnn bod) 5vcrnmenfd)en finb, ^a gicbt e^ deinen, ber fed)ö SD^onat nur ertrug,

Ö40 Sic würben toü oom Sonnenflic^ unb fielen um.

^l)ilto. Od) glaub* :r^ir '^lüee, Stafimuß, bod) (iampancr fmb Um 'ißiclce ()drter al6 bie fi}rifd)en Sclaoen fmb Dod) ba6 ift wol)l ein l'anb, fo wie id) ieijt oernal)m, On bae ber Staat bie Ucbcltl)ater fd)icfen mag.

545 2Bic man x>on ber ©celgen unfein fprid)t, wo Mc t'n\\\, tJie l)ier if)r i?ebcn in frommer 3ud)t l)inaueigefü()rt, Sufammcnfommcn. Öegent()eil6 crfd)ien' tt> red)t, Die llcbcltt)dter bal)in ^u fdjiden, wer fo lebt.

54

Stasimus. Hospitiumsl cälamitatis. quid verbis opüst? 550 Ouamvis maläm rem quaeras, illic reperiäs.

Philto. At tu hercle et illi et alibi

Stasimus. Cäve sis dixeris Me tibi dixisse hoc.

Philto. Dixisti ärcano satis.

Stasimus. Oum hie quidem eüpit illum al) sc abi'dienarier, Siquidem repcrire possit, quöius os sublinät.

Philto. 555 Maus quidem hercle nümquam fiet.

Stasimus.

Si sapies (juidem. Lepide hercle de agro ego hunc senem delerrui: Nam qui vivämus, nihil est, si illum amiscrit.

Philto.

Rcdeo jkI te, L»;.sbonice.

Los 1)0 nie US. Die sodos mihi, Quid hie locütusl tecum?

i'hilto. Uiiid ccnses? homo ("sl: 560 Volt fieri Über: verum, quod det, non habet.

Lesbonicus. Et ego esse locuples, verum ni-quldquam volö,

Stasimus. Liciliim, si vellcs: nimr, (luoiii nihil est, nou licet.

Lesbonicus. (^uid lecum Stüsime?

56

<3tafimu^. £6 \\} ein aBirtt)iJl>au6 für Daß iJfcnb. !t5od) roaö mct)r? 550 ^XBa§ ©u für Unt)ci( fud)cu fonnft, bort finbcj^ ^u'ß.

qj^ilto. Unb S)u it)at)rl)afti9 bort unb fonft roo.

(Stafimue.

©od) öcrfc^wcig, X)a| ic^ (Dir bicß gcfogt.

«P^ilto. ^g bkibt ^on^ unter un^.

(Stofimuä. 2)06 tft'6, tx)C6f)alb ber l)icr boe ©runbfJurf (o$ fein wiö, SQJenn er 'jemanb finbct, bem er <3anb in bic Stugen j^reut.

«P^ilto. 555 !t)öß tncinige wirb nicmoB.

©tafimuß. «Bi|l ©u anberß fing. ^Q, ^o! wie fd)(au brücl)t' id) ben bitten vom örunbflürf ab, ©enn rooöon foüen wir leben, tüenn c6 bcr verHert?

q>^ilto. 3(^ fommc ttieber, 8e6bonicu6.

Üeöbotticue. Sieber, fprid), 2Baß bcr ju ©ir gcfagt.

aßQß bcnffl ©u? er \\\ 5mcnfd). 5G0 <5r wiü gern frei fein unb ()at ttid)tß waö er geben fann.

ßcöbonicue. Unb id) freigebig, bod) mein 9Bi0e ifl 2((bcrnl)cit

©tafimuö. Senn ©u njeatcft, tönnfft ©u'ß; jefit, roo ©u nid)tcf)öft, famifl ©u'6 nid^t

Ücobonieu^. SCBaß njiafl ©u, (Stofimu^?

56

Stasimus. De istoc, quuil dixti modo, Si antea voluisses, esses: nunc sero cupis.

Philto. 565 De dote mecum convoniri nil potest:

Quod tibi iubel, tute agito cum gnalo meö.

Nunc tuam sorörem filiü posco meö,

Ouae res bene vortat, quid nunc? eliam consulis.

Lesbonicus. Ouid istuc? quando ita vis, di bene vörtant: spondeo.

Philfo. 570 Numquam edepol quoiquam tani exspectälus filiüs Nalus, quam est ülud spondeö natura mihi.

Stasimus. Di fortunäbunt vostra cönsilia.

Philto. Ita volü. Lesbonicus. Sed, Slasime, abi hüc ad meam sorörem, ad Calliclem: Die hoc negöti quomodo äctumst.

Stasimus.

Ibitiir. Slasimus. 57.'i Et gratuliitor meae soröii.

Lt'sbonic us. ScilicL'l.

Philto. 1 hac, Lc'sbonice, riiocum, ut cöram nupliis Dies coiKsliluätur: oadem hacc cönfirinabiimis.

Lesbonicus. Tu istuc curäto, quod iussi »'go. imii hie erö. Die Callicli, mc ut convöniat.

blusiuiu>.

1 modo. , .

57

@tafintu&.

3Bcnn JDu bo^, voai ^u jc^t gefagt, 8ci Seiten vooüU% trofft !l)u'ö, bod) je^t \\V& ju fpdt.

«P^irto. 565 SOBaß bie ^iitgift an9ef)t, fo befpric^ fi« n»c^t mit mir. QScrbanbU barüber, trag ©u roiaft, mit meinem ©o^n. "Oe^t forbr' id) S)einc Sc^wefter für meinen ®of)n. SOßo^ton! Die ©Otter fegnen'ß! bod) wie nun? 2)u fiet)fl nod; an? -

ßcßbonicuö. SDBarum? 50ßenn ©u'^ bcnn xo'\ü% rooblan! 3c^ fagc ^a-

qj^ilto. 570 ülod) nie fürn?a^r! roarb ^cmanben fo erroünfc^t ein @o^n ©cboren, ale bieg: „ic^ fage ^a" mir geboren warb.

©tafimug. Stic ©Otter frönen Suren JHot^ mit ©lörf.

^^i(to.

^3c^ ^off'g. ßeßbonicuS. T>o^, ©toftmuß, gef) nun ju meiner ©dirocfier, ju Satticleö Unb fog TOüß ^ier »er^anbelt roarb.

©tofimug.

3c^ werbe gc^n. l'eöbonicuß. 575 Unb meiner 6d)n)efJer roünfcbc ©lücf.

©tafimu^.

Q3erftebt fid) ja. «Pbilto. ^omm, l'e^bonicug, mit mir, bamit bcr ^poc^icitStag 5>on une beftimmt wirb, unb mir, xva^ l)ier gefagt, ooUiie^n.

ücebonicue. iDu t^uft, rooe id) befahl. 3(^ bin g(eid) njieber ^ier. ©00' ÖaQicIefe, bQ§ er ju mir fomme.

(Stafimufe

©cl) bod) nur.

58^

Lesbonicns. jSO De dule ul videal, quid opus Sit facto.

Stasimus.

I modo. Lesbonicus. Nam certuiiist sine dote haud me däre.

Stasimus.

Quin tu i modo. Lesbonicus. Neque cuim illi dämno umquam esse patiar

Stasimus.

Abi modo. Lesbonicus. Meam neolegentiani.

Stasimus. I modo, i modo.

Lesbonicus.

0 pattT, Aequom videlur, (jui, (|uod peccarim,

Stasimus.

1 modo. Lesbonicus.

5S5 Potissumiiiii iiiilii id obsit.

Stasimus. 1 modu. Lesbonicus. 0 paler, En uniquaiii aspiciaiii te?

Stasimus. I modo, i modo, i iiiodd. Tandem impeträvi abirct. di, voslram lideni, Edt'pol re gcsta pcssume gcstam probe, Siquidem agcr nöbis salvos rst: etsi adniodiiiii riDO In ambjfruo rst etiam nunc, quid de bac rc lual Scd id si abcn.ilui, aclmnsl de collo mco.

59

Ccßbonicuß. 580 JDa| er sujTc^t, tt)o§ jur SRitaift Okt^ tf)Ut.

©tofimue.

®e^ tio(^ nur. .iiiiHioi jjßßbonicuß. ©enn o^ne Ü)?it9ift gcb' id) fte ttirf)t. "

©tafitnu^.

©0 get) bot^ nur. ßcSbonicuß. !t)enn nimmer bulb' ic^, bo§ mein fieicfctfinn

©tafimuß.

(Btf) tod) nur. ßcöbontcug. 3^r jemals fc^abct.

©tafimuß. ©e^ t)od) nur, get) bod) nur. Se^bonicu^.

90Bc^ mir! ÜJlein 3Sater, bittig fd)cint'e, bo^ meine (Sc^ulb

©tafimue.

©0 gc^l ßegbonicue. 585 SWir felbfl am meiflcn fc^abct.

©tafimue.

©ef) bo(^ nur! Seßbonicu^.

O fpric^! ©ef) ic^ je ^iö) lieber?

©tcjfimue.

0cb bod) nur, ge^ boc^ nur, gc^ bod) nur! mun! enblid) erreicht' id)'g, er gefjt. 23ci Mcv (3bm Ircw, <Bo fommt fürtt)Qf)r bcr fd)(cd)tc Jpanbfl ju gutem (Jnb'. 2Bcnn nur boö örunfcflucf une erbalten bleibt, wenn fcbon •j'JO (56 immer nod) fd^aninft, mie'f mit bem JMnge werben foü. 2Bcnn roir'6 verlieren, nun! fo ocrlier' id) meinen ^aie.

60

Gcstandus perci^re clupeus, g^lca, sarcinä: EfTugiel ex lirbe, ubi erunt fäctae iiupliiie: Il)it istac ali(iuo in maxumam malam cruct-n» 595 Latrocinälum, aut in Asiam, aüt in Ciliciäm.

Ibo huc, quo nii imperatiunst, tilsi odi hanc doniüni, Postquam exlurbävit liic nos nöslris aedibiis.

•»»"

'91U6 Dnniii. >^

Aetiii^ MeeiiiMlus* <ic

Scena I.

CallirlcM. NIaMiiiiiiM.

n.lDi'J ,wt>H' nii)'

Callicles. Ouomodo tu isluc, Stasimc, dixti? noslnim herilein (iliiim Lesbonicuni suam sororein despondisse?

Stasinius.

Ilüc niudo. ('alliclcü. (iOO {Juiii lutmiiii dcspuiidiri'

Stasim US. Lysitcli riiillunis (ilio, .^

Sine doli'-.

Callicles. Sine (lote ille illam in tantas divitiaü dubitV Nun I redibilo flicis

S t Hsiinus. AI lu rdcpol mdlus crcduüx. Si lio( nun crcdis, oyo rie«lidcru.

61

2Bir jic^'n in bic Srcmbc, fuhren ^ornifter, (5cf)ilb unb ^clm (5r lauft aus bcr Otabt, fobalb bic iporf)5cit vorüber i|^. ^ann 9e{)t er bcftimmt babin, wo am fd)lc(^t|>cn ijl. 595 2lufö 2^arobirctt, nad) SIHcn ober (iilicicn.

©od) jc|t babin, wo id) foötcJ id) f)affc bicfcö «lP)aug, SJtac^bcm unß bcr auß «nfrer SBo^nifttg vertrieben ^at. ' '

niiiMiii:)!'

©rfle (5cene.

(?nHicIcö. Stofimu^.

(^onicIeS.

?CBae er^dbljl (Cu? ^Bieberhol* c^, ©tafimng, unfrei sperren (So^n l^eßbonicue bat feine ©d^rocftcr bier »crfobt?

©tafimuei.

©0 fagt id): 3a. (iaüicleg. 6(Xj Unb Wim ^at er fie »erfprod)en?

©tafimuä.

X)em Jü^fiteleö, ^^ifto'ß ©o^n, O^nc ÜWitgift.

(äallictee. O^nc 5P?it9ift gicbt er in ben Otcid)t^um ftc? 5Ca6 ifl nid)t glaublid).

3tafimuß. JJlun! wcblon fccnn! meinetwegen glaub' c^ nic^t. aßenn ©u'6 nid)t glaubf^, rocrb' id) glauben,

g2

Callicles. Uuid? Stasimus.

Ale nihili pendere. Callicles. Ouamduduni istuc, aut ubi dctumsl? u rj.» •^nü m33(^.;-»\.

Stasimus.

Illico hie ante ostiüm, 605 Tammodo, inquit Pracnestinus.

Call! des. Tanten' in re perditä, Quam in re sälva, Lesbonicus faclus rst frugalior?

S tasimus. Alque qiiidcm ipsus uilro venil Fhilto orätum filiö.

Callicles. Flagiliiim quidem hercle fiel, nisi dos däbilur vir^ini Postromo edepol cgo isttim rem ad me attinerc intellegö. filO Ibo ad meüm castigalörem, atquc ab eo cünsilium pcläm.

Stasimus. Fropomodüm quid iilic festinet, sentio el subolet mihi, Ut agro evortat Lesbonicum, quando evörlit aedibüs. 0 höre Chiirmide, quam absönli hie lua res disirahitur tibi, Ulinam tu rcdissc s;il\(Uii vidciun, ul inimicos luüs 615 Ulciscäre, ut miiii, ut erga !<• fui et sum, referas ^rratiäm. Kimium diHicile est repcriri amicum, ita lit nomen cluct, Quoi tuam quöm crcdidnris rem, sine omni ciira dormiiis. i|ij <n

Scd ^rciicnim nuslrnin Ire cctillum video cum ;i(lini sut». Nescio (juid nun salis inlor oos CDnvcnil. cclrri ^radii 620 Sunt ulcnjuc. iilic rcprehfudit hunc priöreiu palliö.

Iluud illi ciisi liciiic iistihriml huc aliqiuinlum absccsscro. Est lubidu oralioucm iiiidirc diinruiii iillinium.

63

^a§ ce mir nic^tß verf(f)ld0t.

5Bann gefrfja^ baß, ober wie gcfc^ah-c^?

©tofimu^.

^icr oor bicfer 5^ür. 005 Oc^unb, fQQt mon in ^rdncflc.

dafliclc^. 9>^un! fo ift im Unglücf bcnn Sc^bonicuf^ überlegter, atS er eS im ölucfc war.

©tafimuö. Unb, trag me^r ift, ^^ilto fclber fam unb \rarb für feinen ©of)n.

(ianicleS. O^un! n)af)rbQftig ! wdrc 6d)anbc, wenn bem Wdbc^cn bic 3)?it9ift fe^lt. Unb am (5nbe gebt ber öanbel, roic id) fe^e, mid) nur an. 610 ^(f) will gc^n unb meinen ^abfcr fragen, wog er je^t mir rdt^.

®tafimu§. 2Ba§ ber eiit je nun! id) merf unb ic^ roittr' eg ungefdbr. Seßbcnicue fcQ weg t?om ©runbftücf, roic er ocm .?>aufc weggemußt. C! roie fern v>on X^ir ST'cin Öut ^erftücft wirb, ßbarmibee', mein .^?err! I)a§ id) X^id) wcf)(crf)a(tcn fabe, vok ©u jurücffdmll, um am Jcinb r>15 T>\d) ^u rdd)cn unb ba^ Tiu mir bann banftefJ, woS ic^ für ^\d) tf)(iV. ?ia5ufd)wer erfinbet man ben ^^eunb, fo wie'6 ber JJlame will, 3>fm man .^ab' unb öut oertraun unb ebne Sergen fdilafen fann. ^T'od) bort feb id) unfern ^ibam, feinen (3d)wagcr neben ibm. ^6 mu^ roobl nid)t %ücf> flimmen unter ibnen. ®d)neaen ©d)rittö 620 Sinb fic beibe. 3>cr ergreift am 5?tantel ben, ber cor ibm gebt.

Sieb- bat mad>t (ic^ gar nic^t würbig. jd) will bier bei (reite gebn. ÜJJid) verlangt ju b^ren, wie ber @d)wager mit bcm Sd)wager fpric^t.

64

Scena fl.

l<}»8ilt'l('H. liCHbouiriiM. NtaMliiiiifii.

Lysiteles. Sla illicö. noli avorsäri, neqiie te occiilUissis mihi.

Lesbonicus. Polin' ut nie Ire, quo profecliis suni, sinäs?

L y s i l e 1 e s.

Si in rem tuani. G25 Lesbonice, esse videiilur, crloriac aüt famae, sinam.

Lesbonicus. Ouod est facillumuni, lacis. H

Lysilelcs. guid id est? !I

Lesbonicus.

Ainico iniiiritim. Lysileles. Neque raeümsl, neque lucere didici

Lesbonicus.

Indoclus quam doctc facis. Quid facen's, si qiiis docuisset le, ul sie ödio esscs mihi? bene riuuni >iiimliis fiiccic inilii le, male facis, male consulis.

Lysiteles. C30 Egone?

Lesbonicus. Tu iiae.

Lysileles. Ouid male fiicioV

Lcsbunii'us.

Ouod e^ni iHilii. 1(1 (|ii(iiii laris. Lysileles. Tiiac rci lnne consulcrc (iipid.

Lesbonicus.

Tu mi es imliDr (juam e^jo mihi? Sat supiu, salis in rem (juiic >>mt meam ego rönspicio mihi.

65

3toeite 8cene.

Slrib boc^ flc^n! fiQ§ ^id) erbitten! unb oerblrg ^\d) (dngcr ni(^t!

£e6b«nicuß. £ü^t JDu nic^t, roo^in ic^ ge^n irifl, mic^?

fit^fitcleß.

9Bdr' jum i^rommen Dir, 625 ficSbonicuS; brdc^t' fRuf)m «nb S^re, gerne gdb' icl)'ß ju.

SedbonicuS. ©Qfi am (eic^tllen ijl, büß tbufl Du.

fit^fitele«.

O^un! roaö? 2e6boni(u6.

Unred)t ©einem 5rß»nb. ßpfiteieß. SCBeber tf)at id)'^, no(f) ocrjleb »t^'^-

Seibonicuß.

Unbeie^rt unb boc^ fo ffug! 9Ba6 t^di'fl Du, wenn man Dicf) lehrte, ta^ Du fo jur fiaft mir fcijl? aßd^renb Du gut ju t^un mir »orgiebjl, t^ujl Du übel, rdtf)jl mir ft^lcc^t.

S^fiteUö. 630 3(^ Dir?

Seßbonicuö. Du mir.

£9fiteleö. ©ad oerbrac^ id)?

2eßbonicu5.

^enn Du t^ufl, woö {(^ nic^t wia. £9fiteleö. Deinen 93ortbeil roiQ icf) mehren.

Üeßbcnicuö.

»cffcr al6 icf) felbft e6 fann/ Orf) crfcnne, ic^ t^erflc^e felbfl, roaä mir jum 93ortt)eil i(>.

5

66

L y s i t n 1 ü s.

Au id est säperc, ut qui bcneficiuni a bencvolente repudies?

Lcsbonicus.

NuIIam bcneficium esse diico id, quod, quoi fäcias, non placiH. 635 Scio ego, el sentio ipse, quid agam, ncque sc a rae officium miorrdt:

iVec tuis (IcpcUor diclis, quin rumöri scrviäm.

Lysiteles.

Ouid ais? (näm relincri nequco, quin dicam ra, quac promeres)

Itane tändera tibi maiöres fnmam trädidcnint tul,

rt virliile corum antcpärta per flagitium perdcres? G40 Atque honori posterörum tuorum ut vindex fieres?

Tibi paterqiie avosque fücilcni fecit et planain viäm

Ad quacri'ndum honorem: tu fecisti, ut difficilis forel,

Culpa mäxume et desidia tuisque sliillis nioribüs.

Praeoptavisti, aniorcm tiiriin virluti uli praeponeres. f)45 Nunc te hoc päclo credis posse ohlegere emila? ah, non ita est.

Cape sis virlutem animo, et cörde c.\i)cUe di-sidiam tuö;

In foro üperain aniicis da, haiid in lecto amicae, ul solitus ös,

Atque ego islum ägrum tibi rehnqui ob eam rem enlxc expeto,

Ut tibi Sit, qui te corrigere possis: ne ömnino inopiam «)50 Cives übieclare pössint tibi, quos tu ininiicos habus.

Lesbonicus.

Omnia ego islacc, quae dixisti, scio, vel i'xsignavero:

Ut rem pälriam et gloriäm maiorum fot-darim meiim. \ii

Sciljam ut rsse nie deccret: facerc nön quil)am niisrr:

Ita vi V(}neris viclus, ölio captus in framiem incidi: »153 Et tibi niiiic, pn»iiide ac merüre, suminas iiiibeo graliiis.

Lysiteles.

At meam sie perire operam, et tc hacc dicla cörde spcrnert',

Fcrpeli nequeo: tiimid nie pi^rel paniin pudere te.

Et posln-mo, nisi nie auscültas, atque hoc, lil dico, facis,

Tute pönc te hitcbis facile, ne invenial te honör: (](]{) In occultö iarcbis, rpiom te innxumc claruni \oIt's.

rrrn(»\i ego n)ui(Iem Lesbonice, ingf-niiini liniiu adinodüm.

Seil) (e spünte non tuiiple errassu, sed amoiem libi

67

ffienn man 5DSof)lt^at pon bcm Jrcunbc üon ftrf) rocift, ift baß QScrftanb?

Scäbontcu^. Unb mir fcf)cint boe feine SDBo^It^at, roaö bcm, bem'ß öcfc^ic^r, mi§f4at.

635 D! ic^ roei§, ic^ fü^lc, XDa& id) t^uc, wafe qjflit^t ift, bfeibt mir ^fli(f)t, Unb ^u mac^fl mid) nid)t jum ©<(arctt bellen^ roae bic 2)?en9e fpricf)t.

fit)fitcU6 SBoS fagd (Du? bcnn langer berg' ic^ nid)t, wag I)u nur ju fc^r oerbicnt: 2((fo ^abcn !Deinc 2i§nen 9tu^m unb (J^re 2!ir gcfcöcnft, (Da§ 5Du, wae ^ir i^rc ilraft erworben, fd;md^(id) je^t oerbirbft?

640 3a, ba§ J^u fclbft ber Snfel et)rc, wie jur ©träfe i^nen raubfl? 25ir i)at 33ater unb öro^oatcr eben unb (eid)t ben SKeg gemacht, 2Bo 5^re finten fenntcfl, aber !Cu ba|l i^n erfc^mert, Unb burc^ !t>cinc <2d)u(b unb Xrdg^eit, deiner Sitten Unoerflanb. deiner Sujl gabjl it'u ben QScrjug; ©eine 2J?ann5eit ftanb jurucf.

645 Unb nun glaubft ^u fo ben 3rrt()um ju bemänteln? jnimmerme(;rl ^afic üJiutf) für !I?einc (Seele, iT^cine (Sc^it»dd)c rrirf ^inauö. Stuf fcem 2}?arft bfeib bei ben ^rcunben, nid)t im 5<5u(bett, tüie I)u pfiegfj. Unb teS^alb t^erlang ic^ bringcnt, ta§ J)ir jenee ©runbjlucf bleibt, ^a§ ©u'g ^aft, um T5ic^ ju bcffcrn, unb nid)t nacften 2(rmut^|ianb

050 Unfre JÖürger an ^ir fd)mdt)en, bie ^u fd)on ^u geinben f)a^.

Seebcnicue. Siacfe, roaß IDu fagji, ba6 n)ei§ id), me^r nod); id) gejlef) ein, SCo§ ic^ meiner Sinnen Olubm 0efd)dnbet unb mein 93aterlanb. '^a, id) rcu^te, roae id) fcOtc: ju tf)un, irar id) ju fc^roac^. So fiel \6), rcn 5>enu6 l^Md)t gebunbcn, muf;!^ in ihr 9ief>,

655 Unb fo fag' ic^ Dir, wie Dug fcrbicntejT, je^t ben gr&^ten ^ant

2t)fitelc?. T>oä) ia^ meine Tlul) ^u Sc^anben irirb, I^cin ^^cr^ mein 2Bort oerfad;t, (Daß ertrag id) nid)t, aud) frdntt mid)'^, ta{i I^u J^ic^ ju wenig fc^dmfl. Unb am (5nbe, wenn ©u mid) nid)t t)er|l unb tbujl, roa^ JDir gefügt, 93leibfl J^u lcid)t bei Dir verborgen, ba§ bie ^()rc Dic^ nid^t fuc^t;

660 lief im ^inf^ern roirfl Du liegen, wenn Du i.Md)l am mcifJen roiafl. Ol id) fcnnc, l'cebcnicuf, Deinen Sinn nur aUjuwo^l. Denn id) mi^, bo§ Du mit aßiüen nid)t gefeljlt, ba§ aßoüufl Dir

5*

j68

Pectus öbscurasse. atque ipst; amoris teneo omnis viäs.

Ita est amör, balista ut iiicitur: nihil sie celere est, ncque voläl, C65 Atque is mores hominum moros et morosos eflicit.

Minus plact't, magis quod suadelur: quod dissuadelur, placet.

Quem inopia est, cupias: quando eius copia est, tum non velis.

nie qui aspt'llit, is compellit: ille qui consuadot, vetät.

Insanum est nialum devörli in hospitium äd Cupidinem. 670 Sed tc niöneo, hoc etiam atquo eliam ut repules, quid facere expelas.

Si istuc lit conari fäcis indicium, tuum incendes genüs.

Tum igilur tibi aquae erit cupido, genus qui reslinguas tuüm.

Atfjue si eris nactus, proindc ut corde amantes sunt cati,

Ne scintillam quidem rclinques, genus qui congliscat tuiim.

Lcsbonicus.

675 Facilc inventu est: dalur ignis, tamcnctsi ab inimicis petäs. Sed tu obiürgans nie a pcccülis rapis dutüriorcin in viäm. Meam sororem tibi dem suädos sine dotc. hüc non convenif, Me, qui abüsus sum tantJm rem patriam, porro in diliis Esse, agnimquc habere; egerc illam autem, ut merito mc oderit,

680 Numquam erit alienis gravis, qui suis sc concinnat Icvcm. Sicul di.xi, faciam: nölo te iacläri diuliiis.

Lysi teles. Tanlo mtliust le sororis caussa egrstatem exsequi, Atque cum a^riim nie liulxTe, qmirii te, tua qui töleres mocniä?

Lcsbonicus. Nolo ego mihi tc tarn prospiccre, qui meam rgestalcm Icvrs,

685 Sed ut innps infaniis m- sim; ne nii haue famam difTcnint, Me germvinam incaitj sororem in concubinaluin tibi Sic sine dötc dcdidisse, magis quam in mätrimoniüm. Quis me improbior perhibeiilur esse? haec fiimigeraliö Te lionestc't, me aultim colhitct, si sine döte duxoris:

690 Tibi sil (•iiKjluiiienliim lioiinris; milii, 'juod obicctcnt, siet.

Lysi tele s. Quid? W didalorem censes fore, si »bs te ligrum acceperim?

69

iDcincn ^inn v>crfinflert, ^oauft, bercn Steg unb SQScg ic^ roci§.

«IBoaufl 9(eicf)t bcm 3ßurf9cfd)cm; nid)t^ enteilt unb fliegt fo fc^neü, 665 Unb jle madu bcn (Sinn fccr i^Zenfdjen ünnlid) unb coü trüben «Sinnf.

2006 :Du rdtbfr, gcfdüt ihr weniger, wa6 !Du abrdt^fi, bog gefdat.

2öenn I)u barbil, trdgft ^u QSerlangcn: wenn ®u rcic^ bift, Uebcrbru^.

S[ßer iCsid) abjicbt, treibt ^id) mebr'an: irer !Dir sufpric^t, bringt ©ic^ ab.

O! ifl beg 2BQbnfinn6 Ucbel, in tiupiboß ®d)enfc get)n. 670 ^oc^ id) bitte ^iö) injldnbig, ta^ ^u nad)bcnfrt, roaö ©u t^ufl.

9Biafl iDu bQ6, irag ©u mir Qnjeigj^, fo er^eöfl ^u I)ein ©efd)(c(^t.

(Cenn bann ift bie SOSoUuft ^BaiTer, bie !Dein ^au^ ju *:JIfd)C giefet,

Unb wenn X)u, mk bie Verliebten fletS dcQ (5ifcr jlnb, fie ()egil,

(öo ld§t Du nid)t einen gunfen, ber ©ein Jpau^ erf)eaen fann.

£e§bonicu§.

675 Seicht gefunben; ^tntr giebt eß, fclbj^ wenn ©u'ö oom ^dnbc nimmft. (Ccd) ob meinem 5e^l wic^ tabelnb, ft6§t S)u mic^ auf fc^lec^tcrn $[Beg. SDTeine 3(^roefter fcQ id) (Dir geben, ebne SJJitgift. S^ fd)irft fic^ nid;t, !t)a§ id), ber id) ein fcld)eS (Jrbt^eil burd)gebrac^t, in Ueppigfeit 8cbc unb ein ©runbflücf f)abt, jTe aber barbt unb mic^ Raffen mu§.

680 JJlie \rirb ber bei 2(nbern gelten, ber ben (Seinen wenig galt.

SCBaö ic^ gefagt, ba^ t^u' id), qudle ^id) um mic^ nun langer nid)t.

finfitclc^. ©0 oiel bcffer ifl'^, ta§ 3^u ber ^d)VO(^ex wegen DJangel leibfl, Unb ba§ ic^ bae örunbftücf t)abc, womit ^u ber 2Irmut^ we^rjl?

£c6bonicuä. Od) Witt nid)t, ba^ t)u mir oorflef)!!, wie t)u meinen 2}?angel l)eb(l,

685 ©onbern ba§ id) nic^t arm unb cl>rlo6 fei, bamit man baß nic^t fagt, !t)a§ id) meine eigne Sd)wef^er ^it ju QSablfc^oft übergab ebne 231itgift, mel)r fürwal)r! ale fnüpfte fie ein 5()ebanb- ©cn erfanb man jemals fo unrcfclid)? Diefeö D^ufeS ^Jang ÜJlag Did) ebren, mid) beflecft er, wenn I?u (le ol)ne 'iKitgift nimmft.

690 Deiner ^i)rt ifl'c- ein 5uwad)C'; mir fann'6 nur ein Vorwurf fein

l'pfitelcß. ©laubflDu benn, Du würbeflDictator, wenn id) ba6©runbftü(füonDirnal)m .'

70

Lesbonicus. Neque volö, nequc postulö, noque censeö. verum tarnen Is est honös honiini piidico, meminisso officium suiim.

Lysiteles. Scio equidem te, animatus i'if sis: video, sübolet, scntiö. 0!>5 Id agis, lil, iibi affinilätein inter nos nöstram adstrinxons,

Atquc euin agrüni dederis, nee (luidijuaiu hie tibi sit, qui vitam coläs, EfTiig-iiis ex urbe inänis, profufnis pätriam deseräs, Cognatös, afOnitälem, ainicos, fäclis nuptiis: Mca opera Iiinc protemlüm fe, meaque av;irilia autument. 7UU Id nie eümniissuruin, ut p;iliar lieri, ne linimum induxeris. Ouis me impröbior perhibeätur esse? haec faniigeratiö Te honestet, me auteni coliiitet, si cum döte duxerim: Tibi sit «'*mülumentum bunüris, mihi, quod öbiectent, sieL

S tasimus. Nun enim possum, quin excliimcm: cugc, eugc, Lysiteles, jr<«A«r. TOj Facile pi'Jmaiii habes: hie viclus. vicit tüa comoedia. Hie agil inägis ex argiunento, et versus nieliores facit. Etiam ob sliiltiliaiii tuäm tc (ueris? nu'dtam obomina.

Lesbonicus. üuid tibi inlL'rj)eIlalio aiit in concibum hiic accessio t'St?

S t a s i m u s. Eo(biii piictc», quo hur accössi, absccssero.

Lesbonicus.

I häc mecum domüm, 710 Lysiteles: ibi de istis rebus plura fäbulabinuir.

Lysiteles. Nihil cgo in ücculto ngerc söleu. meus ut änimust, eloquär: Si mihi tüa soror, ut cgo acquom ccnseo, ita nuptum datiir Sine dotr, nequt; tu hinc abiliiru s, quod meum erit, id erit luün»: Sin aiit( r animatus rs, bene, quod agas, O'veniat tibi. 715 Ego amiciis nunKjuairi tibi ero liliu pacto. sie sentenlia est.

Stasimus. Abiil hiTclc ille: (.'cqiiid aiidi.s, Lysileh'^V cgo Ic volo. Hie f|uoqiic hinc lihül. Slasimc, n-sta^ .'<ü1us. ijuid eno nunc agäm?

71

ßcßbcnicuß. 50Bcbcr n>\Ü nod) forbr' i6'^ nocf) aud) t)ic(t ic^ C6 für rcc^t, jebo(^ !t)ic6 bleibt für bcn öiitcn i5l>rc, ba^ er feine <)>fiic^t crfcnnt.

ifpfitclcä. O! i(^ roci^, roaö ©u je|t »orbaft, fcl)c, at)nc, mcrf roo^l. 695 IDarouf gcbjl ©u auf^ ba^, wenn ^u ber ^l^erroonbfc^oft Ql^anb gefnupft, Du bo^^ örunbftücf mir gegeben unb Dir nicf)tt> ju (eben bleibt, iDann mit leerer öanb cntfliebn fannli, «Stabt unb 3>ater(Qnb ocrld^t, $)ic 5>erroanbten unb bic Srcunbe, ift bic Jpod)^cit l)ier üorbei: ^itt^ fagt man burd) mein 55erfd)ulben, meine J^Qbfud}t bann gefd)e^n. 700 9^immermef)r foQil X)n et- glauben, ba^ id) bief jugebcn fann. SBcit crfanb man lemal^ fo unreblicb'.^ 2)iefcä yiufeß fjang SWag ©id) e^renj mic^ bcflecft er, lücnn id) fic mit ber !0?itgift na^m. ©einer Sf)rc ift'ö ein 3uit>ad.iä; mir fann'ß nur ein Q5orn?urf fein.

©tafimuö. Sflein! \^ ^olte mic^ nid)t langer, ^ravo! ©acapo! fitjfitclcö. 705 ©ir bcn Äranj! ©er ij^ gefaüen. ©ie^! ©ein üuMpict ^at gefiegt. ©er f)ier trifft bcn Stoff imcI rid)tiger unb viel beffcr Hingt fein QSerö. aßiafl ©u bie Xf)orf)eit nod) v^crtl)eib'gen? Sürd)te «Strafe obenein!

Scßbonicu^. ©aß ^aft ©u une ju unterbred)en? SOSae fommjl ©u in unfern SKat^?

Gtafimug. 5Bie id) fam, fo wiü id) fortge()n.

ße^bonicuS.

5iomm unb gcb mit mir nac^ Spau^, 710 gt)fitc(cfe, reo man ein SJiebree i^on ber ©ad)c fpred)en fann.

Seßbonicuö. Dm QSerborg'nen pfieg' idi nid)t6 ju t()un, nod) einmal, waö id) reiü! 2öenn ©eine ©c^ircflcr, roie mir red)t fd)eint, mir jur grau gegeben wirb, Cbnc ^J)?itgift unb ©u (ncr bicibfl, vocHl fo tbciC id) gans mit ©ir: 2ßiaft ©u'§ nid)t fo, fo gelinge, \vaf> ©u anber^ öuteö \viü\i, 715 ©oc^ id) bin auf anbrc SCßcifc nie ©ein ^reunb. <So jte^t fefl.

Stafimuö. ©er ifl fort; \ral rluftig ! iTpör' bod), i?i)fitclc6, nur auf ein $ßort! ©er ift au(^ fort. Stafimuß, ©u bleibt l)ier aücin. 'Ba^ nun ju tl)un^

72

Nisi uti särcinam constringam, et clupeuin ad dörsum accommodem:

Fulmentäs iubeam suppingi soccis: nun sisü potesU 720 Video caculam niilitärem nie futurum haud longiüs:

Ut aliquem sid regem in saginam herus se cöniexit meiis,

Credo ad sümmos bellatöres acrem fi'igitorem fore;

Et captürum spolia ibi illum, qui mco hcro advörsus veneriL

Egomet, quam extemplo arcum mi, et pliaretram et sagittas sumpserö, 725 Cassidem in caput, dormibo placide in tabernaculö.

Ad forum ibo: nudius sextus quoi takntum muluöm

Dedi, repöscam, ut habeam, mecum (luod feräm, viaticüm.

Scena III.

IVIeicaroiiIdeH. C'alllrleM.

Mcgaronides. Ut mihi rem närras, Callicles, nuUo modo Polest fieri prörsus, quin dos detur virgini.

Callicles.

730 Nam hercle honeste fieri fermc non potest, Ut eam perpötiar ire in mätrimoniüm

Sine dote, quom i-ius rem penes mc habeam domi.

Mcgaronides. Parata dös domist, nisi exspectare vis, Ut eam sine düte frater nüptum collocüt:

73 1 Post adcas tüte Philloncm, et dotcm darö

Tc ei dicas; facere id eius ob amicitiam patris, Verum hoc ego vereor, ne istacc pöllicitaliö Te in crimen pöpulo pönal atque infamiäm. Non tcmcro dicant tc bcnignum vir(,rini; 710 Datam tibi dutem, ei quam duri'S, cius a palre; Ex ca In hirgtari; nique ita, ut sit data, Columem to sislere Uli, et dclraxe autumcnt. Nunc si opporiri vis advcnlum Charmidis, Perlongumsl dücciili; hie intcrcu abscrsscriU

73

?CBq§? olS bcn Q5unbcl mir ju fc^nürcn, auf ben JRiicfen bcn (Sd^itb ge^jagt? (Sd)(Q9t mir ^ldgel unter bic (Sc^utie, bcnn ic^ fonn nid)t (dnger ftc^n.

720 Oc^' ic^ fcoc^, bQ§ i<i) jum 2rc^fncd)t nid)t langer S^it beftimmt. SBenn mein ^crr jK^ einem ^^nig nun um Äofl unb Sot)n oerbingt, D! fo glaub' irf), mit ben Srav^ften Iduft er ©(^ritt um (5d)ritt -- ba»on, Unb bcr bat bic Q5eutc (lc^er, ber meinem ^perrn entgegentritt. 5Iber ic^, wenn \d) ben Q5ogen, ^oc^er unb Pfeile l)eroor9clangt,

725 2luf bem Äopf ben Jpelm vrifl rul)ig in bem gelte fd)lafen ge^n.

^efet ouf ben ^axW. bcnn cg ift Sa^ltag, (Jin Salent, baß ic^ »erlief, aSia tc^ jurucferftatten laffen. ^iefeo fei mein Sieifegelb.

ISritte (Scene.

ÜDTegarDnibeö. @aUtcled.

äyZcgaronibcg.

SBie I)tt mir bie (3arf)e barjicaft, (iaüicleS, fo ifl

Sg unumgdnglit^, ba§ baö 2)?dbd)en if)r @ut credit.

Gallicleö. 730 ^urroalirl mit (5f)ren fann eS nic^t fo lei(f)t gefd)e^n,

Da§ id) jugebe, wie fie in ben (J^'j^anb tritt,

O^nc 2Jiitgift, n?dl)renb \i)x ©elb bei mir ju ^aufe liegt.

2)?egaronibeß.

X>ie 9J?itgift ifl bereit, wenn !t)U ni(f)t warten roiflfl,

^a^ i^r ©ruber cl)nc üJlitgift |lc jur grau \f)m giebt. 73ö !Cann gc^' ju ^l)ilto, fag' ba§ J)u it)r bie 2}Zitgift fd)enffl,

Unb ba§ !Cu bieß ouß 5reunbfd)aft für ben QSater tl)ujl.

IDcc^ furcht* ic^ freilid), ba§ ©ic^ ein fo rcic^ ©efdjenf

93cim Q3olf ücrbdd)tigt unb (Dir b6fcn Üeumunb fd)afft.

2)?an fagt bann, ba§ !Du bem ?[Rdbd)en cl)nc örunb nichts fc^enfjt, 740 X)a% ber 93atcr (Cir bie 2)1itgifl gab, bic Du i^r giebft;

Da\jon feiS genommen unb nid)t fo, wie !t)u'6 empfieng'ft,

9flid)t ot)ne SIbjUg gdbil !Du'ä it)r; fo fprid)t man n)ol)l.

Dcd) wiüft I)u freilid) roartcn, bi^ Ci()arniibc6 iricbcrfommt,

I)q6 büucrt lang unb Ütfebonicufc gct)t bQ\?on.

74

Callicles. 745 Eadem omnia istaec veniunl in mentem mihi.

Megaronides. Vide, si hoc utibile magls atque in rem deputäs, Ut adeam Lesbonicum, edöceam, ul res se habet.

Callicles. Ut ego nunc ädulescenti thesaurum indicem Indomito, pleno amoris äc lasciviäe? 750 Minume minume hercle vero; näm certo sciö

Locum quoque ülum omnem, ubi sitüst, comederit, Quem fodere metuo, sonitum ne ille exaudiät, Ne ipsam rem indägel, dotem däre si dixerim.

Megaronides. Quo pacto ergo igitur?

Callicles. Clam dos depromi potest, 755 Dum occasio ei rei reperiatur: interim

Ab amico mi äliquo alicunde ärgentum rogem.

Megaronides. Polin' est ab amico alicunde exörari?

Callicles.

Potest. Megaronides. Gerrae: nae tu illud vcrbum actiitum invencris, Mihi quidem hercle non est, quöd dem mutuöm.

Callicles. 760 Malim hercle ut verum dicas, (piam üt des mutuöm.

Megaronides. Sed vide consilium, si placet.

Callicles. Quid consilist? Megaronides. Scitum; ul cgo opinor, consilium inveni.

Callicles.

Quid est?

75

745 OO; ja! baß Sttteg fiel ouc^ mir öabei fc^on ein.

aj^esotonibcß. 9Bte nun, waö mcinjl 2)u? ifl bcffer wo^l gct^an, SOßenn ic^ Scßbonicug fprec^e, i^m fpgc, wic'ß ^ier ftc^t?

ßaKicreß. (So foUt' i6) bcm jungen üD^anne unfern ^<i)(i^ oertroun, ©cm unöcjd^mteU; ooö üon 9[ßoöu|t unb SSegicr? 750 33ei ©Ott! t>a^ QC^t nici^t, nimmermehr.' ic^ wei^ gewi^, dt fc^Ungt ben Ort; wo er liegt, fommt jenem mit ^inob. 0(^ furcl)t' it)n fetbfl ju groben; bamit er ben ©c^aa ni^t ^6rt. (So bleibt'^ oerborgeU; wenn id) bie 9)?itgift geben Witt.

3)?egaronibeS. SBoS fott nun werben?

eaUicteö« ^cimn(^ grab' ic^ bie SDlitgift ou§, 755 Sßenn bie ©elegen^eit fic^ finbet: unterbe^

^orgt mir ba^ ©elb wo^l irgenbwo ein guter 5«unb.

3)2egaronibeß, §ajl ©u einen Sreunb, »on bem S)u'ß borgen fonnjl?

@a((ic(eg.

€ö ge^t. 9J?egaronibeß. hoffen! ta ^if)t ©ir ftcl)er jeneß SBort beoor: „5örwal)rl id) ^abe nid^tö; wa§> id) »erborgen fann."

^aüicleg. 760 ;,53ei ©ottl id) wottte, S)u fpräd^fl wa^r, me^r; alö ©u borgjl".

93?egaronibeß. S)o(^ ^6r' meinen fRcit^, wenn $)ir'§ beliebt.

ßaUictce.

SCBaß rdt^jl S)u mir? 2)?egaronibeß. ?Cßie mir fc^cint, fo erfann id) ffugen ^lan.

dallitU^.

Sie nun?

76

Megaronides. Homo conducätur aliquis iäm, quantum potest, Quasi Sit peregrinus.

Callicles. Quid istoc fdcere posteä? Megaronides. 765 Is homo exornetur graphice in peregrinum modüm, Ignota fäcie, quae non visitata sil, Falsidicum, cönfidentem.

Callicles. Quid tum posteä? Megaronides. Ouasi ad adulescentem a patre ex Seleuciä Veniat, salütem ei nuntiet verbis patris, 770 Illum bene gerere rem, et valere et vivere, Et eum reditürum actutum. ferat epistuläs Duas: eas nos cönsignemus, quasi sint a patre: Det alteram illi, alteräm dicat tibi Dare sese velle.

Callicles. Perge pörro dicere.

Megaronides. 775 Seque aurum furre virgini dotem a patre Dicat, patremque id tibi iussissc aurum dare.

Tenes iam?

Callicles. Pröpemodum: atquc auscülto perluböns. Megaronides. Tum tu igitur dumum id adulescenti aurum dabis, Ubi erit locäta virgo in mätrimoniüm.

Callicles.

780 Seite hercle säne.

Megaronides.

Hoc, ubi Ihesaiirum elToderis,

Suspicionem ab adulescenlc amoveris.

i

i

77

SDlcöarottibcß. 2a§ un§ 3cmöttb miet^en, wer «nb njie'ß ouc^ immer fei, 2((g ob'ö ein Svcmber rodre.

eoUicIcö. SCßoö mit i^m böittt t^un? 9??e3aronibcö. 765 ©en wotten wir fleibett gonj ofö wdr'ö ein frcmber SDlonn, (iin unbcfonnte^ Sicu^ere, wie'^ no^ 0liemanb fa^, 9Soa 2rU9 unb 2\% ooU 5«c^^cit,

gaHicte^.

Unb tvag tveiter nun? SJlegoronibe^. 21IS fdm' er oom 55ater auö ©eleucien jum ©o^n Unb brdc^te i^m ©ru^e oon feinem ^Soter mit bem QSeric^t, 770 S)a§ i^m woblgienge, bo^ er gefunb unb munter fei, Unb ha^ er balbiöji raieberfe^rt. Swei ^Briefe bann bringt er: tU fiegefn wir, olä ob fie öom SSater fein; ©en einen ßiebt er 2lenem, ben onbern roia er ©ir, <So foQt er, geben

SallicUö. (Sprieß nur immer weiter ju. s^cgaronibeg. 775 IDann muf er föflen, ba^ er ©olb oom QSater bringt, ©er 2o(^ter iWitgift, unb bo§ ber SSoter i^m bieö befo^I. ^erfte^ft !t)u?

(Eaüicleö. Uttgefd^r unb ic^ ^6r' nur ju gern. ÜJlegoronibeö. S)onn giebft ©u enblic^ bem jungen 2J?anne jeneß ©olb/ ©obalb bie Jungfrau in bie (5^e getreten ijl.

daüicIcS. 780 Q5ci ©Ott! ©c^r fd)Iau! furroabr!

SO^egaronibeö.

(So entfernfl 5)u ben ^Serbac^t 53om jungen ü)?onne, wo ©u ben ©c^a^ gegraben i)a%

78

Censebit aürum esse a patre ällatum tibi. Tu de thesaüro sumes.

Callicles. Sätis Seite et probe. Ouamquam hoc me aetätis sycophäntari pudet. 785 Sed epistuläs quando obsignätas afferet, Siquidem obsignätas attulerit epistuläs, Nonne arbiträris adulescentem annuli Paterni Signum novisse?

Megaronides. Etiam tu taces? Sexcentae ad eäm rem caussae possunt coUigi: 790 Dlum, quem habuit, perdidit, alium pöst fecit novöm. lam si obsignätas non feret, dici hoc potest, Apud portitörem eas resignatas sibi Inspectasque esse, in huiusmodi negotiö Diem sermone terero, segnities racräst. 795 Quamvis sermönes possunt löngi texier. Abi ad thesaürum iam conföslim clanculüm: Servos, ancillas amove. ätque audin'?

Callicles.

Ouid est? Megaronides. Uxorem quöque ipsam harx rem üt celes, face. Nam pol tacere numquam quidquamst quod queät. 800 Ouid nunc Sias? quin tu hinc te amovcs, et te moves? Apcri, dcpröme inde auri ad hänc rem, quod sat öst, Conlinuo operilo denuö: sed clancuh'im, Sicut praecepi: cunctos exturba aedibüs.

Callicles.

Faciam.

Megaronides. At enim nimis hie longo sermone utimür. 805 Diem conficimus, quod iam pröperalo est opus. Nilül est, de signo quod vereäre: mc vide.

79

^cnn er wirb bcnfen, ba^ bcr QJatcr JDir'ö öcfc^tcft. ®« ttimmft'ö com ©(^o^e.

garUcIeg. 9Dßa^rU(^! gor 5U fd)Iou unb gut! SOBcnn fc^on id^ mi^ fc^dmc, in meinem %{ttx auf Ixu^ $u ge^n. 785 ©o{^ wenn er tit SSricfc, bie wtr geftcöett, bringen wifl, SDBenn er onberö üerjIegcUe Briefe bringt, wie wir woU'n, ©raubft JDu bcnn nid^t, ba§ ber junge SDlonn be§ QSaterö SWing Unb Siegel fennen wirb?

9)?egaronibe§. ^c^ bitU ^i^, fei ftia. ©ofür crbenft man me^r aB ^unbertfat^en ©runb. 790 Sr ocrtor ta^ fru^'re, fc^uf nac^^er ein anbrcö fic^. SCßenn er uni?erricge(te bringt, je nuni fo fagcn wir, ^a^ man beim Sottamt jTe erbrach unb unterfud^t. 3n fofcf)erIei ©efc^dften, xok biefe, ben Tangen Sag 2Jlit JKeben tobten, ta^ i|t reiner Scitocrberb, 795 SDßenn f(fton man freiließ lange hieben f^jinnen fonn. 3e^t ge^' jum (3^a^e, aber eilenbö «nb in§gel)eim. (Entferne tk (Sclacen, bie ^Dienerinnen auc^

(^ariiclce.

0lun, wog? SSJlegaronibeö. (3ie^' 5U, tü^ felbjl ©eine ^rau öon ber ©at^e nid^tß erfahrt, ©enn giebt nic^tä in ber ^dt, x\ici^ fie oerfc^wcigen fann. 800 SCBag jogcrft S)u'? «IBarum gcr)|t iDu nid^t unb bleibft noc^ jle^n? Sroffne i^n unb nimm üom ©olb, wag $Du bebarfft, Unb mad^' i^n fc^lcunig wiebcr ju; boc^ in§get)cim, SDBic ic^ SDir fagtej treib' |ie Mi jum ^auß ^inauö-

(iaüickö. 3c^ t^u'g,

3i)2egaronibee, ©oc^ gar ju tangc t)d[t baß Sieben ouf. 805 SOßir tobten bie Seit, wo unß bk (Jile not^ig i%

3n 23eiug ouf ta^ ©iegel furchte nic^tö; fie()' mic^ nur on.

80

Lepida est illa caüssa, iit commemorävi, dicere, Apud portitöres esse inspeclas. Denique Diei tempus non vides? quid illum putäs 810 Natura illa ätque ingenio? iämdudum ebriüst. Quidvis probäri poterit. tum, quod maxumiimst, Afferre, nön petere hie se dicet.

Callicles. lam sat est. Megaronides. Ego sycophänlam iam condüco de foro, Epistuläsque iam consignabo duäs, 815 Eumque huc ad ädulescentem meditatum probe Mittam.

Callicles. Eo ego igitur intro ad officium meüm.

Tu istuc age.

Megaronides. Actum reddam nügacissume.

!

jLCtufS Tertiuü*

Scena I.

Charmides.

Salsipotenti et multipotenti lovis frätri Neptuno et Ncreo Laetus lubens laudes ago, et gtätis gratas häbeo, et fluctibus sälsis, 820 Ouos penes mei fuit potestas, quid bonis meis foret et vitae,

Quom suis me ex locis in pätriam urbisque moenia reducem fäciunt

81

SS ifl öQtts f(^(au, fo njic ic^ fagte. SCßir geben on, S)a§ bic QSriefe 6cim Soßamt eingcfe^n finb. Unb sutefet (3ie^* boc^ bie Xogeöieitl 505a§ rod^njl' ©u »on jenem nur, 810 (So wie er lebt unb benft? Q5etrunfen ijl er (dngft.

SDem mac^t man xüü^, reaS man wiO. Unb bann, ta^ 23efle ijl, ©er fommt ju bringen, nic^t ju ^olen.

(SaHicIeß,

<Srf)on öenufl. ä^egoronibe^. ^d) miet^e un^ einen (St^cop^anten fc^ncO oom ^axU, ^ä) fc^reibe bann jwei 95riefe unb (legle ftc für i^n 815 Unb fc^icfe i^n ^er sum Jüngling, wacfer eingeübt 3tt Uttfre Sijl*

i^atHcIeg. 3c^ ge^e, roo^in mein 2lmt mic^ ruft. JDu forg' baför.

3)?egaronibe§. mt 2uft unb (Sc^wdnfen fu^r' ic^'ö aug.

^tittet 2lft.

(^rjle (Scene.

(S^armiöcö.

S)ir, bem 2)?eerbe^errf(^cr, bcm 9}?dcf)t'gcn, 3«pitcr'ä S3rubcr, 0lcptun, unb mcrcui; SSring' ic^ frcubig unb miOig mein 2ob bar, meinen ©anf, unb ben farjigen^-lut^en, 820 JDie mic^ in i^rem 5lrm 9er)arten, mirf), mein ©ut unb fclbfl mein geben, 3c|t, m fie mic^ auö i^ren ©i|en in <3tabt unb 9?iaucrn ^eimgeleiten,

G

82

Atque ego tibi, Neptune, ante älios deos gratis ago atque haI)eo sümmas. Nam te omncs saevoin, severum atque avidis moribus commeniorant, Spurcificiim, immanem, inloleränduin, vesanum. ego contra opera expertus,

S25 Nam pol plticidum te et dementem eo usque modo, üt volui, usus sum in ailo. Atque ego hänc tuam gloriam aüribus quidera iam acceperam änte,>ijjG. Paiiperibiis te parcere sölitum, dites dämnare atque domüre. ■/'"

Abi, laudö, scis ordine, ut aequomst, tractare hömlncs: hoc dis dignumst, Semper mendicis modesti ut sint, secus nöbiles apud hömines.

830 Fidus fuisti: infidum esse iterant: nam äbsque foret te, sat scio, in älto Dislraxissent, disque tulissent tui satellites me foede, ; wi

Bonaque item ömnia una mecum passim cacruleos per cämpos. h] {jnQ Ita iam, quasi canes, haud secus circumstabant navem turbine venti,!ftll öl8 Imbres, flüctus atque procellae infensae cönfrcgere mähmi, rj. jVijiu uC

835 Ruere antemnas, scindere vcla, nr pax pröpitia foret praesto.

Apagc a me sis. dcinde hie certumst me otiö darc: satis partum häbeo, Dum hiscc aerümnis deluctävi, et fdio divitias quacro. .viilnl 'oiol «(!£ Sed quis hie est, qui in plateam ingreditur cum novo örnatu specieque? Pol siiniil, quamquam domi ci'ipio, tarnen opperiar quam hie gerat rem.

Scena II.

Sycopltaiita, CliarBiaitle.«.

Sycophanta. 840 Huic ego diei nomen Trinümmo faciam : nam ego operam meäm

Tribus nummis hodie locävi ad arlis nügatorias.

Advcnio ex Seleuciä, Maccdonia, Asia, atque Arabiä,

Ouas ego nuque ocidis, neque pedibus umquam usürpavi mcis.

Viden' egeslas quid negüli dat homini rajsero male; 845 Qni ego nunc siibigor trium numniorum caussa, ut häs cpisluUis

Dicam ab eo homine me acccpisse, quem ego, qui sil homo, nescio,

Neque novi: neque natus, necne is fuerit, id solide soiö. i,,^'(i^;

Charmides.

Pol hie quidüni fungino generc est, capile se lolum tcgit:

llluricii facic's vidülur hominis; eo örnatu advenif.

Unb fo brin^' id) ^ix, Dlcptunu^, 5)ir wx 2(nbcrn meinen ©anf bor. ©enn ©icf) nennen %üc groufoni; ftreng, noc^ fremben @cf)d^en lujlern, Srub', xant), nncxtxa^M), toü: baö ©cgent^eit ^ob' icf) erführen.

826 JDenn ooü S-reunblic^feit unb ©ute warft S)u mir ftetö auf ^of)cn SOßogen. 5-ru^er ^ort' \d) freilief) fcI)on »on biefcm Otuf, mein C^r ocrna^m i^n, S5a^^ubie2(rmen SU fc^oncn pfleg jl; bieJReic^en brucfft unb in ben Staub mirfft. 2lal ®u wei^t fo, wie red)t ift, unö ju be^anbeln: ta& jiemt ©ottern, ©ü^ fie ben 35etttcr gern ocrfc^oncn: anber§ alg bei unö bie 3{eicf)en.

830 ©u marjl treu, ben fie untreu fc^elten, benn o^ne ^iö), ^u \ro{)( erfcnn' ic^'g, J^dtten S)eine Trabanten fd)md^(i(^ mic^ jerriffen unb mid) öefcf)lacf)tet, «Stucfmeiö (dgen meine ©uter in ber bunfetn SCßogen SOßeitc. ©enn fo ftanben, wie tk Sintcn, um boß (5d)itf im ©cbwarm bie SOSinbc^ ©c^neeöeftober, t;o^e Sogen, Oturmgetoö Serbrac^ ben 2J?aftbaum,

835 (Sprengte bie Saue, jerri^ ba^ Segel, war' tk Stitte nirf)t crfdjtencn. 5ort mit £)ir! je^t Witt i^ ru^en; bieö fte^t feft. ©enug erwarb iii), SCßd^renb id) mit ßeiben fdmpfte unb bcm So^ne Oieid)tf)um fc^offtc. ©oc^ wer ifl ta^, ber in tk Strafe mit neuem ßleib unb Stnfc^n eintritt? 3d) wiü warten, wenn mic^ nad) .^aufe aud) »erlangt, äöaö fann er woOcn ?

ßmik (Scene.

©ctt (St)covl^ant ei^armtbeö.

St)Cop^ant. 840 StJiefen Sag will ic^ Srinummu^ nennen, benn mein Sagewerf

§üb' ic^ ^eute um brei 9flummi ju Sd)ers unb «poffcn augget^on.

Sluß Seleucien, SOIaccbonicn, Slficn, 2(rabiett fomm' ic^ f)cr,

©enen ic^ niemals wcber mit 5lugen, «od; mit ben 5ut;cn gU nal)c trat.

Solc^ ©cfc^dft bringt nun ber junger bem, ber orm unb clcnb ifJ, 845 9[Benn mic^ je^t brei Olummi äwingcn, ta^ idi) bicfe Q5ricfe ^ier

QSon einem SD^enfc^en, ben ic^ nid)t fcnne, nod) ocn bcm id) ftd)cr wei^,

Sebte er jemals ober lebt er nid)t, cil)attcn l)Qbcn wiü.

ß^armibcg.

JDer fd)cint Don ber 5lrt ber Sd)wdmme, benn er ift ja nid)te alö Äopf.

ein Snprier nad) bem 2lnfel;n; aud> bezeugt mir bieg fein Älcib.

84

Sycophanta. 850 nie, qiii nie condiixit, i'ibi conduxil, äbdiixit domüm: Quae voluit, mihi di\it; döcuit et praemünstravit priüs, Ouomodo quidque agerem, nunc ädeo, si quid ego äddidero anipliüs, Eo condiictor melius de me nugas conciliaverit. Ut ille nie exornavit, ita sum ornatus. ärgentum hoc facit. 855 Ipse ornämenla a chorägo haec sumpsit suö periculö; Nunc ego si potero ornamentis hominem circumducere, Dabo operam: lit me esse ipsum phine sycophäntam sentiät.

Charmides. Ouam magis specto, minus placet mi haec hominis fäcies; raira sunt, Ni illic liomo est aut dormilätor, aut sectör zonariiis. 860 Loca contemplat, circumspectat sese atque aedis noscität. Credo, edepöl, quo mox furätum veniat, spöculatiir locä. Magis kibidost observäre, quid agat: ei rei operam dabo.

Sycophanta. Has regiönes demonslrävit mihi ille cönduclor meüs: Apud illäs aedis sistendae mihi sunt sycophantiäc. 865 Foris pultäbo.

Charmides. Ad nostras aedis hie quidem habet reclam \\im, Hercle, opinor, mi advenienti hac noclu agitandnmst vigiliäs.

Sycophanta. Aperite hoc, aperite, heus, ecquis hie foribus liitelam gerit?

Charmides. Quid, adulescens, quaeris? quid vis? quid istas piiltas?

Sycophanta.

Heus senex, Census süm, quom iuralüri rede rätionem dedi. 870 Lcsbonicum hie adulescenfem quaero, in his rctrionibüs Ubi habitet, et item allerum ad islanc capitis albiludinem, CallicU-m quem aibat vocäri, qui has mihi drdit epistuliis.

Charmides. Meum gnalum hie (piidem Lesbonicum qiiaeril d amicum mciini, Ouoi ogo libcrosque lM'ina<|ue c<)mmend<i>i, Calliclem.

85

850 ©er mid) ö*-'ß'fcf^*^t \)cit, t^cr fu5rtc mi(^, nie er mid) nüf)m, narf) Jpau^, ©agte mir, wn» er vroüte, (e^rtc, roieö in 2(ttem mid) jured^t, SOßQ^ unb wie ic^ t^ebcä t^dte. <SÜ9' icf) je^t nod; etroaS ^inju, @o erfahrt bcr S)Ziet^cr befffr, n)e(d)em Sd)\x»anf er mid) gewann. Sß5ie er mic^ onjog, ifl mein ^fn^ug. Se^t.' tie^ Stüeg mod)t ta^ ©e(b. 855 55om G^oragen no^m er ben Stnjug auf feine Oved)nun9 unb ©efa^r. 3e^t la^ fe()n, ob td) um bie Kleiber meinen D^ann berucfen fonn, 5)a^ er felbfl ben (St)copf)anten in mir merft unb inne wirb.

(if)armibeS. ?Dic§ ©efic^t, je mef)r id)'ß anfef)', bcjlo weniger fagt mir'ß ju. SDBa^rlid)! nur ein ^eutelfd)neiber, ein 9iad)twanb(er fann fein. 860 Sr befielt ben Ort, fpd^t um fid) unb er muftert J^quS für ^au^. Stßie mir'ö fd)eint, fo unterfud)t er ^ier oJg ©ieb bk Oert(id)feit. Um fo me^r wifl ic^ bcQd)ten, waö er t()Ut. "jc^t la^t mid) fer)n!

S i; c 0 p l) a n t. JDiefc ©egenb i)at mein Wüt)cr, i>on bem ic^ fügte, mir gezeigt, ^ier bei biefem ^oufe fott ber (St)cop()antenfrreic^ gefc^c^n. 865 "jä) xüiü fropfen.

(i^armibeg. Unfer ^au^ i\i'^, wo()in er gerabwegö ge^t. fflml bei ©Ott! Ui meiner Olucffe^r mu§ id) ^ier fd)ott SOBac^e (tebn.

(3 1) c 0 p l) a n t. ^oüa! Oeffnetl ^oUal ^dlt fein 2)?enfd) bie 5[Böd)e on ber ^()ür?

^^armibeg. junger 3)2onn, ma^ fuc^j^ ©u? wa6 wiajl <r)u? wag Hopffi 2)u?

©t)cop^ant.

^poüa! 5l(ter 3}?aun 3(^ bin burc^; feit ic^ bem ßenfor öuf fein fragen Diebe jianb. 870 5Bo ber junge Ücebonicuß i)kx t)crum wol)I wof^nen fann,

Unb ein 2(nbrer, fo ein öraufopf ganj wie S)u, ta^ fuc^' ic^ ^ier. ßaüiclc^; fo foü er ^ei^en, fagt ber, ber mir bie Sßriefe gab.

S^armibeg. SJlcinen (5ot)n, ben fießbonicug, fuc^t er auf unb meinen ^rcunb, iDcm id) .^inbcr unb ^>crmogcn anvertraut, ben (iaUick^.

86

Sycophanta. 875 Fac me, si scis, certiorem, hisce homines übi habitent, pater.

Charmides. Quid eos quaeris? aut quis es? aiit iinde es? aüt unde advenis?

Sycophanta. Multa simül rogas: nesciö quid expediäm potissumüm. Si unumquidqiiid singillätim et placide percontabere, Et mcum nomen, et mea facta, et itinera ego faxo sciäs.

Charmides. 880 Faciam ita üt vis. agedum nömen tuum primüm memora mihi.

Sycophanta. Magnum fäcinus incipissis petere.

Charmides. Quid ita? Syeophanta.

Ouia, pater, Ante Uicem si ire occipias a meo primo nomine, Concubiüm sit noctis, priiisquam postremüm pcrveneris.

Charmides. Face opi'ist et viatico äd tuum nomen, üt tu praedicäs.

Sycophanta. 885 Est mimiscuUim altenim, quasi vasculüm vinariüm.

Charmides. Hie homo söHde sycophanta est. quid ais tu, ädulescens?

Sycophanta.

Quid est? Charmides. Eloquere, isti tibi quid hömines debent, quos tu quaeritäs?

Sycophanta. Pater islius adulcscentis dedit has duvis mi episluhis Lesbonici. is mi est amicus.

Charmides.

Toneo huuc maniieslariüin. 890 Mc sibi cpistulas dcdissc dicil. hidam hominciii probe.

87

875 Slßcnn ©u mi\it, wo bic Scutc luo^ncn, ^dtcrd)Ctt, oerfc^wcig' mir'6 ni(f)t.

©o(^ waä foücn ©ic? Unb wer bi|l ©u? ?[ßo(}cr fomm|t©u? @prid), wo^er?

2)oö t)ci^t üiel auf einmal fragen: Süßaß erlcbige ic^ nun juerfl? ÖBiQji ?t)u 5(C(eö bicß erforfdjen jlurfwei^ unb mit Sreunbti(f)fcit, ©oßj} 5)u meinen 9(lamen roiffen, meine Oicifen unb mein ©cfd)icf.

(E^armibeß. 880 3c^ ge^orc^e. Steinen Dramen t^u' mir benn »er StUem funb. asqi io

(3t;co)>l)ant. 2)u beginnjl mit etwag ©eixjottigcm.

(i^armibeö.

^lun, wie fo? (3t)Cüpf)ant.

SDenn, QSdtcrd^en, SCßenn 2)u »or bcr ©onne auffte^fl unb mit meinem Flamen fle^ft, ©0 wirb'ö ©c^lafen^jeit; bevor !t)u biö an'ö (5nbe ongelauöt. io?.iii d/

ß^armibcö. aieifcgelb unb eine Satfel forbcrt S)ein dlamt, wie ©u fogfl.

(St^cop^ant 885 Unb ein onbrer ift nic^t großer, aB baö Hcinile SCBcinfai ifl.

(iT^armibcö. ©fU! ein <S\)copf)ant, ganj fieser! junger Sreunb, wie nun?

©Ocop^ant

5tBa6 ijt? ß^ormibeö. ©pric^, blieb mon ©ir ctwaö fdjurbig, wo§ ©u bei bicfen beuten fud)fl/

©t)cop^ant. 3eneg jungen 2JJannc^ ^atcr, beß Seßbonicue, übergab Wt swci «riefe. 50ßir finb Srcunbe.

^^armibcß.

^altl auf frifd)er 1l)üt ertappt! 890 3(^, fast er, 90b \i)m bic Söriefc. 3Bart'l id) i)oV ii)n wacfcr au^.

88

Sycophanla. Ita ut occepl, si animuin ad vorlas, dicain.

Charmides.

Dabo operam tibi,

Sycophanta. Hanc nie iiissit Lesbonico dare suo gniito epistuläm, Et item hänc alteram suo amico Callicli iussit dare.

Charmides. Mihi quoque edepol, quimi hie nugätur, contra nügari lubel. 895 Ubi ipse erat?

Sycophanta. Bene rem gerebat.

Charmides.

Ergo ubi? Sycophanta.

In Seleucia. Charmides. Ab ipson' istas accepisli?

Sycophanta. E manihus düdit ipso in manüs. Charmides. Qua facie est homo?

Sycophanta. Sesquipede (';([uidem est ille (|iram tu longior. Charmides. Haerct haec res: si([uidem ego libsens sum, quam praesens, longior. Novislin hominem?

Sycophanta. Hem, ridicule rogitiis, quöcum una cibiim 900 Capere sölco.

Charmides. Quid est ei iiörnen?

Sy i'oplianla.

Quod cdepöI iioiiiiiii probo.

89

%btr, roaS ic^ fagcn moütt iDu ßicbfl %ii)t i

3c^ werfe öuf.

©icfcn QSricf ^ier foflt' \6) 2e^tonicu§ geben, feinem ©o^n, ©iefen anbern feinem ^reunbe ßatticleä, fo fagt er mir.

(Ef)armibe§. Dlun! furnjaf>r! ba ber ^icr ^v<^% treibt, ge^' ic^ auf ben (Spa§ mit ein. 895 SBo njör er benn?

<3t)cop^ant. :j^m gieng'ö munter.

(ä()örmibcß.

%Ux wo?

<3t)copt)ant.

3n ©cleucien. ßl)ormibc§. 5>on i()m felbfl empfing!^ S)u jene «riefe?

(3t)copt)ant.

Unb oon ipönb ju ^önb. (if)ormtbe§. Unb fein IMeu^'reö?

(5t)copt)ont. Slnbcrt^alb 5u§ mog er roo^I gr6^er fein olö 5)u.

(if>armibe£;. <^Qlt! ^ier ^öpertS, wenn id) großer bort fein foU oB i(^ ^ier bin. Unb S)u fcnnft it)n?

(3pcopt)ont. Äomifc^e 5ragc! ©peir unb Xronf t^eit' irf) mit i^m. (iboi^mibc§. 900 Unb fein momc?

St)copl)ünt. 9^un wie il;n ein bröver SD^ann ju fü()ren pflegt.

90

Charmides.

Lubct audire. . p-. *>.

Sycophanta. DU edepol, illi, Uli, Uli. vae misero milii.

Charmides. Ouid est negöti?

Sycophanla. Devorävi noraen imprudcns modo.

1 >iiD (bi '' Charmides. n't IfinfG

Non placet, qui amicos intra dentis cönclusos habet. oCB? tc

Sycophanta. Atquc etiam modo vorsabätur mi in labris primoribüs.

Charmides. 905 Temperi huic hodie anteveni.

Sycophanta. Teneor mänifesto misör. Charmides. Jamne cummentalu's nümen? rrifli Jfo'^ ^

Sycophanta.

.6iwä in öuoö tm 6. ^<^""^ "'^ ^^^^'® "'^"^ hominum pudel.

Charmides.

Vidc, homo, ut hüminem noris. jjl'äujjj nh'\ vh»-

Sycophanta. ,; ., Türaquam menict. ficri isluc solet,

Ouod in manii tt-ncas utqiic öculis videas, id desidcrös.

principium noi Charmides.

Liltcris rccomminiscar^ C est princfpium nomin

910 CaUitis?

Sycophanta. Non csl.

Charmides. CalippusV iii)l 6fUi

Sycophanla iS'on est.

91

(3t>cop^aöt (nun! tx t)ü^t ia, f)ü^t io, f)ti^t ja ei! oerbommt!

(^^ormibed. Olttit; roo8 ifl bctttt?

(S^cop^ant Unocrfcf)enä fc^lang ic^ ben ölomcn jc|t ^eröb.

€^ormtbc§. SWir besagt nic^t, rocr bic ^vcunbc im 55crf(^lu§ bcr S^^ikj fw^tt-

Unb er f(^tt)cbtc mir fo eben auf ber 2ippen JRonbc nod^.

ß^armibcß. 905 ©iefen ^n^ ic^ f)tvit bei Seiten.

©t^copbant.

©0 oerrictb it^ Stcnnj^er mi(^! ^börmibcö. munl crfannjl Su fcf;on bcn Flamen?

©t)cop^ant.

9((^ ! bei ©ott «nb anenfc^cn ft^wctö !

DlimmS)i(^in5Icf)t, bo^®ubcn2)Jann fcnnji!

©t)cop^ant.

5tt>ic micb felbft !— (So pfiegt^ ju ge^n. aßag fcic ^anb greift, wa^ bog Slugc fie§t, »ermißt man gar ju Tcid^t. 5)od) lag fe^n; bcn crflcn Sucbflab. dl baß miig bcr Stnfang fein.

ß^armibeß. 910 daaiaß?

©t^copbont. O! nein!

ßbarmibeö. ßalippuö^

(3i)copf)ant. 2)cr ni(f)tl

92

Charmides.

CeUlidemides?

Sycophanla. Non est.

Charmides. Cällinicus?

Sycophanta. Nön esL

Charmides. Calliimirchus ?

Sycophanta.

Nil agis? Neque adeo edepol floccificäcio, quando egomel memini mihi.

Charmides. , ^

At cnim mülti Lesbonici sunt liic: nisi nomen palris Dices, nun monslrare possum hos liomine.^^, quüs tu quacritäs. 915 Ouod ad cxümphmi est? conieclüra si rcperire possumüs.

Sycophanta. Ad hoc cxemplum est, Char

Charmides. Charcs? an Charidemiis? nuiii Cliarmidrs ?

Sycophanta. Hern, islic crit. (|iii isluni di prrdaiil.

Charmides.

Dixi ego iamdudum tibi: Bcnc tc pütius dicere aequomsl lioiiiini aiiiico, quam malt-.

Sycophanta. Salin* iiitrii lahm alque (hnlis laluil vir minumi preli?

Cliarmiilcs.

920 Ne male Inqucrc abscnli amico.

Sycophanta.

Ouiil illc rr^ni i^riiavi.sbumii.s

Ml hitilabat?

!Per nid)t.

viaUinicuS?

93

(if)armibc5. (>aüibcmibe§ ?

(5f)armil)cö.

2(uc^ nic^t.

^^armibcß.

(St)cop^ant.

9timmcrme^r! Unb furroa^r! nticf) fummcrtS wenig, wenn ic^ \i)n nur für wi(^ behielt.

(E^armibc§. Sc^bonici gicbt'ß ^icr ^Sicfc: fagfl 2)u bc§ 5>atcr§ 3f^amcn nic^t, iitann id) bic iJcute 3Mr nid)t jcigcn, bie ©u ^icr ju fuc^cn fomm|^. Ulö SCBem ijl er d^nlic^V ©urd) 5>ermutf)un() finben mx i^n nod) mUci^t.

$r ift fo <it)n(i(^, roic (i^ar

(5()Qrmibc6. (i^aribemuä, Sf)arc6 ober ß^armibe^?

St)copt)ant. ipQlt! baS ifl er. Jpol'ft ber genfer!

(it)Qrmibce.

(Sagt' id) 2)ir ha^ nid;tfd)on üngfl? QSiQiger rodr' cß, bo^ 5)n bem Sreunbe fegncjT, alt ta^ 2^u if)m fiud^fi.

(5 tu 0 p () Q n t. aßarum ftcrftc mir ber 2d)urfc jroifdjen 3ci()ncn unb Sfippen aud)?

Cil}armibcg. 920 ed)nidb' ben ^reunb t[\d)t, ber nid)t hier ift.

©iKopbonr.

5BQC verwerft ber Sd)uft fid; bcnn ^ier vor mir.'

94

Charmides. Rcspondisset, si appelhisses nomine. Sed ipse ubi est?

Sycophanta. Pol illum liqui ad Rhadamantcni in Cecropia insulii.

Charmides. Ollis homo est me insipientiör, qui ipse egomet, übi sim, quacritem? Sed nil disconducit huic rei. quid ais?

Sycophanta. Oiiid?

Charmides.

Hoc, quod le rogö. 925 Oaos locus adisti?

Sycophanta. iSimium miriinodis mirabiles.

Charmides. Liibet audire, nisi moleslumst.

Sycophanta. Ouin discüpio diccre. Omnium primum in Pontum advecli ad Arabi.im terram sumüs.

Charmides. Eho, An ctiam Arabia est in Pönto?

Sy coplianla.

Est, iion illn, übi tus ^n^nülür, Sed ubi absinthitini fit, liUjiio eunila «rallinaceii.

C h a r m i d e s. f>'JO Mrniuni ^Tiijiliiciun hiinc iniuatorem. sed ckh siitii iiisiitiriilior,

{Jm ef^oniel, üride rodeain, hunc rtijrilcin; quao ejfo sciani, iil(iuc hie iicscial Msi quia himc hibet cxperiri, (|uo evasürusl deni(juc. Huiil lihi c.il ndiricn, uduIcscensV

Sycophanta

Pax, id cbl iiuiiK'ii mihi: Hoc colidiuiiuin2>t.

95

(ä^ormibeö. dr f)dttc crroibcrt, nanntcfl £^u bei fflamm if)n. T'oä) voc ift er?

(Spcop^ant. ajci 5R()abamantcS auf 3nfct (iccropicn verlief ic^ if>tt.

(ä^armibcg. (Sicbt'ß einen grfcleren Sporen al§ mi(^, ber id) fclbjl frage, n>o id) bin? I'od) bae fd)Qbct hierbei gar nic^tß. 0lun?

(S^cop^ont. v-;/..; uiio« diii^

5ß5aS? (^^ormibeg.

«tBoS id) fagen woUt', 925 Steine JReifen!

St;cop^Qnt. öc^n an Orte rounbcrbarlid) tüunbcrbar-

(i^armibcß. 5Benn S)ir'§ nicf)t mi^fdat, fo fag' ntir'ö. Ip,iq

(3t;copt)ant. j/^ tu iiir,iJo n/.

3(^ crjdbr c5 nor jtt gern. Gans juerfl tarn id) no^ '^•ontuß ^in unb nad) 2(rabicn.

(ibarmibcß. ^cbc! Oft 2(rQbicn oud) in «Pontu6?

(3 1) c 0 p t) a n t.

iKid)t boe, iDO ber 503eif)raud) n)dd)fJ, ?(ber bo^, roo man ?(6(int^ mad)t; wo ba^ Äraut für J&u(;ner ift.

(i()Qrmibc6. 030 tiefer (5d)alfgnarr ift jum 27ia(cn. 2)cd) wag bin id) für ein 2()or, Tq^ id) i()n frage, Tro()er id) fommc, \va& i(f> roci^ «nb er nid)t roei^l QBenn'^ nid)t rodrc, um ut crfa()ren, roic tat fd)Iic^Iic^ enben fofl. Sprid), wie ifl tcnn nun Tcin niamc, junger 'J^Zann?

oycopbant.

3d) ()eiic ^aj gür gen?ebnlid>

96

Charmides. Etlepol nomen nügatoriüm : 935 Quasi dicas, si quid crediderim tibi, pax, periisse illicö. Sed quid ais, quo inde isti pönro?

Sycophanta.

Si aninmm advortas, eloqiuir. Ad Caput äranis, quod de caelo exoritur siib solio lovis.

Charmides. Sub soliö lovis? ©

Sycophanta: Ita dico.

Charmides. E caelone?

Sycophanta.

Atque e iriedio quidem.

Charmides. Eho! An etiam in caelum cscendisti?

Sycophanta.

Immo horiola advecti sumüs, 940 Usque aqua ädvorsa per ämnem.

Charmides.

Eho, an oliam vidisti lovem?

Sycophanta. Eum aUi di issc ad villam aibant scrvis dj'^promplum cibiini. Deinde porro

Chaniiidos. Deinde pürro nolu quid(juuin praedicrs.

Socophanla. Ego quidem hercle, si es moieslus.

Charmides.

Naiii piKÜoiiiii nfniincni Esso opürtel homincm, abs terra ad caeiuin (jui pcrvcnoril.

97

0lun! furn)Ql)r! boS \\i ein üflamt ju Spiel unb (Sc^crj. 935 örob' alö ob, ircnit id) 2)ir glaubte, ©u bann pax! rieffl, „2löe§ ül\(i)tV." ^o(i) tt)a§ fagfl 2)u, n)of)in bi(t 5)u fonft gcfommcn?

@t)copf)nnt.

' SOScitcr benni

bcö ©tromeg >^aupt, bcr com J^immel unter bcm X^ron bc§ 3euö entfpnngt.

^^ormibeö. Unter tem J^ron be§ 3cug.

(S^cop^ont. ©0 ifl cg.

d^ormibee.

2Iu^ bem Fimmel? @t^cop()ant.

2Jiitten brin. (if)armibce.

jpoao^i

3n bcn Fimmel bijl ®u öefticgenV

S^copf^ant.

Sil ja tt)o^l; auf einem Äol^n, 940 tDo ber Strom unä ftetf' entöcgenfam.

(ä^armibeö.

©0 fa{)j^ ©u wo^I auc^ Seuö? ®i)Cop[;ant. 2luf feinem ganb^auä t^eilf er bic Äojl, wie bie 2(nbern faxten, bcnSclaüen aU. Unb bann weiter?

(i()ormibc^. Unb bann weiter wiü icf} ba^ <t)u ic|o fcfjweiöfl.

(5t)cop^ant. 9lun, bei ©ott! wirft <Du befcibigcnb -

(i^armibeß.

^cr ()Qt nrf)er aüe ©c^aam Singebü^t, ber oon ber Grbe in bcn ^^imrnct gertieflcn ift.

7

98

Syc ophanta. IM5 Dimittam, üt te velle video. sed monstra hüsce hoinines nühi. Hos ego i]uaero, qiiilMis nie oportet ha» defeiTf epistuläs.

Charmide>. Ouid aii tu nunc? si forte ipsuni Chamiidt'm conspexeris, nium, qiKni tibi istas dedisse commemonis epistuläs, Noverisne hominera?

S y c 0 p h a n l a. Nae tu me tklepol arbiträre belluäm, 950 Olli quidem nun noisse pössim, quicum aetätem exegerim. An ilJe ita vssel stidtus. qui mihi mUle nümnium «redertl Philippum, quöd me aunini deft-rrc iu>>it ad gnatuni suüni. Atque ad amicum CaUiclem, quoi rem aibat mändasse hie suäraT 3Iihi id cöncredercl, ni et me üle et ego illum nü\TSsem approbe?

Charmides. •j55 Enimvero ciro nunc sycophänlae huic sycophanlari volu:

Si hunc possum illo mille niimmum Philippe circumducerc,

Ouod sibi rae dedisse dLxit: quem ego, qui sit homo, nesciö;

Neque oculis ante hunc diem ümquam >idi, eine aürum credercm?

Quoi, si aipilis res sit, minitnum numquani cridam plumbciim. 960 Aggrcdiündust mi bic homo astu. heus, Pav, te Irilms verbis voio.

Sycophanta. Vel trecentis.

Charmides. Haben' tu id aüfum, quod accepisti u tiiurmide?

Sycophanta. Atque etiäm Phihppum, numcrätunj illius in mensa manu. Mille nümmum.

Charmides. Ncmpe ab ipso id accepisti Charmid»'? Sycophanta. Minini quin ab avo eius aiit proavo accipcrena, qui sunt mortui.

Charmides. 965 Adulescens, ccdo dum istuc aiirum mi.

99

945 T>Q, roic irf) fcl>e, ^u e roiaft, fo {a§ icf) t'icf), bc«6 jcig' btc KJcutc mir !Dcnn bie fuchc icf>, tcncn icft bic QJricfc übergeben fcfl.

(i^armitee. 0^un! tüQfe fagft 2)u .' SOScnn bcrfcfbc (5f)armibe§ oor Dir crfcfiien, IDcr, »ic t>u mir ^icr crja^teft, ^ir bic Q5ricfc gegeben i)at, aßürt'ft I)u i^n fennen?

(S t) c c V ^ a n t. Si! beim ^düu^! öä(t(t ^u mid) bcnn für ein 21}icr, 950 ©Q§ i(^ bcn nicf)t fennen foüte, fcem id; ftete sur (Seite trar? Cber rodr' er rocf)! fo t^erigt, ta^ er toufcnb ^f^Kippeb'cre ü}^ir rcrtrautc unb bae Gelb an feinen Sc^n mid) bringen f)ie§, Unb an tiaflicfe^, feinen Jrcunb, bem er, n?ie er fagt, fein (3m i)kr gab? ^a§ foDt' er mir onoertraucn, fennten trir unS nid)t genau?

ß()Qrmibe^.

955 3c^t ijl"^ Seit unb bem 33etrüger fpieC ic^ felber neuen Ixuq:

3Benn ic^ i^n um bic taufenb ^f)i(ipp6b'cre ganj fanft bcrüden fann, JDie, wie er fagt, id) i^m gegeben; einem ü}?enfd)en, ber mir frcmb, 5>cn ic^ oor biefem 2ügc nie mit 2Iugen faf>, bem gab' it^ öolb? O^m, bem ic^, unb gc(t'^ bcn 5iopf, nid;t einen S^reier anvertraut.

960 I)cd) mit 2i(l mu§ ic^ i^n fangen, ^^ay! Oiur auf brci Sßorte ncd)!

®t)Copf)ant. Ol breit)unbert.

(i()armibee. ^aft I)u tut öolb, ba& ^u vom Cif)armibee cmpfingIT?

<S t} c 0 p () a n t. Unb in ^()i(ippfeb'or^; gc^dblt ift'6 t>on bem lifd) mir in bic ^anb. laufenb flUummi.

(i^armibeg. Unb von ibm fclbfl, rcn (if)armitee, empfingft t)u bic^? 3i;cop^ant. ^tvoa oom örc§catcr, ober Urgrc§oater, bie Idngji tobt?

(it)armibc6. 965 junger 2)^ann, fc gicb tai' öolb mir.

;**

100

Sycophanta.

Ouod ('ffo aurnm dem HM? Cl\armi(lcs. QnoJ to •> me licccpisse fassu's.

Sycophanta.

Abs Ic accepisse? Charniides.

Ita lofpiör. Sycophanta. Ollis tu homo es?

Charmidcs. Olli iiiille nrnmnuiii libi ilcdi, ego siini Chaniiidös. Sycopliaiila. Nequc edepül tu is es, neque hodic is uinquam oris, liuic auro quidcm. Abi sis, mif^alor: niin[;iri niifialori posliihis.

Charmidcs.

070 Charniidi'S cgo suni.

Sycophanta. i\V<[ui(I(piam hcrclc es: nain niliil auri Icru. Nimis argüle ol)ropsisti in capse occilsiiinriiI;i. Postquam cgo nie aiirum lerre dLxi, post In faclu's fharmidrs. Priiis tu nön cras, quam auri fcci nicnlioncm, nil agis. Proindr tu ilidem, «t charniidätn's, nirsiim !('• rechannidä.

("Iiariiiidcs. 075 Quis ego snni ij^ilnr, siiiiiidcm is nun siim, (pii sum?

S y CO |ih nn I a

Quid id ad me allint'l? Dum illc no sis, ([ucm «'uo esse nnio, sis mea caiissa, qui hdttM, Prius nnn is «-ras, (pii «'ras: minr is faclu's, qui tum uon cnis,

Cliarmidcs.

Age si (juid agis.

Sy copliani a. Ouid cgo airam?

Charmidcs.

Aiinnu r<'d(|p.

101

3d) t)ir 9c6c»? wcld)cß öolb?

!t)aö, \t»ic ru fa^ft, ^u von mir cmpfün^cjl.

(3t;co|)t)ant.

' (if)artttibcä. ®pcopl)ant.

Z\^ üon ©ir cmpftitg?

3o wol)l.

^Tßer bi)l J>u?

(*()armibc6. <t)cr ^ir taufcnb 9lummi ö^^J irf) f«^^ft t>ln (itjarmibc^.

Ol hat bifl ^u rccbcr, nod) wirft !t)u'^^ jematö toqö bicß öolb betrifft, ^ort mit ©ir! X)u Okrr! bcn Darren forbcrfl X)U jur ^lorr^eit auf.

(E^armibcß. 970 3(^ bin S^armibeö.

(St)cov»t)ant. <So bift X)u gar ni(^t§, bcnn ic^ §ab' fein ©olb. 2(a5Ufrf)(au crfd)(ic^ft JDu liftig 5>ortI)cit unb öclegcn^cit. 3c|t, nad)bcm ic^ öolb ju bringen üorgab, rourbft ©u S^armibcö, 5-rü^cr warft 5^u'ß nid)t, a(c id) i^om öclbe nod; nic^t fprac^. Umfonft! - ©anj wie !^u !^id) c^armitirt l>"ift, fo cntd)armibire ©id>

ß()ormibc§. 1)75 JJlun! TOcr bin id), wenn id) nid)t bin, roaß i6 bin?

©t)cop5önt.

S[ßoß fümmcrt'ö mid).' 23ift 55u baß nic^t, njaö id; nid)t wiü, fei für mid) benn, wer X>u wiflft. ^rü^cr warft ^u nid)t, wacDu warft, je^t wiirb'ftt)u,waß!J)ufonftnid)t warft.

(i()armibce. JJlunl mac^ fort!

©tjcop^ant. aBae foU id) t^un?

Dae öclb ^ci '

102

Sycophanta.

Dornütas, senex Cliarmides. Fassu's Chärmidem dedisse aurum tibi?

Sycophanta.

Scriptum quidem.

Cliarmides 9S0 Properas, an non properas ire acliitum ab bis regionibiis. Dormitätor, priusqiiam ego hie te iubeo mi'dcari maK>?

Sycophanta. Ouamobrem ?

Charmidcs. Quia illum quem ementilus es, ego sum ipsus Channides, Quem tibi epistuias dedisse aiebas.

Sycophanta.

Ehö, quaeso, an lu is es? Charmidcs. Is enimvero sum.

Sycophanta. Aiir tu tiindem, is ipsus es? Charmidcs.

Aio. Sycophanta.

Ipsus CS?

Charmidcs. 985 Fpsu.f, inquam, Cliiirmidcs sum.

Sycophanta.

Erint ipsiisnc es? Charniidcs.

Ip.sjs.^umiis. Ahin' hinc ;ib oculis?

Sycophaiilii. lüniuivrro scro quöniam .idveiiis, Vapuhihis arbilräln mc" (.l Mo\önun iicdilium

103

SlUcrd^en! S)u trdumjl. T>ü gcflct)^, ba^ li^ormibcö ba§ ©olb ©ir gab?

©cfc^ricbcn jlef)t'ö. ^(i^arraibcö. 980 ^ac^jl ©u cilcnbö, ba^ !t)U fortfommjT, fc^IciiniQ fort üon bicfcm Ovt, 35eutclfc^nclbcr, c^ i(S) IDid) ju ©traf unb fdnfa fc^md^licf) 509?

®t)copr)Qnt. Unb rocöt)alb?

(S^armibcö. it)cn ©u crfogen, ^^armibcö, ber bin i^ fetbjt, ^cr, wie 2)u fagfi, bie 33ricfe 25ir gab.

(St)copf)Ottt,

Jpattot) : icJ) bitte ^id), baö bijl S)u? ßb^ii^tttibcß. ©0^1 bin idyi.

©pcopbont. @o fö9' mir: ©u bij^'ß felb|l?

Sbörmibcß.

(S^copbönt.

2)« bijl'ß fcibjl? ß^ormibcö. 985 (i^armibcä, fo fag' i(^, fclbcr.

(3i;copl)ant. ©u Qlfo fclbjl? (iböfmibc^.

3cb fclbcr fetbjl. 5ort au6 bcn Siugcn!

®t)Copbant. 9tun! ba S)u ju fpdt l)ia aufgetreten bi(l, Äriegd I^u, glaub' ic^, £cf;(dgc; aurf) bie neuen 5MebiIcn woflcn'ß fo.

104_

Charmides.

At etiäm maledicis?

Sycophanta. Immo, salvos quändoquiJem advcnis, Di me pt-rdant, si te lloccifacio, aii pcriisses priiis. 990 Ego ob hanc öperaui arircnliim acctpi: te inacto infortuniü Caeleriini qui sis, (jui nun sis, flocciuu nön intcrduim. Ibo ad ilJiiin; renunciiibü, niilii qui Iris nuiunios di'dil, Ul sciät, se pcrdidisse. ego abco. niiile vivo el vak-, Quo dl te ünines advenientem peregre perdant, Channidös

Scena III.

CliaB'UiideM.

995 PostquQin illc hinc äbiit, post loquendi libcrc Vidclur tt-mpus venisse, litque occasiö. Janjdudum mcurn ille pectus piingit aculeiis, Quid Uli negöti fuerit änlo acdis meäs. Nain cpistula illa mihi concenturiat mctüin 1(100 In corde, et illinl iiiillc mimmmn, quam rom agäl, iS'unKjuam edc'ixd iLiiicre tinnil lintiimabuliim: jS'isi (pii illud träctat aut movct, mulum tacet. Scd quis hie est, qui hiic in plateam cürsuram incipit? Lubet ubservärc, quid agat: hiic concesserö.

Sconn IV.

.StUMIIIIIIM. t'llttrilllcICM.

Slasimus.

lUÜJ Stasiine, liire tf proiicro (clorcm, recipc li; ii<i dominum dumiim, Ne subito mCtUK oioriütur scapuh's sliillilia luii. Adde gradum, iijiprojx-ra: iamdiidum faclmnst, quotu abisti domo, Cavc sis tibi, nr biilmli in lu cotlajii crcbri (rrpiiil, Si aberis lib hori qua(>sliötie; nu (h'sliloris C4irr(i<'.

1010 Eccc liomincm lo, Stasimc, niiiili. suUii' iu IhcruKqtuho

105

aßic? SDu fc^impfO noc^?

@9Copt)ant. $i! ja freilief), unb ta ©u glürflic^ angelangt, Ü)Zogen mic^ bic öettcr (trafen, wenn's mic^ frdnft, ob früf)cr llarbft. 990 iDeßbalb fricgt' id) ja mein ©elb: ©irf) Ia§ id) £)cinem bofen Stern. 2Ber $Du fcnjl bifl, rocr ©u nid)t bift; feinen ^efler geb' id) brum. 9lun ju bem, ber mir bic brci Olummi gab; bic 0iad)rid)t bring' ic^ ibm, 2)ü§ er ivei§, üe finb verloren, ©ir geb'6 f(^(ed)tl fomit leb' voct)[l 2)a^ bic ©Otter bei Seiner Sinfunft ®id) oerbcrben, (if)armibeß!

S)ritte Scene.

(Sbarntibeö.

995 S)a er nun fort i|!, fc^eint ju einem freien 503ort

Seit unb ©clcgcnl)eit für mid) berbeigcfü^rt.

(5d)on lange ftac^cUö meine Q3rufl gleich einem 2^orn,

SCBaö bcr vor meinem Jpaufc rocbl ju fd)atfcn Ijat.

5)enn jener 23rief erregt mir ^untertfad)c S"Urd)t 1000 3ui ^erjcn unb jene taufcnb Dtummi: voa^ xoiü er nur?

Oiie t^nt, fürroal)rl von c^ngefdl)r beö ©Iccfc^cnS fJang;

SC5cnn man'6 nic^t anftö^t ober lautet, fd)meigt cg ftiü.

S'oe^ roer ifl baS, bcr ^ier in bie (Strafe gelaufen fcmmt?

!^a§t miiS) betrad)tcn, wa^ er mü: fdjneU ^ier beifeit!

ÜBierte Scene.

3tafimu?' (V^ftarmibcö.

Stafimue. 1105 Stafimuß, mac^ ba§ ©u forttommft, laufe, lauf big (U bc^ Ferren Jpauß,

2)0^ bic 5urd)t ben Schultern fern bleibt, bic 5)ein Uni>erftanb erregt.

9Rur einen Schritt nod); immer ndf)cr; lange bijl ja fd)on fort.

fyüK X5id) roc^l, baf; nid)t ^um 2v^fy bic yvul)|jaut auf 5^cincm Olürfen tanjt,

aßenu bcr ^crr nad) ai^ir ocrgeblid) fragt: lauf immer, immer ju! 1010 X)od) voa& bift 2)u für ein vSd)n)ad}tepf, ©taflmu^, taf, Du im warmen 33ab,

106

Condalium es ublilus, pöstquam thermopoUisti gulUimn? Recipe le, et recurre petere rc recenli.

Charniidcs.

Hiiio, qiiisqiiis est. Curciilio est cxercitür: is hunc hominem ciirsuram docet.

S t a s i ni u s. Quid, homo nihili, non pudet te? Iribusne te poteriis IUI 5 Meinoriac esse oblitum? an vero, quia cum friitri lioiniiiibiis Ibi bibisti, qui ab alieno facile cöhibcrent nianiis? Therucliüs fuit, Cerconicus, Crinus, Cercübolus, Collabüs, Oculicrepidae, cruricrepidae, ferriteri, masligiäe. Inter eösne homines condalium te redipisci posUdäs, 10-20 Oiioniin eoniin linus surpuerit currenti ci'irsori soiriinV

C ha mildes Ita nie di anienl, (rraphicnni fürem.

Stasimus.

Ouid ego, quüd periit, petäin? Nisi etitim laborem ad damnuni apponaiii in äpothecam insuiier? Ollin In (pn)d periit, periisse ducis? cäpe vorsoriürn. Recipe te äd herum.

Charmidcs. Non i'ugilivost hie homo: cönmieminil domi. Stasimus. lü'25 L'tinam velercs mores, üünam veteres pärsimoniäe Potius iiidiori essent hie hcmori, (|iiiim innres niali.

('harmides. I»i imiiiortälcs, basilica hie (juidem facinora ineeplat loqui. Velcra (|uaerit, vclcra aiiuire hunc morc miiiorum sciäs.

Sias im U.S. Nam nunc mores nihih fiiciunt, quod hcct, ni.si ()uod iubel. lO.JU Ambilio iam more sanclasl, ühcnisl a legibus.

Srula iiicere, rugere(pie hoslis, more habenl lirenfiäm: Tclerr lionnreni pin ll.iL'iliu more hl.

( h;i rundes.

>hneiii im|trobuiu!

107

5Bä^renb öic Äcblc ein irarmeß Q5ob nat)m, t^cimn iKing ocrgeffen \)a^t! iJauf jurücf unt i)oV ibn njicbcr, fct)r" no(^ um

?CBcr t)ie& ouc^ fei, fUnv ein Äreifel mad)t ihn breiten, nur ber (et)rt if)n feinen !?Quf

©tafimug». »Bie, t^uSflorr, roirfl ©u <Öi(^ nid)t fc^dmcn, ba§ 5Du fc^on beim brittenöloä 101'> ©ein öcbdd)tni§ ganj i^erloren? n>o ©u sumal mit S?euten tranfft Sßacfcrn ^djiaQC^, fcic vom fremben öut fern f)a(tcn ihre Jpanb/ Iberuc^uß iror'^, (icrconicue, (irinu^, (lercobclu^, ^ioDabuc, I)cren ^Jlugen, bcren Ruften Sifen unb @ei§cl berftcn mad)t. Unter fo(rf)en fvcrlen foberfr ©u ben perlcrnen Oting jurucf, 1020 Sie, von benen jebcr bem l'dufcr im Saufe feine @of)(e flief)lt?

e^armibce. Söei ben öottern! ein I>ieb jum 3)2alen.

©tofimuS.

Sßü^ ocriang' id)? Jpin ift ^in! 2Benn id) 2irbeit nic^t jum (Schoben obencin crfaufen roiO. aßarum gicbfl ©u ni(f)t üerloren, roaö oerforen ßienfl? ^tt)f um! i^ort naö) ^aufe.

iif)Qrmibe6. @ie^! fein 5lüd)tlin9 ifJ bcr SWann: er benft an'6 Couf. (3tQfimu6 102Ö Ol ba§ bod) bie alten Sitten, t(x% bie alte Oparfamteit

ipier in 9röf;crem 2infc()n fiinben, alß bie fd)(ed)te (3itt" unb Sue^t.

ef)armibe6. öro§c ©Otter! Si ba6 flingt ja, wie ein SVoniQ fonfl nur fprid)t, Der roia 2((tefe, alte (Sitten (iebt ber, nad) ber 2I5nen 2irt.

3 tafimuG. !t^enn je^l ad)ten unfre Sitten nid)t (^cbütjr nod) Jolgfamfeit. lOJU 21emters(!rfd)leid)en ift tjea^ol^nlid), Strafe fobert fein ©efe^. @(^ilb;?tbit)erfeu, :j>ffcrtircn, (d(;t ^eit)ol)n^cit frei befte^n. iHcmtcr;Suil)cn, um ;,u fdjncibcn, ift 9civel;n(id)

cil)ü rmitee.

Unb '^errud^tl -

108

SlasimnR. Slrcnuus iani praeterire inorc fit

Charmidcs.

Neqiimn iil quidcm »'stV Stnsimus. Slores \vges pcrduxtTunt iain in potc-sfatein suäm, 1Ü."{5 Magis quis siint obnoxiosae, quam parentes liberis.

Eac miserae etiam ad parielem sunt fixae chivis ferreis, 11)1 malus mores alTio-i nimio fiirral aerpiiiis.

Charmides. Lubct adire atquc appelläre Imnc: verum ausciilto pcrlubens. Scd metuo, si compelläbo, ne aliam rem öccipiat loqui.

Slasinius. I»)l() .\e(juc islis quidiiuam leirc siinctumst. lesres muri siTviiiiil. Mores aiitem rapere properant, qua sacnim, qua publicum.

Charmides. Herde istis malam rem mägnam niürihiis diirnumst dari.

Stasimus. Nonno hoc publice animum advörti? nam id genus hüminiim hominibii> Universis est advorsum, atcjui* omni |)('ipulo male facit: 101.') Miilu (idi-m scrvando, illis quoqiic abrotränl tliam fidt'ni,

Oui nil meriti: quippc ex eürum ingcnio in^anium honim jiroltiiiil. IIoc (|ui in nu'nlem veneril mihi, roipsa modo commonilus siim. Si quis miituom quid dedcril, lit pro proprio pcrdihim. (Juom repeliis, inimicutn amicuiu licneiicio iiivcnias luö. lO'iO Si ma<:o cxiircre (.iijtiiis, diiärum rcrum rxuriliir opiio:

Vrl illud, (juöd credideri.s, prrdas; vel illum amicum amisori>.

Cliarin id(>s. Mens csl liic (|uid('m Slasimus srno.s'.

Slasim ns.

Nuiii i'i^o talintum mutiiöni. OikkI (li-donim, tnicnio mitnicmii tiii <iiii, aiiiinim vrndidi. Scd v^n .sum in.sipirnlior. qui rebus (limii pidtlicis 10.').') I'oliiis f|iiam id, qiitiil iiroMimiini'»!. iiieo \ci'j<> iMlclaiu L't'nim Ko doiliUlli

109

«Stafimuß. :J(ucf» bic "iiK^t'gcn übergeben, ift J^cn)^^nlid>

Unb ift fdi(cdu. (Stafimufe- (So ^at öcn)o^nl}cit tat Oefefe ^u untcrthan Hd) fd)on 9cmQd)t, 1035 (£>aji c6 i()r bcffcr ^olgc Icijict, als c6 ilintcrn Altern t()un. Unb bic armen Strafgefefec grub man mit cbrnen Settern ein, 5ßo man biQiger fd}{cc^tc (Sitten, wie om Sc^anbpfa^l, aufc)ef)dn9t.

ß^armibcß. 'Jrcf id) nd^cr? JKeb' id) i^n an? 3?od) nur 5U gerne bor' ic^ i^n Unb id) fürchte, angerebet fangt er oon etn?a§ 2(nbcrm an.

(Stafimuö. 1040 Durc^ ba§ Gefe^ ijl nid)tg mebr heilig, n?ci( baß öefefj ber (Sitte bient, Unb bic Sitte eilt ju rauben, wae nur f)eilig, roa6 profan.

Ciljarmibcä. Olun! bei ©ott! fo vcrbient bic 6ittc, ba§ man (ic rcd)t tüchtig walft.

(Stafimuß. (Siebt man ia& nid)t aüer Crtcn? ©iefcr ^J??enfd)cn boe öefd)(ec^t 5üt)rt ben Ärieg bicr gegen 5iae, t()Ut bcm ganjcn 9?oire vott), 1040 SDenn flc balten feine ^reue, ja fic leugnen fic fogar,

5ßo fic ift, benn ou& ]\6) fclber mciTcn üe ber 'iJInbern ^b«"- ©ie mir bic6 fo in ben Sinn fam, i)at mid)'6 fd)en bic 1i)at gelebrt. I^enn trenn Demanb etroae auälie^, fo verliert cr'6 0(6 fein föut. ^obcrfr I)u'6 jurücf, fo finbcft Du für bic aBo()(tf)at ^einb ftatt ^reunb. 10.')0 ®ud)rt 'x>u'i> \>oUcnbß ^u bcfommen, nun! fo boft ^trn nur bic SBabl, Cb 5>u ba^, \t?a& £?u i)a^, ocrUercn rciafl ober deinen ^reunb pcrlierft.

(i()armibcä. 5?q! bae ift Stafimue, mein ^3c(aüe.

3tafimuc-

(So ocrliel)' id) ein Salent, Daß id) gab; mit bem Talente crfouft' ic^ ben ^einb, oerlor ben ^rfunb. iDod) maß bin id) für ein 9larr, iafi mir baß (Staotöroobl (Sorge mac^t, 10.';.'; 'T»?cbr alc biU', weit- mir uinäd)ft ijl, bnf, mein "Mhdiw fidn-r ifi. 5ort nad) ^^aufc.

110

Charmides. Heus fu, asla illico. aüdi, heus.

Stasimus.

iNon sl(». Charmides.

At ego te voUS. Stasimus. Uuid si cijümct lo vcllci nuloV

Charmides. Ah! nimium, Stäsimc, sacvitur.

Stasimus. Emere mehust, quoi imperes.

Charmides.

Pul cjro cmi, alquc ärfjenlum dedi. Sed si non dicto audiens est, quid ago?

Stasimus.

Dii magnum mahim. Charmides. lOGO ßcne mones: ita faccro ctTtumst.

Stasimus.

Nisi quidem es obnoxiüs. Charmides. Si bonus est, obnoxiüs sum: sin sccüst, faciam ut iubes.

Stasimus. Ouid id nd me lidlinet, bonisnc scrvis tu ütarc an malis?

Charmides. Ouia boni maliquc in <>ä re pars tibi est.

St asimus.

I'artem allenim Tibi pennillo, illani jilteram lid me, (juod boni est, adponilö.

Cbarmidcs. 1005 Si cris mcrilus, licl. rcspicc ad mr Inic. cuo siiiii Cliarmides.

Stasimus. Ibrii, (piis isl, qui mcriliuncm facit horno hnminis uptume?

111

f?oflo! ©tifl gcftanbcn. ©tafimuß

Od) nid)t.

(E^ormibcß.

©od) Ic^ roifl'ö. (Stofimuß. ^NJc, wenn id) nun, ba^ ®u nid)t miHfl, njiQ?

(i^ormibcö.

Ol Staflmue, tro^c nic^t (3tofimu6. S3cffcr rodr'8, it)u faufjl Dir !tMcncr.

(i^armibc^.

Slvini baS t^ot i(^ unb gob baööclb. Doc^ wenn fic nic^t t)6rcn raoUcn, vüoö tf)U' ic^ bonn?

<3tafimu§.

Tann prügle fic ßf)armibcß. lOCO aBc^I 0cfprod)cn: fo 9cfd)C^' cö.

<3tafimug.

SOßcnn ^n nid)t fclbcr (Sc^ulb bran bift. CiI)Qrmibcß. 2Bcnn fic gut finb, bin id) fd^ulbig: finb fu'e nid)t, tbu' ic^ wie ©u fagfl.

©tafimu^. r;p--

Doc^ roag fummcrt'g mid), ob ITu gute, ob T>u f6)Ud)U IDicncr ^ajt?

(5 f) a r m i b c 6. ^>cil »om öutcn, \ric i>om ®d)lcd)tcn ITir ein ^^cil Qd)bxt,

<3tQfimuf%

(So nimm !t)enn bcn einen für I)id), bcn onbern, ber ba gut ifr, leg' mir iu.

^f)Qrmibc^. 1066 Olod) a>erbienfi foü bad 9efd)cbn. (Sieb' ber' benn ic^ bin li'b^rmibe^.

StafimuC'. 5Bafe.' \x)cr iragt ibn l)icr ju nennen, il)n, ben aUerbrauflen '3??ann?

112

Charmides. Ipse homo optumus. i :ijii';

Stasimus. Mare, terra, caelum, di, vostram fidöm ! Satin' ego oculis plane video? est ne ipsus, an non est? is est. Cerlc is est: is est profocto. o here exöptatissume, 1070 Salve.

Charmides. Salve, Stasime.

Stasimus. Sälvom te

Charmides.

Sclo 6i credo tibi. Sed omitle i'ilia: hoc niilii rcspöndo. liberi quid agunt mei, Ouos reliqui hie, filium ät([ue fiiiüin?

Stasimus.

Vivont, valent. Charmides. Nempc uterque?

Stasimus. Uterque.

Charmides. Di mc salvoni et sürvalum volünl. Caetera intu.s otiose percontiibor, quae volö. 1075 Eamus intro: sequcre.

Stasimus. {)üo tu t(; agis? Charmides.

Quünam, nisi domümV Stasimus. Hircirie nüs hiibilarc ccnses?

Charmides.

Ubinam ego ülibi ccnseäm? Stasinius. Jam

113

9lun! ber bra\?flc felbjl.

«Stafimuö. !Olecr, (Jrbc, ^pimmel, (Sj6ttcr! f>ef>t mir bei! @e^' ic^ tiav mit meinen 2(U()cn? 31^ cr'^ felbjl ober nic^t? (5r ijl'g. Oq, er ifl'ö: er ijl c^ roirflic^, o! mein lan^' crfcf)nter ^err! 1070 (Sei gegrüßt.

(ä^armibcß,

3tofimuö. ©efcgnct

ß^ormibcß.

©titt! ic^ roci^ unb glaube ®ir. 2q% baä 2(nbrc, fag' oOein jef^t, njic meinen ^inbcrn ge^t, tJie ic^ fiicr lief, ©o^n unb 5ocl)ter?

Stofimuß.

©inb am J?eben unb gefunb. (^^ormibeg. Unb baß Q5eibe?

Stafimug. 23cibe.

öf)ormibe6. C^tun.' fo rooacn bie ©ctter benn mein ^peil Stflcö 2(nbre wiü id) brinnen erfragen, racnn wir bei 2[^u(;c finb. 1075 2a§ une ()ineinge^n?

©tafimuß.

SDBobin gc{)|> 3^u?

(i^armibcß.

fflünl roet)in, a(ß in mein J^ouö? Stofimuß. Unb ^ier, mcinft X)u, foUten wir \t)cf)ncn?

»ibarmibce.

Sßo benn onberß glaubt' id) nod)? @tafimuß. ©ic$

8

114

Charmides.

Quid iam?

Stasimus- Non sunt noslrae aedes istae. Charmides.

Oiiid ego ex te audio? Stasimus. Vcndidit tuus nalus aedis.

Charmides. Peru.

Stasiin US Fraesentariis Argcnti minis numerätis

Charmides. Ouot?

Stasimus.

Ouadriiginta.

Charmides.

Orcidi.

1080 Quis cas tmitV

Stasimus. Callicles, quoi tuam rem cömmcndaveräs, Is habitätum huc commipriivil, nosquc extiirbavit fonis.

Ciiar iiii(i<;s Ulli nunc filius meus häbitatV

Stasimus. Ilir, in hör posticulö. (Iiar tili des. Male dispirii.

Sias im US. Crodidi Ri-j^rc tibi id, ubi aiidi.sgcs, lorr. Charmides. Ego miser mcis periclis sum per maria niaxumii 1085 Veclus ciipitah periclo, per praedunes plurimös Mc survävi, salvos r<'dii: nunc hie disperii inisor

115

mun bicö?

Oft unfcr Jpau^ nic^t mcl^r.

Sq^ ^6r' icl> ba »on ©ir! ©tofimuß. t)cnn ©ein ©o^n ^ot c6 oerfauft-

(i^armibcS.

iCcrbommtl (Stafimuß.

Unb baö für baarcö ©clb Unb um n^o^lgejd^lte ^T^incn.

(i()ormibc^. ^ßicoier? Stofimue.

^icrjiö iS^ormibc^.

2c^ bin ^in! 1080 ^od) n?er fauff c^?

Stafimuß. 5aaic(cö, bcm !Du 3)cin Gut übergeben t)QJt. I)er ijl nun t)ier eingcjcgen; une- irarf er jur %i)üx f)inauö.

et)armibeS. Unb mein ®o^n, roo roo^nt er jc^o?

(Stafimu^.

Jpier, in bicfem ^intert)au§. c^armite^. Ott) bin ocrioren.

(Stafimufe. ©faubt' id) borf), X)u mürbeft b6§ fein, rpcnn Du'ä ()6r(l. (it)Qrmibefv <So ^ab' id) 2(rmcr in Gefahren burc^ bafi rocite 3)?eer bQ()in, 1085 Stets in (3tfai)r, ben Äopf ju ocrlicren, tro| bcr JRdubcr Ueberni(id)t 3Jlid) gerettet, bin n^iefccrgefommen; unb nun foQ ic^ untergehn

8**

IKi

Propter eosdenj, quorun» »aüssa fui liac aetiite exerciU'is. Adimit -.inimam nii aesrilüdo. Slasime, töne nie.

S t a s i ni u s.

Visne aquaiu

Tibi petäinV

Ch a r m i d e s. Ho!^ quom aiiimani ajjebat, tnni esse ofTiisani oportuil.

Scena V.

t'nllioleH. Chariiiide«. ^itn*itiiiiiiM.

Callicles. lO'JU Quid hoc hie clamoris audio ante aedis meäsY

Charmides. 0 Callicles, o Calliclt-s, o Callicles. Oualine amico mea coiniiiindavi bona?

Callicles. l'robo et fideli, et fido, et cum magna fide: Et salve, et sälvom tc advcnissc fraudeö.

Charmides. 1095 Credo omnia islacc, si ila est, lil In praediciis. Sed quis istc esl tüus ornatus?

Callicles. Ego dicani tibi. Thcsaurum elTödiebani intus, dötem, fdiiio Tuac quae darelur. sed namibo intus tibi ?A hoc et älia. sequere.

Charmides. Slasime.

Stasimus.

En. Chariiiides Slrcnue 1100 Currc in Piraeum, atquc unum curricuhini lacr. Videbis iatn illic navcni, (|iia ädvecli suiims.

n:

T>urd) bicfclbcn, bercntwcgen id^ in meinem 2(ltcr üttl !t^iefer ivummcr raubt mir öaä lieben. 3taOmuö, baUc mid;.

8tafimu^.

@ofl id) mrf)t Sßoffer holen?

(»f)ormibc^. 2ll6 id) öcwinij fann, ^dtf c6 öod) ba mid) ubcrjtr6mt!

günfte @cene.

(«^olUcIc*. (S]&atmi^ce. 3ta|imii«.

(^ddtcIeS.

1090 5tBeld/ einen i'drmcn t)bx' id) bicr »or meinem J^auä?

(i^ormibe^. O! tiaaicle^, o eQÜiclet, o (iofliclc^! 5[Be((5' einem ^rcunbe ^öb' ic^ mein Öut ^ier anvertraut?

(ialticlce. Sinem guten, i\6)txn unb oon großer (Sid)er^cit. 5ßiarommen! (5^^ freut mid), bo^ ©u gcfunb surücfgcfe^rt.

S^ormibeg. tOHo Od) ötaub' !r?ir JlOeg, wenn fo ijl, wie ®u fagft. 2^cd) wat^ i)! baS für ein ^Injug?

^anicIeS.

3d) croffn' ©ir. Od) grub Mer brin bcn (Bd)ai^, bie WtQxft, bic beflimmt 5ür X'einc ^od)tcr. 'Ä^od) id) crjal)!' ©ir 5(ae6 brin. So bic§, wie 2(nbre§. 50I9' mir.

Ö^armibcfi.

Stofimuf. Stafimue.

ö^armibef.

Sogttid) IKH) üaut tu bcn i^raue, tummle Z\d) in einem ilauf.

t)ort wirO t)u bae 3d)iff fel)n, tai' un6 jei^t ()ie^cr 9ebrod)t.

Süquur.

118

Jubelo Siingarionem, quae imperaveriin, Curare, ut efferantur: et tu ilo simiil. Solutumst purtilori iam porlorii'un.

Stasimus. 1105 Nihil est morae.

Charmides. I nunc, ainbula. äclutum redi. S t a s i ni u s. Illic sum atque hie sum.

Callicles. Sequere tu häc ine intro. Charmides.

Stasimus. Hie meo hero iimicus solus firmus restilit, Neque demulävit aninium de firma fide. Sed hie unus, üt ego suspicör, servat fideni. 1110 QuamquiUM laböres euni cepissc censeo.

Scena VI.

liymltvlrft.

Uic lioiiio est honiinuin oinnium praecipuüs

Voluptatibiis paiidiisque antepotens

Ita eommoda, quiie cnpio, «'veniiinl,

Quod ago, assequilür, suhlt, siil)se(|uiliir II 15 IIa traiidiis garidiiini siippiMJiliit.

Ac nie Stiisinius Lesbonici servos cünvcnit modo : Is mihi dixil, sunm herum peregre huc advenisse Charmidcm. Nunc mi is propere conveniiindusl, ul, quae cum eins fdin Egi, ci ni fundus pater sil potior, co iani. sed forcs 1120 Hac sonitii suo moräm mihi ohi»iiitil m<X)nuiiod«-.

119

(Sag' öcm ©angario, ba0 er baß, roaß ic^ befahl, j^craußbcforgcn Id^t unt geb' f^^bcr mit. Seim Soöbcamtcn i[l tcr 3ofl in Otic^tigfcit.

Stafitnuß. 1105 :Dc^ jogrc nid)t.

(^t)<^rmibe6. ©0 Qif)' unb fei gleich roicbcr t)iv. ©tofimuß. (3d)cn bin icf) bort unb ()icr,

CialUcIeß

£)u fomm i)tnein.

^b<i^tni^(^-

äßo^ton! ©tofimuß. @o blieb benn \)kx Ut cinjige wabre 5rc«nb bem ^crrn, IDer feinen ©inn con fejlcr !ireuc nicbt gcroanbt. ©od; bcr aflcin blieb, wie \d) »crmutbc, ibm noc^ treu. 1110 SDBenn fc^on er glaub' ic^ viele a)2üb' barangefe^t.

Sec{i|ie 8cene,

J»t)fitclcö.

3c^t bin id) ber erfte, ber glücflid)fte 9)?cnfd;,

Stn fiuft unb an Srcuben fle^t O^icmanb »oron.

2ßa6 id) \uünfd)c, gefd)icl)t, ganj wie icb'ß gcwoflt.

ÜBa§ id) tf)uc, gelingt, alö fdm' von felbf^. 1115 ©0 ijt nur 2\i^ auf Üufl für mid) ba.

$ben tarn bcß iJcöbonicuö Sclaoc «Staflmuc auf mid) ju Unb erjdblte, auß bcr grcmbc fei (il)armibc6 fein (3crr jurücf. Obn mu§ id) ju fpred)en eilen, ba§ ber 5>atcr beffcr noc^, 2Ba§ id) mit bcm ©obn ocrbanbelt, mir befldtigt. gort! - bod) fteb'! 1120 !Dicfe Ibür, bic hier fid) 6ffnet, bdlt mid) roiber Siflcn fcfl.

120

Scena VIL

CliariialtlcM. l'allirleM. IjyMiteleM. lieMhunitMi«.

Charmidcs. Neque luit, nequc erit, neque esse quemquain hominum in ti'rra dum arbitror, Quoi fides fidelitäsque ainicum erga aequiparet tuae: Nam exaedificavisset nie ex his aedibus, äbsque le foreU

Callicles. Si (juid amicuni erga benc feci, aut consului lideliter, 1125 Non videör nieruisse laiidenr. culpa cäruisse arbitror.

Nam beneficium, homini proprium quod datur, jirö j)roprio peril: Ouod dalum ütendumst, repeliindi copia est, quando velis.

Charmides. Est ila, ül tu dicis. sed ego hoc ncqueo mirari satis, Eum sorörem dcspondissc suam in tarn fortem familiam, 1130 Lysileli quidem Philtönis filio.

Lysiteles.

Enim nie nominal.

Charmides. Familiam öplumam occupävit.

Lysiteles.

{)uu\ ego cesso hos rolIo(pii? Sed mancam eliam, opinor: niimquo hoc commodum orditur loqui.

Charmides.

Vah.

Uuid <'sl?

Caliiiles.

('h arm i des Oi)iitns intus diubnii tii)i simi dicere: Modo Uli adveniiiili nugälor (piidam acvf-ssil obviHm, IIS.') Minis pergTilphiciis sycoph;inta: is inilli' ni'iiiiiiiiim sc iinreiiiii Meo dalli tibi ferre, et gnälo Lesbonic«) aibat med: Oucm ego nee qni rssel noraiii, nnpie cum anle tisquam conspexi priii,- Sed i|ui<l rides !*

121

Siebente ®cene»

3^ein! id) glaube, ba^ auf Srfcen Sriicmanb lebte, no(^ je erfc^eint, !t)effcn ^rcue, beffcn (Sorgfalt gegen ben Srcunb ber it)cincn glid): 2)enn ber l>dtte mid) au^ bem .^aufe außgcmiet^et, ol)nc (Did).

ßalliclcg. SBcnn id) bcm S'^eunbe in (Stmaö \t)ot)(t^at, feinen 95ort()ei( treu beriet^, 1125 ölaub' id) nid^t ;?ob ücrbient ju ^abcn; nur r>en (Sd)Ulb f)alt' id) ntid) frei. ®enn bic S[Bol)lt^at, bie man ju eigen Slnbern gab, bleibt eigen ni^t: $05o§ man nur »erlief, ba§ barf man wieberforbern, wenn man n?iü,

^^armibe§. Du ^afl 9^e(^t, Doc^ ma^ tc^ nimmermcl)r genug benjunbern fann, 2)0^ er bic @d)n?eiler verloben fonnte, unb in ein fo ebleß §auß, 1130 ©em fit^fitele^, q^^ilto'^ ®cl)n.

i?i)fitelc6.

Jpa! fiel)! mein a^ame, ben er nennt. (It)armibe§. Sr f)at baß beftc J£)au6 genommen.

St^fitelee.

90Sarum j6gr' id) langer not^? ©od) id) roia nod) etira^ warten, benn biee 5DBort fommt mir ju po^.

ö^armibee. ipa!

(^allicleß. «ßoe ifl?

(i^armibeö. HBaß id) ta brinncn 2)ir ju fagcn nod) oerga^: (5ben alß id) anfam, traf id) einen ®d)rod(^cr auf meinem 2Bcg, 1135 Sinen Setrügcr, gan^ jum 5IRalcn: ber mir fagte, ba§ er T)n

öolb, an taufcnb 3flummi brdditc, aud) ^'cebonicu^, unb bae »on mir: (Jr, von bem id) gar nld)t ivuj^tc, \t>er er fei, bcn id) nicmalc fa(). t)o(^ anic lad)rt Du?

122

Callicles. Meo allegätu veoit, quasi qui aurum mihi Ferret äbs te, quod darem tuae gnatae dotem: ut filiüs 11 10 Tuus, quandü illi a me darem esse allatum id libs te crederet, Neu qui rem ipsam posset intellegere, et tlicsaunmi luiim Me esse penes, alque cum a me lege populi patriuin posceret.

Charmides. Seite edepöi

Callicles. Megaronides communis höc meus et tuüs Benevolens conimenlust.

Charmides Quin coiiaudo consilium, et probo. Lysiteles. 114 j Quid ego ineplus, dum sermönem vereor interrumpere,

Solus stö: nee, quod comilus sum agere, agoV liomines coUoquär.

Charmides. Quis hie est, qui hiic ad nos incedit?

Lysiteles.

Charmidein soceruni suiim Lysiteles salutat

Charmides. Di dent tibi, Lysiteles, quae velis. Callicles. Non ego süm dignus salülis?

Lysiteles. Immo säive, Callicles 11 50 Hunc priorem aequomst me habere, lunica pröpior pallio est.

Charmides. Peos voll» con.^ilia vöbis vostra rede vorterc Filiäm meam iibi despoiisiiin esse audio.

Ly s i te Irs.

Nisi In iu'vi>. ( liiiriiiidc >. Iniiiio liiiiiil nnio

123

SCBic id)'6 bcfleat, tarn er, q16 ob er jcneß ©olb ÜJlir oon ^ir 9cbrod)t, roa^ ber loc^ter SJ^itgift rodrc, bomit I)cin @o^n, 1140 aßenn id)'6 von bcm OJJeincn gäbe, glaubte, fei oon ©ir Qcfönbt, Unb ba§ er bcn «^Mon nid)t fd^e, nod) crrictf>e, ta^ S)cin ^(^0(5 eid) in meiner >^anb befdnbe, nod) fein (5rbe in Sinfprud) na^m,

^^armibeö. ©(^(ou! fürn)at)r!

daUicteg. iWegaronibeö, unö Jöeiben frcunbfc^aftlic^ gefinnt, ^ot &u unferm ^peil erfonnen.

G^armibeö

3d) lobe unb biüige feinen ^(an. St^fiteleö. 1145 ©od) roo^ fleb ic^ X^or unb fürchte t()rer SReben Siufent^dt

^ier ottein. aBorum üoabring' id) nid)t toö6 id) onfüng? dlnx ^erön!

(i^armibeä. ©od) roer fommt ^icr auf un^ ju?

Spfitcleö.

©en 6d)tt)ie9en>ater (i^armibeS ©rü§t 2t)rttelce.

ßl)ormibeö. lDa§ bie ©ötter ©ir gewdbren, wa$ Du miaft! (^aUicleö. ©in id) nic^t beö ©ru^ee würbig?

iU;fiteUö.

<3ei njiafommen, ßaüicleg. 1 150 ©iefer ftct)t mir nd^er. 9^d()er olö ber ^mtd ift baö 5l(eib.

Gf)armibce. iE)a§ bie ©otter Curen «pidneu guten ÜBeg unb Stu^gang Icib'n! SCBie ic^ b^re, ij^ meine iod)ter ©ir ocrlobt.

8t)fitcle^.

N^ogfl Du nid)t J)]<in e b a r nu b e t. ©anj im ©egcntbeil.

124

Lysiteles. Sponden' ergo tuain gnalam üxorciii mihi? Charmides. Spondeo, cl mille auri Philippum doüs.

Lysiteles.

Dötein nil moror. Charmides. 1 1 5 j Si illa tibi placet, placenda dos quoque est, quam dal tibi.

Fostremu liüc. (juod \is, rion diiccs, iiisi iilud, qiiöd nun vis, feres.

Calliclcs. lus hir oral.

Lysiteles. Impctnihit le advocäto hU[üc arbitrö. Istac K'ifC iiliiirn luatn sponden* ini üxorcm dari?

Charmides. Spondeo.

Callicles. El e^u spondeo idom.

Lysiteles.

Oh, salvele affines mei. Charmides. llfiO At<iuc cdcpul sunt res, quas pröplcr tibi laineii succensui.

Callicle.'«. C'uid ego feci?

Charmides. Mcum ronnimpi qiiia perpcssii's lilimn. (^-al lieies. Si id meä vohmtate fiiclnmsl, est (jiiod mihi suceenseiis, Sed sine nie \\(h: abs te iinpelräre, (piod xdc».

("harmifles

nuitl 1(1 eslV Ciilli.lcs.

Sciei*. Si (pnd >tultr lecil, iil ca missa la<ias onuii.i Wit^t Ouid quassas capul V

125

«pfitclcß. ^"Berfprld)!! T>\x SDcinc '5od)tcr mir jur ^raw'i

jtd) ocrfprec^'ß unD taufcnb «pf)ilippät)'or§ alß 3)?it.qlft.

ßt)fitcU^.

llöä ^Ißcnn ftc ©ir gefdat, gcfaUcn m\xf> aud) bie aJJitgift, bic fic brinßt.

Unb 5Du foOft, wa^ !Du wiüjl, nicl)t n«l;mcn, wenn it)u nic^t, roofi 25u nid)t lütüft,

(ialliclcß. auc^nimmjT.

$r ^at ÜRcc^t.

$r fofl'ö bel}Qltcn, bo (Du (5cf)icbgmann iinb 5lBwalt bijl. Unter ber aSebingunj) gicbfl ^u iDeinc 5üd)tcr mir jur SröUV

(i()armibcö.

(äalliclcß.

Unb id) Dcrfprcd)' c6 glcic^faü^.

8i)fitelc6

(3cib Qlfi ^serroanbtc bcnn begrübt! ^b^rmibc^. 1100 ^ennoc^ giebt'ö fünraf>r nod) itingc, bcrcntwcgcn id) J)ir gcjürnt.

2Baö rerbrad) ic^?

T^afi ©u iUöobft, roic mein <3obn ocrborbcn warb. Ciallicle^. 2Bdr'6 burc^ meine <Sd)ulb 9ef(^el)n, fo jürnteft ^u mir wo()I mit ©runb, Dod) verrocigre mir bie6 (Jine nid)t, waft id) roiü.

(i^armibcß.

Daß l)ei§tV tioniclcen

5ßoblon! ?OBenn er tböriqt aud) qebanbelt, laj^en wirf auf fid) berubn lUVi I)cd) wae fd)uttelft I>u ben üopfV

126

(■harmides. Cniciiitur cor mi et miliio. Callicles.

Oiüdnam id est? Charmides. Quom ille ita est, ut esse nölo, id crucior: metuo, si tibi Denegem, quod me oras, ne nie leviorein erga te piites. Non graväbor. faciam ita, üt vis.

Callicles.

Probus es. eo, ut illum evocem. Charmides. Miserumst, male promerita, ut merita sunt, si ulcisci non licet.

Callicles. 1170 Aperite hoc, aperite propere, et Lesbonicum, si domist, Evociite: ita subitumst, propere quod eum cönventuni volo.

Lesbonicus. Ouis homo t;im tumulluuso sonitu me excivit foräs?

Callicles. Bcnevolens tuus atque amicust.

Lesbonicus.

Saline sälve? die mihi. Callicles. Rede, tuüm patrcm redisse salvom pcregre gaudeö.

Lesbonicus.

1175 Ouis id ait?

('allicles.

Ego.

Lesbonicus. Tun' vidisli?

Callicles.

Et tute idcm viduas licet. Lesbonicus. 0 patt'r, pater mi, siilvc.

Charmides. Salve inultum, gnuto mi.

127

üWcin ^cri t^ut roeb unö id) fürchte dadicUS.

(i^armibcß. 3ie^! mic^ fc^mcrjt, wenn er fo ni{f)t i% mit id)\i)n miü: i(^ fürcf>te, bö^, QiBcnn id) rocigrc, wa^ !t)U bittcjl, $)u mic^ für unbanfbar ^dltjl. ©oc^ öldc^oicl! 2)dn SCßittc'gcfc^c^c.

gatlicIeS.

IDu bijl broo. 3c^ ruf ibn ^cr. d^ormibcö, 3a! mi(^ frdnft'ö, roenn icb für @(^ulb bcß (Sc^ulb'gcn «Strafe fc^cnfen foH.

(lonicUä. 1170 JpoOa! Oeffnct! Seßbonicuö ruft, rocnn er ju <paufc iji,

^ier ^erauß: benn ^at (Jilc, roag ic^ mit i^m fp rechen raifl.

2eöbonicu§. ©er oerflfcrt mid) auß bem >^QUfe mit fo ungej^umem Oluf?

(iQÜicleS. !tJer 2)dn ^rcunb ift unb 2)ein ©onner.

ßeßbonicuö.

©iebtö ein Unglucf ? ©09' mir an. (äaUicUe. JTlein! boc^ ba^ iDein Q3oter ^(urfiid) roiebcrfam, be§ freu' id) mi(^.

SeSbonicuö. 1175 Unb wer fagt ta^l

ßaUicIeö.

ifeöbonicuö. t)u fa^j^ ibn? (ialliclcS.

Unb ©u fannfl i^n felber fe^n. Üc^bonicug. O! mein QSater, fei triarommcn!

ßbarmibc?.

33iel wiüfommcn, SDu mein <3o^nI

128

Lesbonicus. Si quid tibi pater, laböris?

Charmides. Nihil evenit, ne time: Bene re gesta salvos redeo: si tu modo fnigi esse vis, Haec tibi päctast Callicli hüius filia.

Lesbonicus.

Ego ducam, pater: 1180 Etiam et si quam aliam iubebis.

Charmides.

Ouamquam tibi succensui. Callicles. Miseria üna uni quidem homini est affatim.

Charmides.

Immo huic parüm'sl: Nam si pro peccatis centum ducat üxores, parüm'st.

Lesbonicus. At iam pösthac temperäbo.

Callicles. Dicis: si facies raodö. .fio lint Lesbonicus.

Numquid caüssae est, quin uxörem cras domüm ducam?

Charmides.

Oplumümsl. 1185 Tu in perendinum parätus sis ut dücas. Plaudite.

129

Scßbonicug. ©oc^, mein 3?atcr, wenn ©u (eibcj^?

©Qv fcitt ficiben, furchte nichts, ^ro^ unb QlücfHd) fc^r' icf) wicbcr: wenn ©u gut ju t^un tjcrfpric^ft, ^at i^ir (iafliclcg bic 1o6)tix f)ux »crlobt.

2cßbontcu§.

-^c^ nc^me fte: 1180 (Sic unb jcbc, bic ©u bcjllmmf!.

(I^ormibcß.

SBctttt fd)on ic^ ©ir «d)t bofc war ^oIücJcö. OJ ein Unglucf ift für einen 2)Jenfc^cn genug.

(äbörmibcß.

5ur bicfcn nicf)t. ^cnn sur Strafe feiner ©unben reichen t^unbcrt ^rou'n nid)t auß.

3(^ n)ia fönftig f(^ott mid^ mäßigen.

(äollicleß.

3öl ©u fagjl'^, boc^ t^u^ c6 aud). ßeöbotticuö. ®arf id) in mein -^aue fc^on morgen bie %xavi ^eimfu^ren?

S^armibe^.

©oij^'ßrcc^t!- 1185 (Sei auf übermorgen gefaxt, ba§ 25u fte ^eimfu^rjl. ©ot^ 2l^r f(otfd)tJ

nnm

@ebru(ft bei ß. 2Ö. Ätaufe, SlUctsStraßc 9?t. 6.

iH 3

CO fc +3

•H P

^-1 dl

6-i Ü

u

CT, +3

u

ü

tr, ••>

^ iz

-P P

•H E

H E

'f. «H

+3 E-i

in cd

iH

M

University of Toronto library

DO NOT REMOVE

THE

CARD

FROM

THIS

POCKET

Acme Library Card Pocket Made by LIBRARY BUREAU

m

^v..:r.K.;.Mf.rs^-.,

m m^. 4/4^. mm mi^

m ^i m, Ä, ^^ ms^

l^ü.. ^W.. ^B^. H^ ^K

-^ -*< -^ -^C'

r^ ^. Snif W' liWl m #«: -^ '3 ^ wl «4 «it. «i4 «« ""tt jg| a«|.

> ^ « HB? 4gg 4M( mnf^ im' ' ' '

«s-'«r^4^

^.*V

««t' '-•«' «^ ^; '«itJiii i a^ i^ «m; -*». ^^i#

.mz^

« .1

^ w «^:

[ «». <M, ^ j», «

fii( '^

«p$ mm, «Ä #!► **

:W%i!*^«»*^**«'*^^**'

M, .:*^

i^

■0^^ ^ :ä<

•-"-.^ i.ia <^-^ ^ ^^« liPK <^» i *

^^^, __^'^ .^^. ,^^^', J^^^J ^^''^

m

^v X

.J-t

iß(^ m. ■«<. I

«ül 4ii9^' ^iMI

^»i:

mzmzm:":m

mzm.z* -

^*>^m-. M

«^

>Cla|.

;4 V^ ^'

«r«:

«^^

tr- Ä - Ä Ä hA '^

. ^^ •--_ ''^ j^'^p^^^'wi i^ -^» -|^ '^

,^jg|^^"^

Ifcr

»T*

.«^

.«"*.

'm

i^^%ä ^

%?W5»

%r«.~«ii

*::^

.^' . itS

Ä^AiUiiiv.' A&^j' iv^ ■j^iw^'i'^: ;;

'*'■ r

mSB

•^.m. ..^^mmM..,.. .

mzm

•^"'^*-

^"^

2-SSi