This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : //books . qooqle . com/
CS50 1
HARVARD COLLEGE LIBRARY
mm
FBOM THB BEQUESTOF
JAMES WALKER
(CUiM of 1814) Prendent ofHarvard CoUege
'^Fkvfcnnoe bdiic gbmi to wwrkt in ike lwt«Bfwt— 1
r
>
PATROLOGIiE
CURSUS COMPLETUS
8ITB
BIBLIOTHECA UNIVBRSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA, OBGONOMICA.
OMNIIIM SS. PATRDM , DO(!TORDM SCRIPTORUMQUE EIWIASTIIIORUM
qui ab mvo apostolico ad usque innocentn ih tempora
floruerunt;
RECUSIO CHR0N0L06ICA OMNIUM QUiE
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICiG TRADITIONIS PER DUODECIM
PRIORA ECCLESIiG SiGCULA ,
illXTA EDIT10NE8 ACCURATISS1IIA8, INTER SE CUMQOE NONNDLLIS C0D1CIBU8 MANUSCRIPTIS C0LLATA8, PBRQDAM
DILIGENTER CASTI6ATA ;
D1S8ERTATI0N1BU8, C0MMENTAR1I8 LECTIONIBOSQOB VARIANTIBU8 CONTINENTER ILLOSTRATA ;
0MN1B08 OPERIBUS POST AMPLISSIMAS BDITIONES QOiE TRIBUS NOVISSIMIS SiECOLIS DBBENTUR AB80LUTA8
DETECTIS, AUCTA , INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALTTICIS, SINGULOS SIVE T0M08, 8IVE AUCT0RE8 ALICUJUS MOMENTI
SUBSBQUBNTIBUS, DONATA ;
CAPITUL18 INTRA IP8UM TBXTUM RITE DfSPOSITIS, NECNON ET TITULI8 SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIORBM DISTINGUENTIBUS 8UBJECTAMQUB MATERIAH SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ;
OPER1B08 COM DOBIIS TUM APOCRTPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAN POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;
DUOBUS INDICIBOS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQOID UNUSQUISQUB PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITO CONSPICIATUR ; ALTERO
SCRIPTUR^ SACRi£ , ex quo lectori comperirb sit obvium quinam patres et in
QOIBOS OPBROM SUORUM LOCIS 8INGUL0S SINGOLOROM LIBROROM SCRlPTURiB TEXT08 COHMENTATl SINT.
EDITIO ACCORAT1881MA, CiGTERlSQUE OMNIBOS FACILB ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CHARACTBROM NITIDITAS,
CHARTA QOALITAS, INTEGRITAS TEXTOS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORDM TUM VARIETAS
TUM NOMEROS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU C0N8TANTRR
SIMILIS, PRETll EXIGUITAS, PRiGSERTlMQUB ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA,
SBXCBNTOROM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM , PRIMUM
AOTBM IN NOSTRA BIBLIOTHECA , BX OPERIBOS AD OMNES i£TATE8 , L0C08, LINGOAS
F0RMA8Q0B PERTINENTIBOS, COADONATORUM.
SERIES PRIMA,
IN QVA PRODEUNT PATRE3, DOCTORES SCRIPTORESQUK ECCLESIiE LATIN^ A TERTULLIANO AD GREGORIUH HAGNUM .
ACCCRANTE J.-P. MIGNE, ^mUmm €0Wpi(t^V1Hm IN SINGULOS SCIENTI.£
EGCLESIASTIG^ RAMOS EDITORE.
PATROLOGIiE TOMUS XY.
S. AMBROSIl Tom PBmi pam postbriob.
/
PARISIIS, EXCrBEBAT MIGNE,
ta riA VICTA D'AHBOISE, PB£S LA BAKRHfcRE D*ENFER, 00 miTHKQnaOUGB.
18U.
e 5-5-0 V \
r
lUGNE, saecnTsalitie, k MootrODge, de Yum pb Sodct, imprimear k Paris.
SMCTI
AMBROSII
9IEDIOLANE1VSIS EPISCOPI
OPERA OMNIA.
EDITIO PIt£ ALIIS OMNIBUS GOMPLETA , QUARUM INSTAR HABERI POTEST ;
AD MAHUSCRIPTOS GODIGES rATICANOS, GALLIGANOS, BELOICOS, BTG.| NEGNON AD VETBRES EDITIONES , SIAXIMB VERO AD BBNBDIGTINIANAM REGENSITA ET EMENDATA ;
NOTIS LECTIONIBIISQOE VARIANTIBUS , TBXTUl SUBJACENTIBU6 , CONTINENTEE ILLUSTRATA ;
VAR1I8 INSUPBR 0PI16CULI8 QUA VEL OmSEBB VEL NE MEMOBAVBRE QUIREM ERUDITI BENBMCTINIy LOCUPLETATA.
"^^m-
TOMI PRIMI PARS POSTERIOR.
PARISUS
EXCUDEBAT MIGNE, iN V2A DICTA D*AMBOIS£, PRfeS LA BARRlfeRE D*ENFER,
;^0U PKTIT-MONTROVGB. 18U.
ELENCHUS OPERUM
QXJJE iN HAC PRIMI TOMI PARTE CONTINENTUR.
Expositio in psalmum CXyilL eot. 1197
Exposiiio Evangelii secundum Lucam 1527
Conq^qipfi(4r|i|s jn PaqticaCaaticQcnw eScripM^ S. Ambrosii collec^Ms. . . 1851
De Excidiq arbift Hi^roi^oljriHilAnie |il»ri flnjfiflnp 1961
Anacephaiffiosis quinque librorum de excidio Hierosolymiiano 2205
BRRATA.
CoL 1965 : anio CAPUT PRIMUM; lege : LIBER PRIMUS. CoL 1969 : CAPUT X; lege : CAPUT IX et X.
1193 1194
m PSALMi cxvm EXPOSITIONEM ADMOtolO.
Aperte ex tola $erie hujut operU inteUiQimut beatum AnUnoiium^ eum Chriitianos iutB curce eommiuoi prm* ceptii ad perfectionem eonditionii iune eumulate comparandam neceaariii munire deereviiiet^ nihil ad Hlud exiitimaae conducibiiiui, quam it piolmorum omnium pulcherrimum , ac moralibui dogmatii refertiirimum (Pr(e[at,),ipiiiexponerel,QuamobremeumtamnobileargumeHtumpropoiitum haberet ianciui Doctor, om- nem ingenii vtiii, omnemiibi divinitui eonceaam facuitatem eidem illuitrarulo adhibuit, Quidquidin eo fuit elo- quentice, quidquid ardorii, modeitice^ humiUtatii^ icientice^ id omne tanto cum iplendore in hac commentatione elucet ; ut ea communi doctiaimorum vtromnt, atque etiam heterodoxorum iuffragio inter prwitantiora Ambroiii noitri opera numeretur.
Principio quadam prijefatiuncula quoii proiludit, in qua compendio expUcat quidquid generatim pertinet ad huncpialmum. Bine traniit ad enarrationem ocionariorum ^ in quorumMmine Hebraieai quoique Utterai enUf clfat , quw iunty ipiiuimet teitimonio^ velut liluli eorum versuum , qus sub iisdem litlerift ascribuniur. (5erm.l4). Boc autem dignum eit quod obiervetur , nttnfrtfm ianetum Antiititem paiam facere ea ipia quw Ine a Davide iub iinguUi Bebraici alphabeti elementii traduntur, iub iiidem quoque a Jerenna in Threnii iuii deicri- bi, Verumtamen ante iermonem octavum eam non aperit comemionemy quam deincepi aecuratiaime ad finem operii proiequitur, Et in hac demum parte copiciiui earumdem Utterarum umum ediaerit.
Poit expUcatum unumquodque eUmentorum adinterpretationem textui accedit, et exacte admodum oclo illoi venui qm iinguUi iub elementii continentur^ ordine quemque iuo expendit ; tametii atiii diutiui^ aliii breviui immoretur, Primo proponit ipta verba cujuique veriUi^ et ii quid occurrat varietatii^ iive in Urwcii iive in Latinii exeniplaribui, iive etiim in divena interpreiibui^ hoc ilte nomine magna erudiiione orulii ittbi^iii (Serm. 4, 10 , \^et al.). et quaii digito indicat fontei iniuimodi diicriminii, quod nonnumquam dinideniibui interpreium opi" nionibui , iwpiui vero aniiquariorum Scripturam htiperitia vel indiligentia iua corrumpentium culpw atir.buit {Serm,^^ 5 et at,), Jnsuper quid de variii Scripiurw venionibui tentiat^ candide in medium profert {Serm, 9, 17, 20 et 2i), docetque {Serm, 15) tunc temporii in Ecctehia potiaimnm vatuiae LXX ienum interpretationem. Hihi^ lominm tamen Ubentiui ipiemet ulebtuur exemplari tuoGrwco {Serm. 17) ; quamvii etiam minime nfgligerel et aUa iubinde comulere^ et divenoi textui inierpreiationei quw defendi poae atiqua raUone videbantur, proponere,
Etiiiiatimab exordio hujui operii (Serm. 1) non tecui atque in aliii iwi lucubrationibui {Lib. de lntac et An, cap. 4, num. 25; Prwfat. in Luc^ elc.) iriplicem Scriptwrw iemum agnoicat , naturaiem iive hinoricum , mynicam^ et moralem; primum lamen hic non iequitur^ iecundum percurrit iatii levitery eed exicutpendo Ului» trandoque lertio totui incumbit, Nequevero cauiwillw quibui adineuudum hoc comiUum inductui fuit S. Am* broiiui^ dificulter afferri poaunt , iiquidem ipte non iemel affirmavit (Serm, 1 , 15 el a/.), quamvii myiticue iemui acutior i/f , moraiem tamen muito euaviorem, acceptioremque eae populo (Serm. 1 5) , qui uberiorem in eo iibi prwberi utiUtatii tegetem cognoicebat, In hunc igitur iemum omnee ingenii iui netvoi intendit, Chriitianii' que prweipit qua ratione pervenire vaieant ad tupremum gradum perfecHonii, llUc incredibiU ardore animi in prwcipua et maxime communia temporibui iuii vitia invehitur, Sed nec iptii tacri aliarii parcit minittrli : quoi quidemob culpai quwnon itagravet videbantury loco iuo acdignitate abdicari volebat {Serm. % et at,) , nimiam eorum qui iejmto mottiorei peccatoribm exiiiberent induigentiam , ted haud minui illorum qui iibi iptii remiai rigidioremadveriUiaUoicemuramexercerent,ieveritatemdamnani{Serm,^^ ^). Ibidem etiam Judwoi^ aique hwreticoi et Arianoi imprimii aggreditur^ demomtratque {Serm, 22 ) iilorum hareiim hine icaturire^ quod philo- iophorum ac maxime Ariitotelicorum arguliai etvitiiitigationa eaentiecuU. Denique eorumqui plagn accmabanl icriptoreinoilroij quod iibrorum iuorum prwclariaima quasque in operibm phiioiophorum compitatantf menda- cium quod aUbi{Serm. 2, etalibi) nomemei impugnal, hic etiam refeUit (Lib, de Abraham Patriarch. et ieq.) IntcsUt hiice omnibui ionge maximam Cantici Cantieorum partem , cujui hic mgiteria^ ticut aiibi dixerat {JAb. de liaac et An. cap, 4, Rttm. 17), potiaimum de Eceieiia interpretatur, Verum non admodum accurate huic innitit expoiitioni, Siquidem prwterquam quod in pluribm illam termonibui piane omittit , ejusdem tacri voluminii non niii circa initium ac (inem ordini inhwret, Jn reliqtui prwdicti libri tcitimonia hinc inde ex variii capiUbui petita eo tantum iaudat^ ut iiiorum auctoritate rei propoiita aitruatur, Quapropter minime dubitat ea- dem iterum ac tertio allegare, Cum vero Chriitianw perfecUonii comummationem eodem ptalmo contincri aac- veraaet (Serm. 15, 21), hane lucubrationem eonciudit {Serm, 22) exponendo uitimam pariem Canticorum, in qua nuptiw ipiritaiei Verbi cum Spoma iua , nec non intima ejuidem cum iiia conjunctiOy quw ret plenam eumulatamque perfectionem comtituity deicribuntur, Qua quidem coronide tam prwclaro operi non poterat ap^ poni nobUior.
Bujui Ubri exceilentiam agnoicit Daiiwm (Lib. de Utu Patrum, pag. 248), ubi ait : Opus alias prae^tans, ci eloqueiitia sanaque docirina rererlum, leciuque adeo dignissimum : nihiio tamen iecim eidem, aiio U>co Patrol. XV. 1
\^ SANGTl AMBROSU IIM
erroris notam audet imrere^ aimens {Ibid. pag, 270) Uiic Am^romm veMi{^ UUarii uuulM mau tuitqium Dei fruimtnr contpectu^ flammit expiando$ e$te prcedicanlis insistere. Addil(lbid.,, pag, 248) parum modestam illius dum i^ a/(^ppct< interjfrftatiq^^btis ludit^^ntiam «ss^ ^stremp ipsum tn e^pdcasidis Hilerii Bebraids narrare(Ibrd.^ png» 244| lectoribus suis mera somnia, Verum ille in tribus hisce capitibus ceque iniquus est. Quod enim nd primum, erunt forlasse qui eum non satii. colia^rentia tocutum dicant , quippe qui opus illud sana doctrina refertum palam sit professus. Nos vero qum fuerit sancti Viri de hoe ipso capile sententia, jam dectatca- vim^. C«ltfrttm n haa in opere Ballmo ptmer memorahtm errorem nihii displicet, eum atque attos ejusdem eum iiu0 eommunieuis ohseeramus^ us de sacris nostris ntysterHs, ae imprimis de sacrosancta Eu^haristh (Serm. 8, Hf U, f € et 18) ipsi eadem qum doetor nosier, et credant, et loquantur. fantum demum profecto CQntingerel^ uS soluto divUiottis muro ntrique eadem fide jungeremur. Qnodautem ad secundam accusationem, fatemur qui-- d^cum GregorioNatkn. excessum improbandum esse in attegoriis : sed tix uttum ex Ambrosianis operibus esu oontMdimus^ in quod non eodaS jusHus quam in hoc, istiuvnodi criminatio. Idsane hinc planissimum fit^ quad nusqwsm atiki , tcl }am diotum est, tatius in morali expositione spalietur S. Antistes, neque myslteum sive altegorlcum sensum niti obiler atlmgat; quin immo ex ipsis Canticis putcherrimas morum instituendorum eruat pS^eepiiQt^^ Ami^iitf quod ohjicitur d^ etemenlorum Hebrakorum interpretatione , hoc non vatidiore niti ftrtna- lu^lo ni tsiksram Aieph fiemansirabmus,
Uunciibrum consiare concionibus quas Ambrosius ad Mediotanensem poputum dixit, minime obscurum est. Eimc^nit im ipse di^Ms stytus^ tocorum Hsdem diebus ex utroque Testamento m synaxibus redtatorum cimfiones.{Sem. 3, eiakbi paesim), expreseksima tandem verba Prmsulis nostri(Serm. 14). Verum difficHius fmtiSstaiu&^ej utrum singuh ocHmariu einguH sermones complectantur. Si quorumdam protixitatem cum brevi- tale aliorum componamusy rationemque tum diversitatis argumentorum^ tum variarum interruptionum resumptiO' numque babotsdam putemus, haud imquo animo his assentkmur, qvi octonariorum nonnutta non unico ser- moiiA teaclata fMS»A, existimahunL Sed eum mss. omrm, ac edit. antiqum eosdem sermones secundum Hebrai- ci^rum ekmeniorum divisionem disirihitos ubiifue exttibeant, atque adeo simitlitnum veri sit Ambrotium ipsum hoH^e, comnutitaiunsem , cum iUam describeret, hoc ordtne conetituisse , nihithaein parte mulatumvotuimus. Cauertsm dicenium eris operis twjue presfntiuncutam , qum certe brevior est, quam ut concionetn suam sota cotiti" ft«al, ut una cutn peimi oetonarii expHeatione pronuntiatam fuissCy vet postea atiorum sermonum capili ab ipsO" tnet Amkrosio superaddiiam.
inquirendumjam quonam tempoee eosdem ad poputum habuerit S. Episeopus. Constat procut dubio itludanU' quam tibrum de kaac el Anima ibidem altegatunt (€ap. 4, mtm. 17) scriberet, evenisse : hunc autem tibrum amto cir^ler 387 hi lucem editum probaviutus (Admonit. in tib. de Isaac et Anima). Prceierea ibidem citari videniur (Serm. 14) ipssue in Evangetium tucco commeHtarii quos opinio probatiiior ad annum 3S6 refert. Ad hoec eiiam menjtio /il (Sarni. ^^aumoirsarH festi rmrlyrum Gervasii atque FrotasH, qnorum sacta Lipsana sub atmtm 38d out proxisue seqmniem invetOu sunt, Unde coitigas exindum hunc fetum eirca idem tempus prodiisse. Hoc ipsum, i^iucquoque videiur confbrmaei, quod inftammatutn marlyrii denderium Tir sanetus prm se ferdt iis verbis {Serm. il), qude tewpu» ittud saii^indieent efusmoii fuisse, per quod martyrii patma etiam tum obtifigere posset ; quod apie con^eque ad iusanieniie in ipeum JusiitHe pertecutionem quis referat^ hoe est ad 38!^ aut proximutn. Al vero admadum eredibite esleasdem ooneionee neque una et continua serie, neque uno eodeinque anno esse liabitQi^ Videm»s quijfpe Ambrouum aHqsuuuio verba [edsse eum anniversaria Gervasii ae Protaeiif ut jam, diximus.^ fesfa r^curferenl, qum fcsta probuhii» est iu xiit kaiend. menms JuHi incidisse : atiquando vero cum dies Seba^Uano sact^ ageretw (&m. 20), quein eHum tune moris erotmt kal. Febrttaria^ celebrari. Advertimus eiiam safuHum hunc nosirum madojfiMm diebue, modo atiis eoncumatum esse. Vbter- vattius denifiue. hop toto v« opere nilui quod ad eatkeotuMeuee pertinea^, deprehendi : vemm HHc omnia videri apud liotniim christianis sactiA p>m iniiiatos , atquie adee^ nostroruns otnnium mysterierttm cogtiitione vistructissimos protwUiaia. lUmu uutem comaiadeoe nou diebus eingHHs, sed tantnm domtnids atlisque solemnioribus sermotiem Imbete consuevisse* Hoti emustunecesptumargumentmtt, utdefesto dieeret , omittebat : sed iiiterdutn tionnihil di^ ^o per digtessiuncutfiwi detibaee saOs habebat^ fuemadmodum de superioribus observa" tiim est^.
llanc porro expositionem ad mui(osum aodicum mr miii«« antiquissiniorHnt , saHem eiegantissime juxta atque accuratissltiie tnanu exaratorutn fidem exe^nfM. iti omttes edUos^ tum antiqmores, tum reeentioreSf non sotum hrrepsetant meiida plurima^ v^rum etinm piequeaies> iuterpatutioncs sme emetorHate intrusa fuerant, quas parHm resecnimus, parMm. in varMtAGtionil>u\>, c»in em esopun^o estbveriti sumus, rndieemmus. Postremoeuam operi itiscriptionetn restilithfius tipn modQ scKitit^um, ofidkum «iiisonumque vetermn tesHmonio^ eed eHam suffragio {Lib. de tenendaver. ScripL toin* iv., 9ilU. Hlr^^ pnQ. 4S6): iMgdumeness Eecienee, ac veterum aueserum ttfu4 quos ejusdem nientia reperi]Lur*
iia^
IN PSALMtJM CkVIH EXPOSITIO.
H98
SANCTI AMBROSII
HEDIOLANMSIS EPISGOPI
IN PSALMUM DAVID CXVIIl
EXPOSITIO.
PROLOGCS.
071 I. * Lioel raystica qaaeque irelut lobae iii« crepueril sono David prepliela : tanie^ moranoin mftgnus magisier in eo quanliim execUat Elhica, pgakni hiijus summa declarat gralia. Siquidero cum Sttavis omnis doclrina moralis ait, tnm maxime sua- viuie carnMnis , e& psalleodt duicedine deleetat au- res» animumque deiniiicel. Meriioqne plerisque locia moralium seBleiilias psalmorum lamqfiam stellarum diffundii lumina , quie lueent aique ^ emicant : cen- teainaam vefoel oclavum decimum psalnium, velut pleni lumtnis aolein meridiano ferTeutcm calore, ^ in processa libri eonstiluit aelate ; ut neque matu- tiai ortus semipleiia exordta , neque vespenini oc* easus qutdam senilis defeclus, ^ claritad aiiquid perfiecii splendoris decerperent. Qaera pcr singulas liebraeoriMEi digessil liltcras, ut qnemadmodum parvuiorvm ingenia primia lilterarum clemenlis * assuescuot discendt usum as&amere ; iia etiam nos bujusmodi elemenlis usttm discamus vivendi.
A 972 ^* Litteris antem singolts octonos versicu- los ascripsll; ut simul et uniiatem ' doceret (unitas enim coercet omnia et regit, coi subjeeta omnia sunt) et purgationem legiiiroas sancttficationis ». OclDva enim die solemnis ^ purgatio vet ex Lege est
. (LetHt. XII, 3c/ 4); quia ociava die circumcisionis solemnitas impleri siatuta est : vel quia totus inun- dus coinquinatus erat peccatis nostris, et septem ilKs pollutus diebus. Ubi autem venit resurrectionis dies, convivificaii Domtno Jesa resurreximus, et erecti sumus, in noviute vilx ablutionis gratiam prscrerentes. Meritoque primogenita offerimusani- mantia in figvra primogeniti Filii Dei, casiitatis et simpliciiatis , splrttale sacriflcium acceplum Deo, non quarto aut quinlodle; ne immunJum aut ia«
Q consummatum sacnficium sit : sed octava die qua omnes in Ghrisii resurrectione non solum resusci- tali, sed etiam confirmati sumns. Unde licet In baptismate plena sit statiin purgatio : tamen quia ablutiottls ipsius sacrificiique rationem bnptizatus debet cognoscere, ^ non offert sacrlficium, nisi ocia-
'^ Quidam mss., Licet mysticce quoque, Quidam cum ant. edit., Licet mystico quoqtie. Mii demum et Rom. edit. in iii lextu. Iierum eadem edii. sola, ta- men in eo quantum excellut eihnicaf psalmi hujui de- clarat graiia, Quem locum ut iia decurtaret , ejus dubio procul obscuritaie effectum esi. Ut aotem el lucem aliquam afferamus, monenduin dnximus vo- ces, ifteo, referri oporiere ad illas, vetut tubas sono; boe esl, tuavitate comiiit», et psallendi dulcedine , ut coniinuo Sancliis explicat.
b Rom. edit., emicmU in orbt, sanctns Propheta difmmiit, ^
« Mss. noanalli , in processu libri quem plenam ^ ilMrau consiUuit eeiatem. Alii ae edit. intcr se conscn- tiwil, nisi qood pro m processuy pauci legunl in pnmecta; Rom. edrt., imjterfecta.
^ Kom. odit., elaritatis aih^uid perfecti sptendori decerpereni,
• Mom ediL, kfendi ueum addiscnnl : ita nos hu- jutmodi^ eic.
' Vet. ediu el mM. non paoci verbo doceret^ ad- dooi noft piuratitatem,
t RAin. edit. voci <mfi/ic0ffoms , snbdit verbum tnrrifer^.
^ Eadem Rom. edit., ^r^fffto ex Lege est : et octava die,... statHtaesij quia totus, etc.
i Quodnam sit illud Facrificium, Baptizatus non off^retmt, msi ottmum ingrederetur dietn , haud facile aptid antiquoe reperias. DifAfnlVatem vero etiam ilkid a«gel,qtiod certomest Enct^aristiam initiatis siaiTm posl accepUim baptisma admittistrari olim so- litain. Attamen cum Ambrosius faic non de simpiici
communione, sed de sacrificio loquatur ; i(a potest hoc disciplinse ecclesiasticx caput, quod forte Me diolnni tantuin obiinebat, expiicari : Prxbebalur (juidem neophyto slatim e sacris fontibus egresso divinum sacramenium, sed forte deprompium e lur- ricula super altari erecta vel ex aurea argenteave columba ibidem, aul in baptisterio siispe^nsa, In qui* bus oiiin illnd asscrvabatur; sicut cx viia S. Basilii ab Amphilochio scripta, ex supplici libello in aciione 5 Conc. Gonstunt. sub M<MiMa relebmti a clerlcis et inonachis Anliocheiiis obiato, item ex PauJiiio, Gre- gorio Tur. ainne aliis inulii obscrvariini. Yerum inierim a sacrificio per dies sepieni aberant,dum plenius niysteriorum cognitione informarcnlur.Ceite praecipuain priacis illis antisiilibns curam ftiisse re- cens baptizatos insiituendi doctrina mysteriorum qu^ prius eosdem celata fuerant,iion solum PP. Gro^coruin homiliae in diebus pascliatis, et plures Augustini sermones, nioiiriim 127, 139, 260 et 262 testantur ; sed Ambrosius ipse in lib. de My$teriisy qui e sermonibiis hac ip^a de rausa habitis conslat, planum facit : l^unc de mysteriis, iiiqiiit, dicere tem- pus adwonet , atque ipsam sacramentorum rationem edere : quam ante baptismum si pwassemus iminuan^ dam nondum itniiatis^ prodidisse polius quam edidisse (Bslimaremur, Libros quuqtio ds Sacrameniis ^ (\ms aui Ainbrosii aut saUem ejiisileni »\i aucioris esse in coiifcsso esly ad neophylorum gregem pronuntia- tos fuissc probanl ista ex lib. v, cap. 5 : Gaudei Ec^ clesia de redempiioue multorum, el astare sibi familiam eandidalam spiritali exsuttatione tcelatur, Cum llli de* mum instroctiores facil esseot, tum illos oblatio-
ii99
SANGTl AMBROSll
I20O
viim « ingredialiir diem; iit informatus agniiionc sa- a ^^^^^ graliam : docirina sine vita inlegrilatem non
crnmentorum coclcstium 973 ^^^ H^^^^ rudis, aed qiiasi rationis capnx , tunc demum suiim munus altiribus sacris oflerat, ciim coepeiit esse insiruc- tior; ne offerentis iiiscitia contuminct oblaiioiiis niyslrriiim.
3. Titulus autem Psalmi, AUeluia csl; lioc est, laus Dei. In his eniin hymnis vere Deus laudatur, in qiiibusest peccalorum remissio. Dcnique in supe- riore psalmo pa^sio Domini pra*inisba est ; qu» mundum liunc diluit, ut dignos faceret populos qui Doum immaciilato ore iaiidarent. Ipsa quoquc liue- rarum eleinenia, ut omiiia Hebraea iiomina, non suni ratioiiabilis interpretationis vaciia atque im- muiiia, quorum significaliones locis suis aperiemus.
babet. In malevolam etonim animam non cadet sa- pieniia. ideoque ait : Quarent me tiui/i, et non inoe- nient {Prov. i, i8); quia improbitate cxcatur mentis oculus, et caligaiite sibi iiiiquiiaio, mysteria pro- funda inveiiire non potest. Primum ergo exercenda eslvit:c militin, corrigendi mores. Gum ha'C insti* tuerimus ad cursiim debitum, ut sit offcnsionis cor- rectio, puriiatis gratia ; tunc ad studia percipiendae cognitionis veniamus suo ordine et via. Prima igi- tur sunt moralia, sccundum mystica. In illis vita, in hiscogniiio; itaui si perfcctionem requiras, necvita sinc cognitione, nec cogniiio sine vita sit : ulrnmque adstipuletur alteri. Ideoque aitScriptura : SeminaievO' bi$ ad juilitiam^ vindemiate ad fructum viice^ iUuminate
^ Ceittesiinus et uodccifnus psnlmus per lias liltcras ^ vobis lumen cognitionts {0$e. x,i2). Non priusiliumi-
in Hebraio in priucipiis verbicuiorum digcstus est, et est totus etbiciis : et ccntesimus decimui mihi ita scriptus viiletur. Deiiique vicenos et binos ver- sushabcnt, et singulis versibus singulae explicantur senteiiiije. Unde et per « metra asseruntur esse dc- scripti.
SERMO PRIMUS. .K Aleph.
i. Prima liltera ^ Aleph dicitur, cojos interprc- tatio doctrina est. Sollicitus ergo auditor, plenos diictriiiae versus esse qui sequuniur , debcs pra!su- mere.
2. (Vcrs. i, 2.) Beali immacutalif inquit, in via ,
nate, sed seminate : nec solum seniinate priusad jiisti- tiam ; sed eliam vindemiaie, iiiquii,aii rrnciiim viUe : et sic illiimlnaie lumen coguitionis, 974 ^*^ pcrfcctio non solum consitis, sed etinm recc|:tis fructibus ap- probetiir. In primoquoque psalmo huncordinem le- nuit, ut in via ambulandum doceret prius, ct lunc in Lege mcditaiiduro. Qui enim non abiit in eonsilio impiorum , utique dc pietaiis via, et jusiiiis semita non recessit : meritoqiie in via ambulans beaius pronuiitiaiur; ct die ac nocte mcditationero Legis exerceiis habet gratiam beatiiudinis.
3. Quam in^titutionem secutus Salomon, libruro de Proverbiis scripsit, in quo moralem locum ube- rius cxpressit, naturalem in Ecclesiaste, mysticum
qui ambulant in lege Dominl. Beati qui scrutantur p in Caiiticis canticorum : quamqiiam si diligenter dis-
tesiimonia eju$ : in tolo corde exquirunt eum. Quam pnlclicr ordo, quam plenus docirinx eigratix» ! Non priiis, qul uruiatur teHimonia ejus, dixit (potuit cnim conveiiire secundum litteram) , sed prius : Beati immaculaii in via, Ante eniin viia qunm <loc- trina quxrenda est. Viu enim bona et sinc doclrina
ncm suam, id est, panoni a sacerdoie eonsecrandum ad aliaria solito** affcrre credibile est. Naiii moris fiiiSHe, iit unu«quisque paneiu unde cominiinicalurus crat, ipse offt^rret. cutn niiraciiliiin de niuliere Chrisli pr:rseiitiain in sacrnmeuio iion crcdenie re- laiuin in vita Gregorii Magni saiis osteiulii, him lo- cus e libro de 8ci»trm Ecclesiu' grndibus nmi obscure signiilcnl. Sic aulpm li;»bel : Sicut in sacerdute conse- cratio^ ila in minisiro est sacroinenli dispositio. Ille
oblaia sancUficat. hic sanctificata dinpensat. Porro ^
ne**pliytos sucrirKuo adrsse non coii>uevisse , lioc qnu inin it:i conimunis ernt llebraicae linj^use cogni videtnr coniirmare quod Ambrosiiis ac Aiigusiiiiiis D tio, id iribuendum cst; nec ipsi iiisullandum , cun ciiaii^ locis eos sacraiiienlum i|uidein in aliari vidissc as^erant, de ^acrificio aulem |»lane siloant. Addedu- biMiii esse nemini edsdem non prius cregi alioium
cutias, et in Proverbiis mystica pleraque reperies, et in Canticis moralium suavitatein. Nam utique mysticum est : Sapientia a^dificavit sibi domum ei subdidit columnas septem, interfecit suas hostias, elc. {Prov. ix, 1). ^ Hocque in Canticis lucet lam mysti- cumqiiam inorale, inquoblanditiarum snavitas etaf-
ad calrem col. 759, quam annotalionem libi consu- lere, si libet, licct.
<i D:illcus iii libro De usu Pairum^ pag. 241, 8cri<- bit in hiiiic inodum : Mera somnia narrat Ambrosius lectoribtts suis..., in Psalmum cxviii, duni exponit no^ mina Hebraicorum elemenlornm , a quibus sumunt tm- litim versiculi singnlorum Octonariorum , etc. Non seniel jain ante oslendimus Dociorem nostrum in eruenda Hebraicorum nominuin significatione ali- qiiaiido miniis ieliciter desudasse : venim et illi aevo
►gni.
ciiro siiper ea re scri|iiores qiios tum liciiii, conaiiluerit. Opiaiidum quidem csset eura in fonies miniiscor- ruptos incidisse, cuin forie nullum aliiim repererit prseier Fhilonis Eiyinologias : quas tot lantisque erroiibus scatentes fuisse docel Hieronymus, ui inde ad eas expurgandas ipsemei inducert>tiir. Ad h.rc noii igiioiab..t Dallaeus quam pronuin sit in expli-
fideliuiii coiijunctos fuisse , quam siolam candidam depoiiereui. « Roin. cdit.f ingredialur in diem^ ut innuas quod
in furinulHS^ eic. ' . - i i. • ■,..,.'. . .« . - .
' _ ^. n I . . ^ * . caiidis vocabolis adeo multiplici significaiMne qiiasi
b Rom. edii., Psalmus cenlesmius deamus..... et j^,^^^ ^^^^^^^ q„^ ^^^ euin advereus lanUe aucto.
centesimus vndectmus per hns, eic. Ubi («ane v«>luit ..-*--
leKiiiiniini nnmerandi ordinem reslitiitre. bed nia-
nirestnni esi Ambro.Mum id qiiod ceituin credebat,
priiiio iuco : quod vero noii ita certum, secundu po-
suisse
« llaiic fuisse velerum communem opinionem, s^d ab ea receniiores quosdaro descivisse docuimus
riiatis Paireiii dcbuerant paulo niodesiiurem effi- cere.
^ Mss. plerique ac vet. edit., Hocque in Canlicis licet lam mykticum quam morale sil. Roin., Hocque in Canticis canticorum et mtfUicum el morate* Nos vero leciioiiem cod.Remig., Viiid., Theod., Navar. unius, atque Aud. reprseseniarous.
1201 IN PSALMUM CXVIII EXPOSITIO. im
feclu8aiiiantisexpriiiiilur:Oscii/etttrm«a6 o«cic/oorJi Aspirat ubique suaTiias pudicitiae, unguenium fi^lei,
tui; quoniam optima ubera tua iuper vinum, et odor unguentorum tuorumtuper omniaaromaia {CantAy i). 4. Constitue crgo virginein despoiisatam multo lempore, et jusio rervenlem amore, quae mulia pro- bata opera dilecti probabilinm lcsiium asseriione cognoverit, desiderits suspensis dilaiam frequenter, jnm non ferentem mnras; qux omnia fecissct, ut spnnsuni videret : aliquando votis potitam suis, ad iniprovisum sponsi advcnium gaudio tiirbalam, non quaerere primordia salutitionis, non verborumvices; sed statim quod desiderasset exigerc. Ita ergo et sancta Ecclesia qu.x iii priniordiis mundi desponsata in paradiso, prapflgurata indiluvio, annuniiata per Legem, vocata per propbetas, diu redemptionem
flos integritatis. Et a mortalibus venit ad mystica dicens : imrodnxit me Rex in cubiculum «titim, extul- temus et Imlemur in te^ diUgamut ubera tua tuper v>f}«m(/6i(/., 3). Simptex est eniin osculum, iiego- tiosuin aulem cubiculi secrelnm.
6. Iii ipS4i quoque Evangeliopulcherrimus de mo- ralibiiS locns esl ; ul unusquisi|iie vas siiuin mtindct diccnte Domino : Pharitae ccece^ munda priut quod intut ett calicit et paroptidit; ut fiat et id quod forit ett mundum (Matth, xxiii, 2G). Nain nisi se unus- quisqtie iniiis mundaverit, eiinmsi foris speciosus videatur et justus, similis erit dealbaiis sepuloris ; ul fori^ quidem justus videaiur, inius vero sit feti- dus. Sic esi doctrina sine vitae innoceniia. Sed iiec
bominum, Evangelii decorem, dilecii esspeclas- B ipsadoctriiia potcst merccdem h:<l>ere, iibi grniiam
noD babet innocentise. Peccatori enim dixit Deut : Quare tu enarrat juttitiat meat {PtaL xlix, 46)? Sed revertatnur ad propositum ps:ilmum.
7. Beatif inqiiit, immacutaiiin via^qui ambulant in lege Domini. Beaii qui tcrutantur tettimonia ejut, in toto eorde exquirunt eum, Prinius versus moralis, se- cundus mysticus. Quis hoc dicit? Propheta uiiqtte« « qiii fiingebatur carnis alloquio, et diiit boc post eum psalmum quo descripta esi Domini no^tri Jesu Cliristi passio. Ubi ergo et divina sacramenti reve- lata suiil , et induit Dominicae resurrcrtionis Iseti- iinm,et passionis degustavit gratiam; vidit justorum congregationes, ^ popiilos redcmptorum, perdiio- rum salutem, moriuoruni rosurreciionem,sanciific:i«
6etadventum,impatiensmorx in oscula ruit dicens: Oseuletur me ab otcuto orit tui. Et dclectata osculis adjicit : Quoniam optima ubera tua tuper vinum,
5. El ut moralitis dicamus, intellige mihi carnem illam, qnae madefacta fuerat in Adam serpentis ve- neno, qnae criminum marcebnt fetore, qu£ proce- deliat in filiabus Sion alta cervice et nutiliUTt oculo- rum , ei itinere pedum trahens tunicas, et pcdibus suis ludeiis, crinium cincinnis et compositis vnltibus, alqiie rediiniculis ct omni afiieciato decore plus de- deccns : eamdem tnmen plurimis edoctam oraculis qiiod venturus esset, qtii sorpentis illecebris exclu« sis, sancii Spirilus iiifunderet gratiam, ut omnis caro viderct saluiare Dei, omnis caro aJ Denm
veniret, inarsisse desidcrio : sed metiientcm ne G lionem sacramentorum , ei exciainnvit dicens : i?^alt
iilimpatiens, utlasciva, ut luxuriosa, nt qtierula, sicut ante fuerat, displiceret; et longiore qiiam ferre jam poierat, moraniis adventus dominici ex- spectatione 975 quateretur : non immurmnran- tem tamen, nec transgredientem, sedlevantem in omni ioco puras maiius sine ira et disceptatione in babitu ornaiOy cum verecuiidia ei sobrietaie ornan- tem se, non in tortis crinibus, aul auro, aut mar- garitis aut veste pretiosa ; sed iis quae castitatis et 1)0036 conversationis dccerenl gratinm, orare dicen- tein : Otculelur me ab osculo orit tui ; quoniam oplima ubera fuatuper vinum, Jom volebat adhrcrere Christo caro, jnm festinabat inniibere ; ut esset unns spi- ritus» et fieret caro Christi , quae erat nnte meretri-
immaculati in via , lioc esi : ecce maledicta torra in Adam ccepit habere beatitudinem ; si lamcn legcm Domini non derelioquat : ecce immaciilatiis est homo, qni erat aiite pollutiis. Qunm pretiosum est custodire praeceptum Domini Iquam pretiosum etiam praeccpii ipsius scire mysterium!
8. Sed qnis est immaciilalus ? Non utique qui in quacumque vin anibtilnt : sed qui in Christo anibu- lat. Ipse enim dixit : Ego tum via (Joan, xAr, 6). In hac 976 ^^3 nu* ambnlat, errare non novit;8i tamen ab hac via numqunm recedat. Esl et via Lex; el<: ideo duin immaculaius est, in Irge Domini ambulet : nec ambulare in via hac desin.')!, ne im- maculnlus esse desisiat. Non dedinet iii dexieram
cis. Otculelur, inqiiit, me (osciilalurnosDeiVerbum, ^ aut Iscvnm, aiit tituhet, non resistat, non exspcctel;
quando sensum nostrum spiritiis cognitionis illumi- nai) ; ct tamquam despiciens omnes jucunditates et deleciationessuaSyCoelestibuscupiens inhx*rere man- daiisait : Quoniam optiina praecepta testamenionim tuoriim super omnem appetentiam carnis, et sa*cult voluptatem. Meminerat cnim se in Cva ante sic lap- sam, dum voluptatem corporis praefert mandatis coelestibus. Ait: Unguentum exinanitum nomentuum {Ibid,, 2);hocesl, totus immundis impuritnlibus diversorum facioorum fetebat hic mundus : nuuc
<^ Hoc est, qui velut carnis vice ac nomine loque- batiir.
^ Hom. cditM ptipviorum redemptionem,
sed anihulet supcrior.i ohiiviscens, et ea quae snnt priora appetens, nd destinatnm sequatur, ad braviiim festinet, contendat usqne in finem; finis eniin Legis est Cbristns. Ilulli volunt ambnlnrc in via, sed non usqtie adfinem. Non ambnlant Judici usque ad finem, qui non usque ad Cbristum ambulant. Non ambnlat Manichseiis in via, qni Legem refutat : sed ambu- latvcra fides qiiae et Legem suscipii, et plenitu- dinein Legis agnoscit. 9. Siquis ergo in via ambulat» scmteiur lesiimonia
^ Rom. edit., et ideo dum qvi in lege Domini qm-r bulat^ immaculatut ett^ nec ambulare..,. qumtunt an- tttiora appet^nt»
Domini. Qu» licct myMioai Mni, tamcn «liaaimoralia iu seiuibenl; quoniam melius potcst ambalare iii yja, qui ficrutaiajr Domioi tasUmonia. Nam ui ^uis intemperdntissimus captus aduUerin» cupidiiaiis ^stUy et victus libidineyvel indulgensflagiiiis, qui repugnare nolit appeientiae swe carnis, conversus huc aique illuc, si » neiinoem forie videat, in faci- nus ruit : idem tamen quamvis ifivciiiat paralara occasionem potiendi, e\plorat diligenter omnia, id diversum oculos soosi incuriosus justiiias, sollicitus famae, delorquet frequeolcr, erubescit testimonium crroris, qui non erubescit errorem : ac 6i quem forte spectatorem cognoverit facinoris sui, verecundia sequeatrat intemperanliam; et quamvis cum >> an« cilla vel mereirice vulgari, ubi nullum sit depreben- deodi periculum, tentamenta moliatur libidinis, pu- dore tawen incepmm deserit : quanlo magis si quis allavet mentis oculos, etconsideretplena esseange- loriimomnia, aera, tcrras, mare, ecclesias, quibus angcli piaesunt (mitiit enim.Dominus angelos soos ad defensioncm eorum qui hseredes futuri sunC promissorum ccelestium), concepto potest renuntiare peccato! Undeista turba iunocentium, nisi exiliis peccatoribus? Eadem natura est omnium, sed di- versa discipiina. Circumcisio nihil est, et genlilitas niliil est : sed observatio mandatornm Dei, natur» ipsius auget graiiam. Merita commutat iile qui dicit : Tenebra in circiUiu, et parieUs m$ operiunt : pee- catorim meorum non erit memor Aitistimui ( Eccli, ixiii, 36).
iO. Non reveritus esses angelorum praesentiam, sl prsesentes esse crederes? Non metueres non di- cain facere, scd loqui, aut etiam cogitare quod pravumesl, si libi divina Seriptura suasisset, quia Deus cogiiatiooum.arbiler, secretoram testis est ▼eraXi sicut ipse ait : ^stole mihi tute$^ ei ego l«fft>, dicit DominuB Deus^ et puer meue quem elegi {Esm». xLiii, 10) 1 Hominem vereris prxseutem, Dei Patris tti Filii non vereris praesentiam?Sed non vis credere, ne pot$is cavere : non vis audirCi cum legitur, quia Deus novit occulia iiominum , ne incipias sciro quod timeas, et timere ne pecces. Audi ergo Scrip* luram dtvinam , ot convertaris a via prava et ma* ligna* Noli sicut csecus oculis corporalibus, aut si- cut surdus , qui eo quod non 077 potest videre aut audire pra^sentes, solum esse se credit : et in plu- rimorum coetu, dum putat nullum esse praesentem» peqtotrare adoritur quod arbitratur esse secreium ; noA potest enim videutes videre qui non videt ; si- militer et Ui mentis cxcatus oculis noli aestimara quod sine teste delinquas ; quia homiuis praesen- tiam declinare potuisti. Plures sunt qui redarguant, quam quos cavere potuisti. Ipsum te fugere tui ao- cusaiorem nonpoles, quem ^ convenit propria con*
AUBIiOSII 1«0I
A scieniia. Et si negas aliis, libi non negas. Ea h ho- mtni inficiaris, Deo faieris. £i si voliteris negare, luae te cogilationes revincoRt.
il. EliiaM) assistebant angelt, quos viMMt; et ideo agmina hostium uon timebat : sed ttmeiist piier ejus> qui angelos non videbat. Apeniil«culos ejusad vocem propbetae gratia Dei, vidit angelorom exerci- tus, et credidit esse pra)senteS) quos anlea, quia iion videbat, puiabat absentes (IV Re§. yi^ 16 et 17). £t tu lege prophetam ut videas, lege «t aperiat oco- ies tuos : nec te hostilis legio perlerreat, et obses- Bum esse te credas, qui liber os, qm munttus es spi- riialibus turmis, si prophetam non deretinqttss. Gum iibi propheta ioqnitur, quia Deus diiit : Egocalum et terram compleo {Jerem. xziii, 2i) : cum tibi pro-
B piieta dicit, futa piuree nobiicnm iuut (IV Reg. vi, 16) , quia in circuitu noslro angeli suni : attollf ocu- los mentis, et videbis Bon solum angelos, sed etians Deuro, qui dicat libi lAperimihi^ soror mea^ promma mea (Ganf . v, 2). Puisat ad januam et qiiando lu dor- mis : si tamen vel excitaiiis evigiles» vel vocatus janvam tui pectoris aperias, introibit. Quod si ftt< gias lectionem propheiicam, si domi non iegas, in Ecclesia audire nolis; nonne sicut ille qui averso connivet obtutu, ne videat quod possit videre, clau- dii oculos 116 aspiciat, cui potestas videndi est, aui sicut in furore plerique injecere manus oculis suis : ita et lu primo avertefis conniveoti magis dissimu- iatione, quam refragatione pra^rupU ? Nam cum ad Ecdesiam venis, et Chrisiianum le asseris, sanus
C videris, aperis oculos, quibus possls videre : sed dum audire dissimulas quae lcguntur) claudis ne videas tibi, etsi aliis videre videris ; injicis etiam quasdaui perfidiifi et intemperanliae manus oculis animae tua;, ei cfficiiatem iiifers cordi tuo, quod est gravius» vo- iuntariam; ui videns non videas, audiens non audias.
12. Putas te solum esse cum forniearis, et non recordaris quia oculi Domini vident orbem terra-
ruin?Non audis dicentem : Ecce venit hora ut
diipergamini unuiquiique in «ua, et me iolum relinqua-- tii : ied non ium iolui , ^ uta Pater mecum est (Joan. xvi, 52) ?Adest ergo Pater, adest et Fiiius Dei, ad- sunt mluistri, adsunt Gherubim et Seraphim, qum dicunt : Sanctus, sanctus, sanctus : plena est lerra
^ majesiatis loae. Plenus est enim mundus sanetariiin virtulum; quia plenus esi nequitiarum. Plenus esi orbis terrarum remediis, quia plemis est laqueis. Putas quod in lupanari Christus le non 878 vid^^a^ quem videt iupanar iiiirare ? Putas quod in adulte- rio te non deprehendat» quem videt adulterium co« gitantem? Num parictes refugit, qui spectat erro- res : et secretum eriminis aversatur, qui scenam criminis intuetur?An putas tunc primum te intrare
« Omnes edit., neminem wideat flagiiH euiteitem, in facinui ruit ; oinnes mss., neminem videatj in fa- cifiui ruit,
b Confer hunc locum cum iis quae supra lib. 1 ^e Akrafmm^ cap. ?, num. 59, traduntur ; nec non
cnm nota quam caplti 4 ejusdem libri, col. 289, sub- jecimiis.
c Conunit^ verbum e foro ; id est, judliio perse*- quitur.
im
iN FSAL«cM min eXfOSlTIO.
1200
• nieriiorMm, eom fornicem merelriete ingf«derii? A teftthefm, fmt ffbf^tieiiti, ^ KvM^^rflifi, pcf
InCrftsii jem^ qoando eogitalioiiefl tuas meretrlx iki- troivit. lotfasti jam^ qnaiuto ad potiendam pro^tibo- he copidttatem gresM mentis Iniraslt. Pol^aatf lupa* naris fores, qoando ad molieris concupiscendafc de- corem ocolos mentis aperuisti. Et sl verom aodire ▼is, qoomodo te in lopanari non vldic Christus; qnando te vidit, qoia adulterando In eorde tuo te ipsom lupanar esse fecisti? Denique ipse dleit Do* minus iesos : Qui nderit mutierem ad coneupiseen- dum eamf jmn aduUeravit eam in corde suo {Matth.v^ 28). Uiide tameu tam religiosus in opinione, qoi Cam probrosos in crimineT
45. Sed adqoiesco tibi quod lesos te nolit videre, nolit revlncere, qol notlt accosare, noiint videre et
Apostolos ftionnlt , nt nfmhtm ccMiorliai hiiiMdfila Domini ^79 D^i tUi. Omne, inqtiil {MdtlL ^ii, 50); vert)um niiosnm qood locutus rdert^, r^ddes pro eo ralionem. Noli dissimolare : ab al!(|Oo ftihn- diito iota onom, aoC tinas apei non {irxterit. Noli recedere de via. Si ih via afnbdlans tix totus fes a latrone; qiiid racies sl te eiira viam vngnniem in- venerit? Dirigantur gresSus tui ; et ne infirnius sls ad dirl;;endum, precare 01 dirigat DomlnuS vias tuas. 45. Hic optat : Uiinam diri()antur vite mete ! Alibl dicit : Exspectans exspectavi Dominum^ it exauHivil me.... et statuil pedei meos in petra, et direxit gressus meos {PsaL xtxit,^ ist 5). Roga ergo eilu, ut Doml- nus dirigdt vestigia mentis tuae ; quo poftsis Domini
angeli. Sed Tldet diabolus, qoi tecom inirolvii, immo B costodlre Jostiflcaiiones. Non confunderis, Cum re-
qoi te introdoxit :/vident minisCrl ejos, qol te eir- comdederunt , ne videres angelos Dei : vidit Belial, vidit lcgio, qul te Impnleront; ne qnis revocaret^ne qois teneret. Nuli potare qood ^ coHodiom tibi pr»- stet silenili, qol volt lecom sopplicii habere consor- tiotn. Stodet plures slmites soi videre; et In eo bo- bet gloriam, qood plures perdiioa fecerit. Ipse est incentor, ipse aecosaior, ipse In Judam introivil, ipse eum ad proditionem impolit, ipse misit ad la- queum. Quanti dictori soni in illo dic adversus eum : To nos circumvenisti, tu impulisti {Gen. iit, 43) ! Etemplum quscrls? Accipe dicentem Evam preva- ricutionis so» aoctorem fuisse serpenlem. Scd illom fmplicavit, Oon se absolvii. Coi resportdil Dominus
spexerisin omnia mandaia ejus.Ante enim cdnfusus es in Adam et Eta. Deniqne nudus facius ed, 6(ie* roisti te foliis ; qofa confundebaris : abscondisti te a eonspectu Dei ; quia erube^cebas, Ita tit tibl di^eret Deus : Adam, ubi es (6en. tii, 9) ? Cum illf dicit, tibl dicit ; Adam enim interpretatiotte laiina bomo dlci- lor, faoc est :Homo, oIh es? Et Adain resjftirndit : Timens qoia ntidos teram, et tota mente confusus, ante conspectum luum vcnire non ausns sum {Ibid.y 40): Ergo ne confundamor, custodiamos roandata Domini, et costodianius omnid. Nanl si qois unum mandalum cusiodiat, et aliud prsbv^ti^ic^- tur, nihil er prOdesi. Custodrvit sc allquis a f^nn- guine, non custodivit ab adulterio ; tilfqne In (itih
Non prxceperam ne gustarctts de ligno solo, qnod ^ convictus, puniiur etiam legibus sxcularibos : fiec
esl in medio paradi:»! {Ibid,, 14)? Respondebit ergo Vcritas et pluribus : Diaboium aodistis suadeniem noxia, me non poluistis audire viialia mandantem. 44. (Vers. 5, 4, 5, 6.) El ideo operemur justitias : Non enim tjui operanlnr iniquitatem, in viis ejtU dm- bulaterunt, Tu mandasti mahdata lua cuslodiri nimis, Vtinam dirigantur vice mece ad custodiendas Justifica' tionet tuai ! Tune non confundar, cum perspiciam in omnia tnandatu tua. Non solum mandasti, inquit, custodiri mnnd.ita tua, sed etiam custodiri nlmis. Quarido hoc roandavit? In paradiso quidem manda- vil Adx, ut custodiret mnndata : sed fortasse non mandaverat iiimis nUsiodire; et ideo lapsus est, ideo iofletus voce mulieris sux, ideo deceptus erat a ser-
prodest ei alierins criminis absCinetitiai, sf in Ml^ro foerlt deprehensos.
46. (Vers. 7, t,) Vonfitebdr tibi, Domitit, ih Hirec- tione eordis (advertis qtias vlas dirigas) iti eo cuni Hi- dieero judicia justitiiB tu<e. Justificationes tua* tusto- dtam : non me derelinquas usqueqntique, Hoc loco mydlica plenius cognoscere se velle testaiur, ot in- gffdiatur pcnetralia Inysteriorum Cttlestium , ^t aperlantur sibi IhesnOri sapientiiC Ct scienllac ift Christo absconditi. Unde ei SalOmon ait : AttraM no$ post te : in odorem unguentorum tuorum nos trar- remus. Introduxit me Rex in cubiculutH tuuM {Cant. I, 5). Et foria»'se illud quod alt stipra : Os-^ cuietur me ab oscalo oris sui {Ibid.t 1), Sigr.ificflt Spt-
penie, putaus qood si in patie alitiua recederet a ^ riins sancil sopervenienliS gratiam, sictit angeliii ad
mandaio , non penilns erraret : sed quia semel a semiia mandatordm recessit, totam deseroit tiam, et etspoliavit omnibus nudumque reliqoit. Ideo Do- minos, qula lapsus erat, qtii lu paradlso erat, postea
<^ Codex Navarraeos unus , meretricatorium : sed retinenaum meriiorium. (Jbi subinleHige, diverso- rium, vel stabulum ; sic onim qoondam dii^ta sunt, ut cum Tertuliiaiio loquamnr, consistoria libidinum pu- blicarum. Unde prostibula seii prosiibulas quidaui appellatas volunt, quoU pro stabulo, id est, anle sia- bulum siareni. iSeritorlum auiera a merendo vova- tur, quod inereai, boc esi pariat qussslum domino 8UQ. Quo sensu Horai. tn Arte poet.:
Hic meret aera liher Soslis.
MaHain ditlt : Sphitui sanctus Mperveitiet iii ie, H virtus Altissimi obuinbrabil tibi {Lue. i, 55). c Q<rando autem introduxerrt eam Rex lu cubicutttm iwnni^ passlonls tempus, lateris compunciio declarat, iaii-
Hinc etiam meretrices ac meritorii pueri nomeii sorliii; llcet lueritorium quandoque boueaium diver- soriuui stguiflcei.
^Collttdvtm, aiit coliusio simulationem ac fraudem 5igntfirai ; colludereeniin liiciuilnr, qni cnnt vtdeaiH tnr ihlHr seconiendere aiit litigirt^, hnc tuilumriiudo per siuiulaiioiicin faciunl, ctiui niius dedita opera se jitdrelo viiici patiatur. Sed ea fraus eiiani Kioum ha- bet extra judtetiim.
cHss. plures, Quando autem introdwHt com-
1«07 SANCTl
goinis effosio, sepultnra unguentomy resurrectionis mysierium ; ut osciilum quasi sponsa acceperii : in cubiculum auiem Cbristi sitiiiiroducta Ecclesia, non jam qnasi tantummodo desponsata, sed eliam quasi niipta; necsolum thalamum sit ingressa, sed etiam legitimae claves copiiliB consecuta sit. Ideoque quasi in tlialamo sila ait : CoUigatio guuas frater meui mihif inter media ubera requieicet (Cant, i, 12). Quod si cubiculum quxrirous, ipse nos edoceat, qui ait : 7tt autem cum orabis^ intra in cubiculum tuum : et elauio Oitio ora patrem (uum in abicondito {Matth. ti, 6). Ciibiculum l^cclesiae corpus est Clirisli. Iniro- duYit eam Rex in omnia interiora mysieria, dedit ei daves; ut aperiret sibi thesauros scientise sacramen- torum , clausas antea fores panderet, cognosceret 960 ^ quiescentis gratiaro, defuncti somnumi vir- tuiem resurrectionis.
17. In illo cubiculo justitias Domini Jesu nupla reperit. Quae sont illae Justitiae? Ulique sacramenta baptismatis, sicut legiroos, qnia cum venienii ad bapiismum dicerel Jiiannes : Ego a te debeo bapti" xariy et tu venii ad me; reipondit JeiUi : Sine modo; iicenim decet no$ adimptere omnem juniiiam {Malth, III, 14 et 15). In illo cubiculo justiOcaiiones Domlni didicit, cognuvit consilium Dei, sicul scriptum est : Quia omnii popului audiem^ et pnblicani juitificave" runt Deum baptizati baptiimo Joannii : phariiwi au-- tem et legiiperiti consilium Dei ipreverunt in je, non baptlzati ab eo {Lue. vii, 29 et 50). Quod illi f preve* runt, 110!$ eligamiis, ei sequamur consilium Dei, quo niliil potest esse subliinius; boc enim divinum* quo fitremissio peccatorum. Cum didicerii itaque justi- tias Domini, Deum timens non confundetur. Denique ei Paulns ail : In nullo confundar {Philip. i, 20).
18. Eiquianullus potest perrecius esse sinefa- vore Dei, neque tutus; ideo rogare debet, ne peni- tos euin derelinquat De us. Nam supra rngavit David ne derelinqueretur dicens : Ne derelinquai me, Do- mine Deui meui {PiaL xxxvn, 22); hic ait : Nede- rclinquai me Uiquequaque^ boc esl, multum. Supra forte quasi adhuc iniperfectus, et in mngnis perliir- baiionibiis positus ne derelitiqueretur, timebat : bic auiem jam fortior non ttmct derelinqui ui tentetur ; sed rogat ne penitus derelinquaiur. Plerumqiie cnim deretinquit Deus quos vult probari : penitus autem dereliiiquit quos deseril. Deretiqiiit penitus Judam : noii dereliquit autem sanctum Job, in cujos ^ palri* monium, in cujus corpus potestatem diabolo dedit {Job II, 6) ; in animam autem non dedii. Nain si de- disset in animam, penitus dereliquisset eum. Num- quid iion ideo derelictus esi Job, ut relicius proba- retiir, probatus coronaretur? Dcreliqnft igitur Ju- dam, cui ait : Quod facii, fac celeriui {Joan. siii,
AMBROSIl ( 1208
A 27). Dereliqoit eniro penitus, qoero sceleris soi « perroisiteffeciui. Alios aotem apostolos eoro vidisset esse turbntos, quta dixerat : Quo ego vado^ «ot non poteiHi venire {Ibid.^ 33) ; addidit : Non turbetur eor veitrum {Joan. xiv, 1). Et infra : Iterum venio^ et ac^ cersio voi ad me ipium; ut ubi ium ego^ et voi iitis {Ibid.y 3). Denique lurbalus Petrus qui derelinqui ti« meret ait : Donune, quo vadii {Joan, xiii, 36)? Yidil Dominus lorbari euin, et respondit ei : Quo ego vado^ non potei me modo iequi : iequerii autem poitea {Matth. XIV, 30 ei 31). Sicetin mari cum titubaret, clamavit ad Chritftum ; ct porrexiiei dexteram Chris- tus, ne peniius derelictus periret.
19. Nemo autem debet inflari, quod numquaro de- relinqoatur : vel dolere, quod aliqiiando derelinqua-
B tur; siquidem ipse Filius se dicit derelictum, sicut babes : Deus, Deui meui^reipice in me ; quare me dere- tiqaiiti {Pial. xxi, 1) ? Et itle qoidem numquam de- relictus a Paire est, cum quo Pater seniper est. Scriptum est eiiiro : Eccejam venit hora, ut diiper^ gamini unutquiique in iua^ et me iolum relinquatii : ied non ium iolui^ quoniam Paler mecum eit {Joan. XVI, 32). Sed secundum corpus in qiio est traditus passioni, vox ista processit ; quoniam derelinqui no • bis videmur, quando sumus in periculis constiioti. 961 ^^^^ ^^ Paulus ait de Patre Deo : Qui Filio proprio non pepercitj ied pro nobii ommbui tradidit eum {Rom. viii, 32). Dereliquisse videtur ; quia non pepercit, qui tradidit morti : sed non penitus dere- liqoit, cui dicitur : Quia non derelinquei animam
C meam in inferno, nec dabii Sanctum tuum videre cor^ ruplionem {Piat. xv, 10).
SERMO SECUNDUS. .2 Beth. 1. ( Vers. 9. ) In quo corrigit juvenior viam iuam ? Superiorum octo versuuin non absurda nobis ceci- dit disputatio ; ideoque et seqiientia persequi stu- dium fuit. Et primuin iitlerae secundac, hoc est Beth^ interpretatio coiisideranda est , quae in latino con- versa, confusio declaratur. Sed qui viam suam cor- rigit , non confundetur. Yerum quia is qiii corrigit ante iii errore fuit ( quomodo enim corrigitur , nisi quod ante deflexitavero?), utique in lapsu positus,ct adolescentiae luxu , ac lascivas aetatis capius illece- j) bris , ubi ad juventutfs provectus confinia sobria menle resipiscet: tamquam confusus animo, quonaro modo erubescenda deponat, et plena prohitatis assu- mat , diu secum volvit ; et diversis fluctuans cogita- tionibus libratatqueexaminat, superioraobliviacens, etea qux sunt priora appeiens, quemadmodoro viam siiam corrigal, offensionemque adolescentioris n^tatis seria juventotis fronie pr«texat. Unde ne dio dubi-
punctio declaratur. Quod qui prohavcrit, ita inielli- gat, ac si srriptum esset, Qttnndo iniroducta legiiur Eccteiia^ per hoc paaionii.... tempm deciaratur . «Omiies edit., quiescentis gratiaiu ; conira mss.
Brope ad unuui, quielii gratium. Bursus bOla edit^ lom., viriutem reiurgentii ; z\vjd etcuncii mss., vir-
tutem reiurrectionii.
^ Post vocem, pa/rfmonft(m,habentedit., Jui tgran* nidii advenario tnbuit; qu.r desuntin mss.Gatlicanis.
f^Iia mss. omiies; edit. vero, permiiit effectui; quxdam Paris., a/fectui. Alioi autem non dereti^uH apoitoloi, quoi cum vidiiiet^ etc.
1209 IN PSALMUM CXYIII EXPOSITIO. 1210
tei biya&iiiodi, el incerto biereat « dat Propbeu coii- A peccata sua , exagitat conacienliam consuetado pec-
siliuni , quasi cum eo ipse deliberans ; lunc enlm salubriora consilia credimus , si propensiore medi- tatione examinata videantur. Sed ipsa deliberaiionis fiusceptio docta definiiione distinguitur , ut diversa- rum cogitalionum concursus auferat dicens : In quo corrigit juvenior viam suam ? Ilic enim deliberaniis est finis , quo viam suam corrigaL
2. Et respondit : In cu$iodiendo verba tua, Et bene ad Dominum conversus respondit deliberanii , quasi prece atque oratione delaia consilium boc Domini inspiraiione repercrii ; ut non prsesumptionis liuroa- nae , sed dignationis divinie remediiim crcderelur. Mens enim nostra verborum coelestium conspersa seminibus , qux anie degenerabal in siirpibus , me-
candi , et nsus erroris instabilem facit. Luctandum est diu hujusmodi viro, « m abolefaciat in juveutute facta inveterata atque diuturna. Huic iii periculo res est, illi in bono.
4. Denique sedebit iiie singulariter , quasi is qui facile non inveniat sequalem, singulariLus donalus praemiis : et silebit quietus et feriatus ab omni iuler- pellatione mundanx soiiicitudinis , et voluptatis : et divinis vacabit oraculis , qiiae solent singulariter se- dentibus revelari, sicul sanclo David, qui ait: Quo- niam tu sinqulariter in ipe conttttuiiti me ( Psal. iv , 10). Et hic quidem non in secreto solus sedebai, sed cuin praeesset populis ; singulari tamen graiia prae- minebat. Elias solus sedebat , cum ab angelo , vel
liures cultus edere , fruciusque afferre iiicipil. Diri- B eti.im corviscibum defereniibus pasceretur (lil Reg.
gamus igiiur semitas nostras, nec tortuosi serpcntis sequamur anfracius. Viae enim Domini reciae ; per- versae autem vtae errantium , de quibus dicitiir : 0 qui reliquerunt iemitai rectoi ( Prov, ii, 13) ! In ordi- nem seges laeta porrigitur , atqiie in versum quem- dam vinela ponuntur : cervorum cursus dircctior » vuipeculac flexuosus. Ideo de Hcrode dicitur : Ite , dieite vulpi ilti {Luc. xiii, 52) ; quia deflexerai a via recla, nec iter suum in juventiite correxerat : dig- nus Hieremiae Tbreiio, quo deflentiir peccatores, qui Juguni verbi in962 Juveniute suscipere recusarunt. Ideo captivi ducti suiii , ideo deplorantur tamquam mortui ; quia viiac nescierunt seniitas , et digna operi ^ cadaverum buslo non declinaveruiit. Fiens
xvii, 6, et XIX. 7). SdIus iion solum secretus a turbis, verum eiiam segregatusa meriiis pluriniorum. Deni- que revelaiioiies iHi divinae gratiae refulgebaiit, cujus muneris rructuro pro inercede adipiscebiitur ; qula a juventuie sua juguro verbi suscipiendum puiavit, nec irabenda longo diutius fune peccaia. v '
5. Potest Juvenior iste qui fecit bonum , tollendo iii juventute Juguui verbi, nondum perfecius, qui ad- huc juvenior, scgregans vcro se a colloquiis a*qua« lium , quac plerunique corrumpunt bonos mores , et contagia volens fugere peccautium ; ita intelligi sin- gulariier sedere et silere , ne rudis aetatis f;icilitate labatur : sed intendere seniorum praeceptis, prophe- tarum oraculis, aposlolorum mngisteriis : laudandus
ergo mortein perpetuain Judaeorum, dicillliereniias: C co quia prius vult loquenda cognoscere, qiiain pro-
Bonum est viro cum tollil jugnm injuventute : iedebit iingutariter.et iitebii ; quiatntitime (Thren. m, 27 et 28). 3. Non solum lullere jngum verbi , sed in Juven- tute debemus toilcre. Si eniin sero toltamus , incipi- mus ^ poBniteniiam superiorum inagls liabere, quam tenere gratiam. Praeveniamus ergo Juventutis annos correciione congrua ; ui inagis iticamiis ^inguti : Detii qui poicii me ajuventute mea (Gen. xlvui, 15) ; qiiam recordaiionem liabenles lapsum defleainus dicenles: Delicta juventulis me(e , et iguoranlia: mece ne memi' nerii ( Psal. xiv, 7 ). Hoc debiliiatis est remediuin , illud robur saluiis. Salutis medicina vulneri quieri- tur : graiia sanitaii. Ideoque ait: Bonum est viro, cum toUil jugum injuventute ( Thren. iii , 27 ). Ei aulem
ferre quae sentiai ; antequam loqui discai, tiinens ne multiloquio peccatum contnibat. Unde puto et ^ Py- thagoram illum pbilosophiim imitatoreni Juvenis hu- jus 983 prophetici institiiisse sectatn , ut discipuli sui quinquennio non loquentes tanto silentio loqui discerent ; cnm praeseriim et David , superioris aetn- tis qiiam Pyiliagoram fuisse non dnbium sit, qui aii : Dixi, cuitodiam viai meoiy ut non detinquam in lingua mea. Posui ori meo cnstodiam ( Pial. xxxviii, 2 ). Et qnia forte aliquando aliquid loculus esset incauiius ; ideo poslea a Deo poni ori suo cusiodiam postula- vit. Esaiain quoque pyihagoiicis nnteriorem fuisse quis nesciai? Qui cuni audisset, clama (Etai, xl, 6) ; non prius clamaverii, quam audiretquidclamarede-
qui posi decursae juveniutis annos jiiguni lulerii, non D beret. Respondit eniin : Quid clamabo (Ibid.) ? Unde esi statim perfectum bonuni. Siimulant enim eum dictum est ei: Omnit carofenum, et omnit gloria ejui^
** Tangitur Grapcorum, Romanorumque consuetudo urendi cadavera : quo supplicio gravia peccaia digna dlcuntur.
^ Mss. orones Galtici , ittfnentiam tuperiorum ; vcl ni nonnuiii habent, iuperborum, aut etiam ut a1ii,itf- pernornm, \erum quid per sapienliam Ambrosiiis sibi vellet , non videinus. Quocirca potior videtur edit. omnium leciio.
^ Omres edit. ac mss. aliquot, ut nbotefaciat mv«- terata , elc. Alii plures ac potiores, ut abolefaciat in juventute facta inveteraia ; id esl, ui aboleat ea quibus per totain juventuiem , sub qua pueiiiia adolescen- tiaqiie bic CQmprehendifntnrf assu.ever^t.
^ JPraecipuum quoddam Pythagoricae disciplinse ne*'
roo nescit in sileniio fuisse positum. Hoc autein erat duplicis rationis. Primuni quodcxcfAtiOiavdictitabant, disciputis nonnuinqiiain in bieiiniuin, sa^pius in quiii- queiinium indicebatur : alterum ouo profanos sna celabani myslcria ; et hoc 7roevTc>£c nominabalur. Qiiod vero ex Davidis atque Isaiae scriptis multa edis- cere poliierit, ncc ralio ctironnlogica repugnat ; ciim illo quidem 536, hoc auiem 216 annii posteriorex- stiierit : et pnrtcrea favet Fl. Josephi, Oiigfnis, nec non Clementib Alexan. ancioritns. Gonsule supir ea re Joan. Ger. Vossium de Phitoiophorum tectti i:ap. 6, § 5. Vide etiam qu:e nos lib. ii de Abraham, cap. 11, num. 20, sicui ei ad calcem Adinonii^ in lib; dh Bono mortii observavimus.
ISIl
ui fioi fbn. Afnlt fennm H floi ejui decidii : vertum nutiem Domini mmiei in wternum ( Ibid. , 6 -- 8 } ; 6t liropheiica Toee clamafil.
6. Uterqae igilur jufenls prftdicandus : *■ ille la- nien serus , liic cauius ; ille se ipso contentus , et iiQniquani sibi solus t isle pulchrnm setati lubricae disciplinam adsciscens aileniii ; nec adbucsibi abun- dans^ sed aliis se timens credere : quxrens tamen a Juvenluie congregare » qu» in senectute et sibi et proxiffiis suis prosint, ne dicatnr ei : Qum in juventule non eoUegislif quoniodo invenie$ in seneetute { EccH. XXV i 5 ) ? Etgo 18 si iu conciiio seniorum sederit , manum adhibebit ot\ suo ; ut aodiens senieniias col- ligat, quod sibi ad maturioremseryetselaiem : quem- admodum Mnl-ia cum verba Ghristi audiret , confe- rel)at ea omnia in corde suo (Luc. ii, dl) : quemad* modum Joannes cum caput suum supra pectos Jesu 4)omini reelinaret (Joan. xiii, 25), hauriebat profun- da secreta sapienilae.
7. En tibi juTcnem qui viam suam in juventuie correxit. Piscaior erat cum Tratre suo ; vidit Domintim Jesum, curo plicaret retia sua , et audivit dicentem : Venite . . ; . faciam vos piscatores hominnm .... et reliciis reiibus <titi, el patre^ secutus est eam (Matlh, IV, i9 et 20). Yiam sseculi coeperat currere : sed au- ditis Ghristi imperiis, desernit vitam mundi ^ secutus est Giirisium : probavit quia in eo corrigH juvenior viam suam, siChristi verba custodiat, dicens sid eum : Diligamus ubera tua super vinitm (Cant, l, 1 ). Sic tn> men bibens , ut non absorberetur vind : sed gratia ejus l»tiiiam cordis hauHret, non Cofporis ebrietate titubaret. Denique bibens hoc vinum , aperuit oculos suos , et vidii viam reciam , reliquit tortuosas vins dicens : ^quitas dilexit te ( lbid.,5); lioc est , non fletuosa iiinera te sequuntur , sed soius ad te potest jusiiliae trames pervenire. Qui enini diligit justitiam^ non se avertit a Ghristo. Quomodo enim arbilruni justilias, remuneratoremque meritunim ianocens me- tuai codscientta ?
8. In hoc ergo ^ juvene viam suam corrigente spectato magna mysterla , quae in Ganticis Gantico- rum sanctus Suiomon repletus Domini spiriiu rcsul- tavlt. Gonstitue Dominum Jesum recumbentem in convivio , reclinantem se Joannem supra pectus ejus, mirnntes alios quod servus se supra Domiimm reclinnret, quod caro illa 984 peccatrit supra tem- plum Verbi recumberet , quod anima illa carnis vin* culis innexa , aulam divins pleniiudinis scrutaretur. Ha^c ergo mirahlibus aliis respondlt ariima Joannis :
" |]t hujus loci obscuriias removeatur , adverie eum qui sero rediil ad bonam frugem , ei qui stntim ab adolescentia Domini ju^um tulerit, in priori mem- bro oppoiii : iii posierion auiem duos illos inier se coinparari, quos qiiidem ambos eidem jugo colla sub- didisse , sed tamen non simiii raiione , supra me- inoravit.
i> Mss. complures , tti hoc autem juvene speciaio magna mysteria. Vel. edit., in hoc autem juvene spec- taio , hoc est , Joamte prwvide magna mysieria. Kuin. cum mss. paucis, ui iii lextu. Uanc porro leciioiiepi praeiulimus , quod vocea quu) in illis desideranltir >
SANOn AMBROBII Hfft
A Fttsca itf m, et decora^ fiiiee Hierusnim ( €ant. 1,4); fosca per culpam, deeora per gratlam. Dicit ei earo : Fnsea «um, et decora ; fitsca palvcre sttcnlari , qaem certando collegi : ^ decora oleo spirilaii , quo mundi hnjiis pulverem sqoalloremque detersi. Fusca per vitiiim : sed decora ]am per lavacntm , quod abluit omne delictum. Fusca siim , qtiia peccavi : decora , quia jam me diiigit Ghristus : qiiam relegaverat in Eva, recepit ex Tirgine, snscepit ex Mnria.
9. Dicit etiam Synagoga , cujus inysteria hoe loc o plerisque tidentor exprimi : qn» cum se rejici jam videret pr(ipier I6iius plebis impietatem , solabalur se lamen ; quia ipsum Ghrisium de populo suo , o.i Petrum et Joannero et Jncobam, Ghristo adhserenles videbat, qui habebat eloquia sibi crcdita ; el ideo di-
B cebat : Fusca sum et deeora, fHifB Hierusalem ; fusca per increJQlitalem , decorn per Legem : fvsca per iapsiim ; decora , quia dilexii me soi , et prior facta sum congregntio Dei. Nolite refiigere me , quia fb$- ca som ; ideo fiisca sum, quia soi me reliqult ju^ti- tlae , qui ante roe illuminare consueverat ; amisi co- lorcm viiltus raci ; obtosa facta est acies ocoloritm meorum , quibus ante solem videbam : in tenebris ambulo, quia diem Ghristi nescio. Nollle tameii de- spicere me ; qnoninm qui retiquit , potest rursum aspicere, misereri itemm. Solei congregare disper- sos, desertos requirere , colligere dcstitiito!^. Omnes tribiis Israel convenile , ^ aspicite tne decoram antc dilcciain : iSolile aspicere me , quoniam offnseatn sum (Ibid., .5) ; hoc est , non hoc solum aspiciatls , qui.i
C offuscaia sum. Non est intuitus me sol , et ideo of- fuscata sum. Sed lucet sol snper jostos et injuslos : super Jusios per grafinm, super injusios per miseri- oordiam ; illis mcrcedem mcritorum tribuens , isiis pcccnta dimitiens. Ei geniibus non lucebat anie , jiu:ic iucet : nnnc illis oriiur , qui orieb.itor tm\\\ ; qui illis remisit , rcmittet et mihi. Noiite arbitrari quoniam offiiscnta sum , quod penitns relrquerit me sol, ct jam non inluealur, « non requirat apgram. Dis- slmulnvit a me ; quia non servavi mandata ejos : re- condlinbilur , cum viderii meorum popnitentiam de- lictorum. N(»n vidit me sol , quia non recepi advc- nientem;iion aperui fenestras, ut lumen vltx inira- ret. Gum aperuero , illuminabit oculos meos , qui venit ut toiiim mundum itlumln.iret, et videant etiain
D non videntes.
10. FHii matris meas pugnaverunt advenus me , po- suerunt me custodem in vineis, Vineam meam non c«- stodivi. Putant aliqni boc de iilis dici , qiii Synago-
cum hai)eantur in aliis , magnopere inlerpolaiionem redolennl.
«^ Mss. nonnulli, decora ocuto spirilali.
^ Mss. octo , aspicite me decoram ante derelictam. Diio , iiempe Nav. primus, ei S. Aud. , , . dccoram ante delicia : quod ii<in displicei. Retiqui lamen cuin edlt. ut in texiu ; unde vel excidit copuln , vel alie- rum adjcctivum ibi vice substnntivi ponitur.
« Edil. Roin. , nec revisat nigram. Dis%imnlavit a nie. Vet. autem, tiow requirat , el gratiam dissimulavit a me. Mss. \ero magno consensn nostram ieciionem conflrmaut, cxceptis duobusobi, rwirfl, pro, requiraf.
H\l
IN PSALMUM CXVltl €XPOSITIO.
\m
g:\ni «d Legis 9>raccepla eoiistringiint ; «i Lefem cti- A bant mefidie. IUiH mericKes faclus es, qui pascuniur
siodiat , vineam auam taeafiir , qtiam onslodire iion potutt. Denique euatodiehat ut faeeret uvas , Tecit aulem spinas. Qine sit if ttnr 9BS ^^"^* • ^^*^ ^ vid testlAcari nohis dicens : VtRMm ex jEgffpto irans- tuli$U,ejecisti gentes^ et plantaitieum {Psal, lxxix, 9). Possunt et apostoli esse lilii mntris ejus » qui vere impugnaveruni Synagogam dicentes : Ecce converti" tnur ad gente* ( ^ct. xui, 46 ) ; ct nationibus verbnro Dei seminare coBpenint. Possunt et prophet» iutelli- gi , qui monendo denuniiandoque , ut vineam suam cusiodiret Synagoga , nibil profecerunt. Fecit enim spinas iffiprobiiaiis , qu» virtutis uberes fruelus de- ferre debuerat. Et ideo confitetur, quia popuiimi suum cttstodire non poioit ; meritoque sero qnxrit
in divitiis iwn^ et in te sperant. Ideo ut dixit David ; Bedfteei eorum justitiam tamifuam lumen, tt jndicium eornm tamguam meridiem (P$al. xxxvi, 6).
12. Quxris ergo tamquam allena, qutt prosima eras : tamquam pauper, qu» dives fuisti. Vis fiequi, qo» prscedebas : aique utinam vel sequarls, quos prscederedebuittil Mercenaria esse desidems, qiiJB ante mercenarios colligelns. Mercenarias ntique vox ista dicentis est : Ne forte fiam areumamieta iuper ffreges sodalium tuortm (Cant. i, 6). Quae proselyios ex geniibus ante suscipiebas, 866 "^^'^^ 'P^^ ^^ naiionibus vis pro proselytis suscipi, et lamqnam advetia congregari.
13. Respondit Jesns : ^ Nisi noscas te deeoram m-
tenere, quem eora teneret^ amisit: multo dissimilior B '^ mulieres {Ibid, 7). Quid est se nostcre, nisiut
ejos qutt dicit : Inveni quem dilexit anima meOy tenui eiif?i, et non reltMiuam eum {Cant, hi, 4).
H. Denique illainvitatin hortum soum Sponsom: haee ubi pascai requirens, dicit ad ipsum : AnRtifi/fa mtAi quem dilexit anima mea {Cant. i, 6). Gur qnem dilexlt aniroa mea dicis,etnon qiiem diligit?Cor di- niisisti, quem tenebas? ** Dilexisti patramfide, ami- sisli incredulitate : (enebas chariiatis vinctilis, ami« sisli longo fune perfidia). Ideo nescis iibi pascat, ubi nianeai; nam si seires, non quaereres. Dicis enim : Vbi paseis ? ubi mane» in meridie {Ibid,) ? Meridiem nosti esse Ecclesiam, quae teneai Ghristum : ei tu eum in iioctibusquaeris? Dic, inquit, mihi, Ghriste : responde vei propter id quia anie carns fuisti atque
scial se nousquisque hominem adimaginem et slmill- tiidinem Dei factum,* rationis capacem, qni lerram suam excolere tamquam bonus agrieola debeat ara* tro qiiodam, et faice sapientise, ut vel duraflndantnr ; vel luxuriantia recidanliit' : qui infet-iorem sui portio- nem animi imperlo debeat gubernare ? Unde etlam in Lege scriptum esi : Atunde tibi^ ne fiai verbum altseondilum in corde tuo {Deut, xv, 9). Tibi, inquit, atiende, non uiiqiie dicit pccuni» tua^, non posses- sionibus tuis, non viribus corporis : sed animo (no ac menti iuse;unde omnia consilia, factn, cogitatio- nesqiie roanant. Tibi ergo attende ibi, ubi poiiorem esse le nosii. ^ Nosce teipsum, quod Apollinl Pythio assignant gentilcs viri, quasi ipse &uc(or fuerit hn*
dilecins mihi : etst ego laniaR prsrogativam charila- C jus sententice; cnm de nostro usurpatum ad sna
transferant, el longe anierior Moysesfuerlt, quiscri- psit librum Deiiteronomil, quam philosophi qul ista finxerunt.
i4. Cnde et Salomon ornculum divinum secutus scripsit in Ganticis Ganticornm : Nisiscias tedeco* rain inier mulieres {Cant, t» 7) ; bec est, nisi cogiios- cas te mortalem, raiionalem, et tua peccala fatea- ris, cito dicas iniquitales tuas ut jusiiflceris ; nisi convertaris, et prior accusos delicia lua, venit dies mortis, et jarti nullum conversionis remedinm est : » praeveniris dum non cogitas. Accende facem tuam, prittsquam S|K>nsi tibl daudaturjanua, qniexstiec-
nuro jiissu, ut Plato in Gharmide auctor est, legere- tur. iioc elidm Ausonius iradil in sequcntibus :
lirevitate nota, qua Lacones ulimnr, Commendo nosirnm, rv<4i ewjthy, Nosce te : Quod in oolumna jam lenetur Delphica.
Fioruit autem Girilon annis poat Moysen 950, post Salornoncni vero 615. Alii prxterea hnjusce pro- niiiili:»ti aiictores hahili sunt, quos Elias Vinetus in Ausonium commemorat. Plura quoque reperies in Adag. Erasmi, chii. i, cenl. 6, adag. 95. Sed luhet hiic etiam :tdjicere, quod idem ille poeta nimium ne- gligi monet doletque Edyllio 31, bisce versibus :
Quamquam difScile est se noscere, rvfiit aimrti» Quam propere iegimus, tatai cito negliglihus.
« Sic omnes edit. At mss. negatiobem non agno- scunt : quorum nonnulli habent, prfjevenires^ dumtd- mtas ;unu8, presvemre dumeogitas^ accende facem^ eic. £isi aiitem iuce sao sensu non careaot, videnttir tami^n edit. in^ponen(|ae.
tis amisi ; tu taincn quasi pius responde mihl : Ubi pascis ? ubi manes ? Reliqttisii me^ abtisti ad genies ; recessisti longe a me ; et iilis propior facius es, a quibus loiige eras ; sed factos es prope, quia credide* runt sanguini luo : a me recessisti ; quia ego crucem tuam non suscepl, ut mundi redemptionem, sed ut noxii damnationem. Qui autem receperuiit te, Do- mine, sicut saluiis auctorem, in meridie sunt. Illis luces» illis refulges, illis calet gratia lua, slcut meri^ dies. Mihi matutinus eras, cum adliuc crederem i sed non credebam plene, ^ quia non sum inventa in meridie; sicut Joseph eam fratribus suis qui coena-
'^ Quatuor mss. Perdidisti patrum fidem, amimti D credulitatem : quem tenebas^ etc.
^ In cnnctiscod. Gall. desUnt, quitn non ium ihvenia in meridie,
^ Ita vet. edit. aemultomaiormss. numerus. Ali* qui tamen, ac Rom. edit., mVi cognoscas te^ decora^ etc. \\h fiivent non sblnm LXX, ubl constaiiler lc- giiur i^ xaXi} ; verum et Ambrusios ipse lih. Ih isaae etAnima cap. 4, num. 15: Qnamquam istic etiam lec- tionein nosiram vidctiir indicare, cum scribit : iViit nosctts le^ quia decora ps, ctc.
^ Scntentiam hanc multi tribnere Chiloni Laraede- roonio i ttt auctor homii. in Oint. eant. apud Orig , Hieronymus homil. 2. et alii, inter quos Ausonius in vn Sapient. iiascribit :
rvfiftt 9MCUT&V, quod latiDum est, Nosce tc. Mttlli hoe Laconis esse Cbiionfs putSnt.
Sed forie eadem a quibusdaip ApolUni adscripta fuii, quod columnas ^mpli Delphici inscripta Amphictyo-
1215
SANGTI AMBROSII
1216
iare diu non solet negligentes. Nisi ida» te^ inquU, A cognoscil cnim Dominus qoi sont ipsios, et Yuli iit
decoram inier muUera ; ei dicas : Fusca $um et de- eora {Cant. i, 4) : fusca suro, i|uia peccavi : sed de- cora ; quia diligor, quia genus suro AbrahaB, electuro genus, dilectum Deo : niliil libi proderit patrum gratia ; poiens est enim Deus de iapidibus istis sus- ciure filios Abrabse. El alibi in Evangelio legisti {Luc. XIII, ii — i5)» quia Abrahac iiliara ligavit dia- bolus neqnili» suae vincHlis, quam solvii Dominus die sabbaii. Nisi ergo scias te, nikil tibi proderit. Et si dicas : Abrahae sum filia, qux non credis, qu» errorem non corrigis ; Abraham quidem salvatur : sed te nobiliias generis non juvabil, ^ nisi fides ser- vaverit. Non le decipiat data palribus repromissio. Non siiscipio personam hominis, non suscipio prae-
sciai se unusquisque, sciat se populus Dei.
17. Sed esto non cognoscantur errantium viae,8ic- ut dicii Dominus : fion nom vot^ dhcedite a me, ope- farh iniquilaii$ {Luc. xiii, 27) : btc auiein juvenior ifui poiest corrigere viam suam, furiasse jtivenior sit a*iate, non moribos; et habeatin primo flore juvcn- tuiis suae senilcm iniellectiim, de quo ait : Camties autem esl intellecttti hominibus {Sap, iv, 8), quibus ma(urit:ts coiisilii, graviiasque suppetit. Unde ei Hiereiniae dicltur : NoU dicere qma juvenis sum {Jer, 1, 7). Et utique erat aeiate juvenis ; sed prohibet eam juvenem se dicere, qui essei mnturioris prudeniise. Daniel cum piier esset, accepit spiriium qiio diguus senectutis primitiis hiibereiur; ut redargueret senes
rogaiivam generis; nisi vidcro congrueniem geiieri B 'P^^ '*<'" senior longsviiaie, sed graiia; eraienim in
morum nobilitatein, ut fiat justi generis electio.
15. Quod si scias ie, ei agnoscas quia peccato obnoxia es ; exeundum in calcaneis gregum est tibi. Exi ergo nuda pede» et pasce haidos tuos in tabetna- culis pasiorum (Cant. i, 7). Qui sine peccatoest, agnos 987 psscit, oves pascit. Quae auiem peccato obnoxia esi, pascit haedos qiii a sinistris sunt ; non enim poiest esse in dexiera pastoris boni. Scquatur magis dicentem Peiro : Veniretro m€, satana {Marc. VIII, 53). Seqnendo Petrusin dexiera meruit collo- cari ; ideoque ei dicitur : Pasce agnicnlos meos {Joan, xxiy 16). Sed quoexeat, aodi : Ad tabernacuta, in- quit, poKorufti ; hoc est, adgentes,ad dispersionem. Ideoqoe dixii : Pereutiam pastorem, et dispergentur oves gregis {Zach, xiii, 7); ul replealur totus orbis C {Matth, xix, 24). Quod hoc qiioqiie libro inipossibile
illo aetas senectuiis vita immaculaia {Dan, xni, 45). Cui bene competit Davidicum illud dicere : Super seniores intellexi {Infra vers, 100). Ideoqne Uimquam de veierani consilii, et senilis scientiae viro divinum pronunliavit oraculum : Quis prudentior quam Daniei {Ezec, xxviii,3)?
18. Nunc itltid advertamus, si possibile est ui cor- rigai juvenior viam suani, an non? Si non est; ergo mentitur Prophela : sed quia non meuiiiur, possibile est. Iia tamcn possibile, ut quod impossibite videa- tur, fiat possibile ; si custodiai junior verl>a Dei : si auteni non ciistodiat, impossibile. Dmlc illud Evan* gelicum : FacHius esl eametum per foramen acus trans- ire^ quam divitem intrare in regnum 988 ccetorum
terrarum grege Cbristi, significans iunc forc salvam Synagogam, cum se huic dispersioni ei ipsa socia- verit, quae replevii hunc mundum ; labernacula enim pastorum, regiia sunt terne. Ideoque propheta Da- vid naiiones annuniians crediiuras ait : Regna terrce, cantaUDeo {Psal. lsvii, 33). Ergo sciat se juvenior, ul corrigai viam suam.
16. Sed dicis : Quis polesi cognoscere viam juve- nior, ut corrigai ; ciim Propheia dicat : 7ria gunt rm- possibilia mihi intettigere, el quartum quod non agnosco: vestigia aquila votantis, viam serpentis in petra, et semitas navis uavigantist et vias vtri in juventute{Prov. XXX, 18 et 19). Si Saloinon faietur quod non agno- scat vias viri in Jiiventutc ; quomodo poiest juve-
esse dixit, sic tamen inielligimiis iinpossibile csse , quia divites non cnstodiuni mandata Dei : si auiem cusiodiani, fil possibile qiiod impossibile videbatur. Hic esi cametus qui inlrat per aiigustam viain ; qiia^ illum ante capere non poierai concupisccntem. jam capii custndientem mandata divina. c Giistodieniem auiem verba Dei, quia custodivit ea, Moyses quAsi seniorem elegil {Exod. vii, 1); et nunc quibus lioc Splritu Dei coniiniliitur officii, ui eligant seniores viros , eliguni sine dubio inier seniores juve- nem corrigentem viam suam , in cuslodiendo verba Dei. Et sisenioris aetatisvirum clegerini, non qiiasi longaevum utique elegerunt, sed quasi cusiodicniem verba Dei : quod si rcpeiilur in juniore, utiquc et
nior cognoscere? Gui respondebilur qiiod illae vias D ipse esi eligendus. Liqnet igiiur ex his quod non se-
viri in juventuie iion cogno^cantur, qu» sunt secus vias serpeiitis in petra, et seciis semitas navis fiu- ciuantis, et vesiigia volantis aquilae, quseiingues asperos habei, ^ praedam includit, et supra nubes volai, inaere errai, in mari piscem interficit; et ta- men non esi Impossibile hoc quartum, sicut illa tria;
■ Edit. Rom. sola, nisi fidemservaveris.
^ Preedam inctudit, in aiii. cdit. ac plerisque mss. desideratur ; ai in quibusdam reperias, pra^dam non includit.
^ Yei. edii. eum mss. aliquot, custodieniem autem uerba divina, quia eustodit ea. Moysen quasi seniorem degit. ToceSy quia custodU ea, cum seqnenti puncto
nectuiis longasvitas eligaiur, sed custodia verborum Dei. Denique ipse Moyses Jesum Nave ct Caieb juve- nes prae cxteris approbahat, qiiorum consiliuin in lerrae electione magis, quam muliornm seniorum, et ipse seciitiis esi, et Dens pnctulit {Mum. xiv, 6 et 7). 19. Unde ei illud de Jacob quod supra diximus :
inde siistnlii edit. Rom. Alii plures mss. custodien^
tem {imws custodiem) autem Moyses quasi senior
eligitnr. Uiide vix iiUiim legitimum sensum elicias. Meliiis ergo Rrg. et Remig. iit in textu. Quod antem dicitur, quiacustodit ea; iuem esi ac si sci^iberenir non aliain ob c^iusam. sed propter hoc solum, quia divina mandau custodii.
iil7
JN PSALMUM ClLVlll EXPOSlTiO.
1218
Dem qtti pascH meajuventute ma (Gen. iLviii, 15); A ^^ discrimen aegroli? ConsUtue ailiquem praeposi-
inaiiifeslat nobis de eo di€tum,qui tuleriljugum ver- bi in jiivetilttte gua(Ti^ren. iii,27 eli8), elrecedens ab Esauetsimitibus ejus, sedil singulariter, in setempus ci^pectans, quo possit cuin disciplina proferre ser- nionem; et propterea spiritali estdonatusalimento» adliuc ii! vi inieger, sed veteranus consilio. Neque eiiim digrium est ut credamus quod tantus patriarcha de corporali cibo dixeril : Dem qui patcil me a juventute mea ; qnia nec corporalem paiiem desiderabai , cum
diceret : Si Dominut Deus meeum est^ ul det mihi
punem mandueare^ et vetlem indui omniumqwB
dtts mihi, dedmam deeimabo tiH {Gen. xxviii, 20 — ii). Nam si patres nostri spiritalem escam manduca- Ycruut, et spiriulem poium biberunl ; quanto magis saucliis Jacob cibo pastus est spiritali !
20. llie qtioque inielieciiis lioc loco suppeiil, nec alienus avero est; quia juvenior ille excongregatione geniium popuius, qul anleiiuam inCbristo crederetv lorluoso errabat anfractu ; in eo corrigit viam suam quia [>ei verba cusiodivit, qiiae noluit custodire popu* lus Jtidaeorum ; et ideo ilfe viani saluiis Inveuire iion poiuit. Consideremus et sequentem versum.
!2I. (Vers. 10.) Intoto corde meo exquiuvi te; ne repella» me a mandatit tuit. Si Deus repeilit unum- queinque, quem repellendum putat, videamus iie exciisationem ei tribuat, qnt cum sequi Deum vellet, repulsus sit. Et primum quemadmodiiin lionus Deus repellitsequentem, nisiipse mereatur repelli ? Sicut ipse Doniinus ait : Vulpetfoveat habent {Maith, viii,
lum xdificantibus , vel etiam texeniibus, qui debeat sumniam operis explicare ; ulrum is tibi probabiliur videtur, si in id diligenier insistat, ac si quem forte incuriosum adverierit de iis qui operantur in domo aliqua construenda , repellat eum , nielins credens non aediticare , quam hianiibus rimis asdilicata dis- solvi ; atque aliquem in ejus subsiituat locum , qui cuni diligentia aedificei ? Similiter etiam textrini pne* positum repulsorem negligentium , ot substituai di- ligenies, ne longa textrinum corrumpat incuria ; non magis prob:ibis, quam illum qui desides in sua negli- geniia perseverare paiiatur ?
S5. Transi nuiic ad eos qui mandala scdificant , et legem intexunt, et animam uniuscujusque recepe- B runt sauandam. Nonne si quis eoriim sdificet do- luum Dei cum Justiiia , texat indumentum cum dili- geiitia, sanet animain cum gratia, opus bouum facii? si vero iiicnriosus ac remissus aliquis, fabri, texio- ris, medicl spiritalis lovom occupei, ut sacerdos som- mus, ui presbyier, th minister aliaris sacri ; oonne commodius cst non subire unumquemqiie id muue- ris, quod iroplere non qoeat. quain subeuniem , ne- que ipsum sirenue susceplo fungi rounere, et eripe« re iocum alteri, qui naviler eum possit tueri ? Quid i quod etiam ipsi consuliiur, qui remissior cum sit, re- pellitur, ne plus offensionis contrahat.
i4. Quid sii autem repelli considererous; leclum est enim : Sicutvulnerati dormientet^ projecti tn monicmeii- tit, quorum non meminitti ampHut ; et quidetn ipn de ma*
28) ; et ideo qiiasi vulpem repellit. Et alibi : Quia q nutua repulti tunt {Ptat. lxxxvii, 5). Advertamus igi.
omNt habenti^dabitur ; ei autem qui non habet, et qnod videtnr habere^ auferetur ab eo {Matth. xxv, 29). Cui addit, nisi ei qui toto corde exquirit euni ; ul quod deest naiurae, td Dei operatione acquirat et gratia ? Sicut Salomon, qui ex toio corde exquirens Deum, sapieniiam 968 postulavit : etquia non opes sibi regias, sed diuii» munusgratiae depoposcit, accipcre roeruit sapienti^ discipllnam : repletus est Domini Spiriiu, ut cognosceret mandata omiiia (111 Reg. 11 eri2). Qiti autem non habet, ut in corde suo exqui- rat Dominum , et facit quidem opus Dei , sed negil- genter facit,maledicto subjectus est, sicul legimiis : Quia maledictut omnit qui oput Dei facit mgtigenter {Jerem. XLViit, 10). Merito ergo repellitur, quia ma-
lur quosvulneraios et projecios in monumeniis re- pellit, quorum non meniinerit amplius. Isti sunt qui a maiidaiis Dei repeiluntur. Peccatori autem dixit DeutiQuare tu enarrat juttitiat meat {PtaLxui , 16)? Et quia a mamlaiis Dei repelluntur , repeliun* tur uliqiie de manu Dei. Et bene prospexii, uequis de manu Dei videatur eripi ; quia nemo potest qnem- quam rapere de mano Dei. Qui ergo privaiiir mune- ris sttscepti officio vel grati», non rnpitur, sed reji- citur; ut dixit Dominus Jesus ad Hierusalem : Quo»
tiet volui congregare fHiot tuot 900 ^^ notuitti !
Ecee relinquetur vobit domut vettra deterta ( Matth. XXIII, 37 ei 38). Abstulit lilis sanctificationem, altare thymiamatis, et orationis sacrarium , propitiatoriura
ledicio digiius est, qiiia polluil magiset iropedit opus f) altaresacrificiorttro,sacerdotum et levitamm minis-
quodnegiigenter putaverit exsequendum.
2i. Conslderemus ergo utruro bonitassit repeili ab opere negligeniero : an vero reiineri. Et iroaginem rei liiijus ex aliis sumamus artibas. Corat roedicos aegrotum, « sed negligenter : et desidia roedici vinis alia vulneris serpii. Quanto igitur melios removeri hujusmodi inedicum qui tenipus terit , cum profec- tum inillum sentiat vuineratus ; ut curandi officium ad euin medicum iransferaiur , qui maturtus possit aegrolo sua diligentia subveuire I Nonne clemeniior esi qui repellit niliil proficientem, qoam qui retinet
terla ; et lamen cnm baec sublata essent omnia, qu» secundum Legis mandata habebant, ait Aposiolus :
Numqmd repulit Deut hasreditatem tuam i^Tott, in-
quii, reptf/t(.... ted conclutit omniain incredulitate ^ ut omnium miureatur {Rom, xi, 1, 2 et Zt),
23. Sunt ergo qiii ad tenipns a mandatis propler misericordiam repelluntur ; sicut et illis coiisulitur qui vomuntur. Nain quemadmoduro manens in cor- poreqniid vomendum est, plus acescit: ita qui de- betexc!ttdi,8i retinentur, nec se corrigat, toium xorpus exulcerat . Meritoqtie Angelo Laodice» diclt
^ Non pauci mss.y ted negligentia et deti<Ua medici virut vulnerit terpit.
iM9 fti^MCTI AMBKOSU tilO
icbiis fidelis el veru» : S«o opera lua, quia mquefri- A polest regno ecelofttm: aed etoquia Domini, eloquia
gidu$e$, nequ$ caUdu$ ; uUman frigidu$ e$$es, vel cali' du$ : $ed quia Upidue ee , ineipiam U emnnere e» wte ^ueo (Apoc. III, 15 et 16). Aperte ncgHgenliam gra- viori dannat iudicio» quam imprudeniiaRi. Frigidua esi enim qui fldera neacit : eaiidus qui Spiritue aftncii fervore saccensna eat. Qui ergo calorem fidei non iiftbet, tolerabilitts illi fuerat fldem non accepisae , quam negieiiaae. Eal enim tepidus^pejorfrigtdo, u( Judxua qui aibi videtwfidem babere quamnon habel. Quanlo lolerabiliorem cauaam geniilis babet , qui potest dicere: Non cognovi Legem , non aodivi pro- phelas, ideo non credidi , quam ille qui legit omnia, ex quibus venturum Jesum crederet, et non credi- dli l Neuter quidem excusalur^ nec itie qui legii, nec
casta • argenium igne eumk»atum , quibua ipsuoi regaum aeqQirilnr. Hunc ergo theaaonitt sapieniis ei cognilioAis abaeoodtlttm in ^gro, in qua planUla stt»4verbaScripUirarum ccalesiitttt; cum iovenerit homo , abscondic iUum in corde aoo , nee divulgai eum : aeiens qnia si divulgaverit Babyloniis thesnu- nim Dei» mngnam offensam conirabet ; ut dicabir ei sermone propbetico : lU eamxu tuo aeapimu^ ufacieni $padonu in doma fep$ (K$$u. xiw , 7)« Per qus significatur quia ia qui prodidCFil divina mysleria , po&teriutem anlma suae, seminarittmqoe meriloruiu habere non possit.
i8. Gave ergo ne divhias tita perlldis pro<hts : et si amicitiam simuknt, iion iliit aperiaa Interiora
ille qui legere noluil : scd plus deiiiMiuit, qui ncgavit 9 domus tuae ; non reseres theaauros regioe, qooa Ba-
quod iegeral, quam qui opera non fecit, qnae facien- da non cognovit. Quantaauiem fideiet justiii» graiia est, ul in ore Dei sii» qui fidem tenet, et opcra cxer- cei jusiitia : et quanium amiliii, quem evomuerit ex ore stto Poiuinus Jesus, et ex suls visceribus ejece- rit I quam pius tamen , qui et justos in ore stto tenet, ei injustos non ante evomii, quam denttniiet evomen' dos ! ut vel hiyusraodi admoniiione conversi dignum aliquid efficisnt , quo non vomanlur. Nunc lertinm versicuium cousidercmna.
26. (Yers. 11.) Incorde meot hiquit, alf$cotidi Wo- quia tua , ut aon peccem tibi. Propterea ergo mysie- rium regis bonum est abscoitdere ; peccaleoim Deo, qui commissa sibi secrela mysleria putaveril iadi-
byionii scire non debent ; ne venlant el eepiaat pos- leros tuos, el seminarium viriolia abacindant. Hoc est quod eliam in Evangelio dicil Domimia : Notiie mitlere margariiae ve$tra$ porci$ {Mattk. vn, 11). Ideo liettefiaeltquiabaconditeioqttia Dominiin corde suo, aicttt abscondehai propheia Davki, aicul Maria, qux conservabat omnia verba Domioi Jean m corde suo {Lue.n,M). Etenimsi bonnmeslviroaenDOHeasuos abeeondere, qvanlo magis aermonem Dei eordia noa- tri gremio debemns operira, dehomua ahoeondere !
39. (Vera.l2.)Quarloveraudidl:Ben«dii:lmtft,/>o- mne : doee meju$tifieatione$ ltM».Non enim qoieaimque dixerit, Domine,Domine,ipaeinlvabitmregiKim ccelo- rum :8cdquivoittntatem Dei feccrit.ideoisleqtticor-
guia essevolganda. Periculum iioque esl non solnm C rcxtrit viam auam a juventoteaoa, eoatodterit verba
fal$a dicere, sed eliara vera , si quis ea insinuel qui* bus hon oportet. Quod vitium quadripartilum est , vel adulationis , vel avaritias , vel jactanlije, vel lo- quacitatis incauiae ; quia dum aduiari vull aiiquie ei cui loquiiur, eifundil myslerittm. NonnuUi eiiam sla- dlo lucri mercedem proditionis sequuntur ; ui tegen- da silenlio vendanl loquendo. Alii , ul piura nosse videaulur, el sciemiam suam jaciiienl,aperiuntquod cciarc debereiit. Plerique duin bine judicio loquun- tur , verbum emittuut, qtiod revoeare nou possunu Ideo vir laudaUir serius , cl non oliose. Erai homo abscondcns scrmonea suos, ut aposloius Paiiltts, qui novkl qutd loquatur singulis, et quando qnid loqui de- bcat. Unde et Coriniliiis dicit : JUic t>obi$ potum de-
l^i in toto eorde, q««sierit Dominum Deamauttm , nec repulsua sit a mandaiis Dei, et digntts habitus Ctti commitlerentnr arcana sapientije , ahaconderit ca in eorde auo, ne peccarel Deo; qnaai liabens elo- quia Dei, graliaa agii, dicens : Bentdicm e$yDonnne; et desiderat tpsum dociorem habere, capiens cognos- cere secreta Legia, et qoeflMdmodom inlerpretalio- nem babeat : Si emerie puerum Uebreimn^ el eervierit liln a»m$ $ex {Exod. xxi, 2) , et reliqoa, quibus pra;- missum est haa justitias discere , quaa proponll iu conspeciu filiorum brael : iiaec a Dominoqusritdis- cere, quae homines docere non poterant ; niai Dcus ante doeiiiaset. Quaa posieaquamaUiristodidicerttnt aposioil, Ecdeaia dicit : Inlrodm^i me ReM in cubicu-
di y non escam ; uondumemm poteraiie : $ed nec adiiuc ^ lum $uum {CoHt. 1,5); hoc eat , iu illttd aecreluin
quidem pote$li$ { \ Cor. iii, 2). l<leo iiosia iransilu vi- dci: manet autem apud Epheaioa; quod 901 osii- uni sibi maguum aperium essot , aotum facere gen- tibtts myslerittro Cliristi ( I Cor^ xvi , 8 et 9). Ideo el Salomon lemptta lacendi , et temptts es^e loqueudi docei (Ecdee. m» 1).
27« Prae caeieria atttem Dominna Jesus in Evange- liodeclarat &ttO,dieeiiBv Siniie ease rognuin cmlofum thesaoro abeeondiio in agro (Matih, xiu, 44). Uliqtte ^ noaaurum, noii ai^ealum, aonpeeunia oemparari
"Non paucl mss., pe^or frlgido , inter «trum^tt^^vel utraque naturam menHtur, ^ Scripii cod. nonnulli, non aurOfmmargeni^ ^ott
suum in quo sttat llieaauri acientiae et cognitionis sne. Idaoque libi dicitur : Cvm ara$, imra in cubi- cHlum tumn{Matt. vi, 6), qttod significat aaeotis ani- mique secreHim. la hoccuhicttiflm jttstitiarutt Spon- sa ae poposcii indnci ; cum poat odonem unguentiex- currerit, qued aomper fluil, et num(|«am deficiu
50. (Yera. li.) Ideo quasl edoctus Propheta justi- tias qttittlo versu dicit :in iabii$mei$ promintiam omnia juiUcia ori$ lui.Elqaomodo aiihi dicit: itidi^iaOM tua $ku$ eAy$§u$ mulia {P$Mlm. xxxv, 7) ? Quomodo
pecunia comparari pote$i regnum coetorum. Sed liic compararif collationem, non acquisitioncm sonat.
i^t iN rSALMUM €XVII1 EXPOSlTlO. Hit
Aposloliis ait : 0 aUHud^ $api9ntim et idmiim Dei , A pilerna Dei a nobffl per ea inMteela esse , quas facia
(fnaniiiHCfiit&kiliasuntjndlckiBJUis it imnMtigabiie§ vim eju$l Qmu enim 9<f§»atn$im§umDinnini (Ranh ti, 53 et 54) ? Si inserutabiUa sunt jadicia, qooinodo ergo jiidichifquomodo omnia prajMiifMVt, aitPropbelfl^yn- diciaari$tuif%9d fdrtasse non eadem suntjadtcla Def, quaeiudict» ori&ejua. Sialiaiunt , beoe dlcitnr : €<h giialionikuB tuiBguii iimiliB Bnt (Psai, txiix, $)f Gl ideo inscrutabiliasuni jiidiciaejus; quiaexparteeogtto- scimus, ei ex pirle propbeiamus. Si aulomtiullQs nisi Gbristua lioo dicii , qui potest dicere : Sgo Bt Pater unum Bumus {Joann. x, 50).
31. DistiiigoaHius Uinen, nec vereamurno impu^ goet s« velttt coiitrariis Scriptura venerabilis. Coii- sideremus eiitm qola non dixil : Jndlcia oris ejuo
sunt {Rom. i, 20). In Canticis quoque habemus 903 scriptutn : Equce mea: in curribus Piiaraonis assimilavi te.proxima mea, Inquoduin velocium equonimcur&ui stmiKfodo Bcclesiie compaf art f idetur, ffistimatur dl- ves ejus gratia. Non igiiur unam equam dtvitis regis accipias : sed absoluie proequiiatu, u( saepedixlmos, qualis ovfe llHus est pro grege orlum. Pharao igitur nl poteniissimus rex , et prsedives habebat equospo*' tentes , itt Scripltnra dieit currus Fharaonts ; quasi potentrssimum genusad beHorum ositm,etsobsidium prftliandi. Dentque his corribus Pbarao fugientes Hebrseos fticile comprebeudH. Slcot ergo equi juneti concordiler trahunt corrom, el patlenler susetprnnt jugum, ei portant tongroa cum gratla, ei}ngi illios
sicut aby&sos multa : sed Judicia tua dixit ; nec Apo* B susceptlotre mansuescunt : Sfc e( congregatio natio-
stolus posittl : inscrulabitia jodicia oris ejus ; sed : Inurulabiaa judieia ejus. Possnroos enira judicla DeH aestimare, qHsaoeeolu nnbis non pa(ereeerii;jmlieia auiem orts ejos, quas annuniiaverit , ei per os prO' pheuruin ioeutus esi. Os eoim Dei proplieta intel- iigitur, oui dicinir : Clama ; et iile ait : Quid clamsh bo f Et inspivalum est ut dicerot : Omnis eara fennm {Estu. XL, 6). Qood oliqoe locutus , oris Dei fuiictos officto esi ; quia ioeutos osi judicium Dof. Ergo pro- pbeiica oraculajam iioa sieot abyssus, sod etiam ip- sa sunt abyssos ; quia aemo potuit in coelo , vel in terra , aperire librom, nisi €hri«tos. Veniamos nono ad sextom versom. 52.(Veri. ii,)ln via^lnqoit, lestimomorum tuorum
nthTigeutilrbttsfndomHa moribus se an(e jactabat; tihi vero suscepit jiigum diccntis : toUite jugumm^m .... quialeve est: et onutmeum, quiasuaveest^Mat. xi, 29 etZO); et ccepit Sponsa Ghristi concordia eimansuc- todine populorom esse sui>limfs, et (oto circuniferri orbe, tamqnam currosequis velocrbtts supra mondaio rapta, ascendit ad Sponsum.
54. Denique et in posterioribus GantlcorQm partt- bns dictt : Posui te currus Aminadab {Cant, vi, 42). Mnltos corrus faabet iii se Ecclesia, quos omnes spi- rltatibtts habenis Domtnns regit : et una anlma mul- las cogitationea habet, qnas Dominl habena resirhfigft et revocat; nequando in praerupium noster hic cur- rtts feratur. Aminadab autem interpretationc signifi-
rltfl«cuitcii5f(iii,scr»/JnimtRifr{iiilirJ<H<.Aliiinauro,alfi G catur patcr beneplacili, cujus fllius legitor in Nume-
iu aroeuto, alii io vesiibtts; aiii in possessionibos, vi- netis, oleis» segeiibns ; alii iii operibiis pietoroe, mar- roonim; in diversis deniqoo smgnli delocttliones ba- bent: spkilalis in via lestiffloarioram cceiesiiom de* lecutor, tamquam omoepossidens patrimonfum , iff oinnibos dives; sieot Aposlolus ^\t: Gratias ago Dbo utoa semper pro vobis in gratia Dei nostri , qum data Bst vobis in Christo Jesu : quia m omnibus dtvites facti estis in ipso, in omni verbo , et in onmi sdentia {lCor. I, 4 ei5).fn tantnm docirina Apostoli Gorrn- thii profecerunl , ol qii ante non poterant Misi sieiil parvuli lac solum bibere , poslea in omfnibos dtvitiis aboodarentr cogoilioDrs et verbi. Doleciabsitor ergo David in omnibus divitiis eagnitronis , seientiae , sa-
pienli«,olTnemm acto bonororo operom. El si qiiis Drom.
ris Naason prfnceps populi {ffum, ii, 5), qui sit in- telligendus interpreiatione serpenlinus ; et «ignoscis istud , si repetas, quia sicnt serpens pependit in ligno quf le redemit.
59. Ergo auima corrus est Dei, u( fra ejus, ct librdo, et tinrror, et omnes saeculares conrcuplscentiae refrenentur. Ecciesla quoque currtis esi Dei, quxr regenda est gubernncalis Cbristt; ne diversorum populorum motos eam dlssensfonesque periurbent. tllo quoque Naason bene fntelllgiiur Chrisius; quia vfrga Aaron conversa iu serpentem illos serpcnies ^gyptios devoravit {Exod, vii, iS). Has ergo dlvi- tias habcamus, his delectcmur, nt corrant nobis equi ratlonabiles, e( commoremur in prseceptis 6o-
nunc inlentos divinis, iripKeem ittam sa|Heirti» bao- rial diseipllnam , deMpnmit* , ifpuxxmit , Xtyixifjiv ; honuu sfiidio perciplendae cognitionis , polchrior eril exsequendue rationalis moroKsque doctrinae gra- tiam lenens'. Qui proplteciea fletrfgmata Dei spbriio revelante e»gnovertl, EvangoKi aHtfodinem m opo> ribus comprehenderit et consiliis , aposiolici s^rmo- nis moralTtatem adverterit; is um^uam ia omnibus divos, obore» eapiol votapuieiii,
59. Et qoia soavis esl eorporalSs volapiao, ideo non quasf pro grattas qoalKate cnm spirUalibus com- paratur ; sed <|aasi ad lastimo»ittm 8uaviUi« arces- siiur. Siquidero ct ApostoUis docetinvisibiliaet sem*
56. (Yers. 15.) Et ideo ait : Irt mandaiis tuis exercebor, et considerabo vias tnas. Qui cninr exercc- tnr in verbfs apostolorum, Jeso Dominf mandau co- gnoscit, etconsiderat vfas ejus, qufbus flnls est Chrfs- tus, qui ait : Ego sum via {Joan, xiv, 6).
5T. (Ters. 16.) Et m ttds justitHs meditabor, non obliviscar verborum tuorum. Admonet hic iociis me- mores Scripturarum nos esse debere^el iusiidas e^u» non floluoa sermone, sed oliom operio imitaiioiie me- diuri. Non enim qui dispoune Legem, et norr fnchmt qu.ne Lefis sont; sedqui faciorei Legt&suDt, iusilS^
m^
SERMO TERTIUS. .3 GimeU
1. Terlia littera secundum Hebraeos est Gimel^ qu» Laline relribuiio dicilur. Deiitque in primo su- tim versu boc ostenditur.
904 ^- (^ers. 17.) Relribue, inquit, $eno tuo, Quoniodo supra ipse David : Non secundum peccala noetra reddas nobii : neque eecundum iniquilaiet noi- tra9 retribuoM nobi$ {PmU. cii, 10); et bic poscit retri- bulionein ? llla videtur vox peccatoris esse, hxc bene sibi conscii, qui pra^mia boni operis expobcat. Unde possumusetiam hoc inlelligere, quod deejus persona psalmus iste f<»rmetur, qui natus ex Virgine pro totius mundi redemptione ad dexteram Patris se- dere prassnmat , sicut ipse aii : Amodo videbitie Fi' Uum hondnie $edentem ad dexteram virtutis (Matih. XXVI, 64).
3. Non est (amen alienum, nec arrogans, si etiam David remuiietationem a Domino Deo suo pro egre- giis laboribus postulet. Prserogaiiva est fidei atque justitiae,de Domini Tavore mercedera usurpare. Deni- que reprelieiidiiur Peirus [Matth, xiv, 51 )« qiiia super fluctus ambulans, humano magis dubiiavit affecln, quam apostolica auctfirilate prassumpsit. In Evange- lio qiioqiie docemur babere ridein (Lue. xvii, 6), et Don haesitare de iis qiix supra boininem sunt, geren* dis. Merito ergo David in snperioribus, quasi adhuc imperfecius, secundum peccata sibi reddi refugit, alque declinat : in hoc autetn psaimo qui est posterior {P$al. cii, 10), qoasi fundatus virtuiis processu, re- tribui sibi secundum fidei operisque certamina de- precatur. Si«|uidem etiam Paulus, quiantedixorat : Non sum dignui vocari apottotus (ICor. iv, 9), poslea ait : Reposita est mihi eorona juslitia:^ quam reddet mihi Dominus in illa die, justus judex : non solum autem mihiy sed et eis qui diligunt adventum ejus (II Tim, IV, 8). Et Apostolus ibi poiliceliir, hic autem verecundius adhuc precaiur : quod utique non inso- lentis arrogantiae, scd iiinocentis est conscientise ab ipso cul servleris, petere niercedem ; quoniam de- sperare segnitiei est materia : sperare autem, incen- tivum laboris est.
4. Peie igitur confidenter, si merita suffraganlur; ut talia petendo siudiosiiis clabores, qiiod ea peii- tione sis dignior. Qnis athleta si despcret coronam, descendat in stadinm : aut si eam postulet victor, offendat? Probatio spem faeit, spes confidentiam. Justi ergo talis oralio est : delectaiur Dominus tali precatione ; ut pro puritate conscieniio! utaris auc- toriiate.
5. Tamen quominus vldeaiur petitio arrogans,
A Desnntin m$s., Beata servilus,qua et tu servis, Sed nnn videniur ad sensinn compiendum inuiilia.
i> Mss. aliquoi, charilatis consdentia : unus, casti- tatis et charitatis conscientia,
c Omnes edit. el quaiuordecim m<(s., quam nudari, Reg. cod., quam onerari^ pauio melius. Omnium optiine. Vat., quam vinculan : dequo verbo coiisule Cangii Glossarium.
SANCTI AMBROSII Ilf4
A bene addidit : Servo tuo (I Cor. vii, 22); in quo et bumiliiatis est gratia, et pnemium servituiis. Qui eiiim vocatus est io Domiiio servus, libertus est Do- mini, (am pretioso emptos sanguiDe. Magnum tibi est vocari puerum meom, qoasi ad servum diciiur. Si quis ergo est servus, et benc servit Domioo, et nihil facit quasi servus peccati : sed qol dicit:Servo8 inutilis sum; quod debui facere, feci ; bene isdicit : Retribue servo tuo.
6. Glorinsa servitus, qua pro nobis servivil et Christus. «^ Beata serviius, qua et tn servis : sed ila, si nihil possit adversarius de luo sibi servitio vindi- care. Amat ergo Christus boni libertatem servuli. Deniqne in Caniicis dicit : Quam speciosee factm vunt gence tum sicut turturis, cervix tua sicut redimicula
B {Cant. I, 9)! Vultus liberior est. ubi est ^ castitatis conscientia : et poriare Chrisii jngum suave est, si ornamenta putes cervicis tus esse, non oiiera. At- tolie ergo ocolos semper ad Dominum 805 Deum tuum, et quasre Deum ut invenias. Erige cervieem ; rediniicula, non vincula geris. Multa quoque anima- lia redimiculis gaudenl, et phalerari sibi magis, ^ quam vinculari videntur, Genae sicut tnriuris prxfe' rant insigni) verecundia* : redimicula cerviris liber* talis attoltant fiduciam. Leve est enimjugiimCbri»!!; etideocervix eo non premitnr, sed levatur.
7. Simiiitudinet, inqiiit, anrt faciemus tibi ex di- stinctionibus argenti ; quoadusque Rex est in declinO' tione sua (Ibid.^ 10). E\ iisenim qui ex Lfge sunt et propbeiis, mcdiocritcr anle crediderant glorimn
C Domini Jesii : sed haerediias ejus diffiisa per populos, quo frequentius examinaia, hoc ainplius est probuta. Crebrae enim persecuiloues Ecclesiae jusiorum no- bis ^ tiiulos, et martyrii victorias ediderunl. Itaque sicui aurum honum, ita Ecclesia cum uriinr, deiri- menta non sentit, sed magis fulgor ejus augeiur; donec Christus veniat in regimm suum, et reclinet caput suum in Ecclesix fide. Qui cum venisset ad oves perdii«^s domus Israel, non babebat ubi caput suum recUnarel : nunc aulem jam redolet fides; ideoque dicit Ecclesia ; Nardus mea didit odorem suum(Ibid., ii). Et dicitcum praesumptione exspec- tans reiributionem.
8. Fragrat unguenlum graiiae, exquo Virgo gene- ravit, et Dominiis Jesus sacramentum Incarnationis
D assunipsit.Co/%a<io, inquit, gutlijB consobrinus metts, ^ botryo Cypri frater tneus mi/tt, inter media ubera mea reqwescii (Ibid,, 12). Corpus enim susciplens domi- nus Jesus cbaritatis se vincuiis llllgavit : et non so- lum se membris nostris et passionibus naturalibus, sed etiam cruci vinxtt; ideoque sicut botryoln Ec- clesiae fide, et morali requiescit gratia. Nardus Cypriy
^ Mss. non pauci, titulos marlyrii (quidam mariy- rum) victoriis ediderimt,
^ Rom. edit. eraserat, botryo Cypri frafer meus mthi : quae verba luni in mss. ac vet. edit. reperiun- tur, tiim etiain apud LXX interp. Qiiod antein inrra eadem edit. bal>el, Botrus Cypri consobrinus, elc, in boc quidein ad Scripturs texinm accedit, sed ab om- nibus mss. ac edit. Ambrosianis recedit.
iii5 IN PSALMUM OILVIII BXPOSITIO. ^m
con$obrinu$ mwiitt vineis Engaddi {Cani. i,lZ).En' Af^iem m prophetico libro lestiflcator ipse dicens :
gaddiy si locum qiiaerimas, regionis cujusdnm quae in Judaea est, locus sic dicitur, in quo opobalsamum gigniiur : si interprctatioiiem, Eugaddi tentatio lait- 1)6 significalttr. In illis ergo vineis lignnm est, quod si quis compungatt uiiguentnm emiitit : hic fructus est ligiii. Si non incidatur lignuni, non ita fragrat et I J redoiet ; cum auiem cornpuiicium fuerit artificis manii, tuuc Ucrymam distillai : sicut et Cliristus in illo ^ntationis ligno cnicifixns illacryniabnt popii- luin , ul peccata nostr.i dilueret, et de visceribus ini- •ericordia suao fnndebat unguentnm, dieens : Pater^ dirniite iltis;qmanetciunt guidfacinnt (Luc^ ixin,34). Tunc ergo in ligiio coinpuncius esi lancea, et exi- Tit de 60 sanguis et aqoa ^mni ungiieiito snavior,
Ego itim, ego $um, qui deteo iniquilates tuas^ et memor non ero : lu autem memor e$to, et judicemur, Dic lu priu$iniquiiate$ tua$, ut justificeris {Esai, xuii, 23 et 26). Quicumque ergo dicit iniquiiaics suas Deo, ju- slificaiur : et quicumque jnstificutur, rclribuiionem non limct, sed exposcit : qui reti ibutionem iion tiMiety vivei.
ii. Sedqiiare dixil : Vivam^ ot non dixit : Vivo? Qtii.i bncc viia iion est loco prtKinii, qu:u in loco inor- tis est. Dolet Prophela in pMlverein mortis se esse dednctuni {P$al. xxi, i6) : Apostolus cupit ex boc mortis corpore liberari (Rcm., vii, 24); et putaiiius quod de hac vita sibi blandiatur Propbela ? Oninia bic plcna niortis sunt. Intrat mors per fcnesinun, iii-
accepu Deo lioslia, per tolum munduin odorem B trai per osiium; nisi Douiinus ostlotuo ponat cusio-
diam. Denique ex niulliloquio pcccainin nasciiur. Lcge mandata Legis, et iiivcnies scriptuui : Quia vivens $i mortuum contiginit^ tnqinnalur {Num. xix, i1). Qnanlos latigiinus mortiios? Inter quantosmor- tnos versaniur? Idio tilii Aucior viiic dicii : ite/in- que mortno$ $epe!ire mortuos $uo$ {Mailh, viii, 22). Idco libi alibi dicitnr : Surge qui dormiSt et ex$urge a mortui$ {Eplie$, v, i4). Quoniodo tibi dicerelur : Siirge a inortuis, nisi inier morluos vivercs? Pona- miis te muiiduin esse ab operibus moriui'^, et (lec- cati colluvione; quoniodo niuudiis es, qui in corpore mortis es, qui itiler sepulcra vivis inortuoruin? ^ Oporlebal Pctrum 997 '^^i*" moj-tuis; ui proce- derent de sepnlcris suis.
i2. Indi<;einus ergo purgntione, quia teiigtmus mortuos {Num. xix, I). Lcx nos mundari jubrt : quis lantus, ut siipra Legem sil? Ipsum Nazarxiim sanctum Dei , si is tetigerit mortuum , immundum pronunliat {Num, vi, 9). Ideoque radit caput suum, et deponit capillum quasi non sanctnm; et iterum oratui exaudiatnr, quiaiite propter mortui attactum exorare non poiuit : irraiionabites duxil dies; quia irrationabili appropiii(|naverat. Deponit igitur morlua et snperflua capitissui,ut Cbrisiu reconciliclur. Eigo si Nazara*us purificatiir, et nos purificari opoitel.
i5. Omnes contigiinus inortuum. Quis eniui glo- riabitiir castum se b:<bcre cor, aut quis audebit di- cere mundum se a peccatis? Sit aliquis forta^^se qui in sermone non deliquerit, licet rarus iste, de quo iO. (Vera. 17.) Rrgo cuiCbHstns peccata donavit, D Deus dicat, sicul de sanclo Job : Ilte non peccavU tor recie dicit : Relribue servo tu6^ ul vivam, et cu$tod:am bii$$w$ {Job. xxii, iO) ; lamen non semper babere po- verba tiuu Non babet in retributione quod desperet ; tnil muiidas cordis sui cogitatiooes , injicit se diabe- quia Dominos Jesus venit miindtunsabrare, non per- lus in cor hoininis. Pone parala seniper et pervigili dera. Ideoque immemor est iiijuria», memor gratiu^; custodia quisquam coc suum sepserit, tamen in me-
saactificationis effundens : et quasi balsamum cx arbore, sic virtus e\iliate corpore. Unde aii : Seiitio virtulem exiue de me {Luc^ viii, 46). Iiide * opi)bat- aamum ezpressio diciiur; eo qiiod conipuiictione ligni balsauium per (aveniain puiietionis enimpit. Compunctus igitur Jesns odorem remissionis pecca- torum, 996 ^^ redemptionis effudit {Luc. , txin, H). Nam et constrietus erat Verbum, cum esset hnmo factus : et pauper (aclus est, cum dives essel ; ul nos illiua inopia dllaremur. Potens erat, et dcspicien- dum !»e praebuii; iia ui Herodes spernerci eum et illuderet ei. Terrain movebat, et hserebu in ligno : coeittui obdacebai teuebris, mnndum cruciflgebat : et cruciflxus erai : inclinabat c-aput, et exibat verbiim : eiinaoiiua erat, et replebat omnia : descendit Deus, G ascetidit komo : VeHtum c^tro factum est , ut caro sibi Yerbi soituin iu Dei dexiera vindicaret : vuliius itifltctutn erai, et fluebat uiiguentum : scarabxus au- diebaiur, et Deus agnoscrbutur.
d. Respondii et Cbrisius. Ecce esbona proxima iHea^ eue u bona [Cunt, i, U). Quoniam cognoverat Cccieaiamysieriuui,et pro iottus mundiredetnptione crutifixum Dominum Jesum prxdicabat , inerciur audtre : Ecu u bona ; <|usr me bonum dicis, et ipsa bona ee , qu» vidisit gloriae mese decorein, et ipsa bona- ei u decora. Qntd est aulem Chrislum dicere : Bona esy vei decora es; nisi Mlud Evangelicum : CQn$lians esto, fiUa, renussa eunt tibi peceata tua {Maitk. IX, »2)?
(^ Plerique mss. atque omnesedit., opobal$nm»m expre$shi$ (nonnuni mss., expre$$um) dicitur. Alii plures ac nieiiores, opobalsamum expressio dicHur. Qiue cxpr^sgio qiiomooD fiat, coiis>'quenicr descri- bitur. Eadem res adhiic dilucidius explicamr ab eo sci-iplore, cui commnniler ^f^sippo n«»meii impo- niiiu. Ita eniiu ille : lllic opobaliamum gignitur: quod ideo cu^i adjeciione signifiemmus^ uuia agricotm eor- tice tf^n^* vir^ulas incidunt mm, m quibm baUama gi^ gnuntur; ut per Ulas caverme paulaiim distMians^ nu" mor se cotligai : cavema autem Grceco nomine M
Patrol. XV.
<lid/tfr. Alii tameii ortnm boc nomen malunt l.ith rov QTrov, qiiod succujB ac tiquoreitt soitai. Miilia tUi bac re J. Gerar. Yossius in Ethymotogico ad voceroy balHamum,
^ Rnni. edit. sola, Oportebat primnm toqui mor- tuis. Minus beue; cuin mai'ire.ste alluiiaiurad illudl Pet. iv, 6 : Propter hoc et mortui$ euangelinalum e$l; quemadiiiodiim initio ejusdem capiiis ei boc toto Anibrosii loco inter s^ «^ompajraiia, fi^cile quivis iO'^ teliigei.
S
I2i7 SANCTI AHBROSII 1228
dio peccdtorum versatur, necesse babel eliam ipse A ^^* Veniat ergo ignis consumens, esural in nobis
purincari. (Jnde Esaias, cum dixisset : 0 miser ego! quoniam immunda labia habeo^ et in medio popuU ver- ior iinmunda labia habentis (Esai.y vi, 5 el 7) ; stalim descendii unum de Seraphim, ei contigit labia ejus carbone, ut immunda ejns labia mund.iret.
44. Non unum esi bnptisma : unum est quod hic tradit Ccctesia, per aquam et Spiriium sanclum, quo necesse esl baptizari catechumenos. Est el aliud baplisma, de quo dicil Duminus Jesus : Bapiuma habeo baptizari , quod vos nescitit (Luc, xii, 10). Et utique jam baptizatus in Jordnne fuerat, sicut supe- riora declaruut (Manh.^ iii, 45) : sed sit boc bnptis- mum passionis , quo etiam sauguine suo unusqnis- que mundutur. Est eiiani ^ baplismum in parudisi
plumbum iniquiiaiis, Terrum peccali, faciatque nos ' aunim sincerum. Urai renes meos, et cor nieum; ut bona cogitem, ea qux casiitatis sunt, concupiscam. Sed quia hic purgatus , iierum necesse liabet iliic purificari; illic quoque nos purificet, quod dicet Do- minus : Inirate in requiein meani ; ut unusquisque noslrum ustus romphaea illa flammea , iion eiustu^, introgressus in illam paradisi amoenitacem » gratias agat Doniino suo , diceni : Induaaiti no$ in refrige- rium (Psat, lxv, 42). Qui ergo per igneni transieiif, iiiirat in ret|uiem. Tran.<kit a niaterialibus aique niua- danis ad illa Incorrupiibilia aiqiie perpeloa.
47. Alius iste est ignis quo exuruniur i^eccata non Toluniaria , sed fortiiita , quem paravit aervulis suis
vesiibulo, quod aniea non erat : sed posienqiiain B Dominus Jesus, ut eos ab ista coinmoratione , qus
pecc:itor exclnsus est, ccepit esse romphaea ignea, quam posuitDeiis ((iVn., iii, 24), quoe aiitea non erat, quando peccaium non eral. Culpa cffipit, et baptis- roum ccepit : qiio purificeniur, qui in paradisuin re- dire cupiebint, ut regressi dicerenl : Trantivimus per ignem et aquam (Psal, lxv, 12). Ilic per aquam , iliic per ignein. Per aqnam , ut abliianiur peccata : per igneiii , ut exurantur. Sed quod est gravius , et hic susiii.emus Ignem, et iilic.
45. Quis est qui in hoc igne bftplizat! Non pres- byter, non cpiacopns, non Joannes, qui ait : Ego vosbapiizo in posnilentiam (Matth. in, 4i); non An- gelus, noii Archangelus, nun Doininaiiones, non Po- tesiates : sed ille, de qiio Joannes aii : Qui venit
permixia est moriuis, emundet : alius iilc ignis, quem deputavit diaboloeiangelis ejus, de qiio dicit : Jntrate in ignemin wtemum (Matth.,, xxv, 41); qoo i|le dives ardebat, qui stillari sitii de Lazari digito poscebat humorem. At vero Lazarus in Abraha: sinu recumliens (Lue,^ xvi,24), vitain carpebat selernam, quam s^ibi promiuit Propbeta dicens : Vivam et cn- stodiam verba tua. Vivam, aii, quasi Dondum vivens; hic eniin in urahra vivimiis.
48. Ergo ista viia iu corpore, umbra est viiae at- qiie imago, non vcrit:iS. Denique in imagine ambu- iat homo, ei in regione umbrac mortis consisiimus. Sed si quis non ad terrena ocuios mentia iniendat, sed ad s>pii-iialia erigat; ut possit dicere : Spirittu
post me^ foriiorme est^ cujus nonsum dignus calcea- C ^n/e faciem nostram Christus Dominus; dignus erit
menta portare : ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igne. Uabet ventilabrum in manu sua, et permunda- bit aream suam ; et congregabit triticum in horreum suum; paleas autcm comburet igni inexslinguibili {Ibid,^ II et 4i). Non de hoc baptismaie, quod fit per sacerdotes Ecclesise, dictiim ipse Doininus testifi- caiur (Matth.,, xiii, 49 et 50). Siquidem post con- summationem sa?cnli missis angelis qui segregent bonos et mahis, lioc fuiurum est baptisma : quando per carninuin 998 '^"is iniquitas exuretiir; ut in regno t)ei fulgeunt justi sicut sol ip^e iu reKUO patris sui. El si aliquis sanctiis ui Pelrus sit, ul Joannes, baptizaiur hoc igni. Veniet ergo Baptisla magnus (sic eiiim euin nomino, quomodo noniinavit Gabriel
qui dicat : In umbra ejus vivemus (Thren,, iv, 20). Ghrisius enim vita est; tt idoo qui in umbra Ghrisii vivit, in umbra vilge est. Meritoque alibl dicit San- ctiis Domini : In umbra alarum tuarum protege me (Psai. zvi , 8). Omnes ergo etiam sancti in umbra suiit , quamdiu siint in corpore : non perfecie yi- dent : non pcrfecte , sed ex parte cognoscunt. Ipse Paiilus aii : Ex parte enim cognoscimus (l Cor., xiii, 9). Ipse Vas electionis, cui Ghristus ociilos reddidit, et sua illiiminavit gratia ; non facie ad faciem, sed per speculum videbai. Ei David revelari oculossuos pe- tit (Inf. vers, 48); ut removcretur uinhra, qiix inte- grum oculorum impediebat obtutum. Regionem an- tem hanc mortuorum esse quis dubitet ; cum San-
dicens (Lue. i, 45): Uiceritmagnus), videbit multos D ctus ipse dicat : Placebo Domino in regione vivorum
anie paradisi slanlesvesiibnlum, inovebit rompho^ain versatilem, dicel iis qiii a dextris suni, iiou haben- libus gravia peccata : Intraie qui pncsumitis, qui ignein non tiineti<. Pr.Tdixeram enitn vobis : Eccc TCiiio sicut ignis (Ksai. lxvi, 45); el pcr Ezechielein dixeraiii : Ecee propciscar in Hierusaiem, etinsufftabo intfos, in igneiro! mece; ut tabescatis a plumbo et ferro (Ezech. xxii, 20).
a Jnm anie annotnvimus opinionom hanc de justis extrenii jiidicii die per ignem ex|iurg.indis Ainhro- siniii ah Origene tniiUiaiuin esse : hnc loco id lan- tthii nddiniiis, iiiler hnnc igiiein et eum qiio Diabolus ac reprobi exarsuri suut, manifestum discriiueu iufra
(PsaL cxiv« 9)? Quia perfecte hic placere nemopo- tcst , ubi etiam si fieri possit , ut sua peccaia non babeat; in 968 ^P^^ tamen moriuorum regione vi- vcndo, purificaiione indiget, quse a coniagio eum regionis hiijns absolvaf.
49. lu umhra \^'mr hic vivimus, et ideo in iimbra custodiinus verha Dei. Et ut cxemplo uiamur : ^ uti- que anie crant sub umbra Legis, quando custodie-
nnm. 47, con.Htiiui; quod fecisse prorsos negatur Oiigones.
t> Edii. Rom. sola , uiique ante eramus sub umbra Legis^ qnando eustodiebamns neomenias et sabbata, Vet. et mss. aliquot : utiqne custodiebamus hg^
im IN PSALMUM CXVin EXPOSITIO. mo
banl liomines sabbata, qusc snnl nmbra ruturorRin; A 'iO); in alio vcrbiim ccBle^te, et verbiim angelornm
sicul hodieqne Juda^l, ciiii verum saUbatnm non vi- d^nt, qui exemplarl ei umbrae serviunl. Nos qiiO(|ue secundom Evangelium nunc viventes, umbram se- quiniur verborum Dei. Nalbauael sub arlMtre ri*-i vi- detur (Joait. i, 48), David in unibra alarum Domini Jcsu sperare se dicit (Pso/. xvi , 8) ; Zacchasus in arborem sycomori ascendit, ut Cbrlstuiii videret {Luc,^ XIX, 4). Nubisquoque expandit manus stias Jesus, ut totum mundum obuuibraret. Qiiomodo non siimus in umbra, qui crucis ejus prolegiinur ve- iaroento? Quomodo non sumus iu umbra, quos cru- cilixus a malignitate saecuii et corporis ardore de- fendii? An nescimus quoniam Yerbum Dei veniens in hunc mundum , non slcut Verbum advenit. quale
in plerisque est. 1000 ^^^^ Q"* babent verbum Dominalinnum ei Potestntum, verbum justitise, ver- bum castitatis, verbum prudenti.i!, vertium pietaiis, verbuni eiiam virtutis. Sic unuin vcrbum iiiulia sunt, et multa verba unum sunt. Nec vero arduum est istud sestiniari ; cum legerimus quia omuia potest Spiritus sapienlix.
21. Itaqiie sicut alii datur per Spiritum sermo sa- pieniisc , et alii sermo scientiaG seciinduni eunidein spiriium , alii fides in eodem spiriiu, alii gratia cu- raiioniim in umo spiritu, alii operatio viriiiiuin, alii spiritiis cognitionis, alii spirilus consllii plrnioris» alii spiritus foriliudinis, alii pietaiis lipiriius; tamea in omnibus unus atque idem spiritiis est, dividens
in principio erat, quale erat apud Deum : sed semet- B singulis prout vult. Est spiritus proplietarum, eispi-
ipsum exiiiaiiivit , formam servi accipiens? Venit iu nube levi : et cum esset virtus Aliissimi, obumbra- vit Maria;; ut iransfigurarel corpus huniilitaiis no- siric confornie fieri eorpori gloriae suac. Sicui ille ergo mutavit foi m»m , cum ex Virgine nasceretur : \U et nohi:» sermones Dei transdgurati videntur; cum teguniur in Evangelio, cum species eorum vi- detur in Scripturis quasi per speculum , quia tota veriias hic noii potest comprehendi. Cuin autein ve- nerit quod perfecium esi , noii jain per descensio- nein , non per speciem ut transfiguraii : sed integra aiqtie expressa veriiate resplendent.
20. Neque te moveat » quod ait : ■ Muita verba custodiam ; qui uitum verbum coguoverit, mulia
ritus apostolorum : est eiiain artiflcuin spiritus, sic- ut et Beseleei et Oliab, quos implevii Doiuinus Spi- ritu diviiio sapientia^ ct scienti», et omnis artis; ut facerent amictum et Tal)ernaciiluin, atque altare se- cundiim^ensum qiiem dedit bis Deus {lixod.^ xxxv, oO ei uq.) ; scd etiam cat^ris sapieutibus inielligere et facere omnia opera secundiini oninia <|uap Domi - nus imper:ibat. luiqne feccrunt qua? non dMliceraor» nec viderant, secuiiduni ea qiia; his Spiriius deiuon- strabat. Ei plerisque viJrtiir alius a| oslolorum spi- ritus, alius prophetaruin , et divcrsus in siiigiilis : sed non est diversus sed iiiius est spirilus, divldens genera diversa viriiituiu. Uudc non dubium videri debet« b\ aiiis verbum aposiolicum , aliis propheti-
verbacognoscit. In uno enim multa sunt, et in multls C cum, ^ aliis evangelicum, atiis verhum operaiorium
datum est; et tainen uiiuni est verbum dividcus se siiigulis pro nofitra po<isibiiitaie, vei pro sua volun- taria largiiaie. lloc Verbuni igitur, qiiod est cnput omniuin, hic per speculum video; et ideo verba hic custodire non possuin : sed cum videro gloriam ejus reveiata facie, tunc vivam, et viia vivens etiam vcrba divina custodiam.
22. (Vers. 18.) Ideo ergo secundo versu dicit : Adaperi oculos meoi , et contiderQbo miTMlia de lege tua. Qui adaperiri sibi ociiios petit, uiique etgravari * intelligit. Neqiie enim inedicum rogat , nisi qui re- mediuin afgritudini sux poscit. Dicit ergo isie ad medicum venlentein de coelo : Aiaperi oculos mios» Si turbatus est oculiis , facile dolor omnis sedatur
unum est. Probanduni est igitiirquomodo uuum ver- bum multa sint, et inulta vorba uuuni verbum sit. Nec est difficile doceri , ciim dixerit Aposioliis, quia ip$e ett imago Dd invisibilis^ primogeniius omnis crea" lur(B^ in quo ereala sunt omnia in ccelestibus et in terra^ sive vinbilia^ sive invisibilia^ sive Sedes^ sive Domina' lionesj sive PrincipatuSf sive Potestates^ omnxa per ipsum et in ipso ereata sunt (Co/om. ip f 5 ef i6). Uiium est igitur Verbum, qnod operatur in singulis : el cum in singulis operatur, oper:ilur omnia in omuibiis. iioc Verbum unicuin apud Patrein se diffudit in plu- rima;quia de plenitudine ejas omnes accepiinus. Itaque si videas singula omnium quae creata sunt in ipso, videbis in singulis uiium verbuiu esse om-
nium, cujiis pro captu nosiro panicipes sumiis. Iii ^ * collyrio : sin vero acies ejos humoris suirusio!i& meverbumesilimnanum, bsedApostolussuccurrai praetexiiur, majora reroedia quajruntur. Est crgo et dicat : Puto et ego sidritum Dei habeo (l Cor., vii, sicut in ocuils corporis, ita etiam in ocuiis aniinae
mtnes sabbnta. Melius, nostro quidem judicio, alii lonse plurimi, lU siipra in corpore.
<^ Sic edit. anl. cuin cod. niauu exaraiis. At Rom. edh. einendaverat, El custodinm verba; quati multa^ el non unum verbum. Num qui unum^ eic. Non iiife- lici con:iiu ; si vel unu» nis. aslipulareiur.
b Verba illa. sed Apostolus Dei habeo, qu:n in
edit. dcsidcrabaiilur, resiiluta sunt aiirloritite no- vein mss. in quibus Rcg. unus, duo Sorb., Viiid., Fisc, etc.
^ Mss. iicc pauci, nec infimae notae, aliitangii» lieum.
^ CoUgrium pracsertim oculoram medicamenluro
significal; unde proverbium illud apud Erasmum chil. 4, cent. 8, adag. 2i. uno collyrio omnibus oculis mederi : aitaiuen etiam aiiis iisihus adhibi>tur; Imnio ei gonti^ qumldain pnnts dic(*batiir niitiquis cotly- riniu. Fieh tni auiein hiiju*>iiiodi mcdicaineiita vel ex ariiMs, ei Snpoxo^XovjOta : vcl ex hiiinidi:», et u^poxo^- XovjQta noiiii(iali;iniur. F^iguni teres er it , ei aii siiiit- litiKliiieiii iruncatm C:iiid:i* uiiiris acred^ns; undecol- lyria dicia voliint «no xoXo^tic oupac- Alias pjUMlem vocis eiyiuologias ac sigiiiticaiiHiies l<*t;ere poi«*ris apud Bri^soniuin lib iii ue Vtrb. Juris tign,. et Vos* siutn Etym, Lat, lingua iu eodein verbo.
liSI
6ANCTI AMBR0811
m±
hiijii^niodi quapdnm passio, quffi ingravescal neeesse A iv, 5 tl 4) ; el adhuc non cognoscebat myslcrium
esi; nM botius mpdicns veiamen iiliid alisiulotil, et neluttam qutnidam conereii b imoris, i\nte impedire, ^el polius opcrire, ne vtdeat qti:e viiiebat, mentis %slim:it«ir (ibtutum. Irrepsil «grltiido veleri fer- menio ; eo f|iiod nnn eKuimns vel genlilem , vel lu- daieaiii snfffisiotiem, eum primum vciiiremns a<l Ec- closiaiu : non niHlviinus ei * doceulem t)oni mediel disciplin iiii : 1001 Ex$ooUanle9 Vflerm komtnem cum actibus ««ia, inditUe uuvum, qui reHovaiur in agni- tione, ucundnm imaginem ejnt qni ereavit enm {Co^ to$», III, 9 el 10). 8u|ierv(*slivit «Tgo se aliquis, non eisp tli.ivit : serpit gravior :i*gt iiuilo , gravai ociilos diuinrnum vel.iiiien; non poiest qui^quam illud au- ferre, nnn Aiigeltis, ntin Viriuies, non D>HNiiiBtion(*8« nOu Potestales. Mauet velamen iliud , liciinnem im-
quo declarabatur descensurum in lerras Dominutn Jesiim.qai eum se exinanisset,deponi in crocem, et projici pateretur in tumulum, ^quasi serpens de vir- gn factus ; quia in tumulum projeelus, de quo secun- dum oraeuia Legis resnrgens in glorlam Dei divina^- qiie sedis regale consortium de serpente rcinenret. Appreheiidarous ergo el nos candam serpentis illios cruciftil ; ut potesiatem ejus regiam possimus agno- scere. Et illaquse in pedes ejus raisit uoguentum, tenuit eum. Caodam ergo serpeniis apprebendlt Moy- ses : et aperlom est os ejus. Non ergo loeutus esset de eo : nisi ipse Dominus os ejns tperuisset.
2$. David adaperiri sibl oculos hic pciil , et in
superioribas dixil : Qiiis oitendit nohi$ bona (Ps«f. iy,
B 6 )? Erat sub Lege nutritus, seiebat qoia Lei ombram
pi*dlt, visioiiem obilucit; quod lum revel:iinr, inquit Aposioliis (II Cor. III. li), boc est, a qiioenmqiie alio, nisi in Clirlsio fiieiit eviiciiatuiii. Ciim vero conversns biijusmoill fiierit ad Domiiium, aureretur veUimen.
25. Hnbes igilnr qiioin do aufrras vehuneu, qtiod manet snprn ocnlos cordis itii. Gonvenere ad Donii- niim, ei velaineu cadel. Couvcrstis est P.>u1us ad betiedictioiiem Ananie. vctut sqtnmx cecidt^runi ab ociilis iju* ; el vidit (jiii per liiilnuin ante non vide- rnt {.lc/., IX, 18) : siniiil oculus corporis aniTitaci|ue 8analiir;qnia incdicainentinn ei mediciis deinoiistra- vcrai ille de ccrlo, de quo scriptnm e^t : MUit Ver- bum sunm, et sanuvH eo$, et ex omnibus infirmHatibui suis bberavH eo${P$al. cvi, 20). Non est inediciis isf^ de terris, qui omnes curat inflrmilates, et ^ populos (J iniegros sanat. Mitieergo, Pater, niedicnm istum : veniat Verbuiu luum, aperiat oculns meos. Et Apo- stolorum nculi clausi erant, nisi eos Jesus apemissel. Deniqiie duobus ex his euniibus in castellum cui no- ntcn Emmaiis, cuin intcrpreiaretur Scripiurns , et benediceret cos , Aperti $uni, inqiiit, oculi eorum, et cognoverunt eum (Luc, xxiv, 31). Er^o nisi Jesus apc- niisset nobis ocuios, nemo vldissoi : nisi Jesus sustu- lisset veiamen, iiuHi Ev.iiigclii gratia refulsissei. fii Tetrus elausos liabebat octtlos , ei Jobanties et^iusos babebat , et Jacobus clausos babebat. Denique in mnnte gravati erani soinno, sed excitati majcsiatis fulgore divinse oculos cordis siri aperoeruiit. Et qula siti rn corpore, plene viilere non poierant, obnnibra-
habet lOOS futurorom bonoruro : ipsa bona jam ^ nou per umbram , sed apertis oculis videre cupiebat (llebr., X , i). Moverat quia exemplari et umbrac coe- lestium mysteriorum servtebant, qui seeundum legem Moysi dcserviebant. Volebat ipsam cultns divinl comprehendere veritatem ; et Ideo ut ab oeulis suis Tclamen discuteret , convcrsus ad Dominom preea- batur dicens : Adaperi ocuio$ meo$ , ef con$iderabo fitirabilia de tege tna, Intelligebat tere militiam esse codestem, qoam posset onasqaisque ex Lege eoguo- scere, eui tamen Dominus revelassei. Qais eniro de tcrrenis ad ccelestia , do umbra ad clarilatero , de exemplari ad peneiralla Teritttis Iramflno gradu sine divino ductn poasit ascendere?
26. Qnis poiest eonslderare altare illod eceleste , verumqne templum , sacerdotes et letltas, oon istos secundum camis ofRcia , sed tllos cecnndum Sfiirttns graiiam f Denique bane solam slbf gratinm pro ma- ximis optabat David dieens : Cfitiim petH a Demtno, kanc requirum; ut inhabitem in domo Bomifd omne$ die$ 9i«B mew : et ut videam delectafionem Bomhit , ei con$iderem tempium eju$ (P$at. xxvi , 4). Qtris pote- rat eognoscere, quod offerret dives mag nimi monvs, secundom qood poiest manus ejns , nt solvatHr ejns peccatum ? Quis potcrat intelligere, sl non b»beretf Quis offerre, verbi gratta , arietem , qula non solre- batur cjus peccatum? Quis potcrat advertere, quss essent iliie immnnditi» , qnas solvit non Lex quaiii putnnt Judxi , scd lex spiritalis, qnam Panlus agno*
▼il ens nnbes {Matth., xivii, 5) , ne corporis ocuios B vit ?Quis poteral vidcrc reraisslones peceatorum ve-
gWrlae ccBlestis fttlgor iiebelaret.
2i. Qois igittrr tanlus nt aperiat ocufos, et Legfs videat sacramenia; liisi ei Christus deinoiistret? Non Nojrses tantus. Deoitjue, juUente Doinino^ virgau) proiecit, et faoia cst SGrpeps, ei fugit ^b eo : appre* h#ii4it caudnm &erpentis, ei laeia osl virga { Esod.f
• Edit. Uoin. cujtt nno cod. Yai. dicmtm kom m^ dici dUcipal^,
^ Eadero ed4<. siilt, pt^o* iiH^gre $anat, Forte ne videreiur AtNl>rf»6ius ddciiisse popijlos aanos aOhristO esse Siinaioe. Miim iiHeger qnatidoqiie iltud, maximo si dc anim:e sanltate agatur, sigiiilical . Sed hie imt*' ^ros ititeilige totos sive uuiversos ; ut non referator
ras, qtiarum exemplar in Lege, veritas in Evangt^lio est , dleenie Donrino Jesu : Dindua $unt libi peccuia (iLttc.p'ii,48) ; non per hircorum saiiguliiem,sed per hosiiam sui corpori^ ? |Ile Uaque dives io Lege » qui perfecij' maiesiatis iu Clu*isu> |»leniiudinem eouG- icndo , et ^asi eam qvilKisdam ad f Ilad aliare ece-
ad voces, ed^ omnkbm in/bnmimibtto^ sed ad Hid^, ^a" navH eo$.,..libera9ii eo$ : qu« sunt iats et indeier* iiMiiata! sigoificaiionis.
c Quasi $erpen$ de virga Jaclu$ ; quia in tnmutum projeciti$: iixc in mss. Gall. desideraniur; scd ta- inen nonnihil conducere videutur ad persplcy^it^feni.
i
1198 1N PSALMUM GXVm filMSITlO. 1254
lestd fldel mtnibus olfortndo« pMcatttm nmM lel^ A fl«b«s f)p«iiiiiAii8fn ImHMeillatl oo^|>«fiSt lifbet rc* verit. lile Tidei ferum Sacerdotem , qui videt Prin- miseienem divinltitif •
cipem sacerdotnm c ille templnm vernm conslderat , qui andit dicentem i Sohlie tmplwm Aoc, ti iH iH- duo txeitabo Wud {Joan. n, 19)» Mag num t^mplum, de qno virtus eiibnt, et curabatomnes. Mirabile illod alttire t in quo unius agni sacriflcium tullt peecata mnndh lile prsstaiiiis&imua ieviia, qul venit non ut mlnisierium eiigeret; sed ut onmtbos eihiberetsua ministerium passionis : cui portio DeuSi qul hic niliil possederit, nt oiniila possiderel.
i7. Quid aoiom dieain de Hebrxo, quem Lei sex tantuminodo jui>et aervire annis , et aeptimo anno exire a serviiio {Exod,^ ixi, 9)? Quis isie Hebrseus servus ? Quis Hebraeus llber poteral iutelligi T Quis
341. Sed ui plenios aaOarelur, a^onili oeillos ejna dicens : Vade^ osiende le eaeerdoH {Lne.^ v, 14). MtiU tos aacerdoiea habebat Synflg«>ga ; sed qui ocolos aperit, falsos non videt aacerdoies, verum aspicit. Qiiis est verus sacerdos , nisi ilte qni est sacerdos in seiemum T Et Idro Paler dixit ad cum : 7h es eaeer- do$ in ffternnm{P$nt. cn, 4). Aperuit ergo o ulcia ejiia. et vidit, et inteilexit qiiAie munus pro eniunda- tione sua deberet offerre. Reatus qui audit liaec : qnanlo iieatior qiii videt, qiii se vero potett ostendere Sacentoii, utiion linbeat quod tltneat in se vidert, qui sc pritts nspicit, fjcle revebita 1 Nam nisi ipse sc prius viileril, non audelHt so ostendere ; sicnt Adam
tantos, ttt annos a^iernos in mente liabens vidaat ve^ B ^pd ^ oc<'iiltare cupiebiit» quia se non agnosoebot.
rum Uebraeum^ qui non in perpetuum manet servus, sed sex annia servili foncius officio « septimo anno gratiam libertalls adipisoiiur? Ciijus videtur Isaac patriarcha aervitulis et iiberiaiis non ignorasse niy« sterium , qui ait : Serifiee fntri tuo^ et erit cnm depO" suerii el toiwerie jugum ejm a eolto tuo {Gen. xxvii, ^0),« significans fore lempus, quo et si quis servie- rit hic positiisfrairi suo, postea tamen exactls annis, qui sex istis diebus, atque istis quos 1003 ^*^ ^^^ gimuB mensibiis colliguntur , solvat Jugum a cervice siia, quod fit septtmo anno remissionis. Conjlcere possomus vori Hcbraei typuin in Joseph, qui portavit aeniiolis jiigum : aed eum oulpa non cepit, non career incluslt, non iEgypius decoioravit. Conjicinius
Sed jam eiiam id quod sequitiiri considorenius.
5i. (Vers. 19.) Advena ego sum in terrn; ne «toon- das a me mandata tna. Non ciijnscttm(|iie vox isia est ; sed ejusqui lerreiils renuutiaverit voluptailbna, et omni se niundantt ciipidliatis exnerit affMtu. 11 le esC in hac terra advena , qni poteat dicere : Nostra e«- tem conoersaiio in efelis est {Philip. iii| SO) ; qtti suam haliei in Doinino portionem « qtii |Hi(est dolere qund diiiiitts viviit in terris , qtii vilae hiijiia longavitaie lassatiir, cni proiiiiias hablt:iitonis hujus f ishdid sit,' qiiain saiictiis aversatur^ et dicit : Vm iis qui kaki*- tantin terra {Apoc. \iii, lo)l Qui dissot%i non tiiiiel; et fti stilvulur , praisuniit se coni Chrisi» fiiiiirum : hic v(*re peregrlnus in tcrra esi ; i|uiti sanctorum eat
in Petro, Joanne, Jacobo, qui ereati et inatituli sub C civis, et d(»niesticus Dei, et ilie^aiirnni silii rondit
jugo Legis soiverunt lamon frairis sUi Judaicuin Jii* gumi ubi legitimn tempus quieiis adveiiit, quando rcfulsithis remissio peceatorum : et hoc tamen liic iu umbra adhuc gestum comparaiione ceslesiium«
28. Quanta autem quies illa, qux ex Lege conjiei- tnr, in Evangelio revelatur, ^ et adhue Integra reser- vatur/dicente Domino Jesu : Voh ut ubi ego 11101, et tsli ilni mocum {Joan. xvii, 94) ! Quam beatos, qni istius habilationis frucium , quietis eonaortium illie potuerlt promercri 1 Tunc intelliget qiiid sit aperuisse oculos, ut viderei mirabilia de lege Dei.
39. Bene admonuit lectio Evangelii, quie decursa estt in qua sanaius est leprosus ille, qui diiif : St vis, potes me mundare {Luc. v, i%) ; in voluniale Do-
in cceloaX4fMi uiiqiie ia eiieua do iE.ypt<s iu liaiii! iii- lelligibileinifigypiuin remeare Jesiilerai, nec 1004 deposii^e siMiectoiia et nifiriis pave«eit conAnin , nuc horrea striiii messilnis reeoiid«iidis, jam Klieuia* vi» cturus wtalibus i ^ i»ed >ola divea virlutoin fet^midi- taie, ea congregii, quie sihi iiec mora possit uuferro. 5i. (Vera. SO.) MeriUiqiie dieit : Coneupiitit anima mea desiderare jndieia tua in omm tempore^ Quoil ttti«- qiie iion facti tiisi liher a viiieolis, neesoluni a ^inculio aoiliciliid;nis aaeeularis, sed ciiain a vineulis eliiiritails huiiiaiite. Viticulac«inipliirasutil in liocsaccolo s vin- ruliisuot de^ideria vivenili» vinrula soiit obleuinmeiita voloptatum, viurula sunt honoruni, viiicuia coojttgii. DeiiiquediCit libi Imtius MngUler : Sulututosobu^Boret
mini conalitnena poteslaiis effectum. Ctii respondit l^ Aff f^Nmieris ii»ireni(lf'*er. vii)!i 7). Nectnmenpeeeaii
similiter : Volo^ mundare (Ibid.j i3). Pr»missa pie^ tas voluntatist secuta poiestatis auctoritas est. Om- nibus dielt JesiiSi volo^ • qui non vult esse peccaiuin. Yelle Cbristi, eommiine in omnes ost; roundari, fldei est credcntis in Chrislum. Et tetigitenm. Tangit eos» quorum fide tangituri Denique dtcii : Tetigit me ali- quis ; sentio enim eirtutem eaasse de me {Lue* , vin , 46).
qui uxoreiii accefierit, sed inneriit ^ilii viHCOlo mriitia; quia aolliciios e^i quoniodo placeal uxorl. Reatiores<* set,si Deosoli placoredeaiilerarel. «Cerniaautemqiiia ligaiiis est, qui sui non li:il)ei cnrporis p<iie>tat«in, Ergo qoia maiidatum Dei est» qood L^gis oracttlo et Apnstolico serntone depromptuin est {Dent,^ vi, 5 1 ec lfa</A., X, 37) , ne quis uioreni, divitias, bonorom.
* Msa* aliquot, signifieans (M$ tempns. . . . ^nl etc istis diebus, etc.
^ tll adhuc integra reservatur. Hxc in edit. omni- bu» et mss. aliquot non habeotur; tamen in sepiem mas. non infinia nois reperiuntur.
f Septem mss, , ^at non fmlt eseo poeontofemf
< lla mss. ; edit. vero, Qnos sibi nee senHtns per- diluM dare^ nee mors, etc. Sed quod In niaa. iioii ie- gitur, assutiim gloss^^nia est.
• Octo niss., Carata autem alligaiub eU vinailis, ^i SKJ, ete. Alii coiu edii« ut in let^tu.
1235 SANCTI
necessif odines Deo pr.Tferat : qul auleni practulerii , (it obnoxiiis judiciisDei; ideo prius poposcil, ne abscondal ab eo Deus mandatn sua. Qui eniiii man- daia Dei cognoverit, etciislodierit, ni»n refugiljo- dicia divinn, sed desiderat; mcritoque lainquam re- velatis sibi mandatis ait : Concufnvi desiderare judicia tua in omtii tenipore,
55. Non dixil : Concupivi judicia, sed : Concupivi desiderare. Sicut eiiim vita vivere plus est quam vivere (viverc iiamque commune eliam hujus est vi- IX, vita auiem viverebeatorum esi), sic coiicupiscere ut dcsideremus judicia Dei, plus est qiiain deside- rare judicia. Concuptscimus eniin desideraru , quasi non sil poiestntis nostrx dcsiderium, sed gratia* Dei. Ciim eiiim Domiiius ublectari nos videril cupiditnte desiderii judiciorum suorum, sobrium aiiget aCTe- clum.Cum autem peccamus, non coiicupisrimus de- siderarc judicia Dei. Neqne enim legrotus ui i de- siderat , vel ijicidi ; ut possit recipere sanitatem. Refugit qui gravius acgrotat; ne uratur, ne incid<v tur, iie alligeiur, ne abstineat a cibo. Uui aulein sti- lutarcm liabct valeludinem, medico socurus occurrit. Uiide etiam Dominus non otiose ait : Desiderio desi- deravi hoc pa$cha manducare volnscum (Lkc, xiii, 15); non soium desiderans, sed etiam geiniiiato de- -siderio ooncupisceiis remissioncni retiibuere pecca- torum. Coiiciipiscamus eigoct nosdesidemre judicia Dei. Boiia conscieniiu qu:u cum exauiinaiur. proba* tur. Et concupiscanius desiderare in omni tempore; ut nullnm momentuin boiiae praaereat vacuum cu- pidilaiis.
34. (Vers. 21.) Increpasti superbos : maUdicti qui declinant a mandaiis tuis. Citiii D(»iiiinus Jesus pcr obedieuiiam genus bumannin rcdcmerit, justitinm rerorniavcrit : serpcns auiem per inot>edientiam pec- caiuminiroduxerit; quid viiii liabeal superbia, hinc acslimare possumns, cnjus auctor diabolus est, qucm inducii Propheta dicentem : Ponnm ihronum meum super nubes^ etero smiiis Altissimo (Esai. xiv, 14). llaqiie ciim sit nequissimus, ui honorem non dederit 1005 Doniino Deo nostro ; pejores tamen discipu- los erudivit. llle cnim se sic exaltavit , ut vellet xqiiari et .similis esse Aliissimo : discipulus autem ejus signiAcatur ai) Apostolo indignaiurus aequalem simitemqnc se a^siimaii Deo. Scripium est enim : Cum revetatus fuerit homo iniquitatiSy et filius interi^ tus, qui adversutur et exlollitur supra onwe quod dici- tur Deus ( II Thess, n, 5 e( 4). Maj;isier igilur « si- milem se pra^snmit, hic superioreni. Idroque et Do- minus nd discipnlos suos dixit : Majora his facietis {Joan,, XIV, i^); ut quibus serpens pius ademeiat , qiiam ipse aniiseral, majora Christus facere donarcl, quam ipse in lerris fecerat. In se enim voluii piiuci- pem mundi f.illerc, in discipnlis Iriumphare.
35. Itaque a tanlo volens crimine vindicare hii- manum genus, imroduxit pharisxum et publicanum in
* Edii. similem honorem prarsumit, Mss. ut in lexfu, paucis exceptis in quibusi «e, scriptoniin incuri^ omiSdUm esi.
AMBROSII 1250
A ieRiplooranies(Lifc.,xviii, lOetieg.); etdocuiteiiam- si bonacxtera h:ibeat, quod magts superbusoffeiidat, quam biimilis, qui nulla virtutuin dote subnixus stt ; studet eniin supplaniare diabolus bunis operibus in- tentos. Quanlum lab<iravit pbarisa^us ille, ne raperet aliena, ne injiistus esset, ne Mdulteraret! Quaniuni laboravit, nepeccaret, slcut peccavit publicanus! Quaiitnm laboravit, ut bis tn salibato Jejunarel! Qiiantum laboravii, ut decimam daret omnium qux acquireret! Quia noslrum haec facit? Quanli habent possessiones. ei soli incubant frueiibus, et solid sibi messes recondunt! Advertit hoc diabolus, et perfu- dit cum ulcere gravi ; ut non teneret caput, menie carnis Inflatus ; et in eo in quo laudabilis fore cre- dcretur, ibi reprebensibilior judicarclur. Agebat S eniiM gratias Deo quod iion essei raplor, adulter, in- jusins. Quam noxie ei luctaius est serpeiis, et gra- vibus eum spiris ligavii ! Superiorem fecit, ut do al- tiore dejicerel : inferiorem se prxbuit , ul sublimio- rem casu graviore prosterncret. Mala ruina esi ar- rog:mli{e, qnx superiorem subripuil. Mala hxc lueia scrpeuii^, qua se in pluriinos torquel anrractns.
36. Iiiflare volebat et Paidum. Quem Paiilum T Illum utiqiie apostolum non ub hominibus, nequc iK^r lioininem, sed per Jesiim Cbristuni ( II Cor.^ xii. 7 et 8 ). Ci penc deceperai, iia iit .stimiilum carnis sux, qui se huiuiliabal, rogarctaurerri. Sed bonus Domi- nus, qiii Paulum inllrinitatibus vellet facere forlio- rein, adhibuit ei angeluin saianx ; ut suis diabolus artibus vinccrclur. Noii mentiebatur pharisa^us,
G Immo eiiam vera dicebat : sed omnis qui se exaliat, eiiamsi vera dicai, oflendit (Liic., xvm, 14). Deni- que probabilior piiarisxus ingressus est templum, quain publicanuii; et tamen condemnatus exivit. Quanium criinen superbise, ul ei eiiaro adulteria prxferanlur !
37. Deniqne Dominiis, qui aliis donnt, superbis resistil, et lamqnam congreditur iis qui sc exaltmt, sibique hoc ceriamen vindical : ct qui aliiscompati- tur , arrogantes increpal ; quia iiihil gnivins , quam ut fraires nosiros pauperes superbo 1006 ^'^^^ despiciamus^ conformes' nobis intolerabili re|»clla- mus fastidio, nostra indignos gratia judicanies, quia sunl inupes : cum pauperias ^ facilius sit Deo, quam tbesaurus accepiior.
D 38. Muledicti, inqiiil, qui declinant a mandatit tuis, Supra dixer.it : iVe abscondas a me mandata tua ; et ideo quasi revelata sibi mandata cognoscens, con- demnat eos qui declinavei int a mandaiis coelestibas. £t benedlxit : Qui deciinant ; directum enim manda- tum est, ideo ab eo nemo deflectat.
39. Mivetaulem qua ratione htc dixerit: Ne abs^ condas a me mandata lua, Quod enim abscondllur , obscuinm fii et occuUuin; cum supra dixerit: Man- datum Domini iucidum^ iiiumitians ocuios {Psai, xvm, 9). Si liicidum mandatum, quomodo abscondilur;
^ FacHins^ id e<(t mngis, et ad vocem, acceptior^ rereriur ; esi(|iie pleonasinus, qni non raro in laiinis auctoribus deprebendiiur.
ii37
IN PSALMUM CXVIII EKPOSITIO.
1^238
cum lacernam nemo ponat sub modio t Nisi forte Arisest, qui perduclusadjudiciumpersecutorum.cum
B
lucidum estuntim mandaium, mulia auiem mandata al)3Condiia suiil. Nam judieia lua, inqiiit , ticut abyi- sut muita {PsaL xxiv, 7). Non judlcinm sicut abyssifs, sed judicia dicunitir.
40. Vide aulein ordinem. Supra ait : Ne repeiiat me a mundaixt tuit ; \\\ sequentibus ait: Ne abscon- dat a me mandata tua ; bic ait : Maiedicti qui decli- nani a mandatit tuit, Vere maledicti qiii declinant a mandatis tuis , qni referre graiiam dcbueruni : pri- mo, quia non sunt repulsi ; sei undo, quia non abs- condi a se divina mandaia merueruni. Declinatergo aliqiiis quod optavii.
41. ( Vcrs. 2i. ) Seqnitur : Aufer a me opprobrium et conlemptum ; quoniam tettimonia tua exquitivi, Si conlemptus opprobrii loco ducitur, quomodo scri- phim est : Contemptibiiia hujut mundi elegit Deut { 1 Cor., I, 28 )? Sed coiisidcra quia mundi conlem- ptibilia dixit, non Dei. Quod enim in hoc mtmdocon- teniptibile, boc pretiosum est apud Deum. Denique bumilitas in boc inundo conletnnhur, sed Dei judi- cio comprobatur. Et si publicanus se liuinilt:tverii, exaltatur. • Aiidl quem diligat, et non pro nibilo ba- bcat Deus. Quicumque sanctus esl, qni sine macula vivit, veritateni cusiodit, non appeiivit proxiinum suum , ad nilillum deductiis est in conspectu ejus maliguus ; ^ omnla qn» nialitiae sunl, reprobavit ( Ptai. XIV, 2-1 ): lalis etiam si sit geiitilis, de- voiione buiniltlatis a Deo coinprobalur. Superbi au- tem , velut pbarisxus, arroganiia sua pro nlbilo ab illo apstlmanlur. Deniqtie genlilitas noii est : devoiio p auiem nianet in .-eternuin. Cave ergo ne Gliristo opprobrlo sis. Nolo mibi quicumque malcdicat , et quasl peccatorein despiciat : quain grave, si Cbri- siusdigntiinopprobrio ducat ! Vfe libi^ inquit, Coro- %am et Betlitttida (Luc., x , 13). Condemiiantur ; qiiia non egeniiit poeniteniiain deliclonim suorum. Nos ergo agamus, ut a nobis aureraiur opprobrium. Quis auteni est, qui non est opprolirio dignus? Qiii exquisivil Doniiiii lesiiinotiia. Mulli quidem sunt qui voiunt inferre opprubrium servis luis, sed ipsi stiiit inagis prolirosi ; quia pro nomine luo paii oppro* brium gloriosuin esi.
42. ( Vers. 23.) Cl ideo ait : Etenim tederunt prin- cipet, el adversum me 1007 detrectabani. yox niarty-
cogeretur idolis immolare, et conslanier resisieret : judices autom sedentes in tribunalibus siipaii « offi- ciis, indignaiiies quod suis non obsecundaretur im- periis, conferrent quo dignum suttplicio ccn^erent; stabat inirepidus dicens : Sederunt principet et hd^ vertum me deirectabant. Est ctiam Domiiii vox isla, cuni conveiiisset ^ presbyleriuin plebis , et princi- pes sacerdolum ci scribae, et ad conoilium Jiidaiorum deductus esset dicentiiiin : Qufd adhue desideramus tesies? audivimus enim deore iphius {Malth. xwi, 65) ; et siaret ante praesidein, et duceretur ad criicom, qnid pulchrius dicerei, qiiain : Sederunt principet, et adversum me detrectabanly boc est, me siaiite, sede- runt principes ? £t quia Iribunaliuin fulcro sublimes emnl, Dominum non videbanl. Sedebnnt ergo, ermt in fastigio principatiis, nec Principem principum CO' gitabani. Sed parnm boc. Adversus me^ iiiquit, cf^- treciabant. Ego eorum redeinptfir advenerain , ego veneram ut omnium peccata mundarem , ut recupc- rarein amissos, restituerem paiadiso sancii Jacob baeredilntein ; et ilii advertus me detrectubant. E% ideo iuiiiatores roei, discipuli mei, nolite injuriam enibescere si sieieritis ante principes pro noinine ineo ; cuin ego sieterim pro vestra salute.
43. Denique iraditus in cuslodiam Petrus cum caeieris apostolis, ct posiera die siatuliisanieconci- iium conslanter diccbat iPrincipet popuii^ etseniores Israei, ^si not hodie dijudicamur, quod benefactum sil homim infirmo, in quo iste saivus factus sit; notnm sit omnihus vobit^ et omni plebi Itraei, quod in nomine Jetu Chritti Nazarem quem vot crucifixittis, quem Deus suscHavit a mortuis^ in hoc iste attat coram tobis ta- ntts {Aet. IV, 8, 10), lioc est : Vos estis qui siaiuistis et Cbristum; glori.e loco duiiiiius islain injiiriam; quia arguimur pro a^groli hominis sanitaie : banc h:rre- diiatem servulis Salvalor oinnium dereliqnit. At illi conferebant inier se dicentes: Quid faciemus isfis hominibus ( Ibid. i6 )? Et dimiseruoteos. Glorialia- tnr ergo Petrus, et unnsquisqne apostolurnm, qnla digni babiti sunt, qni injuriam pro Cbrisli nnmine siistinereni. Recte ergo tuncdieereiit singiili : Etenim sederunt principes, et adversum me detreclubant,^
44. Sederuiit priiicipes adversus Esaiam , et dis- putaverunt ut secareiur: sed non timebat eos qul
a Edit., Audi quem pro nihiio non habeat Deus, Mss. D alinuot omittunt, non : vitiose. Alii majori numero, ul in textu.
^ Mss. bicpra^fixo puncto sic babent: Omniaqum maiitia sunt, pro niliiio csslimantUr ; nbl noii pauca quat in texlu legere est, praeiermiltiintur. Et ccrte iiobi&hand mediocriter id lotum snspectiiin est; vide- tur enim a qtinpiam inierpolatnm, f)ui non vidoret quo vox pentiiitas rererenda esset, pniareique genii- lis prsvniiiiendam fuisse meuiionem. Verum, gentili" lat. boc b>co nihil, iit arbiirainur, alind esi, qiiam nobill:as« ac prosapia ; i|uoinodo genliliiia In^ignia, et slcmmaia vocitaniur : imuio liodieqiie etiani iio- biles apnd nos appellantnr gentiles. Iiaqtie iittmiiitoli de qua paulo snperius diciiur, hic recte op|Miuilur geniiiiias, Sed cntn prscdicta verba iu otnnibus edii. habeantur, el non male explicaripos&intdegeniiii
jam ad fldem converso , eam ob rem illa loco roovere DOn suinusausi.
* Officiis, hoc est, offtcialibus ; ut operas proope* rariis dicimiis. oniciaauKMn in Jure s:i'piiis minislros el apparitores prn»siilum et procuratorum (Isci signl- cant. Vide Brissoiiium de Verb. signlf. in voce officium,
^ Iia edii. cnm mss. Navar. nno, et And. Rcliqui autem niss. pretbylerorum piebs. Qnod niinimedispli' cet; iiim qnia sic onfionntiUir priucipibus naci^rdotum ^ tum qitia, plebs idein sdipe sonai ac roullitudo, grex, ct ^lmilia.
« Si nos hodie^ et qiix et eodem Srriplnrae loco se*|uunlur, omittnntnrin plerisqueomnibus inss. Sed boc anliqiiariornm compendio studcniinm festtna- tioni tribnendum est.
liiS
SANCTl AIIBR05U
1241
clattdimur, et in qaodam luzori» gurgustio siti, te- A veniendum poUt; ut primum sua peccata falealar.
nebris involvimur delictorum.
7. Ergo secundum voluniaiem Dei ambulemus , ut adhaerere dicamur Deo. Nam qui secundum cor- poris appelenliam vivit, caro est : qui secundum prxcepta Dei , spiriius est. Non ergo fiat antma nostra caro, lioc esi,ut dicaniur caro siciit ei illi qui in diluvio perierunt, de quibus dictum est, Quia caro sunt (Gen., vi, 5) : sed magis caro nostra obc- diens animse gubernaculo, fial anima, et lioc appel- lari mereaiur nomine, sicul appellala esi familia pa- triarcliae, Jacob, et generationis ejus saiicia posie- ritas. Sic enim scriptum es( : Hi filn Bala quam de^ dit Laban Rachel filiw $we^ • et peperit hot Jacob^ anima$ $eptem. Et alibi : Omne$ autem animne qu<e
Sic enim doeemur et alibi : Dic imquitaii$ tuas , ut ju$iificeri$ (E$(tt. xliii, iO). Itaque scire debemus, quid sit vias soas ainbnlaie liominem , et vias Dei. Qui (iicil voluiitales camis , et vivit secundum con- cupi-icentiam mutidi hujus , vias suas ambulat , qui- bus delectatur et gaudet. Qui autem venit volunia- tem facere Patris sui qui in coelis est , cujus cibus est ut mandatum Dei compleat : qui oon f|uaerit quod sibi voluplati sit. f ed quod pUccat Den ; ille viam Domini pergit, illam viam quj; ait : Ego sum via^ verila$ , et vita (Joan.j xiv, 6). Vides ergo qoia ille vivit secunduni wrbum Dei, qui viam ambulat Cbrisii. Ipse etiam Dominus Deusiu Dcuieronoiiiio docet, quomodo in viis suis ambules, diceos : Et
itttraverunt cum Jacob in ^gyptum , quw eaierunt de g ntinc , l$rael , quid Dominu$ Deu$ petit a te , ni$i ut
femorlbut illiu$ ^ prneter niutiere$ $exaginla , iiiquit , et $ex (Gen., xlvi, 25 et 26). Etin principio Exodi legiinus : Erant autem omne$ unimtB de Jacob quhique et $epluaginta qui eranlcum Jacob {Exod., i , 5). Ergo illi qut liabiiabant cum Josepb, et de iEgypio « exie- ruiit, auimae sunt.
8. Qiii autem cum essent ^ angeli Dei, boc est, vitae probitatc angelorum imilantes gratiam (qui eniin non ducunt uiores, et qu:e non nubunl, eruni sicut angcli inco&lo),quiergn cum angeli viderentur,captisunide- core feuiineo, hi caro sunt, sicut Domiiius Deusdixit : Non permanebit $piritu$ meu$ in homiinbu$ i$ti$ in ceter' num, propter quodcaro iunt (Geii., vi,5). Et meriloex- pcrtes libijlinis angclis comparaiiiur:caro non suniin
timea$ Dominum Deum rtium, et ambule$ in vii$ ejvs, et dUiga$ eum, et $ervia$ Domino Deo tuo ex toio corde tuo , et ex tota anima tua cu$todia$ mandata eju$t et ju$titia$ eju$ (Detil., x, ilet i5)?L(quei igitur alias vias esse camis, alias Dei : et si quis velil am- bulare vias Dei , sciat ci prius esso vias camis , et corporis , ct sxcularis sapientiae deserendas.
ii. l\elinquens itaque eas David , pronuntiat, et apud Deuin iion lacet. Confitetur errores, « non tacet lapsus. Siinile illi hoc dixit : Annuntiabo adver^ $um me iniquitatem meam Domino {P$aL xixi, 5). Si eniin se accusaveril jiistus, vocem paraii accusaloris exclusit, qui solet acerbare peccaia, et uniuscujus- que exaggerare flagiiia. Obstruitergo osejus,qui
carnc, sed in spiriin ; qiiales erantiili qui doctorem f; ipse de se rucrit ante confessus, et prxstruit ' ve-
Apostolum sequebaiilur, quibns ail : Vo$ autem non e$li$ in came^ $ed in $piritu (Rom., viii, 9). Quiautem corporea feminaruin capiuntur libidine , caro sunt : atque utinani caro lantum , et non etiam equi adhin- nicnles; quia in tixorm,inqiiit, proximi $ui adhinnie- bant (Jerem. v, 8).
9. Rogat orgo qni dejectionem anims sus sentit ad pavinienluin usque curvate, ut vivificciur secun- dum verbum Dei,quod aniinasad se trahil quascnm- que , et miseratione sni levare cupiens abducit a terris. Vivilicatur autem anima ; quae vias ambulat Cbristi , peccato moriua Deo vivens, ita ui mors peccaii doiiiinatum iii ea posl ba*c habere non possit, . posteaquam consepuUa cnm Christojusiificata est a peccato. Scd 1012 Q^ii justificaricupit, vias suas ante pronuntiei.
iO. (Vers. 26.) Ideoqiie secundo versu ait : yia$ mea$ pronuntiavi , et exauditti me : doce me ju^tifica- tione$ tua$. Pulchro ordine ad justificationes Dei per-
H PIeri((ue inss., et peperit hos Jacob omne$ animae $eptem. Vet. edit., et peperit hmc. etc Sic eiiam Rom., nisi quod cum qnibudsam niss. oniitiit vocem onine<.
^ Edit. Rom., prceter uxore$ filiorum $e3Mginla $ex,
^ Mss. nonnulli , exierunt , eeptuaginta animce $unt.
^ lloc loco videtur Ambrosius accedere ad eoriim senlentiam ,a quibiis initiup vi cap. G<'n. de filiis Seih accipitur : cutn idein ipse illud dtx angeiorum cuin inulieribus concubiiu saspius cxposucrit; ul do-
niain confilentis. Verecundia exco<;at reum , pudor sutis accusat ^ auctorem. Qui eniin sua delicta nnn tacuit, videtur in se doluisse quod fecit, in diabnlo prodidisse quod suasii. Ideoque ait Scriplura : Ju$' tu$ in exordio $ermoni$ accutator e$t$ui (Prov., xviit, i7). Qnisc accosat,eisi peccator est, justus esse iiicipii; quia nec sibi parcii, et Dei justitias confiic- tur , quem putat laiere nihil posse. Uiinam Adatn se priiis accusare, qoam celare voluissei! Sednon saiis esi ut confilcamur errorem : verum etiainsi corrigi volumus, a Domino postulemus, ut doceat nos justificationes suas ; nc poslea errare possimus. A Domino igiiur doceri petii, quia onos est magister nosier, ot ait Chrisios (J/a///i., xxiu, iS). Nec oiiose hoc peiii; non enim ille beattis quem docel homo : sed quem tu eriidieris , Domine.
i2. (Vers. 27.) Ubiqne meminit sui , nec putat saiis esse , ot doceai eom justificattones suas Domi- nus Dcus nosicr, sed addidit : Viam justificaiionum
coimtis ad cap. 4 \\b.De Noe ct Arca., num. 9 , immo et infra serm. 8. vers. 64. C;i'teriini angelos ob snp<*rbi:R peccatum e coelo fuisse detnrbatos apertc docet infra serm. 7, vers. 5i ct i6, vers. iiH htijus operis, atiiue alibi.
® Noti panci cod., non negat lapsue.
^ Quidam mss., veniam confiienti$ verecundia. Ex^ cu$at rerum pudor suiii, accu$at auciorem.
ff Aiictorem seu inlpulsorem diabolum bic inteltigi sjiitis declarantsequeutia.
i^iS IN PSALMUM GXYIII EXPOSITIO. ii4«
iuarum inmnua nuhi t el exereebor in mlrabilibus (tc/s. A soinniim; nec mundan» captus taniiaiis fllece-
Yide ordinem. Prius est ut discnmus Doniini jusiifi- cationes, deinde ut gradus quosdam justificaiioiium et ordiiiem noverimus, qiiid prius , quid conseqiiens esso debeat. Nam scire quid facias, et ordincm ne- scire faciendi. non est perfecia; cognitiouis : ofien- dunt plernmque praepostera. Denique jtistus est, qiii se iii exordio sermonis accusat : 1013 injnstusau- tcm, qui quod prius negaverat, coiifiietur. Ule verecundiae invenit gratiam : hic notam incurrit impudentise. Ii.i ordinis ignorantia contiirbnt nego- tiorum naluram, formamque meritoruin. Ille auiem qul didiccrit primo mysteria Dei, deinde ordinem mysteriorum, exerceiur in mirabilibus Dei.
43. Graecus ^ a9oXi(rxi37» posuit : qnod dicit Laii-
bris, a pcrsequenda veritatis inteniione difHuerel. 15. (Vers. 28.) Qiia ratione ergo doceri velit, sublexuil dicens : StiUavit anima mea pras tadio^ confirwa me in verbit tuis. k\u\VLi codices babent, dormitaviti qiiia iwfrro^tv et i9Ta(ev duabiis iilteris dissonant.Potuitinterpresvel aiitiiiiiarius ^criptor hic fi>lli : vv^ceCfo» dormire est, <rT«5«v stillare. Perfec- tior non dormital, qui divinis animum intendit mys- teriis. Denique ipse alibi dicit : Si dedero somttfim oeulis meis , aut palpebris meit dormitationem (Psat, Gxxxi, 4). Sed vigilat sempcr, et si caro durmit, cor vigilat. Non ergo dormiebat, qui lemplum condere Domino cogiiabat verborum coelesiium exaedificatio- ne , non lapidum. Verbnm enim Dei repu1s<irium
nus, hnlhicinabor. In (|U0 videtur esse aliqna sermo- B tandiorum est , quo somnus animse , sopor 1014
nis offcnsio sccundum vulgarem consueiudinem; qnia ot^oktvyiifrat vulgo »siim.niur, vel hadiicinari, vel plus quatn oporiet aliquid loqui, et^ superfluum Yideri , quod »udienii fastidio est : et videtur csse T>ra'ter ordinem , cum ordo rerum videaiur afferre faslidium; ul si causain velis ennrrare aliquam, et ordinem serves , audiior autem ad rernm festinet cxiunYi, superiora fastidii. Sed non potest plene in- slrui, nisi qui ordine sui cuncia cognovi^rit. Inde non sohim faotum deprehendiiur, sed etiam factl pon- dirs, et facientis affectus. Ideoque David quasi bonus sui juJex aique arbiter / prope usque ad fastidium vult doceri , et vel superfltio iinmornri tcmpore, quam iieccss.ii'ium ordinem pra-ierire ; <^ ado>c(rxe«
meniis excludilur. Ex irislitia enim et sollicitiidine sapcularium somnusirrepit. Qui autem adharet Deo, curarum fugiinns, voluptatem capit cognitionis a»ier- nap, nullam illic mutaiionem rerum ssculariuni per- timescens.
16. Qiii facilioribns igitur laborum ulunlnr com- pendiis, dormitavit^ accipiunt : sed Origenes qni multoruin inlerpretaiiones diligenti discnssil inda- giite, ttHlaoit, secutnsest, eo quod perfecti anima quasi bene composita cl confirmata non siillat , ut fasiigia culminum quce bene tecta ntque miinila suut : caetcrum incomposila cito stillani. Inde usurpaium est : Stiiiicidia ejiciunt Itominem in die hiemaii de do- mo tua (Prov.f xxvii, 15), «* in quo frigoris asperit:itc,
enim vel hallucinatio videtur longa quirdam esfe C et frequenti aeris mutntionc lenlamur. Denique do-
mrditatio , et morosa qnsdam nientis iiiteniio : a
quo iion longe abest exercitinm, vel animi, vel cor-
poris. Naiu ut ille qui exercet membrn sun palo^stra,
diuiiiis exercet, ut roborct : itn qui exercet inen-
tem in Scrlpiiiris divinis , vel in cousiliis , dlutius
exercere debei.
44. Exivit m campvm Itaac (Gen. x\iv, 63). Grie- cus d'Xii a^oWxwae : Latinus deambulare, vel ex- erccri. Rebecca veniobat : typiis in ea proengurtiba- tur Ecrlesia^ : parabantur nuptiae, in qiiibus sncra- mentum forct mngiium. Vidcns palriarcbn illa mys- terin, exivit in canipum, diffnndens acrimoninm siinQ mentis , et deambulans in innocentia cordis sui. Di- versis uiiqiie cogitationibiis exercebat animnm, et
cemur providcre, ne fnga nostra fiat liieme vei sab- bato (Matih. xxiv, ^O). Probatos enim jam nos dies debet reperire vel judicii , vel mortis ; ne viduaios viridiiatibus prosperorum , et omni spoliatos secun- doruin flore successunm exiius mortis inveniat.
17. Gaveamiis ergo ne unusr|uisque nostriim eji* cintur de slalu inentis sii.t, el naiurali qundam man- sione, si babeat foramina mansionum, e quibus flnentia stillicidia inmquam cx fundamcntis subruant bnminem niilta snpienlia; soliditnle fnndnlum. IdfO- qiie ait prophein : Ff7t, ne defluat {Prov., iii, 2i). Gonfirmnnda cstigiiuranima nostra, neslillet; etin- dividna virttiluin compnge solidanda , ut possit regis seterni servare mysterium. C^elernm is quicumqne
in miraliilibiis mysieriis deleclabainr : cujus ul imi- j^ ef^tfacilis in verbis, velnt plenns rimarum, hac atqne tator evaderetsancius propheta, doceri jusiificntio- illacefflnens, interiora evacual sua, ei exierioribus nes Dei, et viam jnsiitiarum coelcstium cogiioscere passionibus inundatur, tegcrc senescicns, nectenere gesliebat ; ut nou dormiret anima ejus sxculi istius verbum quod acceperit : sicut sancia Maria qu» con
•^ Varietaies circa hanc vocem, etalias ejusdcm inlerpretationes repcrias licei in lib. De Isaac el ani- iMfl, cap.i, nuin. etiam i, et infra serm. il, vers. 85. De quo verbo vide quoqiie AiigUbt. lib. i Qiiaest. in Gen. quTSt. 69.
^ Edit. ant. in lextn, tuperfluum videre; in marg. anti^m, tuperfluum dicere; qnam leciionem D'»m. in icxtum irau^itulit. Mss. vero Kobiscum faHunl. Rur- suscnnctne edii.; etordinem non tervet, .Meliiis tnss. expiingunt negniionein. Etentm hic osiendiinr ordi- hem) cum religidsius servaiur, txdium afferre audi-
tori, ut docet ipsa raiiocinalio. Ethoc congruit cum lloraiii prflRcepio in Aru* poet. nbi narraiionem tra- dil seniper nd eventiini fesiinnre dcbere.
^ Pro «9oWxt«« codd. bene multi legunt a^oXca- X*i<rtw.
d Edit. omnes ac pnnculi ms<5., in qua frigoritat- periiaie : Alii nninero niajori, in quo^ etc Melius; reftTiiir cnim nd :intcccdculia, in diehiemali. Pursus posi pauca ubi oinnes msL ac vet. edit., ProbatOt enim ; repostierat edit. Kohi., Paratot enitii, clcl
1247
fMHan AMBROSII
iUS
servabat omnia vcrba in corde soo {Lnc^ ii, 6i), ne A i); ne moveanlur pedet fjns, ne efliindeniiir § rcssos
qnid ex ejiis • corde deflueret.
18. Tali fie munitam dote virtutttm Ecelesia lo- quiUir; nl digiia videaiur in cujus invliatut Sponsus snccedai hoapitium. Hinc primum ae presumil esse placiturami si benelectam, ei flda servantem silen- tia Gbristus adspiciat* Ecce ea, inquit, formotiu eon- iobrinus meu$ , et qui^em pulcher : acciitiaiio nogtta opaea^ trabet domorum notlrttrum cedri^ laeunaria noBtra cupretei (Ganl.i, 15 et IG). Laudatsponsi de- corem Ecclesia , quem plus iinusquisqiie tacilo lau- dataffectu, etfidiis mysteriornm interpres tacendo phis pr.%dicat. Mnm qiii arcana divulgat , imminuit (ilirtsti decorem. Ideo nemo niiiiat mnrgaritas suas porris, ne conculcari faciat ornainenta pretiosa.
ejiis. Qiia* si quis recto vigeai corde , non patitnr, se>l radicaiusatque fuiidatus adversus onineft pasaio* nuin fliicttis iinmobills perseverai.
2i. (Yers. 39.)Confirmatusigitur In ▼erbis nil : Viam iniquitatit amovea me, et iege tuamiaerere mei. Non dixit : Amove me a via iniquiiaiis ; eeU , Viam iniquitatitamounme; quasi In nolHssit, et iiobi&in- eSBc videatur. Quamdlu eniin oxercemus aliquid iiii* probum, via iniquiiaiis interius manet, ei iion rece- dii a nubis; ideoqiie siudiose agamii^, ul eamaHO- bis scparemus. Sed quia hiiTedllarium iniqnitaiis glulinum mentibus inhoBsit humanis , opus eat libo- rantis auxillo. Precare et lu, et diciio : Inreiix ego ho- mo, quis nmovebit a me iniquitatls viam? Grotia Del
Non ergo in tabernacnlo loquacis et garrnli ; quia B pc^ iesuin Giirisium Dominum iioslrum ; et pulcbre
iii mnltiloquio poccatum admittltur : sed in viri seril qui sit parCiis alloquli , ncc serinonis iniemperaiis, el verborum sobrletate lemuleniiamloquacitaiisevi- uns, raput suum Christus incliiiat.
19. £l merito opacam significat acclinalionem ; quia in Ecclesia constitiitos virtus obiimbrat Altis- simi. Hac umbra Davld protegi se postulabat ; ne eum per dietn sol iireret , vel luna per noctem {Pt. cxx, 6). Hanc umbram spiritalis ministrat gratia 1015 torrida saeciili hujus et mundi aestiva rugien- tibus. Opaca Igitur acclinatio Cbristi et Ecciesias, quibus Dei Patris a^terna illa requies aspiral. In hac ergo requiescamus umbra , peccatoriim nostrorum sestibus raiigaii. Si quos adiissil libido , hos Dominl
viam dixit iniqiiiiatis , non iniqiiitaiem ; eo quod non qunsi naiuralis iniquiias sit in nobis , scd Riajorum post peccata currentium sit atlriia vesiigiis.
23. Ileritoque quia vuliius graiidei acveliisesi, et diu serpens , perfectioris medicin» remedin de- poscit, obsecrans ut Doniini legitiina mlj;eratioiie curetur. Cito cnim rerricatnr vulniis, quod sanatuin mediciiiae lege non fuerit; immo ciiam serioreni cu- ralio schiit proreclum. Ideoque si virus in interiora proserpii , niedicamenta foris apposiia non sentit. Exigit crgo medicinx ralio, ut aut seclione , aiit ad« usiionc cureiur. Nisi enim putrefacta recidantur, aiit huinor iiiutilis decoquatur, rrusira medicinx ma- nus adhihentur ad vulnera. Ideoque bonus inedtcus
crux rerrigcret, in qua se reclinavit; ut noslra de- C hnjusmodi ipgrum 1016 i^gltime dicit esse curan-
lictn susciperet. Si quos culpa lassavii^ hos Je^us greinio suscipiat suo, et molli roveat amplexu. Unde aiideo dicere quodcaroChristi acclinatio sit Ecclesiifi.
20. Trabes domorum nostrarum cedri. Cedri spo- cie, majorumqui justi ruerunl, gloria declaralur ; jusius enim ut palma florebit , et ^sicut ccdrus qux iti Libano esl, inuitiplicabilur. Sicut enim ceilrus uon putrescit: iia nec majorum gloria ulla veiusiate corrumpitur.
2i . Lacunaria nottra cupresti. Genus hoc arboris numquam aroitiil viridiialem suam : hiemejuxta, vere, aique aesiate comam pascit, nec diverso qolore mutaiur. Solam hanc arborem ventus suo numquam honore dcspoliai : sola nuroquam veieri exuitnr amiciu, aui novo flore vestitur. Sic apostolicajquoque
dum; utpossit medicina proficcre. Lege ergo mi- serelur, qui cum justitia sapienliaque miserelur; ut ea dimiliat qux scit jure posse dimitti ; ne cuni al- icriiis misereiur, so ipsum legi raciat obnoxium. Agag posiquam roiseralione donatus esl, fecit peccare Saul. Peccavit enim in ipsa misericordia , ei ideo peccavit posi misericordiam.
24. Consideremus etiam , ne ct ipsum deteriorero faciamus, cujiis miseremur injuste.^Plerumque eniin lion cocrcere delinquentes ^ niajoris aiictorilatis cst quam si ulciscaris. Traduntur enim in passiones ig- nominise , quicumque aliqnid inhonesium commisc- runt, nnllumque culpoi prelium ferunl. Denique eos qui coguitorem Deum siioruro scelerum non puta- bant, etquasi slnc judice et sine lege vivebant, Tra^
graUanescitdefectuin : sed vetustatesuifloret. Aniina D didit iiiot^ inquity Deus in reprobum tentum {Hom. i.
ergocorrumpi uescil, qux floreniibusmerilis vigens, semper justiii» cxlerarumque viriutum culmina patienti inagnanlmitaie susteniat. Et ideo non de- fluit, nequedeficit; quia nibil in ea rimosum est ac remissum, niliil mobile , nihil lubricum, nihil quod viiio sermonis ex ea possit efiundi.Ideoque con- fimarl se petit in verbis suis Prophela (Pi. lxxii,
" Omnes edil., ore de(lueret. Omnes mss., corde deftueret.
b Iia vet. edit. et cuncti mss. Rom autem edil. e margine unius cod. Ysft. , majorit austeriiaUt es$. Non male, §i spectelur aensus* Yerum eum omni alio suffragio deiiiiuatur | dicendum egt Id boc loco s|g«
2S) ; qiiia elegeninl viaui iniquitatis : viam auiem ve- rilatis eligere noliierunt.
25. (Yers. 30.) Sed prophcta qui sincero converli voluit alTeclu, Viamf inquit, verilatii elegi : jndicia lua non sum ebiitus, Non polest hoc dicere , qui er- rai in dogmate. Non polest Arianus dlcere , non po- test Sabellianus, non Manichaeiis : non potest dicere
nificari, quosdam esse qui dum crimen condonant ut aui toritutem osientenl suam (non enim infcrlorurn juilicium, sed principis est veniam concedere), reis plus noceani impunitati^ iiiduigenlia, qiiaro si in eoi sevore animadverlereut*
1319 IN PSALMtlM GXVIll EXPOSITIO. i^^O
avarus , (|uf sscularfa el malerialla concupiscit : non A bantes aquas tnullas {Habae,, iii, i5) ; eo quod gen-
pdicsi dleere qiii iiegolialur-; iion esi enim via veri- taiis liabendi siudium, eupidiias possidendi.Qiiomodo via vcrltalis , cum ille dives in sspculo neqaeat se- cuin suas transferrti dlyitias, et incipiat mendico illo Lazaro egeiiiier esse post moriero? Non est via voriiatis honor scpcuU, soliieilodo mundi. Denique qui viain veriiatls elegit , paulo post dicit : Averie ocuh» meoB ne videant vanUatem (Inf, ven, 57). ?a- nitas leroporallum est, veritas aelcrnorum. Si volu- luus igitur ambularo Tiam vertlatis, peregrinemur sxculo niagh quam Deo, et ambulemus per lldein. Qui enlinper fidemambulat, Deo prxsens est, et qui ambulat per speciem , adest sseculo , peregrlnatur a Domiao : sed bic cito confunditur.
lium populos, qui nioveniur ut aquae niulto}, ei ex- ciinnturut flucdis aquanini muliiirum, evangelizando commoverini aposioli ; ul asstirgentes a terrenis idol^jriim caeremoniis in Cbristum crederent. Et su- jira ait : Ascendi in equos tuos : equiiatuJi tuu$ sanitae {Uabac, iii, 8). 0 bonorum equorum duodecajuguni mirabile, quibus frena pacis, baben» sunt charita- tis ! €onstricti sunl Inter se conoordiae vfnculls, et jugo fidei subjeeii, qualuor rotis Evangelii mysle- riuffl toiias orbisftnibiis invehenies, bonum aurigani portanles Dei Verbiim, cujus flagello ftigatse sunl il- leeebrse saRCulares, exlerminaius mundl istlus prin« ceps, justorum ciirsus iinpteius est. 0 rationabiliitm equorum grandecertamenl o mirandum mysicrium 1
96. (Vers. 31.) Unde refugus ab hiijusmodi viro B Rota tntra retam currebat» ct non impediebatur.
dicit David i Adheesi testimoniit Irits, Domine, ne con-^ fundas me. Adbnerei testimoniis Domtni qui ejus roandata non respuit, Judicia non dilivisciiur, nec volnptatibus indolget suis. Qui adbseret Domini les^ tiinoniis , renunriat mundo , posterlora obliviscilur, ad priora eontendit, ut perveniat ad hravium, qood esi instgne viciori»* Non ergo confundiiur , quem mundi hujus illeeebroaa non ceperint : non confundi- lur, etiamsi erufoeseeada commiserit, qui veniBm de- licierum poseit a Gbrtsto. ideoque respondeiur ei : DJmisM siiiti tibi peccata 1««... vade in paee(Luc.^ vii, 48 el 50).6edtta non eonfunditur, si fuertt in eoope- rata peccaiorum remissio; ut non solum peccata, I sedetiam peccandi aifecium anferai. Jusliiiaremidat
Novum TestameHtum in veteri Testamento erat, in- tra iliud currebat, per qtiod annuniiabatur. In qua* luor partes ibatit rotae, et non revertebantur re- trorsum ; quia spirittts vit» eriit in iis, qul currc- banl in quatiior partes totiiis mitndi ; et sine ofl^en- sione currebant, quia bona viia eqitorum quadrabat. Currebant igitur equi ; quia non dormlebat, qui as- cenderai equos.
29. Animarum igitur nostrarum aurlga Jesus, qul 1108 quoque vult ascendere equos nostros, hocest, nosira corpora ; sed vigilare semper, ne dicaiur no- bls: Dorntilaverunt qui aseenderunt equos (PsaL lxxv, 7}. Transeunduni est hoc marc implgre. Vix Iransitur a vigilantibus : si quis auteni dormierit, Iransire
iniqiiitaies, fortitudo timorem , temperantia iinpu- G nonp<»terii; sed demergiiQr, ut ifigypiius, ciijus et
riiates ; ui u^n solum t4»mporalis , sed eiiam perpe- tualiai remissio peccatorum. iiitrei inaniinam tu»m Gbriatiis, iiihabitet in iuis mentibus Jesus; ul in ta- berpaeiilo virtuiis peceato iocus esse non possit.
27. (Vers. 52.) Viamy inquil, man«faronim luotiim cucurri cum ditatares cor memn. Neqne enim peierai viam 1#17 currere, si cor ejus coarciareiur angus- iiia. Deiibfue currenlibas viam Domini aii Aposio- lus : Ditatamtni et vos , et noiite jugum ducere cum in/ideabus (II, Cor., vi, 45 et 14). £i de se ait : 0$ HO^trum patet ad vos , o Corinthii , cor nostrum di- iaiatum esi (ibid.y 41). ideoei de Sttlomone d^ciiur : Latitudo cordis ejus, Mcut arena maris ( lli Reg.f jv, 29), ei vi^e distaallaiQ : via sit angostior, cor la-
aniiiia et corpus interiii : Eqntm enim et utcensorem proiecit in mare (Exod., xv, 4), qui non sequebsnlur legem, sed persequebaniur.
1018 $£^^10 QUINtUS. J\ Ue,
I. Sequitiir quinta liitera Ue^ qnoe Latine signid- cat, est : vel, ut alibi inveiiimHs, vlvo. Convenit sibi utraque interpreiatio ; qui enim est, vivit ; et qui vivii, eat. Deniqite geniiles non suni ; et ideo non vivunt, sed mortui sunt iJesus autem heri et hodie^ ipseest etin smcuia {Beb., xiii, 8). Ci qui est, vivit : Vivo enim egOy dicit Dominus Deus {Exech.^ xxxiii, 41). Quomodo enim potest non e8.se , qui vlvit ! Vi-
lius, ut P^irjs^ et Filii, et Spiriius s^).ctj 3US(ineatD vitauieni Jesus, qui eiiam mortups vivificat, et vo-
mansionein ; oe veuiai V^bum Dei , oi puiftet, ei videiis cordis ^us angusiias , dedlgnetur babitare. Detiiqae sapicntia in exilu canitur, in plateis auiom cuiu (Idiicia.agii. pialeneilaisesjuni. Clon igiluj in viis, sed in cordis iatitudine sapieBihi deeaniaiur. in hoc igiturcampo interiorishominis, non jn angustiis men- tis currcAd^^m nobis est , ui comprebendamus. Scrip- ium esi eiiim : Sic eunite , «1 omnes comprehendmtii (I Cor. IX, 2i). Denique comprehendit, qui iia cucnr- rit, ui dicerei : Cursum coiMummavt (II Ttm.,iv, 7) ; cu* curriit .en^^a mjl^ioa^^ eq«U».
28. Siquidem babet equos suos Gbristus, dequibiis dicii Propbela : Immisitli inmari equos tuott tur*
cai ea qna} non sunt, lamquam ea qu« Min^. Mii^jl mirnm si Domino cedii naiiira , ot vivilicentnr et mortui, ei Incipiant esse, qui non erant. El ideo qnla vi^ etiam vita esi secundum illtini qui ait : Ego s^ffi via, verUas, et vita (Joan., xiv, C); viam qua:ranitts, ut vitam bahere mereainur. Audiatnus ergo ilfum qui vivii iii Gbrisio. Vivit autem qui ait ; Sed not qui vivimu», benedicimus te, Domine (Psal. cxiii, 18); in Gtirislo enim Jesu eiiam quicumque inorluus fue- ril, vi\ll.
% (Vers« B3.) Audi9iiaQ«.iiM|Hai)|« qMJiJrfix^riiNt vivorel i Legem mihi omotiM, Somine^, vitm jftfHi/f- cationHm tvanm : et qvmram iltam temper. Mitcs qot
mi SANCH
ingrcdittir i(er, viandi ordincm non ipge disponit sibi, nec pro suo arbiirio vi.ini carpit, nec %'oluptua- ria capui compendia, ne recedat • a signis : sed iii- ncrarium ab imperatore accipit, ct cubl«idit illud : praescripto incedit ordine : cum armis suisamlulnl, rectaque via conficlt iier ; ut Inveniat commeatuum parata subsiilia. Si alio anibnlaverit itinere , anno- nam non accipit, mansionem paratam noii invenit ; quia iiiiperator iis juliel haec pra^parari omnia qui se« quuntur, nec dcxtera, nec sinistra a proescripio iii- nere declinant. Meritoque non dfficit, qui inipenilo- rem sequitur suuin ; moderate enlni ambul.it, qtiia imperaior non qiiod sibi ulile, sed quod omnibus possibile considerat : ideo et stativas ordiiiat ; tri- duo anibulat cxerciius, quarto requiescit die. Eli- guntur civiiates, in quibus iriduura, quatridaum, et plures interponaiitiir dies , si aquis abundant, coin- merciis freqaentantur : et ila sine labore conficitur iter, donec ad eam urbein perveniatur, qnae quasi regalis eligiiur, in qua fessls exerciiibus requies mi- nlstretur.
3. Ilanc legem viandi esse prffiscriptam, Christo ducente, sanctis comineantibus, recognoscas vclim. Profecti sunt eniin et latres nostri de lerra iEgypti per longa spaiia teriarum , quorum sialivae onines, mansionesque d«*scripiae sunt ; donec Cades, id c^st, ad sanctam ten*ain perveiiireiur. Istas sunt i^iaiivae Oliorumlsrael, quari^descriiisitHoyses ex prsecepto Doinini. Advertimiis ergo quis has ordinaverlt mun- siones, qiiomodo ambulare oporieret falios Isracl. Pra^ibatenim lllos 1019 ^^^^^^ per dlem In coUimna nubis, ut refrigerarel vianlibus : noctu autem In co- lumnaignis; ut viam ostenderet ambnlantibus, et tenebras dimoveret. Lex viarum colnmna erat et Ignis, et nubis : denique in columna nubis loqueba- lur ad eos. Ubi volebat exercitum requiescere a la- bore itiueris , non inovebatur colunina ignis, nec traiisibat nebula lucis : quando autem volcbat exer- citum movcre, provehebatur ct colunma ignis in noclo, columna autem nubis in die. Illa antem co- lumna nubis, specie quidein prxcedebat filios Israel, mysierio autem significabat Dominum Jesum in nube venturuin levi, sicut dixit Esaias (Esai.^ xix, 1); hoc est, in virgine Maria, quae nubes erat secundum hae- reditatem Cvae : levis erat secundum vii^initatis in*
•■ Cum Iradantur hic multa, qux ad vetrrem spec- tent miliiiam, ea nos breviter ei recta serie in gr;t- liain lectorutn expllcabimus. A signis ; pioprie hxc sunt solida; iinafftnes, qiiales erant aqulK-e, lupi, drn- conis : sed hoc inco etiani pro vexiUis, id esl, v«'lis ex h:tst;i su<pensls ponuntiir. Singnlis autem legio- nibus ac nuinpulis sua signa crani, a qnibus qui di^cessisset loni^ins qiiam niide luba :)udiri possef, capite lUHbal. Itinerariumy idein e^t, ac tesscra od Iter edicendum dala. Curii armit ambulat ; leve boc lis qiii sirina menibroriim ducehant loco : sed pn^- terea fprolKtnt iii Usce fruineiiiiiin ac cibo<« saepc in quiiidecitn dics, vallos, sarcinas et alia. Mannonit voi temporibiis afl^ectie laiinitatis pro ipsis c:istris Q<«urpaia est. SiaiivoM ordinatj snbintelligt*. sedes aiit roan»ionc8, ita scilicet a stando dicias. Neg:it autem Jusius Lipsitts sic dici ea castra , io quibus miies
AMBROSII Ii52
A legritatem. Levis erat, quae non homini qaaprebat placerc, sed Doniino. Levis eraiy quae non In iniqui- tate conceperat, sed Spiritu superveniente gOMera- bat : nec in delicto, sed cum gratia pariuriebat.
4. Aliter quoque haiic interpreiationeni sumere licet. Yenit In nube ievi Cliristusin ^gypium, boc est, venit iii buscepiione corporis in hoc saeiulum. lu nnbe venit, qnein nebula.corporis obunibrabat: sed \e\U erat caro, quani nulla sua gravabani de- licta. Quomudo enini peccatis gravareiur suis, qai auferebni omnium peccata popuhiruro ? Ecce^ Inqiiit, Agnui Dei : ecce qui toUit peecatum mundi {Zack.^ i, 29). Ante hesternuni lecium est, quia subat Jei»us, et halifbal vesliinenla sordida ; roea eniin peccau portibat. Sumpsit vestimenta noslra ; ut nos splen-
B dore immortalitatis induerel. Yenit in nube levi quasi jiistiiiu ; iniquitas enim in lalento plunibeo se- det : Christus in corda justoruro, in ^ quibiis peccata non erant. Et ideo bene lectum est hodie : Quid re- iribuam Domino pro omnibuB quw retribuil mihi {Psal, cxv, it) ? Pro nobis Yerbum suscepit carnis lnfirmi- tatem : pro nobis esurivii, vapulavlt, crucifixus esi, roorluus est ; ut nobis in quibiis ante viia ignobilis etdegencr h:«bebatur, inciperet mors esse pretiosa.
5. Sed revertamiir adconfectionemitineri8,eior- dinem mansioninn» Et tu sequere spirlialiter hanc legem viandi ; ut cxeas ex .£gypto : et inde prcmo- vens fige tahernaculum tn Socoih , haec prinia tibi statio sit. Socoib priina mansio est, significans ia« bernaculuin. Fige ergo tabernaculum qiiod in te est,
G mentisque tiia! siationem confirma ; ut radicaius at- que fundatus maneas in fideChristi. Sequiiiir niansio in Mara, hoc est, in aniaritudine. Non omnes man* siones aequales soni. Iiide venium cst in Uelim, ubi foiites duodeclin eranl, et sepiuaginta arb<»re3 pal- marum. Post amaritodinem, ne populus deficerei, debuerunt amoena et fecunda succedere. Inde Ra- pbidin, qiiod e:)t laiidatio judicii. Inde sequitur Sina, habens in se et populi tentati<inem,eiLegis promul- gationem. Yariantur merita inansionum ; quia nuUi jiigis iii boc sxculo vivendi potest esse successus. Bonus igilur imperator alibi manna esurienti populo ministravit : alibi potum de petra fluere, quo sitim populi restingiieret, angusta provisione pra^cepii: alibi Legem dedlt : alibi lOSO triumphos donavit ;
D paucis tantum diebus commoretur. Sed ille hunc In- cnni non legerat, quandoqnidem intercalaris istiiis quietis post teriium quemquo ilineris dtein niii^qu^ini nieminit. Oood verosubdii Ambrosius de urbe, in qua fessii exerdtibui requiei mimitretur ; eum lociim ab etidesignari credtnuis, qui casiris iiyl)eritis deii- geb:itnr. Deniqne Imperaior nnn semper Idem esi ali|ne rex, i»ive princf ps orbis Roinani : Sfd is etiam dicitur. vel qni belluin siio duciu cl ausi>iciis admi- nisiraiiduin snscipit, vol qui nccisis in acle Icgitiino hostium numero linnc honoris niiilum cnnsecnlus csi. Sed qiii plura de hac nta re de^iderat , adeat euindein Lip^iuin lib. V ^6 ifi/m'a Romana^ dlal. 1, 9, II et H.
^ Rom. edlt., ^tios peccata non onerant. Etideo^ etc.
\m
IN rSALMUM CXVIII EXPOSITIO.
mi
ui liis bencficiis foius exercitus nullum prolix) iii- A coiiireeiantes, manus suas inqninaverunt : sancti vc-
neris scniiret laborem.
6. Iinqnein illopopulo lypusfuil, in nobisTeri- tns. Nos igilur commitiamus iter nostriim ductui Dominl Jesu, qui Legem primoiniroduxil, et antea pcr Jesum lerram repromissionis in possessionem populosuo dedil. Sed cliam quando Moyses videbatur iliictor esse, aderat illi Jesus ; adcrat auiem non pa- Inin , nec aperte duclorem , aut principem populi scse gerens ; exspectabnt enim donec Muyses lem- pus explerel suiini, quo completo, successit Jesus. Iiaque si con.sideres Scripluram dicenlem : Eruni dles coTum anni eentum viginli (Gen,^ vi, 3) ; videbis mysierinro plcnitudinis temporiim » et cenium vi- ginli nnnos, post qiios et Moyses in monlereqnievit.
nentnies, piciniis odore fragrarnnl.
9. Accepit buiic odorem Domiiius Jesns fragrantis EcclestaB siiae, et ait : Ecce proai^ma mea bona (Cani.f 1, 14 et 15). Ei Ecclesia dicil ad Cbristum : Eccebonui fratentuB meu$ : ecce es bonus.,.. tamqnam malum in Ugnis syircs, Iliijusmodi pnmum ^ odornm graliam habet; ut cn^tcrorum pomorum fragraniiam vincat. Christiis ergo affixiis ad lignum, sicut malum pen- dens in arhore, bonum odorem mundnnae fnndebat redcinptionis ; qiiia peccati gravis dcleisit foetorem, ei ungnenium polus vilalis effiidil. Tamquam malum^ inquii, in Ugni$ sylva, ita consobriniu meus in medio filiorum {Ibid,) ; eo quod super prophelas 1021 ^^ npostolos iiiliina corda bointnnm verhorum suaviiaie
ci Jesus maiiifeste mansionuiQ suscepiiprincipatuni; B niulcebat. Sed non solum odor, verom etiam cibus
m j:im non suh Legis tiinore sil populus, sed resu- scitntus a moriuis, fructu vii« fruatur aeiernx. Am- bulemus igitur secundum Legis doclriitam : via no- bis Lex Dei sii.
7. Haiic vinm ambulans Ecclesia dicit: Ego flos campi, et liiium convalHum, sicut iiiium in medio spi- narum (Cant.y ii, 1) ; in tolam enini lerrnin fides po- puli credentis exivii, ei in spaiiosoposuit pedes suos' Christus. Et ideo pulchre ait florem se esse campi. Pios erat etiain Paulus , qui dicehat : Bonus odor Christi sumus Deo (11 Cor., ii, 45). Et vere flos, qui polcrai nova et vetera de sui cordis proferre tlie- sniiro. Pulcbre etiam lilium diciiur Ecclesia : sicut eniin lilium fulget, itaetiam spleiideniopera sancto-
suavis in nialo est. Ergo cibus suavis esi Chrislus.
iO. In umbra, inquit, ejus concupivi, et sedi {Cant.^ li, 5). Legcm enim acceperni, hanc sequebatur» banc currebat vlnin. In Lege ilaque requiescens, in unibra Chrisii rer|uiescebnt. Bona umbrn, ^ qus nos ah iniquitaiis calore sola defendii. Cui aiitcm du- bium, quod Lcx Dei umhra sit Christi? Quid est lez diei festi neoiiieniae, sabbatorum, iiisi umbra futu- roriim? Qui dies secunduin legem Moysis; ut videam sex dies, et iierum septimnm diem, et sic perpetua saecula? Qui men«is seciindum legem Moysis; u sciens mensem, sciam primain mensis neomeniam, et vera sancia in neomeniis offerenda? Qui seciin'- dum legeni Moysis annus sex illis diebus cotistat,
rtim. Pulchenriine ^iam dictum est liiium conval- C dc quihus ait : Sex annis serviet Hebmus, et seplimo
«««0 fc6«rflfrf/ttr (DeMf., XV, 12); ut invcnianlur sex aniii, quibns aliquis operalur terram : sepiimo auleni anno remiiiet illam proselytis, et pnuperibu», et be- stiis terrae?Qni septimns annos, quo conceduntur debita omnia Hchrnis? In hac urobra requiescebai patrum fides, et prophetarum sancta devoiio.
i\. Dicit eni;o congrrgatio religiosa, vel snncu anima : In umbra ejns concupivi, et sedi (Cant,, ii, S). Dinbra ejiis est Juhihrns annus- Quis enim ejiis my- slica videi; ut facie ad fnciem cognoscai, quae anno quinquagesimo complenda, Lege prwscripia sunt (Levit., XXV)? Umbra sunt dies fesii secundum Legcm primo mense decinia die mensis usque ad quariam decimam, et inde iisque ad vigesimam priniam men-
liuin ; quia in humilihus magiselucet grnlin. Sed hoc liliuin in medio spinarum, hocest, inler Juda^oset hxrcticos, boc c^t, inier soliiciliidines hujus sneculi, qux menietn hominis animumque compungunt. Pos- sunius eiiam alitcr accipere; quia sicut lilium inter spinns eminet, ita superoinnes convenius Ecclesia Dei refiilget.
8. Rcfert eiiam considerare qaod boc lilium splen- dore circumfusum sit, intus autem quod habet, ru- beuni sil, boni et ipsuin odoris ; eoquod caroChrtsti b velul inurali diviniiaiis cIariludinecircumsepta,coe' lestis bnbueril proiecti«»nemgrati». Dcniqoe in poste- rioribtis ait : Fraternus metis candidus et rubeu$ (C(in(., V, 10). Candidusclaritnte divina : rubeus spe-
cic coloris bumani, quem sacramenio incarnationis D sis (Levit.,xxiu). Quae umbra esl celehrltas illa infer assuinpsil. Merit«>queei ipsum qu(>d est rubeum, bcne primum et sepiinium mensem ? in lempore illo ano- olei ; quia caro Christi sine peccato est, quam perfidi nymo? Umbra est, sanctificata libertas in sabbato.
^ Edit., Ex centum viginti anni$. Mss. vero no- biscuni f.iciunt,
^ Mss. sex, veiut mortaii$ divinitalis. Quinque.ve/- t(( muraii divinitaii$ claritate sei eiaritudine. Aliicum cdit.,vr/u/ mora/i, elc, Nostramvero leciionein prae- feiendatn esse docet loci totius series ; nihil enim aliud NignificsU Ambrosius, nisi Chrisli carnem divi- nitniis splendore velut quodmn muro septain fuisse.
c Onincs edit. , odorem gratnni habet; inss. vero partiiii odoris aul odorum gratiam, p.iriiin ui nos in corpore.
^ Edit. et mss. aliquot, Qune nos ab imquitalis sole
defendit. X\\\ mss. parlim,.... eaioreet soie defendit; raitim,.... caiore defetidit. Melius Navar. unus et Lopt.... caiore sota deftndit.
« Vei. edil., in tempore iilo^ anno quinquagesimo, qui Jubilaus dicitur. Oplinie Rom. ciini pnrte mss., in tempore ilio anonymo ; non rniin hic iliius celebri- tnlis tiMnpus iiouiiiiatiiii exprimiiur. Caeu^rnm hac voces, Umbra est $anciificata iiberlas in sabbato, de- suoi iti omiiilius mss. ex qnilnis aliqni oraiionls se- riein tia connectunl : In tempore itio an non umbra est dies festus^ eic.
i«»5
SANGTl AMBkOSII
42515
Uinbra est dies festus 6epliini mensis neomenix, et j^ in eolumna ignii^ tt n&n deficiebat cofumna nubis memoriale (ubarum septinii mensis, dies decimus, die {Exod,, xiii, 21 el 22).
dies propiiiaMoiiis {(^evii. iiin). Yides quia monasel dec:«s ^MQ fesii die». |ieu) quiMlus dociraus dieSt dies iabernaci(Iprum per ociodies. Iii umbra bxc oiuuia. la iimbra priina djes vocai»,et oclava dies vocala i» iiiiibra, quqe in scenopegiis praescripta secundum Legein.
ii, ConslJlue mihi aliquos ex circuracisione ere- dentes» in Lege doctog, pbservaiiliai sollicit» virot, e( nunc Evangelii agnitiono iiluminatos, spiri^ali 8ft<- ginalos gratia; dicit in liis Ecclesia, quae videt Gliri- ^tum, qu:e Sponsum recipit, qiia) cibo ejus pascitur : in mnbraejui concupivi^ tt tedi : et fructui ejui dul- cis tfi faucibus meli {Cant.^ ii, 5). Quis fruclus ejus dulcis, nisj prxdicatiq Qomioicac passionis, ut ipsc ( ait : Ecce bceredi^as Doitiini, (iHi^ merces fructui venr irii [Pial, cxxvi, 5)? Quis euiin dulcior fructus po- test esse in faucibus nostris, qnam remissio pecca- lorum ? Cl bene flos esi E^clesia qu» fruclum an- nunliat, lioc es^, Pomiqum Jesuin Mristum, de quo dictuin esi Mari® : Benedicia tu inter muliereSy et be- nedictus fructus ventris tui {Lue.^ i, 4i).
13. ^rgo ubi gusiavit fructum snayiiaiis, Impaiiens ad perfeciiora festinat dicens ; iutroducite me in do» mum vitfi, conttituit^ in me dilectionem^ confirmate 1022 '''^ "? una^ueiitist stipaie me in mutis; quia vtil- nernta dilectioms ego sum, Iabvu ejus sub capite meo, et dexiera e^us amptexabitur me. Adjuravi voi, (iUce Hierusaiem, in virtutibus et fonitudiaibus ogrt, si s»s-
15. Hanc prascedentem nubls columnam seqncns Ecelesia non deficientero, ne ipsa deftceret, uinbra ojus refrigerabatur ; et ideo dicit : In timbra ejus coneupiviy et sedi : et dulds ejui fructus in faucibus meii {Cant.y ii, 5); quia a Uomino pasceb:)tur, dedu- cla in loeum pnscuum, et aquam refectionis. Intro- dueite me in domum vini,{Cant.f u, 4). Inde cupiis pRKparaiis, quaerlt progredl ad allam mansionem in qua mjsteriorum gratiam, et Ixtitiae capiai suavita- (ein. llinc qnoquo promovens vcriim iler, ait : Cou- stitt*ite in'me diiectionem (Ibid.). Bonq stativa, ubi, plenitudo est ch-.iritatis. Confirmate me, inqnil, in wtguentii, itipaie me in matis {Ibid,, h),
16. flabes alias mansiones, ad quas Ecclesia cum tletectatione sueccdii. Istx mansiones sunt cnicis Ghrisii, et seputlur.T, In quibus vulnerataesi Eccle- sia, sed vulnere charitatis. Yulnus cniin esl qnod Gbristus excepii : scd ungui^nium esi qnod effuilil. Pomum est quod pependit. Hoc pouinin gust.ivit Ec- clesia, et ait : Et fructus ejus dulcih in faucibus meis {Cant.f II, 5). Et ut sclas[quia poninm e&t Domiiiu^i:, legisii supra : Tamquam malum in lignis sylvce, iia consobrinus meus (/6id.).Nosquoque vnlnus fatr^miir, cum prx-ditanius Gbristum crucinxqm : scd bonus odor sunius Deo; qnia cnix Chrisli Jndxis scanda- Inm, GraBci^ stnititia : nobis nulem viriiis Dei nlque snpienlia est. Hoc vnlnere Ecclesia 1023 ^tilne- ratnr, cuin Snlvatoris sui pradicai inoriem : sed
citaverilis, et resuscitaveritis dilectionem ^ •«ff<7«o G boc vulnus esl cliariiaiis. Deniquc qiii non crcdil,
voluerit {Canl,, ii, 4-7). Merito quoerii eum, merito
desiderat ; quia bene omnia in hoc cursu atque iti*
nere disposuit ImperaiQc nosler. Primum oninium
fidei rund.imenio labernaculum boc confirmandum
puiavil. Deinde si qua est nobis aspera alque arida
ei prxrupta mansio, imperaior.iamcn > Iste lurbata
discernii, arida irrigat, deseria fecuiidai. Si quid
agiaritndinis, si quid ieniaiionis, si qnid inrirmitatis
esi, ducior noster et amara temperat, el sollicila rai^
tigat, dura dissolvit, ei invalida copfirmat.
14. Sic ubi vnli reqniescere rcY terrx exereitum suum, non ignobilem yicum, non coromeatibus indi- gentein, pon arenosa ei nuda gign^oliiun, sed urbein ocdinciis nobilem, refert^ui» e^ uberem copiarum, aut agrum anioenum et vireutein pascnis, aut nemo- ] rosa et campesiiia staiivis oppoiluna ^ecernit. Ergp si regcs terra^ norunt commoda providere sequenti- bus se : quanto magis Deus qni bonus est, novit queinadmodum profutnra dis|M)nai dillgentibus se? Ac primum si incognitum earpendum est iter, duces elignntur viarum, qui prxcurrant agmini. Spd lioc imperatores isti injuriosnm sibi arbitranlur : I^eus antem pra^ibat, cuin l|ebraRi facofeBi iier. Denique in columua mbis loquebalur adeos, Ei ut scias quia pracibal : Deus, inquit, frmbat ittis iter, 4ie quidei^ in colnmna nubis oiie^ipu H^i$ viam s noetu auiem
negai : qui diligit, confiietur. Maiiicb^ns iiegat, Cbrisiianus raieiur; etideo scriptuin esi : lUilia vul- nera nmici, quam voluntaria oscula inimici (Pror., XXVII, 6). Pulchre ergo dicit Ecclesia : Qaia vutne- rata charitalii ego sum {Cant,^ ii, 5).
17. Nndenius meinbra nostra bono vnlneri, nude- nius sagittx electsc. Sagilla haec Gbristns est, qui dicil : Posuit me sicut sagitlam eleciam (Esai. ivx, 2). Bonum csi ergo hac vulnerari sagiiia. Non ine- diocris mansionis Iste processns : non omnes pos- snni diccrc qula vnlnerati sunl dilcclionis. DicebaiU apostoli cum pro Gbristo lapidarentnr, et Clirisinm prirdicarent. Dicebai Paulus cum ler virgis caedere- tur, ei die ac nocte Gbrisium adoranduin gemibus I dis|)utarei. Dicuni hoc mariyres, qui vulneraniar pro Christo : et quia vulnerari pro ejus raeruerunt nomiue, plusdiligunl.
i8. Ad hanc crgo veniens maosionem Ecclesia, ad hunc processum, ut pro. Ghristo flUM suos offe* ral, ut escipiai voinera cbarKatis, quasi bona fidei alimenta reperiens, pietaiisque Iruclus gustavit ipsa^ el bortari coefiit caBleros dicens t GuiiMtej et videU quoniam suavii est Bominus^ sicut matum {PsaL xxxiii, 8). Ei in malo vulnns est, sed tamen suave est {Cant,, n, 3). Venit lieruni a() valleiA bplryonis, vi- dit ingenlis uvam maguiiudinis, quam duo porlare
* Mss. aliquol, iste stativa diicimit.
mi IN PSALMUlf CXVIII EXPOSmO. 4258
vix polerant : unus qui praecederei, alius qui seque- A quiescuni suncti, de quibus iste est qui dicit : Lrgem
coMtUuey Domine^ viam juititiarum tuarum.
reiur. Gusiavit inysteriuro, gustavit in Jesu Navc, gusiavit in Calcb, qui dicebaut populo : Vidimui terram profiuentem mel et lac (Num, xiii, i8). Gu- state» et videte quam suavis est Dominus.
19. Et addidit Ecclesia dicere : Lwva eju$ sub ca- pite meo, et dextera ejui complectelur me. Adjuravi voi, fHxm Uieruealem, invirtutibus et foriitudinibus agri; ii iuiciiaverilii^ et reeuicitaverilii charitatem mquequo vo- luerit{Cant. ii, 6e(7). Et islacmansionessuntvia regali iiicedoitlis Ecclesiae. MuUa eniin tunt mansiones apud Patrem meum^ testiflcatur Dominus Jesus («/oan.xiv,^) ; et : Ecce venio^ et aecersio vos {Ibid. 3). Bona luan- sio sapientiae, et sive in laeva ejus, sive in dextera, bona mansio; quia via regalis esi. Idcoque sapienles
ff.'t/ii constilue, Domine, Bene ait, stalue; ut in pectore ejus inimobilis et Gxa permancat, nec aliquo sxculi turbine, ab ejus con- yellatur affectu ; utipse lex sitsibi, opus babeus iegis scriptum in corde suo.
21. Et quceram, inquit, illam semper. Non est eniiii mediocre quod requiritur paradisi gratia, Dci re- gnuin, angeloruin consortium, iminortalitatisque do- micilium. Non ergo uno die quaerilur, nec duobus, aui paucis mensibus : sed quaeriiur semper, etquac- * ritur per omnia ; ut meritorum multa concurraai suffragia ; duc Trocvro; eniin et oinne tempus sigiiificat, et per omnia. Cum dicit igitur : Quceram semper, siiie fine dicit essc quxrendum. Sed non satis est quae-
nunlii dicunt : Via regali ibimus^ non diveriemus dex- B rcrCi nisi inteiligas quod requiris.
lera^ neque sinisira^ quoadusque transeamus terminos tuos {Num. XX, 17). Hoc dixerunt missi a Moyse nuiitii ad regem Edon, boc esi, lerrenum; quia ter- reiia oinnia, sive in dextcra, sive in sinistra, mala suiit. Mala mansio inslpientia, ihala mansio inlem- perantia; et ideo penraiisit has manslones Hebrxus : nou divertit ad eas, sed pertransit ; ut perveniat ad siiiistram sapientiae et dexteram, et inipsi^ maneai, ubi divitiae aimpliciialis, ubi gloria, ubi longitudo viiae est. Longiiudo enim vitce in dextera ejus, ut ait Salomon : In nnistra autem ejus ditUice el gloria {Prov. III, i6). In dextera vila est, in sinistra re- quies. Utinam super sinistram ejus requiescam, ne qiiusram cervicalia. Vat eiiini iis qui adsuunt cervica-
i2. (Vers. 34.) Ideoque ait : Da mihi inteUeelum^ et perscrutabor iegem fiuim, et custodiam iUam in toto eorde meo. Quxrendum primum, deiude iiiteiligen- dum ptrscruundumque legis omno roysterium, et in corde cusiodiendum. Quis auiem poiest custo- dire legem Dei, nisi intellectum accepcrit? Qui au^ tem intelligit et scrutaiur, scrutaiido in semiiam mandatorum deducitur. In quo illud adverlenduro quia lex est juslitia, mandatum judiciuin, sicut et in hac littera leginius. Est Legts via starc in viis Legis : est via justitiaruin secundum primum versi- culum. Est ergo et teslimoniorum via : in via tcsti» moniorum tuorum delectabar. Est el via maiidaloruin : Viam mandaiorum tuorum cucurri, Iiiterrogemus ergo
lia, Ezecbiel dicit {Ezech. xiii, iS). Uas mansiones C ^^^ ^-^^^^ ^^ ^^^^^^^^ „^,^1, . ^,^,^ ,„ ^, ^,^,-,^ ^, ,„.
prxparat Ecclesiae siue bonus ductor, et per vias sa- pieiitiae dirigit iter ejus. Denique laudat Sapiens vias ejiis : Viw ejus vitB bonm^ et omnes semiue ejus in pace {Prov. ui, 17).
20. Sed quia aapientia, bonestas, claritas, ita per* fectae suat, si habeaut charitaiem, pleuitudo enim Le- gis charius est {Rom. xiii, 10) , suscilari et resusci- tari vult charitatem : suscitari in veieri Testamenio, resuscitari 1024 ''^ novo. CharUas Deus est, ut legimus (I Joan. iv, 8) : charitas Christus est. Sus- ciiatur umquam ieo, et catulus leonis, ut Judae asccndat ex germine. Resuscitatur ut dormiens, ut recuinbens; quia non humana, sed sua et Patris majestate est suscitatus a mortuis. Unde ait Scri- ptura : Quis suscitabit illum {Gen. xux, 1>)? Non enim poterat iilum aut angelus, aut potestas susci- tare aliena ; cum ipse alios resuscitaret. Ergo cum hic dicit : Si suscitaveritis, aut resuscitaveritis chari^ tatem usqueqno voiuerU (Cant. ii, 7), de iis dicit qui resurrectionem ejus possunt congrue prxdicare; ut audientibus ardoiein fidei et devotionis accendant. Vd suscitatur Chrisius in iis, qui primum accedunt : resuscitatur in iis qui postquam accesserint, dor- mierunt. Dorinit ergo Christus in negligentibuSy su- sciiaiur in sancUs.
ii. (Vers. 33.) Habet ergo Ecclesia per qnae gra- dialur : babet babitacula mansionum, in quibusre-
PlTROL. XV.
terrogate semitas miernaSy et videte quce via melior^ et ambuiate in ea (Jerem. vi, i6). Cum oiuues igitur ambulaverimus vias, veniemus in oinniuin fiiiem viaruin, qui ait : Ego sum via {Joan. xiv, 6). Chri- slus ergo finis viarum ; ipse etnm esl fitiis Legis ad jtutitiam omni credenti {Rom. x, 4). llinc audeo di- cere quia linis justitiarum Christus, qui est justiiia : finis testimonioruin Christus, de quo dicium est : Estote mihi testes, et ego teetis^ dieit Dominus, et puef meus quem eUgi {Esai^ xuii, iO).
23. Advertimusigitur quantum nobis ambulandum 6it, ut veniamus ad Christum. Ambulandum in Lege ; quia Gnis Legis Christus est. Sine Lege ergo l^non pervenitur ad Christum. Unde manifestum est quod hacretici, qui Legem veteris non accipiunt Tc- stamenti, etsi dicant quod Chrislum leneaiit; tamen non possint tenere fiiiein, qui 102S initium non tenuerint. Ipse Jesus est iuitium et flnis. Oportet igilur ut ambulemus secundum legem bpiritalem ; ui veniamus ad Legis finem Domiiium Jesuro. Oportct ot sequamur testimonia ; ut pervenire possimus ad magnum testimoniom Dominum Jesum. Oportet etiam ut in praeceptis Domini amlmlemus; ut perve- niamus ad magnum praeceptum, de quo legistis : Dictum est antiquis : Non occides,,.. ego autem dico vobis {Matth, v, 2i et 22); hoc esl, supcr omne prae- ceptum dico. Itaque non usurpaiorie dixerim, sed
m^ 9ANCTI AMBROSII im
vere, quia sicat sunt sancta sanclorum : iu prxce- A pnDcedens ait Petro, Tu nu •equere (iMfi. xxi, %±).
Et ideo Petrus cursum consuminavit; quia secuios
ptuin e^t praRceploruni
^4. Sed ut isla servare possimus, iotellec(uui pe- taraus a Domiuo. liiieiligauius quae sit circumcisio. Gircumciilii Jesus petrini$ gladiis , el abstuli^ oppro- brium iEgypii a filiis l&rael. Peira CtiristJis est. Cir- cumcidai te Verbum Dci, n gladius oris ejus; et sic ^;;ypti carebis opprobrio. Non igiiiir corporis, sed cor«lis intelligenda est circunicisio. Si ioiellexeris Legem, servabls ram In c<irde tuo. Jud:eus in corde Legem non servai: sed in labiis I^egem reciiat, et Lenem ignorat. Denique, Populus hk^ inquit, lahm tne honorat : cor autem eorum tonge e^t a me (Eiot. XXIX, 45). Quoniodo potft.>l Legeni lenere, ({ui longe est a Legisauciore? Tertius versiculus quid liabeat, eotisidHremus.
25. (Vers. 55.) Deduc me in semitam mandatorum tuQTun^ 1 quornmn vo/ut emn. Qnis lioe dicit, nisl qui aeqiiitur Cbristumt Non potesi atius hoc dioere, nlsi qui illttd exseqnitur, qnod scriptitm e>t: Po$t Domi" num Beum lunm ambuiakit, et ipsi adharebU; quia ipie te dedueet {DeuL xiii, 4). Quomodo deducal au- di : yi$i qui lulerii trucem euam, et pou me tecutm fmrit, non ett me dignu» {Matth, x , 58). Pr:icedii ef^o Christus, ut nos sequ.uMnr, pfaecedit Verburn; Priucipium Christus esi ; ideo Sapientta dicit : Dvmi- HUt ereavii me prineipium viarum tuarum {Prov. viii, 22), Advertimus qu(»d et principinm Christns, et R- nls viarum ^it. Noii vereor ne quis dicat : Cresiium ergo Chrlsium asseris ? Respoiidebo : Ita creaium
«st Cliristum.
26. (Vert. Sd.) Seqvitop ¥«r«u8 qoaHiM : inciina eor meum in tettimQma tua, «1 tiM oi waritimn. CtiH- taiem alii iiabenl : etputoquod ideo luuUlillBi 4t » quia uiilit;is bouae rei videiur e^se e^ipejeiHt^ poim quam decliiianda. Sed quia plerique iMcrimi pefioniarmn utiiitaiem suam putant esse; ideo si ieginiMS iiij/iia- lem, non aniinae uiililatem acci|iere debemuii Propbe- tamdeclinare, sed utilitatem.pecuni». $.iiiclusenia lucra ista non novit : sed omnia hxp detriineniitfli arbiiraiur; ut Cbiistum lucretur, £t recie. Qnod eniiii piiiamus lucruiD es>e pecunias, dainnuiD e«t aiii- mx ; quia virtutis est detnmeuiiim, Crgo «eeviidiiii 6 eos qui iia acceperunt , ut optet PropbeiA loelin«ie cor suum in teslirooiiia, ei non ip a?aritiaro; el nos congruimus asscnsu. Atque utioam preoem saoeti seqiienies, et oremus quod ille oravit, et qaoil ura- mus, iniiiemur affeciu. Quid enlm mihi pro4lest si orem, ui aveiiat cor mcMm Deu^ ab avarltia. ei ipsa diebus ac nociibus pecuuii» quieraro coinp^adii ? Si oranius seriiioiie, compaiiamur et laente. Audit et sensum npstrum jesus, e( oogmiscena duubvs i>iis noii convenire, sermoni et cupidiiaii* noo e&audit loqueiiiem. Ci idep qui bene vole4>a| orare, diceliat: Orabo spiritu, orabo et wenu ; ptalkm $piriiu , ptal» iam et mente (I Cor. xiv, 15), lia qtag^ auUii oraiH lem, si asperneiuriivaritiani, 27. (Vers. 57.) Sed ({uia invalidi sumus. et ple-
dico, quemadmodum faetuin legt, hocesl, facium ex Q *'un»q"e volenles averlere ^op iia*>trMm a pecunia,
muliere, ractuni sub Lege, boc est secundum suscep- tionem eariiis creatiiro, secundum quod esi naius es Virgine, Crealus est, trt redimeret erentnras : horao facim est ui homines a morte perpeina llberaret, Creaiu^ est, ut vias mibi demonstrarei aternas, qul- bus homo redire p«issit ad Dei regnmn. Ergo quia principiiun eat viarum Dei , hoc ptindpium sequa- inur, Primus viam novi iugressiis esl Tesiamcnli ; ut in hac via devoiionia iter nobk siernerei. Si jcjuna- mus, ante iioa illo jejnoavlt : s» pro nomi.ie Dominl sustinenius injurias, prius itte sn^itmHit pro Moslra redempiione. Ceivices suas pe^uii iu aagell», loanl- las suas in palmas : ascaudit cruceHi, iit doceret mortein noii esse memendaia. Deuique 10S6a«*»>
ye\ aiiro, vel argento, capimur aspectu, ei agruin aut sediliciuin videntes alienum, concupiscimus» beue addidit Propbeta dicens : Averte oculot meoi ne vi- deant vanilatem : in via tua vivifi^ me. Etenim qiii iii via est Dei, vaniiaies mm aspicit. Via perrecta Christus esL Qui igiliir iu Cbristo eftt, quomodo po- tesA vanitates aspicere; enm CbiisiuB in ciirne sui oiimes mundi hnjus crucifaerit «aaitatea? AverUmHs igitur ocuIqs Hiistros a vaniiutibus ; oe quod ocutiis viderit, animus omcnpisiai. Myhtifia f p(in differanius inleriin. Utinam bac iuterprelati(>iie p«ji>»ii)ius revo- caread diversa '^ circensipm ludorum, aique theaira- liunispectacula fe.-tinaiites. Vanit is est ilU quam cer- nis. Pantoiiiimum aspicls, vaiiiias est: luctaiores aspicis, vunitas esi; quia cernis eos de ^ viridi lu-
ilad^caTi^M S^^^^ ^^ ariammusieie paHem e
celebm^^ • Z tllT' *** •'^cu^^^ns fig.,re veterib.is niniun appeliaia.u iradi» laud -i
notfTohi L;«. ^^''f»riTiuii autom speetatnto Cassindcrus , qiletn videsis ^- '-
etiaiuM la lolKt L '''"'^*^*r^ perlinehaoi, sad lib.. iv. episi.' nli., nec non tr
KSL^?rp f»a*«lomn,ion..u. L,..n,m panioM.iinus lalioo^ni!^ 0^^\e etinm Bri
Wiuii.res» luuse docei Liiiiaiius Dial. De RaLiatin»^ -•«-.•. .;-„.ci;^...i...- «.i^...».
u . — « tauus Dial. De SaltaHone.
Hnriim ars eral sine voce argumeuiuui «estu a< fm. tibus taiii iKiiive r.pr«^eiii..re , ut ill^d sp ciatorea ntm sohimvldere;st.d ei q.iodnm.i.odo :,Uilirrs.bi VKlereuiur. H.nc L«ei:m.« Z ^er tov B,6.f.eZ ^pVJ,1
«xoveiv I ,»c ;i Cas lodoio quoMue Var. bhf iv, ^,.. ult. d.irumnr, Or.hist,rnin hquacissimcB nmms . lin^ gu0si, dtpti tHeutium clamosum, exposilio lacita. Est eiiam ca de re antiq^ium hoc ineerij epigramma t
Tot Ungu»» qiiet membra viro, mirabins ars est, Qum facil artKuius, ore siteule, loqiii.
esse, atqnea . . . iu^ JAin ante
Cassiodorus, quetn videsis Var. Iil>. i, episl. ^O, et in eaiu Fr. Jureii ani.o- issooinm , De verbornm juris signipcatiouibus^ adeauidefii vocem ; skut Vussit li)tyiiiologicuin in \o<c, rmmti«, Porro Vuiii pupuU sluiliii Auibrosii alate iu vaoa illa sppciaciila lerve- rei*i, nofi minitii #»^t, si frefiuenitus dfe insitn:ai in hoe viUdin, iRC se PP. TerUiiliMio,Cyiiaiaaa, Ciiiy- sosiomo et cscIcms, h.ic in re loleriorein osiendat. Ip-um adi lib. De Fvga seeculi ^ cap. 1 , niini.l.et htfr^ Serm. 16, vers. 59 et 64, sed comprimis Iib. ii Offic. cap. 50, et aiibi.
i>Mss. quinque, D^ viridib^t (roudibm iuctantes habere coronas. Tres, De putridis [rondibus^ etc. Unus Vat, et edii. Rom., De vifi luctanres corona. Vera le-
iW* IN PSAIHUM CXVin EXPOSITIO. |2«i
cun.es coron.. Illi enim vri «uni lucl.u»re., <,« .d- ^ 10. Sunt eil«m mysilel «n,» qn^ „erterc dcbea»
a ▼aiiiiaie. Est enim el senstiiim vjinilas, quam oculi
versum bujus saeculi luctaniur iUecebra&. Ntm capiat oculos luos palaistra membrorum. Equos currenles aspicis, vanitas est; quia vane currunt, qui ascen- denicro salvare non fM>ssunt. I^iiique recursua ipse te cloceai quia vane curruot, qui nou direcmm con<> ficiiiHt itpr» ol^livisceotes 1027 superiora, et ea quoi posierior^ saiit, appcteutes.
28. Attte nos est Ciirisius. ante nos bravium qoa, ad qtiod pervenit, qui noo in iucertuui oucurrii, nec revucavit cursmu suum, sed ineitiivit. Ad buuc di- lige OGuius t^os, averte a speclaculis, averie ab om- ni soicuUri popipa. Sicubi populam coguoveris plaiisus, averieoculusluosabiiis, inSecte, deprime, et serva eos, ui erigas nieUoribus. Erige ad eeelum :
animae iii» videretton debeanl; qHi» illi eam vident, qiios A|)oeiolus >» damnat. Undc ipso ntagls auclore discamus quie vanltas, ei qul oculi sini (Epkes. iv. 17 9t 18). Manifestmn est enim esse plerosque qiii vai»i- tate seiisijs siii obiscnraii suni corde, • et alienaii a via Del propter IgnoraHtiam tjiise In ipsis csi, pn»pter cftciiaiemcordis eorum ; illosiamen gentes Aposiolus dldi. Igiiorec igtiur gentllis llle qund noit dldicit, igNoret (|uod iion credidit : tibi ignorare non licet quod eoHfiieris. Cbristns iton in vanttate venlt, sed in vlriute : •» non itifiavit sensnm liomlnls, sed vfvi- ficavit : non Cftcitaiem IQSS cor*s, sed illumina- tionem meiitts operatus e>l. Ihflammavit cor luum,
vei nocte siellarum moialia , orbem iun» deciN^um. £ ut coinprehe.idaa qn» mandaiorum ccBlesttuin ratio!
VAl iliAi C/\lAm «tOa.iAAk C.kAAia M.....M i^-^A... ^.:_^ '
vei die solem aspice. Specia m;»re , terraiu /:ireum spice: uiopere facia diviiiuowniscreaiura iep.i6eai. Quu: foriiianim giaiia iu ipsis be^tiisV Qtiaotus decor iii b(uuiiiibik>? Quanta iu avibus pulchriiudo? B«c iuiuere, et nou videbis iniqitiuiem et couiradtciio- nem in civiiaie. ii«H: vitle, et non intioibit mor» per /^nestras oculmum luorum.
29. Si videris mnlicrem ad ooitCHpiscendum eam, iutravli inors per fenesiram. Si videris po^sessiouera nunoris aut vidu^^, et concupiepis diripere eam, in- travit mors per feiiestram. Si videris aliena muniiia, aurum. argenium, ei coucupieris ut extorqueas, in- Iravil mors per feaeiilFajn. Claude ergo banc fene^ stram, cum videri& alienseaiulieris pulchriiudinem ,
ne 0.0« possilimr,™. Oculi .ui ..o„ ,ide.„i .lien.m. c posIiXVI^lIasersomd^do' ne Uugua perver»um ioquatnr. Tuam ergo fenestram claude, ne morti paieal intranti. Scd eiiam alienam Cenesirain cave. A fene&tra enim d«)mus suae intrat fornicaria. A fenestra soa intrat, cuin aliquem petu- laniis oculi leatat laacivia. Ei^clude igiiur banc fe- nesLram verbi ostio , noc csitii^rie ocuiis mereiricis : et abripiarin pfilpebris ejus. Sed nop e^it una fenestra, per quaui roors consuevit inirare. Est et fenesira verboriua, per quam sermones commeaiit mereiri- cis. Ei ideo te ab aliena nxore custodi, no te sernio- nibus graHiosls adoriatur; si f^nestra eniin domns surc inirai. 1; trat qiors per oscula ) ei ideo cave ne te iaqueis labiorum suQrum alligei. Intrai mont, si mereirix te oscuictur* Inirat mors si cito acquiescas
qusBaiiimxsHbstamia, qu» viiaftiiirr» gratia, in quo statu post ha^c erimus.
31. Erige igiiur mentem, ulere nalurali ingenio : ad imaginera Dei factus es, iit snperna af^picias, et terrena non qujeras. Noli curvare cervicein tuam, mundi premendam pondere: noli inhiare auio atque argento , e ne te sapculi vinculis alligandum prxbeas. Weo dixii Doininus : NolUepoisidere aurum utque ar- gentum (MaUh. x, 9), ne iins aurl alque argenii cu- pidiias avara possideat. Noli ergo inserere collum tuum diaboli Iaquei$. Sirangulai avariiia pauperem fn hoc sajculo : sed in perpetuiim dives suis laqueis suffocatur, cnjus sensus in vanitate esi, in tenebils ambrifat; quia in bis laborat, quae Ubi prodes^e non
viixhiijus. Uiide iion in crapula et ebrieiate, non In deliciis corporis, sed lii cogniiione praecepiorum coelesiium deleciaiionem noslri deheinus ponere. hn vanitaie currit, qui sibi successibus videlur aflluere sa^cularibus, qui tam- quam umbra praetereunt. Averte igitur oculo$ tuos^ ne vanitatem videant.
3S. Sed non satis est ut tu avertas; ne forte velis ei non possis, offundat tibi diabolus vaniiatMm spe- ctacula, ioceniiva inseral voluptatuin ; pele utDomt- ous avertat ochIos iiios. Et ha^c gratia Dei, et hoc munua est I)omini; ut ttcnlos aniro» nostr» a nego- lijs muudi hiiyua avertat. Bealitudo enim oninis a Doinin<^ est, JBraitis anteni wr, ciit n^meit Do- loqnenii. •intratfnuvs si muUiim loqiiaris; m uliilo- ]) mtni si^a ejus^ ei non rupmi in V4imtatest et tn-
qulo enim pcccatuiu Uicurritur. I|»trat morsotiam si noii loquaris, et Gtiristum limeas coiifileri. Ore enim confe^sio Ot ad saiutew (Rom. x, 10). Intrat mors etiam per cuvernas aurtum; et ideo aures siint spinis sepiend;e, ui illecebras ineretricii sermonis exclu- das. ibK^iporsfli^
eiip reUquorum maa. i^c edit., De oiridi. Erat quippe iu ludis 01yin|)irii proposita ci»rona oleagiita, in Isihmiis pinea. ex apio in Nemei^.
<^ Quidain luas., imral mor» m lo^u^rrts, inirat mors si mullum loqtiaris.
^ 1*081 verba Apos9ol»s damnai, sequebanlur illa in edii., Cognosce quas sit vanitas sensuum, quam eeuH fui my^tiei vtdere non debeant; sed neque in ullis cod.
nmias falms ( PwL %\\i\ , 5 ). Qui non resi>iclt iisec , beatus eai : qui antem respkit, insanus at- qiie furiosus esl. £| ideo resiniscat unusqulsque a furore ssecularium oupidiiaiuiu, quse ita meiitem auimumque perturbaui, u4 compoa aui esae non possiit.
Gallicis reperiuntor , nec ulio modo sen^ui videolur necessaria.
^ Mss. decem, et alienati a vita Dei, etc.
*ln edii. postf^d invirrri/e.ad[ieilur,iV{Hvfnflnlf9t(t- fo/e, sed in novUate. QiiaR verha in mss. desidcrantur. At qmdain pro in viriute, liat)ent in veritate.
• MS9. aliMtiot, Netestteulo atligandumprmbeat. Atiquoi alii, Neie saeenHe aliigandum preBbeas,
im SANGTI AMBHOSIi 1261
35. Si in navigio Hucluanle sis constituiug, avertis A tis probibens » el bouorum operum esse jejnnos.
36. (Yers. 38.) Disce nunc quemadmodum aver-
a sciiiiua oculos: ne vomiium moveat libi. Si in ct- vilaie anibuiaus .nliquid fetidi odoris offimdas, loiige refugis aique decliuas. Si quid occurrat quod horreat oculus luus, clauditur aut avertitiir. In saio sxcuii hujus fluctuas, influit sentina vitioruro. In boc navi- gio lui corporis movelur scstus cupidiiatum , et nou avertis oculos anim;e tuae; ne videant seiitinam libi- diaani, ne aspiciant iiiunili bujus stercora, ne feior immui.dus nares repleat tiiae mentis, iii quibus Spi- ritus sanctus esse con&uevit , ut possis dicere: Spiri' tu$ divinut qui est in naribuB meis {Job. x&vu, 3). Na- jres igltur animai tuae a felore avertaiitur crimtnum diversoruiu ; est eniiii in his velut quoddam insigne judicii. Unde dicitur Sponsas : Naret tuw sicul turrit
tat oculos ejus, quem miseratur Dominus, a vanitaie. Ex his eiiim quae sequontur, boc intelligere possu- mus; subjecit eniro : Statue servo tuo ehpdurn tuum in limore tuo (P$. cx, 10). Initium esse saptenliac ti- morem Domini dicit Propbeia. Quid est autein ini- lium sapienti», nisi sxcQlorenuntiareTQoia sapere saecularia , stultitia est. Denique sapientiam iiujos miindi, stultitiam esse apud Deum Apostolus dicit (I Cor. I, 20). Sed et ipse timor Doroini, nisi secuo- dum scientlam sit, nibil prodest; immo obesi plu- rimum. Siquidem iudaei habent selum Dei, sed qsia non habent secundum scientiam, in ipso zdo ei li- more majorem conirahuntdivinitatis offensam. Qoorf
Libani prospicient (adem Damasci {Cav.t. vii, 4) ; eo B circumcidunt infantulos soos, quod sabbata cuslo-
quod ungiientum veri Saceidotis, quod desceiidit de capite in barbain, hoc est odor ille diviniis, odor graiite spiritalis, qui de Paire iu Christo erat, et bacrameaio incariiationis descendit in tcrras, vt omiiia fuso replereuiur uiiguenio, emineai prx- celsi potestate judiciiy et nares rc|ilcat aiiinia;, ut benevoleiitia discernai et fetida ; suavia saiiciorum, qui 1029 possuiit dicere ; Chiisti enini bonus odor sumus D^o (II Cor. ii, 15); et foetida pecca- torum.
34. H» sunt nares sicut turris Libani prxcelsa supra mundum ; et ideo prospicit faciem Damasci, geutilcin bcilicet populuin, odorans fldem ejus, aijus gratia deliciorum suorum deteigeret fotoreiu. Facies
diunt, timorem Dei habent : sed quia nesciunt Le- gem spiritalem esse, circumcidunt corpus, non eor suum. Ignem sabbato adolere formidant, com Lex sanctiflcationisdielibidinum ignem prohibeat accendi. 37. Et qoid de Judaeis dicam 1 Sont etiam in nobis qui habent limorem Dei,sednonsecondnm scientiaiD, stitnentes duriora prxcepta quae non possit humana conditio sustinere. Timor in eo est , quia Yidenior sibi consulere disciplinae, opos Ttrtutls exigere : sed inscientia in eo est, quia non compatiuntur natane, non aeslimant possibilitatem. Non sit ergo irratio- nnbilis timor. Etenim vera saptentla a timore Dei incipit, nec est sapieniia lOM spiritalis sine ti- more Dei ; ita timor sine sapientia esse non ddiet.
igitur Dainasci fldes est gentiiim, nullo obumbrata C Basis quxdam verbi est timor sanctus. Sicut
amictu, nullo adoperta vestiiu, nuda ac libera, coelo magis intenta qtiam terris. Hanc speculantur et pro- spiciunt nares Ecclesi», quod suave in ea et odo- rum e6t aspiratiouiS et gratiae colligenies. Et bene naresejussicul turris Lib.mi; quia in sacrificiis odor suavis Ecclesiae est, in quibus e^t boni odoris hostia, remissio peccatorum.
35. Sunie igiiur has nares, o homo ; ut a graveo- lentibus florulenta secernas ; et timc viviflcabit te Dominus. Gum eiiim adverterit quod de ipso petis, ut averiat oculos mentis tuae a vanitate, cooperatur animae tu» ; ut si specie aliqua capiiur, aut duritia, aut infirmitate non flectitur, flectat eam jugo verbi, et habenis suis regat : ut voluntate Dei abducatur a vitiis et vltae odorem caplat aeternae. Non enim hic 0 vita perfecta cst : sed haec vita in umbra. Ideo ut bonio Ctiristus Jesus ex Virgine nasceretur, obum- bravit virtus Altissimi matreui fulurain ; quia inum- bra descendit, ab umbrs incipiens operari salutem bominis, et consuminaturus charitate solis aeierni. Uinbra est ergo vita haec : fesiina ad solem, ut te dereiidat ab uiiibra; hujiis frigore, et calurem tibi profuiidat aestivum. Et ideo siiadet orandum ne fiat fuga nostra hyeme vel sabbato (Matth. xxiv, 20), non tcmpus diemque siguificans, sed frigere nos mcri-
« Rationabile, id esl, ralio ; ^oytov enim ac Xoyo^ et verbuin et raiionem »igniricant. Estautem helleni>mu8 quo neutrum adjectivum ponitur loco substantivi. •
enim
simulacrum aliquod in basi statuitnr, et tunc majo- rem habet gratlam, cum in basi statua fuerit collo- catn, standique acceperit firmitatem :ita verbum Da\ vel A rationabile Dei in timore sancto melius staioi- tur, foriius radicatur, hoc est, in pectore timentis Dominum ; ne labatur verbum de corde viri , ne ve- niant volucres, et auferant illud de incuriosi et dis- simuiantis aflectu. Sed etiam verbo Dei timor ipse aptari ad utiliiatem et constabiliri videtur ; ut non sit alienus scientiae, sicut basis accepta statua noo est aliena gratiae. Timor ergo verbi est locus, sicut in pace locus ejus K Timor quaedam statio verbi : verbum timoris est disciplina ; plenus enim disd- plinas timor non nutat ad lapsum.
38. Et quia basim verbi timorem diximus;ne quid alienum a Scripturis posnisse nos quisqaam putet, accipiat lectum de Dei verbo in Canticis can- ticorum : Crura ejus columnos mamtoreas fundata superbttsesaureas {Cant.y,i^), significans colam- nas esse Ecclesise apostolos, qui fundati sunt io timorc sanctorum. Nam sicut Petrus» Jscobus, ct Joannes , et Barnabas columnae esse videbantar Ecclesia^, et quicumque vicerit hoc sxculum, fit columna Dei, qiiam confirmat qui dicit : Ego conpt' mavi columnas ejus {Ps. lxiiv, 4) : iu etbasisaurea
^ Scripti cod. nonnulli . Timor quoddam stwUum verbi, etc.
li6S IN PSALMOM CXVIIl EXPOSITIO. im
limor plenas disciplin», qnia inlliam sapientiae est. A V^^ advemriiim repello, saBCulum vinco. Mihi sa-
Iii timore ergo aapteniiam apoaiolica pnedicatio tamqnam super basim aurcam columna firmaiur. Christi igilur eloqnio ei apostolico sermoni tribuiiai est limorjusti» et basis aurea plena prudentiai: si- niulaerum autem bonum tamquam efllgies Terilatis» serino sanctorum. £t viJe tamquam basim auream csse sanctorum timorem. Lpge Gsaiam : Tide quan- tis suiijceerit timorem , ut faceret irreprehensibilem ei bonum timorem : Sfnrim, inquit , iapieHiia et inteUeeiui , «pjrt/tu amuiii aique virtuiii , ifMius cogniiionis aUgue pte/nf tt , «ptrJ^Ki sancii iimoris {Esai* XI, 2). Quaniis ilmorem subjccit , ut baberet quod sequi posset ? Inrormatur per sapientlam, instruitur per inlellectum, consilio dirigitur, virtute firmatur.
piemia, per quam inslpientiae laqueos evado. Hoc opprobrinm lhe«anris iEgypli Moyses praetulit. Ma- /Mf,inquit, miimans jEgypti thesauTis opfn-obtium Chriiti (Hebr. xi, 26). Si opprobriuin tuum glorlaei^ty D<imine Je^u, quanU est ftlorla tua ? Tuse igiUir glo- riae participaiione quld erimus, cujus siimus op- probrio gloriosi ? Dorsum meum posui in flngolla, maxlllas meas in palmas, os auiem meum non averti a confnsione sputonim. Ecce opprolirium tmmi, Do- mine, in quo salus est untversorum , in quo mundi redemplio : per quod opprobiium ccepimiis non eru- bescere qui erubescebamus, non confundi qui con- fuiidebamur. Denique scriptum est : Acceditead eum, et iltuminamini^ et vuUus veHri non erubescent (Ps.
cogniiione regitur, pietate decoratur. Tolle timori B xxxui, 6). Iloc opprolirium auferri a nobis nolumus»
Domini isia, et est irrationabilis et Insipiens timor, unus ex illis : Forii pugnmjntui timorei (II Cor. vn, 5), quibos afflictus esset el Paulus, iiisi habuisset Dominus consolaniem.
39. Nec otiosum est in Proverbiis : Tune intelligei iimorem Domini {Pro9. ii, 5). Qiiid est, Tunc f id est, Cum iapientiam iwfocaverii^ et prudentue dederii vo- cem tuam ; et ii tiutetierii illam ut pecumamt et ut iheiauroM scmtatui (ueris eam, iunc inieUigei iimorem Domtnl( IM., 3 el 4). Et ideo lamquam super basim bonam dicit : Statue iervo tuo eioquium iuum in iimore tuo. Plenadisciplinsoratio, perquamdocemurquem- admodum debeamus orare : unusquisque sermo do* ctrlna est deprecandi. Etqaia docuit nos orare, quis
opprobriiiui crticis Domini Jesu , quo noslra aufe- runiur opprobria. Sicut enim maledicium factus est, ut nosira maletlicta deleret, hotno factiis est, ut le- varet homiiiis infirmitates : ita opprobrium factas est, ui omnium anferret opproliria.
42. Non uno lempore, non semel abstulit opprobria : aufert quotidie. Peccatum lncidimus, non unum. sed miilta : cooperti sumiis opprobrio et confusione.Ve- nimus ad baptismum, deletuni esi oinne peccatum, et cum peccaio opprobrium. Abstullt opprnbrium meum Doniinus Jesus opprobrio suo, qni» cnicifizus est mihx ; qnia Quicumgne baptizati iumui inChri,Uo^ inmorteipiiui baptiznti $umui (Rom. vi, 5). Noii ba- bt^o qiiod auferri petam. Sed post baptismum incidi
sit istius orationis effectus ostendii septimus versus. ^ opprobrinm , debeo agere poenitf ntinm, ut diram :
40. (Vers. 39.) Aufer a me opprobrium meum^ quod iuipiealui sum, Subobscure dictum videtur : sed ex- planavit Aposlolos qood hic videbaturob8Curum,ubi ait : Nihil mihi quidem comciui sum : sed non in hoc justi/icatus ium{lCor. iv, 4}. 1031 Sciebat enlm se esse hominem, et sic cavebat ut poterat, ne post sus- cepta baptismi sacramenla peccaret ; ideoqiie delicti conscius sibi 'non erat : sed quia bomo erat, pecca- lorem se fatebatur, sciens unum esse Jesum lumen verum, qui peccatum non fecii, nec est inventus in orc ejus doUis ; ipsum solum justificari , qui yere alienus esset a lapso. Simililer ergoet Prophetaetsi peccatum declinare cupiebat; tamen quasi Deum repulsorcm peccati essesui cupiebat.Volebat auferri
Aufer a me of^robrium meum. Si nnn agam poeiii- lenllam , quomodo dieam : Aufer a me opprobrium meum ; cum hoc ipsum peccati opprobriiim sit, quia non ago poenitentiam ? Si auiem poaniteniiam , at oportet, ago , recte dico : Aufer a me opprobrium meum^ quod tutpicatui tum ;judicia enim iua • duicia, 45. Quid timeo confiieri, quid liineo dicere ped- cata mea ? Quid vereor opprobrii moi menticiuem 1082 facere apud eum, cujus judiiia duU ia sunt ? Quod severum in aliis, in Chri<todulceest,in Cbrisio suave est ; qula ipse suavis e^t. Deniqne, Guftate^ et videle quoniam tuavit ett Dominut {Pt. xxiiii, 9). Dulcia jiidicia conflienti ; quia ipse dixtt : Egotum, ego tumqui deteo iniquilaiet iuat... ei memornon ero :
opprobrium quod suspicalus est, vel quia cogitaverat ^ tu autetn memor etio , el judicemur : d'c iniquitaies
incorde,etnon fecerat: et pcenitentia licet abolitum, suspecius tamen erat, ne forie adhuc maneret ejits opprobrlum ; ei ideo Deum precatur ut illud aufe- rat, qui solus novit quod nescire polest etiam ipse qui fecit. Deniquealibi ipsedixit Propheta : Scit op- pro6rtHm meum (Pt. Lxviii, 30). Quamquam Istud opprobrium Cbristi sit, quod non est verum oppro- brium , sed gloria Dei ; crux enim Christi Jiidseis scandaluin, Crsecis stultitia. 41. Illis ergo opprobrium, milii virtus est, per
* Voci dtt/cta, edit. vet« et qu?edam Paris. adjun- gebal : Quomodo oporiet confitsri. Sed b«c ncc in tosis. Vaii iiftt iii nostrts ihvenluntur.
tuat, ui juttifieerit (Efoi. xuii. 25 et 26). Dulcia Ju- dicia ageiiti |iQenilentiam ; quta ipsc dixit : Gaudium erit in coeiit tuper uno peccatore poenilentiam agente^ quam in nonaginta et novem juttit^ qui non indigent pceniteniia { Luc. xv, 7). Si dulcia sunt igitur jn- dicia Dominl, suavitatis fructus percipere elabo- remus.
44. Vis sciro quam dulcia jndicia Domini? Non re^ iurgunt impii in judicio (Ps. i, 5). Qui autem in judl- cio resurguiit ^, habent spem venio: ; quoniam credi-
^ Ambrosiiis passim ita distinguit intcr impiosac peccatores ; ut iltos esse defiuiat qui numquam ii^ CUri^iuin credider^ : hos visro, qui ipslus quidetii
««
SiNCTI MfBROSH
m^
derunl. Impil non suni, peeeatores etse |M>islmt t A Demine , tAlntore imm secundum eloquium tuum.
fidein babeni, et •} colp^m non deeUnanint, per fl- dem crednnt : qvA aniem eredit in ipao, non judi- cainr (ieon. iii| li). Dulcia ergo jiidicia credeiitibus. Qiti atitem non credunt, non Cliristi judieiodamnatl suiit, (|iii venil non iii Jiidioet mundurn, ecd ut salvet ei redimat : sed iinpieiaiis aux subiere Judicium, qoi iN remisftionem peecatornm credere nolnerunt. Non eitim possunt ad ejus pertiiiere beneflcium, qitem cognoscere refiitirunt. Ergo qui non credide- runt itt eo, judicio ejiis videniur indigni. Juilicium eniin ejus quid sii, agnosce, dicenle ipso : Hoc au- tem judieium est,quia lux vemi inhune mundum{lbid.f 19). Diilce ergo, quod lui est : diilce judicium, quod proecedit miserlcordia. Sic eniin scriptnin est : Mise-
Quid slgnificel inlerpretalio Ihter», qnoniam sub- obsetira est, ex psalmi serie colligcndam piiiavi. Nam oitm Prophem posiolet : Vemat tuper me mlse- rkordia (ua , Domine : wniai salutare luum ; non esi dolilum • quem videre deposeat , hoe est , in quo frtictus ct misericordi» veniat el salutts. Deniqne in soperioribns idem poposcit hi psatmo Oetnge<imo qoano, I» quo evidentias Dominl Je«u prophetAvii advenlom. Nam terram qiiam benodlei posintet, satis notum cst, Hlam TideHeei qu« peceainm in Adam eontrtif*rai , ciil dieitur i Terra eietin terram ikk { Gen. ni, 49). Maledixerat aniem Deus ' non eietneiilom natiir» eariiis, sed camoin pRTTarlcaiH tium. Benedicitnr earo ig iinr in Chrisio , ut male-
rieordiametjudicium eantaboiibi,Domine{Ps.c,\yf{^^^<^ siiperioro caro solvaiiir. Benedicitor caro,
45. (Vers. 40.) Ct qiiia cognovil dulcisi jiidlcia, dl- oil : Ecce eoncupivi mandata tua : in tua justitia v/vl- fica me. Dona Judicia auctoritate ait. Bcce amat li- beriaiem fldel , qul libertaiem dedit. Dilig* se gnu- det, qui ideo venit iii hunc mundum , qnia hunc muiidum dilexit. Amari se ex*'git, qui omnesamat; qiiia charitns est. Concupivit mandati Dei, nt bonus serviis, ut cultor sedulus. Concupivit non ul amator meretriciam copulam, non ui avanis pccuniaro, non ul luxuriosus l:isciviam. De ilHs enirn Lex dicit : Non concupsees. Dominnm autem Doum prspcepit dilii^cndum «,et tenero quodam atqtie interno nman- duni cupiditaiis affectu. Ei qiiia amicus est qni dili- gil, servus est qiii tiinet ; qnasi amieus qni omnia
quaro beoedictus Filius Dei , assumpta homlnls eon- ditioiie, suseepii.
3. Ei ideo subdidit : Deus, tu eamoriem tMfiea^t nosy et piebs tua ieeiabitur in te. Osieude uabia^ De- rmme , aMMrirordf«m iMm , el uAutaira ttwm 4ei nMt. Au4iam quid toquatur in me Dominus Deu» ; ^omMi ioqueiur paeem in plebem suam ^ §i super s&ntioa suos, ei in eos qai convertuns ad ipsum cor suum. Yerunta' mem prope iimentes eum satuiare ipuus ; ui fnAcMM gloria in terra nostra { PmI. lxxxiv, 7 et seq.). Toios bic locus Jesum Doininom sonat, qui vivtflnvit mortuos : Liisarum ante passionem , plonmos tem- pore propriaa passionis. Ip«e est miserieordia , ul- pole remi^sio peccatomm. Ideo dieit : Qsiende ,
fecerit , quie prsecepil ei Dominiis : Vo» , inqull, C Q^om videre possit in corpore. Nam Denin in ma-
amici mei estiSt si feceritis tince ego pr<Bcipio vobie {Jonn. XV, i4).
4i. iit tnajustitia vivifica me : audcl ct dicit; eo quod llla sil vern viia, qiiae vivll secundum Del jus- titlam, qu:im vivebant aposioti; immo quam vivunt. Sunt enini qiii vivenies mortui sunt : ei qut mortui Tivunt. Deniqne alii descendunt in infernum viven- tes :alii cum sint corpore mortui, merliis suh vi- vunt. Snni enim qui non gustabiint moriem, dbnee tidennt Filinm hominis die Judicii retertenlem, quando cum glnria sancii resurgent.
103S SERMb SEXTUS. .1 Vau.
i. Sexia rtllera Fotf , ^ ciijus interpretalio , Itte esi , et non alius. ¥el cujus interpreiatio : Et iUe.
jesiale sua vidcre non puierat ; qnia Deum vldii um- quam {Joan. i, i8). Avidus Drot*beta desiderat vi- dere, quem sperat lenere: qtiem si viderit, desi- dernt propriis mantbiis comprehendere. iiieoqiieaii: Et satutare tuum da mtbis. Saiuure Doi virtoa esi, salutare Dei Cbrisius esl ; et iileo prope limenies hoc saloiare. Longe erat Christos a nobH, longe erat e nationibos : desceiidit in terras , factos tst prope, coBpimiis iion limere. Nam qoi Chrisium li- met , non tiinori est subtfltus , sed devotioui. Piela* tis hic liuior, iion infirmitaiis esi. Deniqne iiihil doest timentibos eom. Qoomodo aiilem factos sit prope , aodi : Vt inhabitet , ln<|oit , glaria in tnra nosira. Quis est gloria , nisi Di>minos icsos ? Unde et apostolus Paulus ail : Deus Domini noeiri Jetu
t. (Vers. 41.) Et veniat super me nusericordia iua^ D Ckristi, Pater gtoria (li Cor. i, 5). Merilo eompla-
fidem amplexi sunt, sed vlcd concupisceniire illpce- bris peccata gravia perpetMrunl. (ionipnra hnnc lo- eum eum iis qiiie S. Doclor in Eiiarr. PsMlm. i ad vers. 5, nnm, 56, dooet ; et vide etiani quasnos ibi- deni niinqtaviinus.
«Vet.edit., et teneroAd est^ tenaci qUodam atque interno amanduni^ etc. Roin... atque nmterno aman' dum. Mss. dpniqne ut nos ip textu.
^ Hic mirnin quantiim varient mss. ap edit. Alihi enim , cujus interpretatio sonat vel sic : fion ille : alius interprps : El non est , aiV. Atihi antem , . . . non ut ille : atius interpres^ eic. Alicnbi, cujus interpretatio est : Et ilte (in ani. edit., ut ille) nffui interpres : Et non est, ait. Alicnhi eiiani , cujus inlerpreiatio est ; ^st ei itie : alius interpres ait : non est alius. Postre-
mo in mss. aliqnot habeiur, ul in textu. Quam le- ctionem eo secuti siiinus, quod eam infra, nitm. I, Amhrosiiis ipse ronflrniat
^ Mss. aliqiiot« quem videre deposcai, in quo frti- ctus est misericordio! f venim, et satulis. Aliquot aiii^ . . . fructus est misencordioe , et venia sulutis. Reliqui ap edii. ui in lexiu.
^ Sic edit. vet. ac inss. nisi qiiod in hQrum non- nullis vox, carnis, omittitnr; «^t in eisd^m niss. Iia- belur, sttveriore , ubi tegehatiir in edit. superaio, Eilit. aiiteni Rom. iia h.ibel, tion elementum terrie , neqne subitantiam , aut naturam cnrni^ , sed in ele- menio camem pravaricaiHcem. Benedicitur erfo in Chrisio terra , hoc est caro^ etc
1269 LN PSALIIOII CiVltl BlPOSiriO. 1270
cfti in do FiM; qutft^Patris flofift Mt. Il«ii€ ^fiif « A Jonlime In mic«m , tfe crace In lumulum , in coe-
Pm% se^anii» majorem Palri injuriam licil, quem Yuli e8$e sine glorte. Hiinc q«i9f|ttl& 1084 ^qualem Pairi iion putatf iiiforiorem et Patrem jjidicat ; eiim alio verlNi Pairem plus l.iiidare non poi»8lt, eo)oe summa Jaus et gloria ChriNtus ett.
4. Rogatiir ergo nt vciiial Mlatare Dei. Ille e»t qnl rogniMr, hoe etl» Domiiius iesast el non est alius ; fticnt habet liller» inlerpretstio. £t vel sk non solos Paier rogatur : Esi ei iile , boc est , et Filiiis qui ro« gatur, elregaiusadvenil, ei salutare mnndo dedit. Ideo 9ft»v4/B, boc esi sslvator ; ideo Jesos , sicul an* gelos diiit : Qm ialltum fmekl popti/um inKm (Mailh. I , Sf ). Gnm Invocaret igltur propheta , ader:tt ; ot probaret illnd , qnia adbuc loqoentibus nobis dieit :
A^lttlN ( FmU, LTltl , 9).
5. AdcHt , quUi susciialus a flliabos lodiege , quasl resuscitntus a Aliabos Hiernsalem. Audit Eeclef^la sonum vocis ejns , et dlcit : Vom consobrini md. Ecee kk wiwnii M/iena stippf mmteM, IronMem evper col' U$ (Cani. II, 8). Manlpularis est liber, muhas ba- bens peraonas nobiles, « velut inanipulus trliim'* ph:ili4, miiliosqoe artus signlflcans, qiios intelligere magis « qiiam expressos tenere potsimns. Nam qnasl adv«nientem Sponsum audierit cuiu allqnibus pa-> riter viaotibus colloqueiiiem , dicit Sponsa : Vo^ eoneobrini md, Diim loiioiinr com Uliabua Hienisa* lero , et rogat nl excitent et resusoiieiit Sponsom , subito laroquam de longinqiio miss« vocis soiium sentiens^ dicil: Vox eoniobrtni mei ^ annnnti;ins
InM de sepulcro. Proba milif, D^ivld, ftalieniem, proba curreiitem ; tu enlm diibti : txsytiavit lam' quam gigai ad cnrrendam vtam : a summo ceelo egres' iio ejus, it occursus ejns usque ad summum ejus ; nec eH gui $e abseondat a catore ejus (Psa/.iviil, 6 et 7). Ergo et nimc salit , ei nunc currit de corde 1035 Pairis super sanctos snos , de Orienie super Occi- deniem de Septenirioiie superMeridiem. Ipse est qui ascentfil super Occasifm , ipse super coelod coeiorum ad Orieiiiem. Ipse ascendit super nionies, ipsc super collfs.
7. Uitiiam ego miser dicam , dicat anima mea : Ecce isie advenit ^ et advenit non super terreoa, non anper valles ; sed advenic saiiens super montet ; Dcns
B enim ,. Dens niontium est , <^ et non vallium. Ubi ergo salitT Soper montes salit. 8i 6is mons, salit snper le. Snflt siiper Esaiam, salit super Hiere- miain, salii BtfperPetrmn, Jolfhnnem , Jacohum. Montes in eircuitu ejus (Psai, cxtiv. f ) : si non po- tes mons csse , nec praevales , esto vel cotlis , ut super teChristus dscendat; et sf iraiisini, ^ iia trans- iliat , ni (e iransiius ejus untbra custodiat.</