wm
Mm-mm>
\f'
.m.
X ^*
.V^^;
'^ V;'
'->'„. «I ' CM,
*
v«f
*»..
i-^^
Digitized by the Internet Archive
in 2010 with funding from
Research Library, The Getty Research Institute
http://www.archive.org/details/reipublicaechrisOOandr
REIPUBLIC^
CHRISTIA
NOPOLITAN^
DESCRlPiiO,
PSALM. LXXXin.
hijiat diss un^j inDEl atrijs ejuam ahhi mtl' U:malfm:n DEl metdomo *^dl/m^nejp q<4am. in tmptoi um tabefmtcui^i h-iht are. Navp ll^ propugnac 4-^m leh '^ t D E ^Jf, ieho\;a tiam . gbriamq^ confert ijs , q:*i Jtgemne ocentes, eu bona non dinc^un-s.
K^RGENTO RATT, SumptibushxredumLAZARi ZEizNERr,"
r
Anno M. DC. XIX.
s. I. c. rVJRREVERENDE^ET
DIGNISSIME DN. JO-
ANNES ArnDTI, &C.
Paterm Chriftocolende,
^c nova0^v>^:rno fl:raTeagnorcit,& refpicit , nam ciim cx magna illi Hie- roroiyma,qaamingentiSpiritu, invitis fopiiiftis extruxifti, mi- nuta colonia deduda iit , noa poteft non omniaadTe referre, &proinftitiitis, Legibusq^gra- tias agere, fimuletiam orare, ut, qux fupplenda, emendaadave ei fint pro benevolentia con> municarenondedigneris. Sic A 2
4. Pr^vatio.
D E u s honoratiirimo fcnio tuo concedat,utPietatis,probitatis &Erudi.tioniscx Tuainforma-' tione cbfervantes quam pluri- mos videas ! Vale, in Chriftore- verendePater , &tuiobfcrvan' tem Deo commendare perge, I. Januar. Aj. i 619.
R. D. T.
Ohfervantiffimm^ Joh:ValentinusAndrcx
SAL-
5.
SALVE, LECTOR
Chriftiane.
^^^^ rio video hominu g^-
^* ^^ili ^^^^ ^^ R€puhlica\ H'
r ■ ^^Mi ^'^^eoruniy qmreso"
^-..ii^b^si mnes ^ qnikmvel^rx"
furty velfibfuntj nontamprobant^
r> hn admirantUY^ ^r tuentur mor-
. ' • ^k§rujn.j^m :^es hum^iia< ita
iolerant ^uttarnenmeltore^
inde defiderare ^ (^ moderatise-
mcridationtbm parerey minus duhi-
te-fit. Sed, ut hi mcdrftiafua^ ^ ra-
tior^e nihd factte turhant Jmo , qua^
adff^fer ipoteft , cedunt ,flent , ^
fattuntur : tta illt ammiimpotentiay
C^ ccecoftirorCy quofcun^ velmutire
animadvertunty aggrediutur, exa-
gitant 5 & haudraro invitijfmos in
f,m
ntti
6 Ad Le£fcorem.
conflictumfertrahunt, Spccimehu- %k jm evidcnttjjtmu Antichrifim pn^- huit , qui chn mfandts oneribt:^! Ec- cleJJam Chrifti deprimerct , ?nira' rialiquispojjh -ifuijfe^ quireiturpi* tudtmm tuleri?it y nedumapproha- u\ rint.Verhm utrmmj^tantafaditate pj; admiffiimfafhimr^, est^ ut , cum ali- m ciui enor77mm tantumfiagttiorum u correBionem temperatiffrme expete^ u \ rent, diris devoti^mperioprofcriptiy m f^ qtrM^fcung^ maledicftonibm di- fc' tari:ati fuerint,doneC:,reitn dio-?nta^ te animis hominmn irritatts , luci reddend.il , peHendisd, tenehris impe^ tus adMkitmJlt. ^i£ vero hujti^s ref caufaft , cumratwnipluvt7num re pugnety nonjatis tn evtdenttpofitd^ esL Sive enim ambitiof/t, qu<z a ne- minereprehendifepatiturfive^va^. ntta 3 qu^inter humanos erroresfir neratur 'Jivefiupor animi , qui honi
malti'^
AdLcdorem. 7
rnalive opttonem , c^ diJlmBionem non capit -Ji-ve rerum ahftirdijpma- rum ajfuefaclio y qudicm77em defor- mitatem elevat^ mhtlfatisefadta^ ta^ntementatem , qua evidentijji^ mAVeritati y c^ exoptatijfmo hono nosmet opponimus. Ita^.^multtnori' iniqm arhttrantur , hanc caliginem malorum' mentthus a Deo immttti^ ne modefiix honorum ohtemperent, cuimodicofatisferipoffet, ^ tolera^ hili y ut iniquitatisfita tmpudentijjt' ?n£Convicfi, ac , quihusporro ccda- tur y indigni hahiti ad 7?iajora adi- \gantur , ^ at{toritatemfua77ijam * detecla larva apud popidum per- dant. Ita i-/n'icius ille heros 3 D. Lu- ' therm nojlercmerft : cum preces i- pfus , c^ lacrimA exaudtri nolIc?2ty 7nif7as Jj)irare cepit ex T>EI Vey hc:, citm ntbtl proficeret ft./hjeciione y ce^ fit aJJurgere 5 cum ohjidionem dtn A 4
$ AdLedlorem.
tidiffet , cefit Hadnant molemfor pJi tit er mpugnare , eojucceffk , /// no^ \\\[ J li b i 1 c m u s, //// ringantur,. Hac ?20^ ii Jira £tatey nefcio an non a£iio repeta f/^i tur. Ehixit nohis furior Religio-yim \\k de^jwlitiit adminijlratio formata nu Cr itterarum mtor reddttm : pojje- jlu mtss Gtnnlm triumphare tot devtctu m hoftihiisfuperftittone, dijfolutione ^ w. harharte-^fednosclandeftinaBiahoh tnjidix affagunt ^ utminus folidum fitgaudium ,, nomen^^ (inere utplH-^ rimum relinquatur^ Nafh cum ad Chriftum noftrum, cujus-nomenfe' rimm o* provitemur ^for?natano- ftraomnia ejfe debcbant .pejfima nO' ftraindulgentiafit , uta Mundanis nthil chrjftianidijferant . Sive enim^ Ecclefta^yftve AuLtsftve Academias intuearnury nufpiam ahftmt illa am^ httionis, avariti<e,guLMbidinis, in- vi.diXy otjy (jr alia vitiaimj?erantia.
U t
aqut^
AdLc^ftorem. $
'quihus vehementtr abhorretchri-
m ifedqmhm nos dekciamur ma-
:ime, I4nde Foluptas Satan^colligi
erfacdepotesf^ quiuhi hcna nohis
allidifime eripuit , in exunjtjs (^
orttcihus gloriartncn invitusfmt^
wfrafmplicttas animadvertiy qui^
lum reltgtofjpolitt, ^ erudtti audi-^
mtis, quatthetret umhra acquiefci"
nus. NonfaHit tamen imPofor ille
mnes, eosminime, qmhusfuperna
uxineH-^undepermulttferventifi*
ntftrttus Vtrijam ante nos incla-
marunt, (^fa&uriidporrofuntfu'
iiofftme 5 e quihtts Z). To. Gerhar-
ium , Z). Jo : Arndt , (^ T>. Mart r
Mo/Ierum e multis nomtnare Ithet,
juta de me opttrne meritt^ integerri^
mos Thcologos.quam^vis huncinEu»
vhartfJdtMferio trepidantem ^ut,
cum vtderent omnia difutationthus
prfrepere^ ut Chrift Spirttu^ exaff-
I» AdLeAorem.
dirivixpoffety volueruntperinter 4 vallafilentium irr^petrare ^ quodpie tatumpenderettir > d^ a dtfhutand fervorerej^irarefneretiatg^ ita eru ditioniintegritate comhinare , qua rum utrag^ alteriflendorem adde ret. idmodeftfimcqUitftumjinte- peranter exceptum esL Cum Eccle- farum Antifites ?2ullam^imoniam PolitiiZ nullam imprcbitatemy Aca demi(Z nullam imperitiam agncfce- rent, ^ devotionis ^ prohitatts acli- teratur^momtiperdue/Iionis accu farentur. Sicredi7nus retorfonihust tota Ecclefafemfrata eH, cut invo- lare Itcet, uhilthet , ^ intra aveolos fufurrare: Rejpuhlicaforum, vhivi tiaemere ^vendereconceffum'^ A- cademia lahyrinthus , uht oherrare lufis efiatg^ artificium : qutcqmdir^ hdcprodigitur , m^^fu^s est. Prodte- rum defenfores , qui prodi volue-
tmt
n
j AdLeciorcm. n
'^\-irUf2t : bonihonos juravijrent y nunc
7naltmalit'hi^fuhltcum teftmonium
de tefrantur. 7S(arn , utpeccet Mun-
' d:is j dtfpmulart id mavult, quam
Uudan. Excanduerwnt Sacrtficuli,
> nprohart vocationisfectmtatem.y
] .lonuHttatem^conciQnum negligeti-
■ tiam, terrAnimtum cultumjquod
i tamen vetant Theolo^i. Infremue-
rnnt orhts pinguictdi , non laudari
j yisfzvitiem , mortrm licenttam , o-
j .?;/; cumulos y^ternttatis defecium,
qicodtamen Polttiaipfaprohihet. De-
hiaterarunt literarum infttorespro
arttum ignorantia, linguart^.m tndi-
gentia,gradtium vtlttate.fumtuum
voragtne, erudttione eqmdem tnvi-
tifpma.at^JtaHypocrtfsReligioniSy
TjrannuPolittXy Sophtftca Itteratu-
rxpatroctntu, voiete tta 0- imperate
ignorantta,tnfefufceperunt O vioic'
A 0
I2L AdLedorem.
ter uftirparcint , rymltis qpiidem dnerJisjudic^jjSyfedD E Iathleti^ft\ nje horii^ cduf jervteiUihm ^ impcr- territis. 7\(am ttt maxim} de altqm-\ hws longe <zquioray ^doBiora finpri-^, mis vero moderattora fperaffent ^ expe^iajjenty qttos ReipnhltCit opttmt i onfcientia, dr tnagnis merit is adcjfe: opinioerat-y tamen qui femel Mun- dum penittus introjfexit ^ nihtt ^quetntolerabile impofortkt^s , qi4a. Veritatem , dr integritatem ejfe ^ li- quido animadvertit 3 quorum- tan-' tum. eU odtumyUt ir^t impotentiafui Mi/i, abjectts larvis^ in cruflattcni- has^ ^in volucris , nudt proftltanty i^iniquitatis omne mijierium pro- dant. ^ua 7i turpitcr enim ventris in media Ecclejiafervttiumj morum' in media foro dtjfolutio , ingenij in medta literarumpaleflra, corrupteU ^i^dt^ titulifine re,prodigalitas£Ji'
nefine
AdLedtorem. 15;
nefinc excufentur^imo elogijsdrnen'-
'• tury (^ exponantur^nonf.ne horrore
cordati intuentur. £Ih<z etiam ratto
eshqiiody^e qmht^^ nnnmiefpes erat^
cittusFeritaticedant.citiuspareantr
m errorum conviciiy apudtllosre'
conditos nily nijiinfamem impHden-
tiamy ^ fordidam dicacitatem re-
Periunt , quibus fe exculparefrufra
conantur. Itaa^pro ingenuitatefua
reprehenjiones audiunt y ferunt ^ ^
delicrafuajive ^nenti^ tenekras^ Sa-
tan.^ dolos . confuetudtnum impetu^,.
cieduhtatem (^ hujufcemodi com-
pedes fiios fatentur , ^ emendatos
nupiunt. HujusreiypoBtlia Theolo-
^orumferia , Fraternitatis cujus'
dam , mea opinione ludihrtum , con-
\ Wicuum edidtt tefiimoniptm: quody
! \:iim primumpro curioforum gufu^
res infolitas , ^maximas poliicere-
tur, eas/ctlicet, quas optarefolent
^ 7
14 Ad Leclorem.
ho^ninesyadjecit etiarfj de rerum cor- i'M ruptarum emendatione prdiclaram » jpem y (^ Chrifliimitationem/uper- id addtdtt. Hujm rei Fam Oimcjux ho minufn co?nmotiofecutaJity quiin~ geniorum confitcfti^j qu£ ifnpofiorum i ^ tenebrionum inquietudo ^ ge- fiiculatio y dicere fupervacuum efi idnos nunc tmum ■VGlumu^sfiuijffein hoc panicoterrore y qtti vetera fua^ etiam chfioleta^^vitiata, ommnore' tenta (^ defenfia cumtu?nultu volu- trint ifiuifie, qui dederearces opinio- numy^accufiatojugofiervitutisgra- vifiimo y adlthertatemafpirare con- tenderint ; ^ utproprius adrem no- firam accedamt^^Syfiuifie, qui oh chri- fiiandt Vtt^ inculcationem , herefieosy. ^fanatic<£fie6i<£ inculparint ; fiuifife fc/i etiam^ qui hoc maximefiuerint(^. to- to corde amplexi. ^i , dum interfie cert^nt , dr ofi^cin^ occupant , mul-^
ttsea
m
4
f
«)
m
ius
!ip
^dLedorem. i/
■;j. tisea tntuerjdiy acjHciicayjdi otlum
)i tfer?ntferiint, Ci4jm nos quldem hunc
1. hahemusfrucfmn, utobjerzajjeno-
^ . bid itdeamtir 77ii^rndum , nec rerum
j. p.^artrm tam effe certtrm,tjuam velit
9 : 1*146/1 ^ nec opinicmim adeo tenacemy
rrflecitnonfGfit , nec, quodretca-
, ^ : / ei/' , a Chrtfio o?nnes ejfe ita alie-
))l nos , ut regulasfuas , fi quis ojferaty
, ir7iitiere , at<^^ Vitam exindefor-
.j n?are ornnem nemo zrlit. ^ Soleoati-
tem laudare Viri pietare , mori-
"bus & ingenionobiiiiiimi/W/-
. ctum i qui cumfujpenfos 1 ideret , ac
.1 ut pummumelufos ahilla Fama^-
.} nimos: Qujn nos, fi bonaha:c vi-
dentur, tentamusaliquid,non
cxpedamus illosf' refpondtt ymhil
] impedire arhitratus ,f chriftum i-
, ' mitari 'veltmt^yemendare mores no-
firos , id ex Evangelio addtfcamus,
.(^ lastdahili devotort^m exemplo,
conc-
i^ AdLedorem.
conemur, 'JSi^ tc enmi hanc in/uriaffAw
Chrijlo , eji4^sj^ Ferbo fecerinms , ut\
potim ah aliciua Socic t ate (Jitan.e
uiiadi )eaq,^ caltgtncfa^ necnifja-
Bantiafua ommfcid. y/edenam co-
futili cl y p e o > c^ inept/js multisfoe'
datay Vit£ heat^i tramttem, quam
ah ipfa via , verttate , O" Vit^ trnfe-
trarei^mularij,^. malimus, cuiuspr£^
cepta tamfuntin evidtntt crperfa^
ctltpcfta, ut maximistricis cr am-
hagihus nohis opti^ fitf ea^velimit^ e-^
njitata, ?s(amfnosconfcientiaur^
gety ut de reltgicnis fecuritate,de Fi-
t£ tmpuritate , ^ literarum ludi-
brijs haheamtis^ quod conqueramury,
qtiid prohthet , quo minus in nohis
faltem yfalif noltnt y evellamtis vi-
tiofayplantemus virtutes, & Chriflo
nofrcpreptus iungamur, quem are-^
hti6 noff is remottfimum metuimus^
Nihtlcerte-, m/iilla iudtciorum hu^
mano-^
M
p ■ Ad Le(5torem, I7
f»\nanoru?nff{gajqu£nos, dumnojlris
' ''■" viilgat.t idvendi confHetudtni
1 1 . x'^;t vult,ac adhcneflactttim ho-
ninum retinere, necncbis, necChri-
hpermtttit^non 7?nnU'S tamenpaulo
^Oiiper htijucditatis lubrtcapr^cipi-
'at, utfidem. dedtjje mundo^denegaf-
f chrt/iojjerius, quampar esiy inge-
"?. [fcamt^ ^ doleamus . llt omntno
hjjcantmi refolutiooptima ^fcrttf-
^rr?.ia dtcendaft , qtidi atidtto DEl
Vc f b.Oy 0^ tntromifo , nihil homines,
ii.t ullamfocietatem njelconfchfum
\ xefictt\fedqu<& Divtno mandalof^
humanajam Confcicntia conffunt^
fub S. Svtritus direUione animose
aggreditur, cjr iniquiorajudtcia 'non
magis tnvitpisfcrt y quamranarum
ilreptttis 5 ciim omntno ccrfetpaucif^^^
(iuios auderepietati.probttati, (^>' in
geniopalamchloqfiifedperambages
^riiis aliqtiidconfngere, nugarijme'"
ttris,
iS AdLedorem.
tm, quodallatrarepoftealkeat. 1 nu fanaticmfrirmm audies yfedittoft f ^inliteras injurim^ detnculpai sf risy & ChimAr<x, vulnera, ijelAnd f hatarumconfacfusintueheri-s , cjui fw una c^ofcientta tranquillm confde m) maximam inde Vohiptatem capit m Hujus fecuritatis chrifian^ exer* \i plum coram vides y optime lecfo Kcmpnbliczm hanc noiyam , qu Chriftianopolitanam appella) lihuit. nam cum alij omnino revrehi di ncltnty necidfacere ego velim, u) hem mihi ipfe confruxiy uhiBicfA turamexercearn, quamfcorpufcu lum meum dtcas , non ahs re divini^ njeris. Verumut pafim legss hond confuettidines licentiopifunt 5 ita m tuo y de meis civthmetiamfuficeris ^tticquid idft , non laudare meo, inflitmfeddefcrthere-^qHihmviver juheamurfatutis y aperire , ^com
muni
AdLcdorem. tf .
'. ivo^icare. uS(onpotui varijs de rehns
:'ris tngenm , magis liher} tecum
q!a , nonpotui me magis nudum
■prodere, nonpotuijudicium tuu
. . jccare audentim .Siveidprches,
^ive improhesjaudabo te,/ipari can-
' ' -■< refpondeas -^Jicum animimorh»
..jilmihi, quam teferre (^ negligc-
, factluis. Si Civitatem ncflram
nhias, non negabiturjjirenuas, no
trudetur. Cives meinecfuaprodi-
ty nectua appetunt\acctpient au-
:, qux dederis ; dahunt, qu^^petie-
: ^is . Leges nojlrx^i cogunt,nec exo^
jant ffuadent autem , ^projlant cti
Vrrho T)ei, nccSatanx cedunt-^Jine
■■fmvis bcnu?7J admonitorem ad-
. unt. Struciura artis nihHhahet
facnitatis non nihil. Diximus yion o-
mnia , pluraautemfortaj/ey m-am
mali ferant ^ pauciora , qu.^,m honis
ojferimus, quoties CQ?nmunicata vo-.
lent
k
10. Ad Ledorem.
knt. Tandem ludtcrHmeHi quo^ ihoma MorOy viro illpijtri ^ noni prohatumyin meyquia mimi^fertti 7ninus ingeniofamfacilth f^cgltgeW dum. K^mtcis meis fcripji y cHmqi hm ludere Itcet-^ magmfictsilltsfc^ here nec auderem Jivellem 5 necp fem^ftaudere^n'^ yiecvellcm,ftpe mitierent. Tanta mea ohfirvant. est, tanta impertti^ confcientia, co fcientid confcjfto ! Z egant ta?nen,q. volei^t^ ^^ id mcminertntyinier a?n. cos dr benevolos multa tolcrari , qu malevolorum examen non fuftine\ ant. ^gmdfde Veritate narratio nis quts adduhttet , is judictum dtj[e- raty donec cmnes navtgatio-num ^ peregrinationii recitattones prohen' ' tur. ' [dveroprie reliquis tutiffimu?n erit , /?, dum Ccelutnfnit , nec terra impedtt) c^ mare tranquillum eH, /"- tineris auf^ice chrifro,focifsFtt£pro
hioris.
AdLecflorem. ii
, ^isavidis, navem^ cmcancertnji-' ?,confiendaSy (^ filtcicurfuipfam '' ri(ltanopolt7?i adeas , resg^ thi O" Ksfuh DEI tinwre accurattjfme xplores. ItaVale^ michrijitane le^or y & ad Viam Cceli ■accingerc^.
|
M |
||
|
4 N D E X |
C A |
|
|
P 1 T U M. |
OCcaJto Tttnerii, l^ Naufragium. Appulfa ad irfulam CapharfalamA '■' Chrtfhanopoleos Ortgo. flji£xamen Peregrint primum .^ ahextems .f rryfef/oxe<^ Mcr/^fu, ' Exame/ijecundum , a CorporH conflttti" ^ • titone. i Examen tertiumy ah Ingenij cultura» ' Defrtptiol^tbu. De ^grtcultura ^ Pecuaria* De Mitendtnif ^ P/Jirini** De Mucelio ^ Pen:re.
^DeMetaiitcts^ MmriUfhm^ \DeAtdtbfH%
|
IndexCapitum. |
|
|
/?. |
"Dt Mechantcis. |
|
f^ |
De Publtcts Prccibw, |
|
'S' |
De FtcJu. |
|
J(f. |
De Lab«rtl?ui, |
|
17- |
De Facattone. |
|
/^. |
De PrAmijs. |
|
/J7. |
De Pccnis. |
|
£0. |
De Nobtlttate. |
|
31. |
De PrAfeilis. |
|
22. |
De Pulltcis Operthui* |
|
^S- |
De Dowicii^js. |
|
2^ |
De Supellefttle. |
|
^S- |
De Lumine no^iurno. |
|
2<r. |
De QoUe^to. |
|
^7' |
De Triumphirattf. |
|
28* |
De Religionet |
|
aj. |
De Polttia. |
|
10. |
De Theclogo. |
|
Z'- |
De Ccnjcientia. |
|
S^' |
De Dtacono. |
|
33 |
De ludice. |
|
S¥' |
De Rattone^ |
|
SS' |
DeModo. |
|
^f. |
De Erudito, |
|
V' |
De l^eritate. |
|
38. |
De Ltngua. |
|
39- |
De Bibltotheca. |
|
^o. |
De Armamentario» |
|
-i-' |
DeFafiis, |
|
■^-2 |
De Typowraphiit* |
|
'i^V |
De Aerarto, |
|
^^ |
. De £,aborafcriot |
^S'
IndexCapitum.
?j. "De Vharmacentica.
t(f, De /iftatomia.
.7. De Theatro Ppyjtco»
5. DePtcloria.
^. De lufirumentis Mathemattcis*
p; DcTheatroMathematico.
U De Auditorijs.
U De PrAceptoribtft.
t. De Dtfcipulis.
\. De Infiituttonisfnrma.
\ De /. Audttorto Grammatict*
fc Dt Rhetortca.
L De ^'arijs Ltnguis.
5. De 1 1. Auditorto DiaUiitc§»
\, De MetaphyJJca.
I». De Theofiphia.
t". Delil. Audttorio Arithmetic9.
'2. DeGeom^trta.
5. De Numeris Mifiicis.
4. De li^.AHdttorioMuficO,
j. Da If^firumenttsMuficts*
'6, DeLh riy,
'7. JD? V. Auditorio Afironomici,
'8. De^fiyoigta.
Uf. De CaeLoChr^fiianr>rt(m,
'0. De VL. Auditorio Phjfico,
' . DeHfiorta.
>2. De EcclefiA H fiorta.
73^ De Vil.Au dttorto Eth/CO»
74." lyf Pohtt^a.
7j. Ds Pati ertr Chrtfiiana,
7f. jj€ k iH. fdttdKorfQ Theolo^ics.
f,k
V t>t
IndexCapitum.
/7. De Praxf Theologtca. yS' DePr:iphstij$, j(). De Mediiina. ^JL. DelHi^fprudettA. gi' De lu\cntutis ReceptacuUs. S2. DeTer?)plo. Ss De r. cattcne. £■4-. DeConctoniht*!-, S') De Sacra Pfalmodia* jf(j' DrSacrrmentts. S7. De ^bfolutsone ^ Excommuntcatiom iS. De Matr/moni». f^. De Multertbtfs* ffo. De uerperto. j}i. DeFiduttate. jf2. Da Senaculo. jf<. De SenatorihfU. j^jf. DeHorrts. jfj. DeAcjua. ff(f De Stnthtis. ^j. De Ad^hents s^* Pau^erihnt% SS' De^egrotis, tfi). D' Morte. 4QQ, DeSefultura»
k
3E REPUB. CHRI-
STIANOPOLITANA- Caput I.
Cccafio umeris^ c^ nanfragium,
U M peregrinus lias 'er- uas obeirv>jrnul a perTy^ vannidis , Sophiftices t^ Hypocnfe&;s regnaper-- pciniS,nonclam rep-erco, :|uein anxie quaeiebam, homine,vi- iim e{l,Academi:iim mare.qnantum- '/is peri^peinfeftuin mihi,;tciumten- are. Unde conrcensn phantaUc-e nave, Cum multis aliis vulgacos portus Hn- .quo,&: vitam corpusque milie curiofi- tatis pencalis expono. Exig;:umtem- ptpoiis nobis favebat,ci'.m invidia? ^c ca- lumniaium adverh turbinesMarevfi- t^i :picu contranos irritabaiit, &" trjin- q-.ilUtacisomnis deiperarionemiiida-
B
t6 De Rf?UB.CHlLt* J
xcrant. Obnitcbaturnauclcii&rrem IxA gum induftria,ki<^abaturnoftra vivet m di pertinacia,navis ipfafcopulis refiftc ,arc bat , prxvalente tamen fcmper Mai: ipon fevitie:Tandem cum omnino fuccun {^ bcndume(ret,neceffitatepotius,quai ni^ animifortitudinemoriparati ,admitt msi mus lethum , Sc difToluta navc mcrg: n,j[, mur, ali) fludibus abforpci, alij pcr inn i^^ iRania(patiadisjcd:i,alijjquibus natar jpj, di aliqua peritia, aut ex taoulis {ubfidi .^^ trat , ad divcvia^ infulas Mari in fperfq j|j;, delati, pauciflimi mortcm diftulimus |qjj #go ccrtefine (bcioad minutiflimuri ^^ quendam vclud ccipitem tandcmap ^^
P^ii' ■ uni
^. v^^pulfiis ad JnfuUm Caphat i
falama, i^!
OMnia hi r placebantjpracterqu |^' cgomihi. Infulaautem^utu ^^ cxigua apparebat , omnibui | tamen abun:'3bat , nec uUum vefti ^^^ gium fme fruge , & hominum ufi ' confpiciebatur.Situm ejus,quem pau . l6poftrcpcri,noniftYidebg,' Efteair \
orb« \
1 8T1AK0?0L1TANA. 27 4rbc Antardiccpoli lo. gr. dcprefE,
^JJticquinodi) grad. zo.fub tauripun(Ro
3i.circirer,Nam adfcrupuk nunquam elpondcbo. Figura triquctra cft^cujus 4dp. millepairuumambitus. Cereali ^<:pa(cuoagrolacta,fluminibus & fon. ^ijibus imgua,fiivis Sc vincas decora,a- jijiimalibus plcna , tcrra? velut totiug ■"jncviarium. Crcdas hiccceiumterrx ^upfiire, <S<:pcrenni pace coliabitarc. ^HiC dum interulam meam, quse una yeftiumfiipererat, adSoiem quafirc- ^•'tiatumficco, intcrvenitinfiilamus ali- ^|uis ex tcrnT {peculacoribus , qui de f^brte mea blandiffime perconcatus> i Am infclicitati condoleret, confidcre /♦ ufIit,(S<: ad urbcm (e comitari,ubifi)Ii-
2 in pcregrinos , Sc exules bcnignitate reficerct, acme compelians : 1*6 bea-
^cum, inquit,cui quovis trucuientiflime
^naufragiohuceijcicontigit ! Adqiiod
^nihil aiiud refpondi,quam DEO^ratiat
^DsoglorUl
^ j. chri/fianopokos Origo.
Mlra intcrim Urbis appropin- quaatis facies & fplcndorar
s m
K:2<
imit
,iilc; vidi
,1
IS DeRepub.Chri-
nimummeum percellebat: necenin tenaFeliqua Hmile hui: qaid aatcom parcontinet. Itaquead condudoren meum converfus Qijaefclicicasreden h\Cy inqiiam , fixit ? Tum ille : QuaEr ir hocMundopla2rumque,inquit,infe lix eiTe folet. Nam cum Mundu contra bonos fasviret , & finibus fui excedere juberetjReligio exul^afcitii fibi , quos fidilllmos habebat 3 focijs Maritraninavig ito,poftaUquam inda gationem, hanc (ibi tandem terrame legit, ubifuos exponerct, pofteaiir bem 3 quam Chriftianopoiim voca mus , extruxit, ^ Vcritatis bonititisq domiciiium vel,fi mavis,propugnacu lu m e(Te vohut.- Hujus nc ftice reipub. liberalitatem om ibus indigentibus obviam experieiis. Sin perluftare et- iamllrbem, fedoculis modell:is, Hn. gua circurncisa , mo. ibusque caftis ki- Dent,nonidtibiequidemdenegabitur fed per fing* das partes pa ebit Cui ego; OVeatam.inquam.ho am,quapofttot info mia ipedacula anx e & laborioss iu'pe6la, ahquid vere elegans & con-
cinnum
STIANOPOLITANA. 29
'^innum intueri dabitu: ! Nonego la-
ac a omnia, non novaculiis non fco-
ias fubteifLigio , ut lotus , rafus purga-
'usque ad limpidas Viri, bcjniquefedes
dmittar. Namq.imeierroresamba-
^esq; in aufpica-ie fueiint, jnm duduna
nultis innotuit : Videam aliquando>
) videam veriora , meliora , certiora,
"^ 'iiioia, atque omninotalia, qualis
: mdiispromittit, nunquam vei*6&r
^aulpiamexhibet!
f, Examen peregnni frimum , ^ externaprofejpone^tnO' rthm. 'I|¥ A M porta^ Onentali accefTeramus J j cum mecomes {iftiteJLisdiei vigi- '•*• lijs prsfedo, Iscomiter acceptum 'iinterrogat,quidmihivelim. Pkirima, ' inquam ego, nam terramarique eje- ' ^um vtdes. Quoniam Terg hic vclut I in ipfiim Deiun incidi , q ludni largiter i^etam^quod omnimta Vitamihide- . fuit ? Arrificpr2efectus:& uth^^clnfula nihil importum habet , benigne mo- Buit,neex ijseilem,quosciviumcGar- B 1
30 DeRe^ub.Chrj- s
munkas apudfenonfcrrct, fedad lu' fii tcmitteret, mendicantibus,circulato \k fibus , hiilrionibusve j quibus otiun iper arridcat; ciiriofis , qai in infolitis fcru tfa pulcnturjfanadcis, quibusnullaccrti tw pietasj cinitionibus quichymiamma m ciilarcntp impoftoribus , quifc Rofcj itfii CrucisFratres mcntirentur , & fimili lent bus £li|s litciapjm , humaniransqu< m verrucissquibusnunquam hujus Ur* xpli bisinfpcctiobcn^ccniflet. Hic,cuit m\ HJC intimas confcictiar teflimonio pur. fic gaiTcm , Sc pluribus vcrbis confcnfuir iqt vcricriti , obfeq ii^m bonttati obftrin- m iiir^in N hilcrg^impeditjquominu! larl non noftris, quod minimum eft, fed isi nobis pcrfruaris. Ita manum ini jcit . Si fcb inproximum vigihim five cxcubito- pi^ rum domicihum introdudfcum , cibo lin potuqucfapidiflimoreficic. \t\
/. Mxamen ficundum , a corporm
cofjfiituttonc^,
NOvis inde veftibus indutus, haud fumtuolis, fedparahili- bus.ca-cerum in corporis u/iim apdfli-
5TIANOPOL1TANA, |1
Hnptiflimis, miniftris commcndat^ qui
1^0 Tie (icundo examinatori adducant. Is
Ji ad perfcrutandos hominis indmos rc*
ni celFus quafi natus videbatiir. Salutem
n rcnrecatus eft perhumanitcr , & amicis
« Jcrcontationibus variis mc exercui^
ttnteiim totius corporis & oris linea-
ifmcntaacutiflimecotcmplatus. Patril,
(jrtatcm, vitaegenus,aliudvclutagens
iexplorabataarridens poriiis, qua» vul-
tumcontrahcns. Tum mutatis aliquot
©fficiofis fermonibus , Venifti hoipcs,
inquit,Dco indubi^ conduccntc , ut
1 cxpcrircriSiSitncfenipcr malc agcrc,&
: barbarorum morc vivercneccflc. Cu-
jiistibihodiequod omnibus ingcnuii
dcbemusjfidcm faciemus , idq; e6ma«
yis libeiitcr,quod nec Natura,nccCoB»
um habcas advcrfum , fcd utriusque
:>encficio libcraic dom.icilium pofli-
deas. Quod /i etiam te Deus rcgat,iit
humanitatis legibus fis exinde velut
cxempms,niii Idubitamus ,tc jam no-
ftrumcfte acforc aeternum. Inter lo-
qMcndum,quod animadvertiftc milm ^
Yiius fuin,animi tranquillitatem/rQJi-
B 4
111,
k
I
Blil
32 De" Rhpiib. Chri- 5
ti:piidorem,linguseligamenta, oculo iiii,n rum quietera,corporis obfequinm no mhif tabat, tanto eq;udem aitificio , ut co^i tnfu tati o r. es (crutari polfe credirus m i hi iit 4! tanta aftabilitate, ut reticere nihii po ik tuerim^tantaveneratione^ut me omni; cihi eidebere agnoverim. Ita mente mej lella tindiqre evacuata, cnm in hteras tand( 1111 incidiifet, Veniam mjhidabisjanniceikti inquit,qniiiUterate tecum fum fermo cinarns: fed bene fpera : nec enimtibi| in noftro hoc loco deerunt , qui litei as redoleant.Simulque negoti' m dat mi- [o!i aniftio, qui me ad tertium examinatorl comitctur. Itafakitem ciim dextiaco- ■3municat,& confidere jubet. Atego> Hem fi hacc iliiterata funt, quid fiet.^ ta- citus cogito.
(f. Examen tertium , ahingen^ ^j cultura.
VEntum ad hunc ubieifet, no»; roinus, quam anre,humanita- tisadmir; Hinc enim, quodfe- mel Gi6tLim volo fallus om.nis&fuper- ciiium exLiltat. Ac ego^cuni hunc audi-
STIANOPOLITANA. 33
i fem,nunqiiam magis eribui. Hicopus
' (^ mihi eratcum Socratejfed diveiTiflimo
^ fenfu , nihil fcire -, qu^m doiuit , me di-
i xilleUteiatu ! Voleratex meTedblan-
^^didimis verbis fcire, quid didiciflem
1« mihiimperare/ratrifervire^Mudo re-
4bellare,Morticonfentire,Spiri!:uiobfc-
qui , quid rn Coeli terraeque contem-
platione^Natursperfcrutatione , artiu
fndrumentis, linguarum nomenclato-
re.omnium rerum harmonia (aperem>
quidcum EccieiiaE focietate, Scriptiirae
compendio , coeU patria, Spiritus fcho-
li, CiKiftifraternitate , Dei famiUa ha-
I beremcommercij?Obftupuiego,cum
( audivi ,etbthominiUberaUterconcef
i fis,me minimominus quidaccepiife.
; Itaque,quodunum poteram ,adinge-
! nuam confeilionem convetfus.hacc o-
!: mnia,ir>quam,Vir Maxime,nefcio,nec
docentero habuiunquam,fedidfand:e
tibiconfirmo,intiameperfappe<Scagi-
taire,& appetijlfe , &c aggrcdi fuilfe au^
fum. Tum iUe quafi exuitans rNofter
es, inquit, qai candidilHmam tai->iil? n\
adfexs^vel ab ipfo Mari abkitam.Super-
B j
cfcutDcumexoremus.islacroian^^ Bffuft cilamo uotibiinfcnbatj quasfapien i tise &■ bonitati ejus faiataria tib m videbuntur. Acjamquidcm UrbenG m noftram per fingulas partcs intueberis xntr Pofteare verfus,quid nos veiis amplius m\ ex te > qao (iimus parato 6c < 'ffidofo a- |i)ii iiimo,audicmus.Itatres mihi adiungic,|icu Beeram, Eiam,&Neariam,homintiluii vel ipfo afpedtu bonos,qui circumqua* qucmc conducerent»
SI Urbis facicm vobis ante omnia de£riplero,nihiipecavero. Fi- gui a quadrata cft,cujus iinguluflpi latus 700. pcdum , quatuor propu- gnaailis ,& vallofatis munita. Orbis piagasredbifnmc refpicit: acceduntad roburodbiturres fortiflimac, perUr* bem d]ft iburse^prarterledecimmino- res alias non contcmncndas ,& mcdia propemodum invidl.^m arcem. domi- ciliorum binaf, vel; fii egiminisfedcm, ^ p^^P^P^uaria Urhisaddas^quarcrnse fen^ft fuat, unica publicaplatca^ forum
augii»
m
ffYIANOfOLIVANA. 55
lUguftifliinum unicum. Sidimctiarii
Jliuduras , videbis ab intima plate^
oiiquarumlatitudo zo. pcdum,fcande-
•Jii|irc pcr quinarium , numcros , ufquc ad
centrum, ubi rcmplum , rotundum^di-
U5|amem centcnorum pcdum. Sinabac-
dibus excas , intei ftiiium , promtuaria,
vicus 20. p. lingula vallum zj". pe-
dum continent , umx fingi iisardibus
»1 contignationcs funt, ad quas per publi-
capodiaafcenditur : quodcamcndcli-
I ncatione facilius patcbit. Ex lapide ccv-
j {ko omnia excruAa funt , parictibus ita
divifa , ne igfiis unquam nocerc gravi-
! tcr poflic. Aquae tam falientis , quam
Iprofiuentis maxima copia, Natura^c
artcfuppeditata. Unarerumundiqut
facicsj nec luxuriofa, ncc fordida,& r*-
(pirationi , tranfpiration^uc accom-
modata. Civeshicvivunt 400- circi-
te*-, fumma rcli gion e , fumma pacc , de
quibus prope fingulis aliquid nobis di-
ccndum erit. Extra muros foffa cft, fo.
' p lata, pifcibus, nc quid pacato tcmpo-
rc nihil agat , plcna. Pomcrium ferag
continet,nonin voluptatcm,fcd ufuin*
3=6 DeRepub.Chri- s'
Urbs totaintres partes diftiiicta eft,nit rf critionis, exerckij, & c^niempiationi! R c' Reliquum rei ruftica?,& fabrinis varij m fervit. Ha:c utcanque annotara in ta m belb exhibeo. Interim per urbem de rf ambulandum eft.. m
8. De AgricHltura ^fecuaria.
IN extimis civitatis , qiia ortum re^jip' fpicit , Agricukiirse fedes eft , iira ii iitrumquelams diilributa, ut hin ruilica! , iUinc pecunrix rcs continean tur. quicquid enim frumenti , le.j^umi* num olerumque refpublica ex Jnfula impetrare poteft: quicquid jumento- rum,arm,entorum, greL^umopus ha- bet,quatuordecim (Iracburis airervan- tur , ita fibrefaclis , utres nmul oc ho- mines cuftodiant.namquia tribus,ut dixijconrignationibus sedcs afcendunt, opinioneampHus-capiunr. Siqnid \\\Q fordium eft, per oftiola ad turrcs ang i- la; es perfi ata , effertur ad muri crf pi- dincm, doncc eie fitagdsautcompi^ kiferre.His asdibus tranfver-aeft turris jnajor ^o. pcdesiata, 4/. longa,qra5,
&rufti<.
S T J A N O P O 1 1 T A N A . 57
ir ruilicas hilce <5coppoiitas ci vilesce- iil^les connectit , iimulqae inter;.accns :errL-e ipatiiimmcludit, iiibquoingrel"- -us in llLbem fornicatus patet lador,aG iifi in^^uruores ad aed~s januar. hxc utrin- que portisobfirman poteft, utoppidu quia pei reJium pxineies nuUus egreC- (lis denuo ciaudac^ Huicaulaadturris capedinem fiiperni ftrudacft, undiq; n feneftiica, ubi , qao ies leges vokmt» conveiiirent iliius kteri? civcs, cScia- ciis ,civiiibusqueoperarentur. Sapra c im llriel habitat a5rricuitu:a! *. terraj excolcnda: , anim?diumque curando- tumperitiffimus, quemduo Kapreel, ^climea turribus prsfedi audiunt, Sc labore,cum fieri poteftjfublevant. Hic iarierufticitisabeftj & revocata Patrir- archarum agricrltura , tanto feHcio^v quanco Deo propinquior, dc fimplici- tatisobreivantior.
\p. Bs Molendtnis O^^ifirmis.
Blnis his reipub. promptuari js ad: ,aiteras plagis annexa fimt, qua- mendiem , feptena molendina^. B 7
^ todidcm piftrina : qua Septcntric ncm ,fcptem macella , dc tot penoJ Utraqac latera fecant turres majorcl^|^I ad priods planeexemplum, claudunf itidem iliis mmoribus pr<efimilcs turj res. Molendina non tantum frumei tum conterimt , qaam fuperiore contij gnatione airervat. Sed 8c quicquid rol tationis beneficioabrque igncperagil tur, h;c fit , quod > quia ingenio hic lo'| cus , varium eft , & ad fpc&torum v luptatematque admirationem cxcogi tatum, Hic etiam papyrus conficitufj &arboresin afleresfecantur, &arm pohuntur. In piftrinis omnis, qui Iniu-| lam nutrir, p?nis coquitur,omnis fari-* nacuftoditur. Scd& torcularia intcr- mixta (unt , & fubtusccllarum cavita- tes vino rccipicndo efFoflae. Hic fapo- ris guftusque promi & condi fnntqui- bus'mpc.at Ncria , intcrmediam tur- rim inhabitans duobus utrinqueturri cularum prarfedis Simea & Gadicl ad- jutusicacombin^tionc, ut duobus qua- drumviris unus pr^fc6tus pareat. Hic jnira! i fatis nc n poflis quam tempe- tandae umAia,eiiamhaudi&aximaecaf
STIANO^OLITANA. 5>
tngtix fufticiant.Nam cum ncmo totaln-
Jalafacurnonfit, tamen quodebrietas
M crapula ablunt, five Dei benedidtio-
iu]iac, (ivc Naturaf liberalitatefempei eft,
^ijuod abundet.De vidus diftributione
.j|)oft dicam , nunc id unum addendum,
)m'iia munde & cum donorum Dei
•everentia fieri^ Homines laboribus
iddidi non fcrcs, Ccd j- erhumanos,cu-.
lodiseprsfici non gidones, (cd tempe-
.^ntiilimos^nonolidoSjfedlautos.Ac-
qucrem omnibus profuturam fic ad*
miniftrari , utpubhca , fed dccenti vo*
luptaceijs populus pcrfruatur.
IAm (eptentdonalis plaga,qii2e mt^' darioni , & rei pecuariae quatuor- decimali}sxdificijsdeftinaraeft,ni- hil&illabclainumhabet. Viditamen non nihil efferan homines fang-iinis poUutione & carnium , pinguedinis, cori j &fimilium traftatronc.H c ctiam qilin* vifuntar,alIationibus . ehxad- onibus, & purgationibus animalium dcbitae , fed qu» dchtias & Apitiana
nulk
t0
:rai fi. beL
uni
40 DeRepub.Chri- nulia norunt. Addint etiam veftium iinteori-m lavandorum officinac' : qu '^^^ niam candoris maxima Iiic laus eft.Pi ^^ nusaliquotcameris diftindtum , but] rum/evum,arvinam,axungiamjcerai|fi" Sc ejusmodi aiia/ed & piiles liccos,r centesque.d' voiatilium fpecies iia non proinquilinis tanium, fed etia advenis mercatoribus. Eftenim com mercij in ea infuia maxima opportun tas :ied cum quacivibus niliil commu "^^ ne, qui eam curam aliquibus adid de "" ftinatis relinquunt. Atqj hic comftiu' f tationis vera^quitas apparet, qux nor ''^ lucium, fedr^umvanet^atemrelpicitj ^•'' utexomniterra fuumpeculiarebene- ^^ iicitim intueamur, atquciic internos '^ Gommunicemus , utuno in ioco velut ^ univerfo globo tcrreno perfrui videa- ^ mur. Unde (imui huius noftri puncfti F cognitio, &DeidiftrJbutoris hberall-f tas ciucefcit,tandemq;, quod omnium liominum doijarium efl, fingulorum' redditur. Piura in hanc rem dicere noii liibet,quoniam pluiimis opus eft^ac iii partium recitatione fspius recurret;
IS7I ANOPOLITA NA. 4I ise^iint huic parti Thirhena «?c fccii. ioKapz-^el,&: Zaiphat,qiii miniftro- ft jm mores laboresque atceirperant.
7/. BeMetaliicis ^ ^ minera" lihtis.
SUpereft Occidentalis plagn,qux ignidedira. Nam hicviiunturab ™ aiteia quidem parte ieptem c ffi- JiniEcoquendiS: cudeniis, fundcndis, ormandisque metaLhs uil uta: , cum f. )perariorum domiLiii? aitera\ei6fa- i, vitro , lateribus , fdiUbus , ied & o- •nnibus ahis , quip ignt m frequentem equirunt.perhciendrsfcptem al ia' oi- icins adignatarfunt. H.c certc Natu- .*a: examen vifitur,cum, quicquid terra aivoii-a continet, adaitis leges&in- Irumenta adigitur-liominibus ncn ju- mentoiuminilar ad labores incrgni- tos ata(ftis,(edreiunn. phyilcarum sccu- rata cognitione jam anie iml-utis , ac exind.e intei' natur^ vifcera delicianti- bus. Niil hic rationes audiasjoc M:^xro- coimianatcmiamintuearis , nihii du
xilfe
41 Dh Repub. Chrt. - m
xifTc tibi aut monftrafTc putant. Tu,ni ncul fi cxpcrimcntis difccptcs , & artium i\ commodiora aptionbus organis em^ dcs,vilefcis.Credcmihi, fiSophiftic V hx argutari vclit, hidibi io foro ; ufqui J adco rcs malunt, qu^m vcrba. H'C v ram 8c gcnuinam Chymiam fahitar &:aiidirc hcctjibcralem&induftria; ciim fpuriaalibi obrcpat, 8c intcr tenc- bras imponat Solct enim illa operai «dii infpice c , & varijs indagcticnib us ad» in^] iuv.vrc, tentanriinibusq, cxcrccre. Hiq \j^ ut uno me verbo expcdiam , Phyfica Iok pra(5tica cft, cui pra? cftSesbazar cum ^i adjundlis zarphat, Sc Gadiel qui rton tz m iaborcs cxigc e vide ntuT,qiiim corpo- fon ris humanicxrcitationem. Nam cum btj apudnos jugi fatigationc atteramur,ibi ^^ arqui laSrato labore&otio vircs foUda- tur,utnuq!jafincalacri atccpusacce- dant.De captero mihi harc intuenriper- jctuafiiiranimi exprobratio, quitem- ?orc invitaius, fumptibus condud:as, ibris adj itus , nihil eorumdidiciirem, quac fcirc omnino deccrct , 8c naturae Yuitum , qusc raaxim^ blandiebatur,
inexcu-
STTNlANOPOtlTANA. 43
^i ;cxciifabilc focordia ncglcxifleiiK
J^ />. DeAEdihfis,
^' 'P\Erlu{lrato oculisutcunq; homft»
]'j |-/aisprimo officinaru , ptomptua-
^f *- rior; .mq; (epto, per Orientis tur»
^\ m ingredior , &: U rbe ipf m intueor,
^ uplici apdium fefe afj^icientium (erie,
[uadratam. Plateaj qv.ar iiitcr;acet 20.
•edum latitudine difti; .<5taAfficientis
anc lax' tatis,fi cogites,nullii m hic rhe-
larum aut equorum uflim Quar extc-*
iores aedcs if . p. interioes i f . p. latac
.unt,alt2e5;.p.longa?utplurimnm 40*
:jua piaream refpiciunt, deambulacrji
fornicatafunt,columnis (uffijlta, ^.p^
ata.alta ii.utpkivium ccelum nihi! ia*
commodet. adverfis pa ietibus in (c*
cundls tertiisq; contignationibus pcc
podiaambulari' p ter , qu^ omniapi-
6turis exprimereplacuit. Majus uiDis
latusfitunesannumeres. 15. minus ji.
aedificia, acque ita in univerfum %%. ha-
bet,quas fi triplicentur, 244. domicilit
confticuunt. qus sdium diftributiofir*
ex fciographiaad oculum patet.Nemo
autcm
44 DeRepub. Chri- " antem miretur, anguftiorem efcciii ^P^ p.-iuciffimis tantum hominibus , & Ci ^''^'^' pellectiiibus prcpe nuilis debeatur A ^^^ lij.qui vanitatem.luxum , & conlimil '[7 familiam hofpitamA' iniquitatis (arci nas congerunt, nunquam latis laxe hfl ^'1'^ bitant. Onerant &c onerantur ^ ne qu '^^^ qmsquam necellitatemjimo ccmmo ¥ ditatem fua facile aUrer metiturj qu^n W intolerabili , & non tollenda mole,cS^"' divfteseos demum,fi omneid iiabeant ""^' cujus reveraindigent,(i nihil eoruna"^'^ admittantquod abildare pollin-! Nani^^^ quotquotvidi hujus terrae opus , (em- '°^' per famam aftantem conlpexi ,in hod ^^ uno^qjodnobis diceretur vacuum,ia:4 ^^\ turitas comparuic. ' ^^
ij. BeMechanicis, < ^
DUmurbe circumeo,facile ap« paruit , quae artificum eifet di*^ itributio.Nam,utquadiata eft, itaquadruplicem materiam tradabar, Metalla, iapides,! igna & qua? ad textu- raip pcrtinent : h oc difreientia , ut quae
aitis
STIANOPOLITANA. 45
:is plus habc^ent & ingeni j , ad inte-
is^qu^ facilitadsairpliu^ adexrerius,
e majus quadiatuin percinerent. Na
j ^rolqgiopari , qu^m^reiaiij alia ratio
.. ibebacur. i..a Organopxi , qaam lcri-
ji :iij,autfiatuariJ5quamlapiLidce. Hoc
jj itemplanenovumeft , hos ardlices
.j opeomnes literatos eile: namquod
ijpaucorum,red tamen,fiimpeiitias
gniamfpecles, nimismultorLim ho-
inum elie c' edun',idChri{lianopoli-
-ni (injulis Jeberi argumetantjncum
ec Utera um ea fit fuDtilitaSjnec opifi-
iorum eadifiicultas ,utunus homo,fi
tas detur,non utraque capi\t.Sunt ta-
-ien,qnvelini'.lam,velhancpartein
iclincnt , qui, fi arcificiis magii indul-
eant,magiihi aliorum confutuun:ur,
itfabinde aii--,s atque aUos erudianc.
/idi.quosopifices credidi, ahenarios,
tannaiios , (errai ios, cuhrarios, torna-
ores, arcularios ilatuarios , gypfarios
ullones,texcores,pelliones,fucores,ac
jiter fuperiores lculptores, horologio-
^ios, aurifahros, organopseos , celato-
■cs,bra6tearios,annulaiios,6cconfimi-
ks
46 De Repub. Chki- JT les non cotemncnd.i numeri alios. Cd P riaaj,{cllarij,fabri feiranj , caipentarij ^ vietorcs.csemcntarij .vitrari j,iisin loci ^^^^ (lint. Ubi fabdcas competentes jari^iii" fiominavimus,rartoria&acupi(Sta ma« ^V< licrum funt. Caeterum hapc omnia fiut ^ "^o' non fempcr quod neccffitas cxigat,fe< '^^^^ cum arrificum inter fe cercamine , u ^J^^ ingenium humanum habeat , quo fi ^^ per varias machinas exphcet atque illj ^*^ rationis praerogativa , vcl Divinitatiiilisi veriiis intra nos fuperftesfcintillula ,in ^nl quavis objcd:amateriaeluceat. Deii> «cf {pedione 8c ftimuhs , de vacationis& tbe «ccupationis horispaulopoft dicemus* ^^
m
t4^ DePublmprecibus, P
:oni
ANtequam progrediar, de pieta- ^ tepubU.a aliquid recitandum fci cft. SinguHs dicbus ternae prx- ^^ ces fiunt , matutina^ meridianar dc Ve- ^*> (pertma?,ubigratesDeoprobeneficijs^2 aguntur , auxihjque continuatio , ac ^^ Murti^ fehcitasjolcmni formulageni- ^^ bus flexisi complicatis^uc manibusP^
implv>»
STIAKOPOLITANO. 47
0 jiplorantar. Nemini hic,hjfi maximi 21 :cu(acione,abeirc lijct.Qu^tquotpa- aidbiis adfuntiiberi , huc adducun* rjUtlaudcs Dei veibaibutianr. Indc :ri Vcibi lectio auditur,ac cum hy m- y conventus dimid ae circiter horx ff, licur. Sifcriata diesfit, quo infigne
0 iquodopus Dei memorecur,ampliu$ H iquid tcmporis devotioni impendi-
1 ir. Locusdaturin majoribusturrium rjj ilis , fuis fuus. Nihd hoc inftituto ij Ihriftinnis djgnius. Namctfifecret?! u rcces Deo maximCjac frequcntiflimd 4 ebemus,tamcnhcCcSpirituum voto- ^ amquc conlonantia, nefdo-qnid fo*
loriinmiribus Deihabet&r efficaciac:; [uae (i qui ncgligunt , nimis fortafte onfitcn.es funt, A t illi , quod CselicoS i, iliqaandoconvcnms cxpf£tant, uto- Q iiniacaelcfti patrisE inhocteiraedivcr» jroiio accommodant , ita divini"-^ lau Ji- ,|bus m?gis quam ulla rc alii d-Ugenter jlScalacritcr occupamur. Felicesequi- .jdem obid & prudentiflimi. qui Vitac jKternum Ti6taraepnmi:ias hic antici- Jpant. lUiififcliciffiHl^ ilulti01mi> qui ' ■ ^ - - aaole»
V
j^t D E R E p u B. C H R r- j^
irioleilifliina mortalitaie vkam ruai]uj,j, omiiem terminant. ij^j^,,
iS. DeVtdu. y,^
Id -s omnibus privatiis eH: , /c; ■ j ex publico defumptas. Nar ', ■,' cumvixneripoliit, utimpuri. tas & ftrepitiis vitetiir, ubi convivan ' f tiumingensmulticudoeft, maluerunr fiiis domicilijslin^ali comedere. Cib' > uti pro anni laticne diftriburi iant , iti , pronumerofamiliarium. hebdomada- i tim diftribuuncur. Vini tamen infe- meftre, aat, fi res ferat, ulterius nt pro- '; vifio. Carnes reccntes e macellope-;i tunt, quanrjm ailignacur , auferunt; i Pif:es , ut <Sc feriuiE cai nes , ac volucru , r omne genus fua proportione diftri-,, Duuur, tempore , se rateque oblervatis, ' QuLituor fercula ordinaiia funt , q-iae mi;liei'um ind .fti iab.uteco(5ta, pijb(?<: cordatis fermonibus condiuntur. Sii* quisconvivamvelitjlicei id, <&:velfer- 1 cula con jungunt , vcl , li peregrinus iit, ^ cx publico 9 quod deceat , depofcunr.
Kuic ^
STIANOPOLITANA. 4^
^ 'luiccnimrciculinajquamfupraatd- ..ferviCiUt, quod ultradimenrum ho=- illas exigit^d. promatur. Cumlibeei lultiores alibi aiaatur , plerunq^^^-U- lor.aut quinque aat , quod rarius , fex ipitibus famiiiac-niftvit, i'acre,Matre,
': una alteraque prole. Nam (ervorum ; an illarum maxima raritis hic eit ?c facile , nill in cTgrotorum puerpe- irum^ iafantum curijConipicua.Vir : femina mutuo con venientia ofiicia xf lentrquod rcliquum efl,in pubHcis fficinis peragicui. De puberibus quid ar,qu6d audiemus; Nunc id tanium ^nfiderabimus, quo maximo onere beraripoillmusjii efculentorum. po- ulentorumque mukrplex difiicultas,
'<: facurandi ventris perplexicas,curave uocidiana,nobis auferatur.
i^. l>e Lahorihf^,
LAbores,(ive,quod mahmtaudi- re , manuumexercit"aad pra^- icnptum fiunt , & pubhcie tabcr- lae omnia infeiuncor. Unde mateiiam
G
50 DeRepub.Chri- r
qui^^queartiu magifterex promtuar; jmjn accipit , quod ad illius feptimanae opt if[vei rasfufficiat. Eft enim urbs totavcluti jfjt , nicaofficina , fed diverfiflimoru artil ^^ ciorum. Qui his negocijs prcefedli fur j^ .^ perturresMinores adangulosdiipofi ^,3^ ja fciunt,quid, quo numcro.quave fo ,j^^^^ ma fieri expediat, ejusque mechanicc monet. Si fufficiat protaberna reru C( pia , licct genio indulgcre , Sc invei tionibus ludere. Moneta neminii nec ejusufus aUquisprivatus. HabJ tamen Respub. fuum a:rarium. HcOi^u^ maxime civesbeatifunt , quodnemMtii opibus eminerepoteft, cumvirium<!iniv( ingenij potius prarrogativafitmoruiiecliai 6c pietatis fumma exiftimatio. Hor; nniad laboris perpaucas habent, nec minicliabf laboratur; ciim prseter Ucitum otiarint,ii omnibus turpefit. Ahbicum*deceiiaii,i laboriofi vix otiofum unum alant, no wis. vero abfimile erit,cun<5tis iiiis labcedean rantibus etiam aliquid quietis firiaMs gulis fuperefle. Quam vis omnino it me!c laboribus adfiint, ut bene, non malnvitu facere corpori palam appareant. Ut I;firi (ervitus abeft , nihii tardij in corpor
STIANOPOLITANA. 5I
imano fi^percil:,quodaggravct, aut ler vet. Et cj uis ambigat , ubi Deus a- irat , quin muldpiicata lobore 6c in-
'^.liftria omnia faciliora dc exadJora K, quam cum, in vito D e o ac adver- m flante , infanae ftruduras coacer- mtur.
;'t //. DeFacation^,
rf, ^ T Onindignum eft Chnftiano-
[( !^^ politanorum otium , five, ut • ^ decentiiis nominem, refpira*
fli o, qux nobis explicetur. Cum pieta- 5 , reipublics & literaturas requifttis im voUiptate fatis fecere, & artium techanica corpora agitarunt , prout iniadmittittempus , majoraminora- jhabent quietisintcrftida. Eam,a-
2j mt, nontamcarni dcberiqyam Spi- tui , ncc animx minus , qu^m cor- oris. Ut ad nos quam fkpiflime deamus , & terrx pulvercm cxcu» amus , maxime opuseft : utgcncro- 18 refokitiones animo concipiamus,&
^ ,ivitiairruamus,retrocedere opus eft. Jc facigatas animas facultates refulci- C 2
h ilh(
52 DeRepub.Chrt^
temns, Sc aciem mentis acuamus,; cotem raspc ftandam , vel fedendu cft. Itaque nonineptiamm ludicra,a- divagationum ftrepitus , ab hoc Ph lofophico otioexpedtabis , fed menl in aliquid intenf^ rcmifTionem,ac m xinie rerumad ceternitatiscurampc p| tinentium reminifcentiam , ne qu praeterDeum nobis quicquam charii fuperiusquereddatur, Unde hishoi maximafoleteireciviumt' anquillits ^^^ plerisque aut lacro Numini, aiitpD j^^ ximo fub cruce labor^nti vacantibu velcerte Chriftianis colloquijsfemi tuocrudiennbus. Atterreni heual ^i^ tcrjqui laborant fnundo . Scferianti Satanae! qui fatigant Spiritum, & r< laxant carnem! qui occupantur in 1 ut ^quielcunt in f^rcorclnequc uinqaa minus fecum funt , quam ciim iii: Q^idigkur Dcum intra nos lcxjuer tcmaudu-ent, quid mafcula Viitutis f. cinoratentarent , quid novos ingen fa?tus , & rariora invcnca parturiren cum inter ahenos6(: noftros ftrepiti obHirdefcantfimui&obngcfcant ?
t
STIANOPOLITANA. 53
Am expe(5i:atis ,opiiior, quid juvet,
elFe in hacurbe moribus compoii-
;,ingenio prapceilenLi , cum prsemif
hiLaudiatis. Sed laneobjxrdlionem
ciiefoivicChriftianopolitanus,cuiid
''l|tisglori2 6c lucn ell ^ placereDeo»
^Jbn d- funt tamen S.Spiritus incitami-
'|a : quippe amico^um Dei exempla
' tntiapud hos cives fiunt , tam creber-
Line ex:oLuntnr, &: )uventu. is animi^
cr varios modos impnmuiitur, utge-^
lerolidima mens qiiasque imiia. ionis
irunis ardeat.Fraete.ea ivCti conicien—
i^fuavitas, ingenij tenebras eluctati
impUtudo , imperij in aiVtclus maje^
laSjiSs: iupra cun6ta coelorum ineffabi-
A contubernium, longe profundius, a-"
nimam defa^rcatam occupant, quam uc
facile mecuendiTm fit feiicitatis terre-
nxrepudium. Siquideciamadrem a^
pudChriitianum facic , aliis prce-eife,
hic non nifivirtutis prsrogativa eftjeo
ordine, utdevotionis inDeum maxi-
jnumpretium , exinde tcmperatorum
lia!
54 De Rhpub. /Chri- '' [ niorum, poftingenij fuSadi, demun ^"''^' roboris hiimani (iC , & quc qiiisq; Dc voluntati propinqn ior , co regeclis alii aptior credarur. Qaod quia Mimdui'^'' invertit,& bona^-menis didlamini '^^' ilibauditojad vanitaci s fiiUihs aures ar f P^' rigitjtum impuriflimum quenquea- '¥ nimse corporique prarficit: mirum nbr "^J- eftjnefcire, quid velitparicer&r nolit accsecos duclores, lucem tamenpro- mittentes , ad tenebrarum barathrala p- ge cseciorem fubfequi.
DE pcrnis itidcm diccre polTimu?] nullumibielTecarumurum, ubi Deiefl ran(ftuarium.,& ele(5lacivitasi unde libertas Chriftiana ne prxcepta quidem , ne du minas ferc, ^t^ m Chri- flumluumhberefercur. Scd omnino facendum eft , nuspiam humanam c^ ncmfatisexpeih. UndeiiquidafTidua monita,ac,{i opus fiCjferias objurgatio* nes effugiat, retro pellendum cftdu- rioribus flageiiis, ad quam rcm idonea
reme-
STIANOPOLITANA. 55
«media nonuniusmodi, fed diverfis iigeniis adapcanda iji parato lunt.Cer- eficarni pingiiedine fubtrahas fi titil- ationi futlesiubftituas , multumim- Jiutaveris. Hiuc artium ars efl , cavere»^ le pecctre in prociivi (it: uti econtra niquiilimum , (aevire in eos , quorum uinis lapides objeceris. Id autem ma- xime obfervat judices Chriltiance llr- bis,ut, quae D e u m direcle impetunv graviijs puniantur: qusehomincs,lc- vius: qui externa,ievi2in^* ^ftcus quS Mundus facit , qui triobolarem furciu? blafphcmo , aut aduitero nulla compa=< ratione acerbius cailigat.IlUutfempcir fanguinis fundendi parci funt , ita i» fanguinaria fuppHcia nonUbenterc5- fcntiunt : Mundus fraterni etiam & in- noxij fanguinis prodigus , interludi- cra,qusecunque mortis fpecies prima inbuccamvenit,cameijcit, uno hoc cfFugiofecurus,quod non gladiumi- pfe,reftim,aut rotam,vel ignem fed pet miniftrumadhibeat. BellameChriftc Reipub.ratio,facere fuies ex dilfolutisp adukeros ex iiitemperantibus,homici. C 4
56 De Repub. Chri- I J'
das ex divag?.ntibus , vcnef:cas ex mefci retricibus , uthabeaS; q^iorum f ngui awt ne Deo ultori lites ; Cum longe huma' itcti nujs(i:,prima vi'iorum.rudimcnta& !k1k radicesevellerevquam adultos caulci «ac lefecare. Nam perdei*e hominem , cu- piei /usvis efticorrigere^non.nifioptimi* bi
(10
20. De Nobilttat^.
XJ Ulla eft in hac ?.:p;-,imca. vel df-|"5 i- ^* g^in-aqs fcccelTio^ velfuiguini^ '''*' absqi e virtute ceftimatio. Quamvis cnim, qdi bene merenturmaximi fiat, & monumentis ornentur ,ha?cpra?re liq lis lii erornmx gratiaeft; ut domefti. ciexempii frequentius admoneaiitur, virtL tuqih^reditas inculcetiir. Qaod fihanc poilederinr, in parentum iail- datam memoriam fa.iie rebus admo- venturjfic tamen , ne iibera eiedio no- vae virtuti iniqiiior fic, Nam qui Deo agente , qui virtutnmomnium primus motoreft,emergnnr,vei De i reveren- tia h jnorandi , & curandis rebus adhi- bendi iuut. Sed & idpaiam eftj Di vina
dona-^
STIANOPOLITANA. 57
Jonaria hinc oriri, illinc occidere :ut
pateac , non humaniiin efle , exceilere,
cctamen paucorum homnium , fed
Calicie diftributionis. Quid ahj hic
pcccent non opus eft referre, qui ex
generis pra:rog:itiva oeccandi Ucentia,
&:corruptionis fomites tam f.equen-
cerexcolunt , ut Heroumprolcs non
degener,admirationi fit: nempe utpa-
rentes per laboris arduos colles ad vir-
tutisfubiimcmarcema(ccnderunt:ita
liberipcr voluptatum Lbyri.^thos ad
vidorum profundas voragines delabu-
tur,qui ii retrolpiceret , vel in res mor-
talium circumfpicerent,nunquam cer-
te committercnt,ut,quod apud Deum
hominesquc commcndare cos potuif-
(ct,voluptatum iUicio, Sc airentatorum
perditione in prsefcntiflimum corpo-
sis animsequc priccipitium verteretur c.
Hi€c media civitas ab Odovi- risregitur, quorum fingulifin- guias turres majores inhabitlt. lis fub- C s
5S DeRepub.Chri- funt odiO alij prxfcdi , per mitiores tarricalos diilributi. Omnium noii herilis animus eftjfedpaternus j neque eoncreditoru major trepidatio , qaam reverentia. Nam quodcunque alios- jubenCjid fimalperagunt; nec magis voce, quam exemplo prareunt. nihil hac imitacione faciiius,nihil fequela li- berlus ; ubi nemo corrigit , niii qai in- corrigibilis:nemo docet.niii dod;us,(Sc ipfa regula picecipit , Qai primus in Mudum violenciam intmciuxit, & de- digaationem,nihil diviiii habuit. Deus: fuos adit,& aditur: Deus audicur & au- dit:tantamabeft, utnobiseiusdem luti fidihDUS mutaa adoratio & conculca- tiolicita fit , nedum decora. Cumad- Deum omnia Reipub.Chndi^nx refe- rantur, nihdopas eft arcanis , ^Miftdtm rationibHs-^ qaibus Sataninregno fuo' delcditar. Omniain propatulo funt : fcilicct timereD E u m >diligere proxi-^ nium:qaod,utDivinxLegis,itanuma- riae focietatis Summariam eil. Qjid er- go refpondebunt, qui religi mk m , ju^ &itiam (^ huinaiiam converfationem
Qmnem
\k\
i|.:aii iiisl
STIANOPOLItANA. Sf bmnem in mera vinciilajcompedcs, & prceres convertunt^&caperata fron- Ee,habitii venenato lingua lubrica, pc- teore claufomanibus aduncis non ho- fminibus prselTej fedbeftiis imperare jvolunt , & his gryphis tota volumina ppplcnt. Certe nec Dei lexjnec Chrifti Evangelium confuiionc admittit,nun- quam tamen humanum dominium in fuis iaudat, femper fraternam ordinata communioncminculcat: cuiquiaEc- clefia renunciavit , ditior quidem , & formidabihor fadta eft , nequaquam fandior , qux etiam ne poftremaquf- dem repurgatione addu ci potuit , ut fa- ftum 6c duiitiem dedifceret, atque cu- ratoribus fuis rationabile imperium perfuaderet. Italaboratur , & in me- dio Chriftianifmo ncc pr^cipiens, ncc parcns fatis Chriftianus rctinetm\
S2.
De PMicis OperibHs.
Sllntctiam pubHcac operac , qua?©- mnes civcs obligant, velutvigiUa- rum,fpeculationum,me(Iis,vindemi«.' C 6
6o D E R E P U B. Ch R r- I ^'
rtim ; yiarum flerncndarum j asdificiotc^^f rumerigendorumvaqu;^ dcducendas onlif fed etiam fabricaium adjuvandaruit M| munia,qMa: per vices omnibus, pro ae- ooii: tate ik iexu imponuntur , nec frequen- bjli tia, nec dmturna. Nam , ut cundis ofi J"os ficijsaliqui ceiti Sc periti rerum ad- ijsk motifnir, tamencum homines depo- lonji fcuntui^nemo Reipublicce obieq.Liuin aisr Sc manus detrecStac. Nam - q lod in x- M dibiis noftns nos fiimus , id illi in urbe afii' fuafint quamunamdomumnon im« meritocredunto Undenullaturpitudo eft, q ibuscunque laboiibus publicis jionimpuris deferviie.. Hi.cintem- pore, & nulla mol ilba omnia,etiam in Ipeciem laboriofa perficiuntur , cuia multitudinis promptitudo faciie maxi- mam molem vel congcrat , vel diftra- hat. Qius verononcredat, cumpri- vilegijs dc commoditate univerfitatis gaudere & perfrui /inguli vclimus,, paucis curam Sc labores. iniquiflime; imponi, mulds perpetuam torpedi- nem,&ingiuviempermitti ? Econtra. ^uis dubitet, unumquemque civem
dece-
ST I A N O P Ot I T A N A . 6x
liAccerc fuo loco dc ordine Rempubo eiij|on lingua tantum, fed manu & hu- leiis juvare? Accarnalibus prspofle- o ordaie fordet, terram , aq jam , lapi- ;csjhgna, aut ejulmodi contretHre : •quos, canes yfcorta , Sc fimih in'iieh- ijs h bere, magiuficum^ih quodiiU loninililse, rident, cumih iniign bus uis non ferocitatis aut. prmpa? , {ed lumanitatis & laboris inftrumenta paflifii depi6ti oftentant, 6<: vamtatis, ac brutahtatis confeilionem iUis ex«- grobranto.
2^, DeDomicilifS,
Zp Des nemini proprise funt , o- -^ -■— / mnes in ufum concelTk 6<r afll- gnata?;fiid RefpabhcaveliC)facile mu« tant. Uno exemplo prope omnes con- ftrud^ lunr, nitidce & a Ibrdibus,quod admodum urgent , immunes. Tria xommunioribus conclavia funt , hy- pocauftum, cubi!ey<l' cuhna; (Schaec duoutpluiimumjigneopatietcdiviia. iroedietas intra^urres areolam habet, patiTlafeneftra , ubi hgna, dc gravio- C 7
62 DEKEPUB.CHRI- sT
res larcinse in fiiblime per machin4ftott attrahuntuu. Unadomicilio januaefi ysYix quampat€icurat,eaque inpodium exi \^m tur, qUo vel perturres,velintermedi ^y^ cochieam afcenditur. Hicfchemain ^11 ^iciendum eft ; neque enim vacat mi ^y^ nutiora aha recenfere. A tergo finguh! |si,^ a^dibus hortuh fubjacent,magna dili- jjnt gentia 8c elegantiaculti ^ quodadfalu- giei britatem &fragrantiamfacianL Te-^ii £fcum publics rei fervit,quod muri ica- ^[i( lares igni cohibendo frtqucnter con-Lj ftrudi diftinguunt, (ScinciHaundiqucf claudunt. Feneflras duplices habentj Vitrcas ^Jigneas, itamuraimmiilasJr ut quamlibet depromere,utramque|f ctiam recondere iiceat. CcIIiepriva- t^, angute funt, quodparum fit, quod in ijs allervent. A tque ita , quod apud Mundum maximifumtusjingentisquc molefti^eft, hi inpercommodamve- luti teftam contraxerunt > ubi nihil, quod tegerc hominem , 8c reculas fuas continere poflit , defit. Servantur au- tem pubhcis impenfis, fed nc quid te- mere corrumpatur^autimmutecur, in.-
fpfe-
STIANOPOLITANA. 6j
^(florum diligentia providetur. I- iis vix unquam n oce re poteft , aut lar« ■js prorumpere. Frigus fornacibus 'llunt, aeftumumbraculis. Infelices ne omnes illijqui,cum aeternafibi hic 'ibernaculaconftruxiiTecredunt > (e- iisincelligunt alijsin alieno laboraf- interim domi nunquam , ne in cor- ore quidem fuo fuiife: fed infeliciores dhuc , Ci Chriftus , dum pauperum tu- juiiola invifit , illorum inauipicata pa»* aciapreetereat!
24^ T>e Supelleciil^,
elnc de fupelledilc facilis conj-e- dura cft; nuilam elfej nifi necef. fariamacproindeexigua. Leduhpro familia &advena boni mundique func, & inftrudi. lintea , mapp.T , indu(ia> ftrophiola pro feraina: munditie lota. Menfce apparatus debitus , culinse vala, q-.ise fafficianc. Quid enim numcrum cxigas j ubi nunquam ex publico de eifepoteft, q-:od rationabihter pede- ris? Veftes nonniii duaefun:, labori- busuna> alcerafcrijsconveniens,acin
Uni^
^4 De Repub.Chri- P"
Univerfum omnibus uniufmodi : fo ii?i^"
mam rexusdilVinguit, ^^ stas : mater eiat v
ex lino 6c lar a eft , a-flate 6c hyein W^^
coir mu.ata , coicr aibus vel cinereu VfM
cunctis luxuriesf^rcorianemini. Pd .
cula ex viti oplsrrunque funt, cx ftang<
dc aere reiiqua vafa. De armis & li' eri J (
poit videbimu'^». Patetautcm, quafl ^\
hcTC omnis rupellex., nullamcuranie <l^l!
nifi deterfioncm; nulL m cuftodiamj k.1
ni(i(imphcilIimam;nuiL s iumtus,ni- [^j,,
fimmimosexigat , 6c tamen nrn mi- m]i
nuSj quam divitum hujus Mujndi acer- ji^
vi, cavejr, arcx, &: ilmiles carceres fatis .'
faciant: Siquodinfthimentumpra^ter ,
quotidianaexigas ,officinaidfiippedi-^ V
tat. Nam tnftrumentorum tam publi«> u,
ca,quam privataeftcopia, quiaartifi-» lo
cumintegraciviias. Pudcatautemeos». i
quiincrtesmagna turbaiunt, interim
varijs vafis , dc inftrumentis fuperbire,
dum nihilrerum , nifi alienis manibus
oculic , auribus traClant , jisdemque
inutilifolicitudine accumulant, mife-
ros utiquetam operosa <S^ multiphci
fijfFulcimentorumflrue, quadumele-
vari
^l STTANOPOLITANA. 6$
i':^ grallis e folo & fublimes apparcre rat , adobeundamterram, &:rub-. Inndum Ccelum paricer ledduntut eptiflimi..
2S. D^ Lumine noBurno,.
Odem. non plane tencbrolam.
patiuntur , fed eam accenfis hino
de lucermsilli-minant; cujushiceft^
us. nr -^^' lecuntatLi Uibisprofpiciant,
di vagationes inutiles arceant j fed &
igilias miniishoriidas leddant: quin
Tio Satanx obfcuroregno, &rcaligi-
ofis iudibrijs hocmodo adverf:.ntur,
'< lucis ^terni voliint eire admcniti.
;jiLiid fibi Antichriftus cercorum fre-
^uentia.voIuerit., ipfevide.it, nosab-
lorreamus ab eoinilituto,quod homi-
lis in tenebris veriantis tiepidati(inem
tnitigat . & velum , qiiod caro noftra li-
:entiae acdiirokitioni libenterobducit,
cxtenuatjNec eflcur tumti;m hica:fti-
memus , crm in aUjs maxima eorum
frugahtas iit , aUbi in rcbiis prope o-
mnibus maximus iuxus. Oiiiniucem
plus im pendeicturj non tanta ciFet no-
ais
66 Db Repub. CHRI- STl
dtis ad omne genus malignitatis QpiDor.t portuni-as , non tenebiionum ea fie S:^. quentia ! O utinam lychnus cordis no ;[ei(N ft'i c ebrias accendereriK, non totie^mi conaremur Dei lucidiffimos ocuIoiVIiq falle>e ! nuncdum Mundumtcnebra." excufant,& in turpiilima quapquiC fol - uunt , dum , quorum cum pudet, cx^ jtne citatemijs obtendit; quidfaciet, ciimfj^f Sole Chiifto revcrro , Q?}Ago omnis di- H fpelletur 5 apparebitqac fkditas eju^ b qaam totinvoiucris obtegit ? cum cor- m dis libidojoris hypocrifisjmanuum fur- li ta,&:quam plurimaejus inquiniamea-ll)i ta,per nodtis umbras tolerata , iibiialr: famiar, bcatis er unc irrifui i
26, BeCoUegio.
NUnctempus, eftut ipfumurbis penetrak-adeamus ,quodprimu[ civitatis mobilem.erito dixeris. Id qua- dratum eft , extra 270. p. mtra ifpo» p. dimenfionis, quatuor turribus an- gularibusconcliiium,&: tran{\'erfis to- tidemali)sfe6tum,dupliciitemhorto- rum ferie feptum. Qj-iatuor conti-
gnacio-
STIANOPOLITANA. Sj
lationes totius ftnKftara! runt, u. ii,
L <Sc <). pedibusailiirgentes, quibus
jrres cd:oetiamnum peJiLusfupere-
jinent. AJ forumj qu-dinteiiu5, pe-
:yliuineR:,72. Columnisa pc6t..bi-
HicReligio^jaftitia «ScEruditiofe-
lemfuam habent, qiorum urbis regi-
leneft, haben.q .e adjiindtaminter-
'*oi^i'^q'^''^^»™- iN-nqi-airi iFii-r
.ivirunrcft tr.ntum hun^an:£ perfe-
ilionis , uno in loco ccHeclum \ quod
umfatebimini, crm. per fpecies rem
^udiveritis. Miraritamen hbet, quid
ibi vehmus , quires optimas difiun-
7unt 6c difpergunt , quarum comibina-
:io nos beatos , quoufque terra finit,
efticere poifet. Sunt ,qui rehgioG eifc
vohuit , (Sc humana omma abijcerc;
funtjquibus imperare. etiam irreiigio-
se, placet. Litcrs intermedia: perftre-
punt,nunc huic, nunc ilii faventes,fibi
lamen applaudentes maxime : Qiiid
deniq; lingua faciat , nifi iriitet Deum,
turbet homines, perimat fele? Itaquc
cbncordia opus foret , quam nemo ni(i
Chriftianilmus dare potefl:, qui &: Deu
honii.
6S De Repub..Chrt-^
B.ominibus conciliat, & homines inteil, fe conne6ti^j nt pic credant: , bene agat verc fciantjtandemq, febciter morian- JfT turA a^ternd vivant.. Ah tTniamur ah-' J quando , ne in omne a^vum. difuniai , iur. ^"^^"
^7. Z)d' TrtumviratH,
f itncc
V-^^hiam maluennt, conlid.u"aduntf"6' cit. Nam ut midta fmt Monarchix' c6- modnjhanccamen <ligmt.uem m iluntp^
C hriHofervacam, ^ h-imanxmode- ?" ftije nonimmedcodiftidenc- Non fer^ Chiiftus nimis abfolutQ iegatum , nec homo nimium.clevatus hbente» Cce-^ f^ lum fufpicicjterrasrefpicit. Experime-t tain proximofuntjeotriiHora ,quoia tyjannidem & diirolutionem homo prochvior. H jc ce . te Trium viratus tu- tiffimusefl, qui ni(i opdmosPveipu- bhcse (Sc exercitatiilimos nonadmiccit>, cum per omnes virtutumgradus eoa- fcendendiim f t.Quodluum eit,quisq; principumagit,nontamenin{ciisaUis: dereipublicie iaiiite omnes.confuhinro
IIIIK
h
Dti
\{ ii
I.
jjjl STIANOPOLITANA. €^
fjMabencSenatnm fingul^jfcdcercis die-
iqhJjs unum conjuLd:iim , ut corr muni
uJSienfude lerum lumir.a decernatur.
*ecct fane omnes devotos > omnes
rudentes^omnesrcientesel.leifuntta-
len certi quidam ad hos ordines , veU
texadtioreSjdiiUndi.CancclLiriuso-
.inia pati um decreta eloqaitur,di<5lat,
vu gat, cujus maximadebet eilc dex-
eritas & fides. NuUs hx lites diri-
nuntur: necenimtantae funt illorum
:ontrove'. iiccquap nontribunorum ar-
5itrioc6ponipoilint: fedpoti» s Chri-
lianxReligionis veritas jvirtutu cul-
:ura , &:ingenij acuendi ratioTies 5 tum
raederum ^belli , neg- 'tiationum , ftru-
fturaium dc aUmonia: rf qu iita in de-
liberationem veniur:t,magna fpirituu,
modefta am«rn,hbertate, &: donorum
Dcicoliatione : Itailli resferias fcrena
mente, dumalijh:dicrasturba'a &an-
xiaperagunr, evideiitiflimo vanitatis
£ a^ ceftimonio, qui moleftia? fibi eru-
ijtjimponun^aut li ,abUntfingunt,ut
jugi caru ttudmonc feinec torqucaiit.
'jo DeRepub.Chri- 5T 28. De Eeltgtoncj». 1 m\i\
DIIM h^c intiieor,potuiliem fi '^^" naticam aliquam urbem iufpica? ^'J'''* ri, cum apud Mundum , qaicquid ccSf t" lum quaciit , haa-eticum (it : fe i me ci*. ^'^'^" rorc mox duplex tabula, cui Cofeflia ""'^'' nis & Piofeflionis famma , aureis hte* '"'^' lis infcriptaeratjiberavit, cujus verba """^' iiti ^ me dcfcripta lunt, hoc habent; ^' ^ I. Credimm toto corde inD eu u Vnum ^^^^. ^ trinum , optimum jfapienttpmum^ ^^"^^ maximumy aterriumjFatrem,qui MuH' '^ dum exnihil creavit , eundemj^fervat^ ''"l« movetacguberntty Cujusmiutflri ^«. bi geltboni, cui rebellis Satan damnatus, w cujus deliciii homo quondam divinita-^^^ tisimago &mundi princeps, cuiinvi''}^ fum peccatum , cuju$ mterpres Scrfptu- M raomnts fapientidi c^- bonitatis brevia-"^^' rium^ cuim affe6tm per Filij traditienem ^ apertiptnus & clementtfnnm. II. Cre- ^^ dimmtoto cordein lefumC^rifitimyDti M C^ Mari^fliumy co^qualempairi , con^ U fimiUm nobtSiRedemptorefrhdualpm na- Uu
turis
STIANOPOLITANA. 71
; rii' perfonaliter unttum & utrifque
mniunicantem , Trophetam , Kegemy
'iTm' ^^^^^^^^^f^^ noflrum , cujuslexgra-^
^,'; Uj cujusfceptrum pacif , cujus crucii eft
,jj icrficium. III. Credimuspereundem
^ji 9iritus regensrationem , peccatij^ in-
rj '4ftionem , f^y«i;f f f i4W ;7o/?r^ c«w ^a
ji,j r ;« eofratermtatem , dignitatisg^per
jrj '^4wi Upfum ablat^ reftitutionem»
V. Credimus , Fifi ^i/« Paftone &
ortejufttti^Deifatisfa^umj & mife-
cordiam promeritam , eandcmq^ per
vangeliumnobn ohlatam , noftr^j^fi^
lei donodatam^ac puritati vitdi, concre-
'.itam 5 /«^f 4 P^^^'^^^ dominium cruci^
Ixttnh peremptum &fepultum. V. Crf-
n Itmm tnferni regntim , morttsj^ venenti
leftrudunjy & Rcfurre^ionis vt^oria
"ecuritatem nobisftib Dei cura reddita,
^ I. Credimus infinitum & £tcrntm
Chrtftt imperium} qux ad dexteram Pa-
nts Omnipotenter <& Omnipr^fentex
Ecclefijifuaad^ft, & tam Verbo Spiri^
tualtter^ quam carne &fanguine reali-
ter eam p^fcityfovtt^ & vegetat, VII.
Cre^
72 DEREPUB.rHl<.r- JT
Credmtis fupremum ejufdem, udUium^^^ quo inom^ies ■omimshonos atq^maliht funfma. majefiate pronunciabtt , & i %^^ quum ab iniquoexacttfime dijudtcakl i^tJ VIII. Credimm toto i;orde in Spirif Hf/i fa itumy corfolatorem & Doilorcm nk *!f'«' firtm quo fan^itficamur , vivficamtt <Wi & orramur , pofieaquam libertate 41 ««•'« bonum exctdimm^ qtioerudimur fipi^M^ naturam , armamur contra naturan wn conciliamur cum natura ; quo calefd ifw» »««5, unimur &inlinguas dtvidimUt tei quo pr<zterita , praf€ntia& futura fi^l modulo videmiis & audimm-, quoVti ^t^f humDeiintrofitcimus. IX. Credimijk fan^tam & univerfalem Ecclefiam.h fiWi ptifmatts aquaab mfantta luftratan '«'p^i & Euchariftt<z communionepaftam^a\ ^ que fic novt foedertsfignacHlts a(fecura wf^ tamt Verbi i> tertmminffinio erudttl iuo crtice exercttam , precbtis officiofan. Cbantate labortofam , commumone L beralem, ex communicationeforfnidA . biUm, quam per univerfum orbem di h ^rtbutamifidet Uhitasconne^it, dono %
ruti ti«ik
T
STIAKOPOLITANA. Jl
i A» divnfuAs ^iplficat y Chriftm wu^ ^«Jr«^, & iaptft t.,V'Mam reddn, ordU mq^ decoYy & matrmomjCAftitas ex- kl^nat. X. Ci edimtts peccatofum omnm r Verhi mtmfttrtum grataitam con^ pattonimy uoftra^obtdgratttudvis \-obedi€nti£ olf^igationem, XI. Cre^ piHs carnis himun^t univerfte refarre' lonemiitaexop^itamfidelihus^ titob Miors natiira'fs maxtme ijs dtligedai tformidabilem impijs , f4t obid vita '.turaiu maxime tjs execranda hahea^ r. X 1 1. C- edimiis &,tnnam vttiim^
0 iaperfe^am lucem , actioncm , qiiie-^ m^fctentiam yfaturttatrm c^jubtlum fidebimw ; qua Satana, malttia^ mu^ i?npuritasJ)ominum corruptio coher- 'bituriquahene hon'Uy& mafe ma i5)& crofarUiaTrinitatifgloriaaviteinum ftra eritatq^ viftbilis^
zg, DePolitia,
u
„1 i_I|"Adenus Religionem audivifle
10
licuit ; morum ve( o normim -aU lJirraubuiacontincbanc,cuiusha:cYer-
^li
74 DeRepub.Chri-
ba funt : I. Studcmus omnthus vl rihus Deo , htmam generis conditth ri & reStori unico , omni cultu & ado- ratione fubejfe , eidemj^ nihil c&lefte yelterrefire prdferre, (^vitam ncftram^ dihones^ cunitas ai gloriam ejm rt ferre^ cum auxilio eiusperficere. II. Stu demus facrofandum nomen Dei nulli blajphemia irritarcy murmuratione a lienarey levitate deboneftare ^focordiii negligere , &fan^ifima falutis noftr^ my/ieriareverenterhabere> -HI. Sta^ ^^'^^ demus Deo noftroferiari^&a cartm tumultnfilere , quietumj^Trinitatifa^ Jj crarium jproxme purgatum habitacu lum , creaturis refpirationemprocurarei lyivinoq^Verbovacareunich IV. Stu demmparentibm amorem y fuperioriym " konorem, paribusdecoremy concreditk \g fudoremy reipubltcalahorem, pofteri* tati odoremfervare & exhibere^^ac mu tuis officijs Chrifiiana Cbaritatis munia ebtre. V. Studemus iram refrenarf. impittientiam refrigerare^ huma^mtMl Jangutnem aftimareiVindiita ohlivifci^ ^^^
invi
I
STIANOPOLITANA. 75 vidtam a'?horrere^& mttjfimuChri- i pe^us foltctte amulart, VI, Stude- iis juyentutts innocentiam , virginis ^rem , matrimonij caftitatem , ri- ittatis continentiam tncontaminatam tftodire,& temperatiaac jejunijs car- s luxum & crapuLm perdomare. Vlf. "udemuSibonis aDEo concreditisquam iligentifime pacificey commode , & m gratiarum a£ticneperfrui , & ac- '4ifitionem , diftnbutionem quam a^ utfime , adhibitioKem tnodefttfimey wfervatiovemtutifrmeexercere.Vlll tudemus Veritatts Lumen , confctenti<t tndorem , teftimonij ivtegritatemfar- t liberaq^ propagaret & omni tempore, cove Dei pr^eftntiam revereri , inno- ^ntestuerijftocentes convincere. IX. tudemus nthilalierium turbare.Divina. umanis non confuudereforte noftra ac- utefcere , ades noftras quiete tnhabita- e, & univerfi hujus mtmdi dtverforium ejptcere. X. Studemus noftram com^ "ntinionem itainftituere, utfutan cuiqj 'Ctur,fervcturjg , nej^ qutsquam potius D 2
^6 DiT^t^nn.Cnm-
alterm res concupifcat , quam fuas or-' net^ac mDei gloriamyfniutmj^publi*^ €am impendat, Has cum legiilem Ba* ^jl bulas , haud paulo confirmatior r^ddi- ' tus fum, iiic Chrifti popukim elFc , cu# jus Rcligio cum Apoftolis, poiiria cum lege Dciconvenirec. Q^a^duo cdi&: ^^' Piiudochriftiani jaditcnc , tamcn qin '' mediocnter inter eos vcrfatus eft , fact' le vidct, vcrba facra, ferrea fecreta ; aa-jf" cuftam confcfnonem,ar€tamconfu. iRoncm ; Gonc^rdi^ formulam , 6c Dt- fcordiac forum frequcntia cfle; interim tccufare carnem , & tamcn auxiliares Dbi manus , Spiritusquc fufflamina «onadmutcrc.
Cllm hinc cdiicerer,admi(Ius ftm ad Presbytcrum, non cquidem Romanum aUquem pontificem , lcd Chriftianum, Is Abialdon vocabatuij Virvenerandifenij, &cx cujus vuUu Divinitas ahqua relucebat. Ncmo ^- cri Yabipcuuoiiucaio^ufdcminter-
STtANO^OtttAKA. JJ
ic expcricntior. Cum mecum loque-
etiugratiorozcloa agnovi Dei Lega-
im & internuntium \ ica nihil terram
ciipiebat. Cnm noftro morc titulis.
lonorare veliem Virum , non tulit Je*-
iignatus Mundanas ineptias , (atisor-
latum (e dicens ,fi fervum Dei , & Pa-
lemmcumcrederem. Ajiint, eumk
Deo per&pe agi. & hinc infoHta pro«
xrre, fed maxima Spiritus verccundia».
S.?mel tantum in feptimanaj ac Solis^
die populum alloq uitur , & Divino e=-
loquioerudit, quemfatfntur nunqsaS
audiviffe fine interno bonx mentiiP
mom. Pudorfealios monere, qtrodl
iprepdor fionfecerit, ucvel tacitus ii^
concione ftans loquaiir. TempustJ^
mne facris meditationibus,&exercitiJ5
maximc veroreiChriftianaeaugenfc
ipfi infumitur, neqne aliam vokiptatg
qiia;rit,quamC(tlici cibi. Cumbene-
diceretmihi, ncicio quidintrameca-
lidi fenfi , & animum omnemperfun-
i dentis. Sane cfficacior eft vera Theo-
, logia, quam multorum apud carnales
prsedicatio. Erubui, ciim vo. mentem
D 1
7S DeRephb.Chri-
venitaliquoram ambitio , avavitia ,iii-* ▼idia,vinolentia , & alia facri ordinis iif prophina. Crc-as, illosnon credere, « qiiodalijs voluntperruafum, fitamen K' perfliadere didicerunt.Mihi cam bona eorum venia Abialdonplacuit,vir fer- f vidiSpiritus,frigiG£e carnis^amas Ccell <t negligenstcrra?jProximus opera?:pro- cuia loquacitate; cbrius Deo^al^fte- miusvoluptatum; vigikn^gregi fop<v tatiis fibi; primus mcritis, ultimusglo- ria.
^i. De Confcientia.
NOn tempcro mihi, quin ctii huLr jusconjugcm hudem, utaudiatis maritum eflc. Hsec Senidis nominc, lcdiffia fcmina, pictatis & tcmpcran- tiae adminimosufqucfcrupuios obfcr- vans, nihil praetcrmittit , cujus virum monercexpedit. Vt fa;gaci?Iinnacit,itA vixfallitur:utingenua, nonfallit. Vul- tu fercnafeiBperell:, mente tranquilla, fciiicct optime nupta: multa& floridi prole maritum beavit, e qua etiani Alc- thea funt &: Parrhefia. Res fuas folici-
tccw-
STIANOPOLITANA. 7f
' cLirat, & conjugio fuo opulenta eft,
leninihil appctcnsme quid incuiia
■' eicat, fatagit, & mundiciem undiqu«
iedlat. Loquitui', cum opus eft: de
i:teL'olilentiumamat: ubi dexteritate
pus cft, & induftria , narem non ha-
et: unde Sand:uarij velamina&aula^a
uius manibus textafunt. Ciim huius
• ecordor,fordct mihi terrigen^femin^
, la aut fupcrftitiose icrupulantur,aut o-
nrJno foporatiE fut,autimportune ob-
urgant, aut ncfanda quarque admk^
ant , aut vuitii caperatj autlafcive bao-
:hantur, deniquenunquam tempefti^
V e maritosadmonent, nunquam can-*
iidc amant, vel frugahter fovlt.Quip*
pe eaconfcientiarum Mundanaruml?-
vitascu/Jv *^2^^ V2!li^tis humanac tri-
pudia, cum vitiorum mella inamare-
fcunt, non opportuna corredione ad
Deum refle6tant,fed canino latratu ob-
tundant, & ad defperatapra^cipitia iia-
pellant.Bene lit lUi facra' matrona?,qa«
exemplo (uo docuitpoilerebiis noitri$
fummamcuram adhiberi, tamen iaec^
frontein Di o laturari!
D 4
tlf
80 DeRepub.Chri-
32. De Diacono,
tT A.het E-clefia Chiiftianae llrbi* ^ eDamDiaconuni^Achban nomU n? , Abiaidoni conjundilitmam , cu^ jiis maniis erudire jiivencntem,di{pen- ' far^ Sacramenta, jimgere matrimonia, confolari aegro:antes : non qaod ad ? Presbyterum id non pertineat, fcduti miniis. non defpicitSenior collegam, t! ic-d hiciiium liiipicitj non ille hiiiic hr 1 fcoribus aggravat vel deprimit , (ed hic i illum fiibicvat : non jubet ille , (ed hic t pai"5t. Q^i inter patrem & fihum affe- } «5I11S mataus ^Kt debet.hic ad unguem «exprimitur , quamvis annis non multu | di&rant. Nihii efficaciusimperat, ni- |
**x^ . ^- .. p-..>.,j ^ v^cictm v^iiariiab* ;
Non lubet Diacono quicquam immu- tare , efFerre ^t(t nuaquam inanimum inducit ; f^audetaiitem ex patrefiio au- dire , quid Deus j"beat, quid expediat EccleficE.Se-monemadpopuhim me- ^ dia feptimanahabetja^qaefemel. Ne- | icioenim. carilfisin c<aicionumrari- tace cum aiiis non conveniat^niii quod
fufpi-
STIANOPOLITANA. $1
tifpicor magis elabovatas velle,quod uuaiita frequentia fieri vix poteft,ac 'rii quoudianistumprecibus,tum lcclio- nibiis,fi quae dceire poiIint,largiter ad- implerc. Habent enim ex Theologici fchola^qui praeccUentiorum Dei orga- riorum devotas meditationes public^ prslegant, quodpraeftareuliorum ja- venilibus tentaminibus arbitrantur» Nec difplicuit mihi , cum ledtionem certam , qu^m memoriam dubiam, fi- deliorem exaudirem. Nonfufficit cer- te unus homo , qui S. Spiritum audiat^ carnem frenet, barbaros cicuret , labo- res ferat, familiam curet, 8c victum qua^rat, quod tamen a lo. annoru Dia- conis Mundus exigit, &, ne quid deiit, quodagant , cum fame conflidlari ju- bctur. Duo certe in hominibus miror, qui adducant juvenes , ut animas eo. rum curent;qui adducantur , utanimas fuas juvenibus concredantjpermitte- remtamen»iimulti darltur Timothei ' quos quiararius vidco • imo quia ne - fendavideo, doleoEcclefiar fortl, qmi fubfocordift ^cteiMritateterreDario- gitur. D j
Vl D£R£pub.Chri-
X) Oftea cx Trium viris slteium fa- ifaj A iatavijcui Abiefer nomen , Vir ai aii cam regulamnatus, ut nemini faciai:, nci quod fibi fa6lum nolit , quod velit, o- iic mnibus procurct.Noiigenns hunc,nec lui opeSjqna^nullcC hicfuntjexculTt, feda-lio jnimus tranquiiius,&pacis amans Nonio inclufus velut ex tripodc refponfi pra-j )i »unciat, nec nituitu.cives conuemef^-i citjfed vclut Sol cxorieiis omnibus pa'j tct,omniaierenat.Ut omnia abfoivana»' ."Orbis paterfamilia« eft,gaudetque vq- cari Chrifti minifter. Hu jus eft menfu- ras.pondera^numeros ritc adhibere , & cxafcm rcrum proportionem admi- niftrare. Qii^ homini cicurando,&: A- damo perdornando conveniuntTartem iuamcrcdit,&ad n'vx.x aetern^ armuhim prxludium omnia refert.Sic cnim fcn^ titoptimamReipub. facicm efTc , qux Coelo qnam proxime convcniat , &. ut rchgiohffimus eft,falutem urbis credit Dcum propitium ; perniciem,iratum. Jta^ hoc agit , ne pcccacis ci vium > nu-
mca
STIANOPOLITANA. 9% t icn offendatiu-jUtconcil ietur fidei oi- I amentis. Hinc invidaurbs eft,nifi i-
la piius vitiis fuccumbat. Nihil tam
iinutum a Satana immittitur , cujus . icrcmentan6metuat,&quaprimum
rofliget. Certe mundi lecuritatem lunquam fatis admirari poHet, qui vi- iorum commercia publica fert, nec
ontagionem timet , abominationes )eo obi|cit , dc de naufca e jus dubitat ; )oliticis maximis ludit, & Chriftia- lamfocietatemjav^iati fatisqifibipro- pec^um creditjfinon defit,qui magna Jt mpa, 6c voluptatum maximofatel» uioeiimperct. Itaqueut Urbs Chri- fliana juititia? vigiHis lemper augufta wvtlorcntillimaeft, ita terrensecivita- tes fub iniquitatis focordia in dies c- ir.arcefcunt.
;^. De Ratwnc^\
AUdiamus obfecro etiam de hu- jusconjugealiquid. Nunquam vidifcminam minus credukm>> nun- quamaudiviferittonesmagis profuii- D ^
S4 UEKEPUB.eHRI-
dos 3c circumrpedos. Si qiiid veio cre dkySc pi-oriuiitia:, tiertiiliiriareperiun tur.Hiuc (ine caufa nihil agic, causa ta»i men marito tuo convcniente. Owul: prope aquilinis eft , qui folem fcrrc po\funt,.S<: ion-^illimc profpiciunt Nq fcrcvan >s rumores , aut vulgift ipo- remj nonfeLtvirtutam obfcuntatem, vitiorum famim ; non fert libertatis vincul 1, fervitij dillolutionem ; nafert omnem prxcipitantiam. Haud pudet fnarit jm cum ea de rebus arduis collo- quij auditqaeeamiibenter; fed arbi- ti iiim iibi icrvat. Si in co^lum curio- fior il:, cohercet fcminam , 6c cceU ad- monet , jabetquein girgiiiis ingcnio- fam eire.lra (iib imperiopacate vivunc> acjncunde, docamento iisaptiflimo^ qui aut omnia , aut nihilcum muheri- bus communicant. Qui Stagiream ha- bet , nihil vel Deo credit, mii femina approbet : nihil uon verifltmum jurat, quodipia nugatur; qui Athenieniem, rmnquam inte* pellatem audifc Quana abfurda in Republica committuutur, i|uia ncc feitur,nec fertur qmre. Credit
Mum*
STIANOPOtlTAKA. S|
Vlundus incredulis , fcquitur ca?cos> rxhorrefcit debiles,alit odofos j 6c quid lon inconcinnum admitdt ? Non crg6 iiccenreat,fiqniseurideat limo amet Uosdicaculos,quiabip((-) curhoc vel illudagat,padatu' ve, etiam importund :jaa?fitant. Nunqiiam panitebit, c te- aebris in lucem ,e fervitute adiiberu- tcm ilimulatumeire.
SS' DeModff,
HUic aheri Triumviro 3tde(l A- chitob , pubUcus urbis XLoni» mus, ai jns hxc cura cft , ut , quipubii- ciluntreditis, 6c promtuarioru copia, in iinguios ita diilribuatur , ne quid s- quo minuscuiquaraobtingat. Cujus longe mapr , quam opinari polfemus» eftfaciiitas. Namcum nem©in yi6ta p raerogativam atFe(5tet, aut fcrctda plu- ra , quam anni ratio & urbis confuetu- dofert,(ibi depofcat, fedaequalitatcm adunum omnes iervcnt , expcdita eft pronumero&annonadiribido, qux utpire commodcque coquatur, mu- Uebris fit moneris > atque diligenua?> D 7
S6 DeKipub. Chri-
quariim eciameft proccgrotis eos pC'» terc &c pararecibos, quioptime con-«'i venianc. Huic calculandi maxima efl n^ dexteritas, quacives cum annonaitaif adaequaty utnunquam efuriant, nun-nc quam in Spiritus fervitium fagincntja^ Optato vere inftituto , illisqiie oppo-p nendojquorfi alij fame premuntur,alij 'h vixintegro penore faturanturj&benc- it dictionem divinam non faturitate , fcdp^ fuperfluo ac vomitu metiuntur. Indi- gni vita qui cciam in menfa , dc ipib omalo principatum appetunt, nihiiq; cc^leftcs epulas morantur ; ied Terracl aiimentis diftenti, dummacilenti Dci| (crvi in CceIos fubvolant , aqualicuU pondere adTartara demerguntur.Pau- cis natura acquiefcit: Unius liomini* ingluvici ntc terra, ncc Mare , nec aec funicit, donec inigne tandem fincfine icmodo crucietur.
^(f, T>eErudm,
ErtiusTriumvirorumAbida,Sci-
endarumkumanaium habetrc-
gimca,
STIANOPOLITANA. S7
imen. Huncpraeteropinioncmj re- eri fine lupercilio dc iitu. Onunaliu- vma erant in Viro , nihil morodim. ^edebatur vixaliquid neicire; &ca- lenrummamodertia omnium iano-
fc»'
iiuiam profitebaiiur. Non fuit opus
•- -cns, quam apud Collegas,titulorum
ileris. Profecilfe ajebat, qui S. Spi-
leas difcipulus audiret. Cum eriidi-
lonisomnem complexum inquirere,
r.inabatC H r i s r UM,.<5jhunccru-
xum;ineumomniacolhmare. Vi-
icbaair aiitem fubinde terram deipi-
erc, &c hinc fufpiceie Ccelum; indc
1 * picere terram , dc deipicere cgeIuih.
fciraenim perfcrutationc Cceli^fli-
n vd-^nem adferre probabatjCceli pre-
ium repertum, Terrar contemptum.
bimul autcm omnem eam lireraturam
imp/obabat,quas non rcddere.Chrifto
propinquiores ; C\ removerct etiam,
execrabatur.Omne punctum inEccle-
[iamconfercbat,quce tot milleannisin
Mundi Oceano fluduallet: huic debc-
ci omnes Hnguas ,omncm hifloriam,
omncm rauocinationcm , omnes Na-
tur«
IS De REPttB. CMRt- turscchara6teres, omne C<xliartific*irp: tande expedad beata^ sternitatis do*fi narium. Solos Chriftianos fcirej {edeini Dco;reliquos nugari.quia ex fefe.Haw la; jne attonitum reddidere^ cum elevar. audirem , quae apud alios fupra laudei» e funt. Convidus tamen fum, ubi in mentemveiiit, curin h.mc Mundana^io nati fimus, nempe ut Chrifto fruere- mar inevitabiii noftra n.*ce llitate juiuQc ineftabili. Sin interiieinbet heumfe4 licem iilam literaturam, qi \'X. ad pauciCli iimos dies fu mo pavit ! Exorere 6 (acrai! fcientia, qua: Chrift:um nobis expiicasi ut hic difcamus non dedifcenda , led \xk omnia fecula ad augenda , & duratura,
DEbeo id optimat Matronse, hu ju$ conjugi,ut,qualisfit, obitcrex- plicem,cum me bcnigne habuerit.Ni- tiilin hac fucatumeft», omnia {impli- ciflima & aperta. Quicquid videt vH Divinitati , vel humanitati adverfum, •onapprobat^ fcdciun candore&faie
car-
.
STIANOPOLITANA. S^
it : hypociifi 6c rophifdca nihil ha-
t aeqiie contrarium , res omncs in
o & fundo afpicit , &■ quales reperic,
aritodetegir.Nonarftimatcainisicv
acitatcm; fed Spiritus filentio gaw-
t; fi cfuacontentiointer mulicrculas
itur, nullaconciliationi aptior. Ser-
o brevis eft Sc Chriftum redolens, ut
uifeipfum probat,(5<: adverfen e-. fine
lotu convincit. Pudorem inviolatum
•i' v::vitj cumahquoties ob vultusve-
uftatem a Pi^loiophis deperiretur*.
eatum utique con;ugium,& mundar-
is immane quantum pra?fcrendum^
ux ijs contingunt qui opinione , adu-
wtione ^cmcndaciodcfloratis |,ungu!i-
ir/Cumab ijsdecipiantur, placetijs
olus &malunt fabulas monftrofas au-
ice,:;"^"^ h^i^urias pecco ifaoconro-
las. Vah fpontaneam c^citatCiT^ : ^^
untariam in(aniam!inter cadaveraim-
nortalitatem fomniant , inter opaca
;lauum jubar, inter fceleravitam re «u-
atam, intercompedesaUs>& quidno?
itft iltorum numerus nunquam ma-
,or dc intolerabiiior iit , quam qtii iapi-
entiam
nus aiite cognitorum admonueiit.
S^. jyeLingua.
90 JJEK.EPUB.lHM- p
entiamprofitentur. Mihilaudatiffiiriiii illa femina hoc beneficij praeftitit, sm ncevorumqu^mplurimorum, fedmJ
)n
QUemfupranominavi Canccilaic jium, inpropinquofuit,& intetit. pres Cnriftiani appellari voluit MagnC)! Kujus momentum, undcinmala Rc-ii pubUca peffimum, inbonaoptimair^ crediderim. Illudant nobis , qui huiM creduntj aiiter audire, aUtcr loqui ; egc ingenuum reperi,fortafIe etiam in cau* tum. Habet, cur faturitatem vitct 5 tc-i perantiam equidem conjugem opti- mo confiiio duxit, quac cumfacrililen- tij obfervantiffisia lir , o.Iincin fbrrfio- nemfelivimma mixtione attemperat. Cum de Deo dicendum eft , tremitj cumde Chrifto,exuItatiCum deS.Spi- ntu, fervetjcum de homine, doiet^cuml de Natura, circumfpicicj cum de Satanii tacdetjCUTideMundo, pudet^ cumde Mortea arridet^ cum de Coelo, fufpicit.
NaM-
STIANOPOLITANA. 91
mq.^am minus age rc videtur, qu^m
qaotidi.iiia loquitur; ufqae adeo
inutijs nos verfariauaimat. Tem-
s nonad rninutap ima, rc<}Cexta.6c
rima pen dit, utiamnihiladmitran-
rciepfydis. Noii monetarum uilibi
■eftcuia^qua? hujus Verborumj ne
iodoriofum, ne dum vitiofum , exci-
t. I aDeusundique reronac,Jefiis
Uoquitur, Spiritus fpirat , homo «ri-
:ur,Natur2 imperatur,Satan fiendet,
undus ridet , mors mitefcit , Ccelum
nditur. Admirabile utique Dei or-
num, quod humanitatis jutii dc prx-
gativam tuetur , <3cseterni Vcrbiar-
mlum eft. Nam quod Chriilus uni -
erfuati id hic intrepres focietatiChri-
an^eil, utabdita omniapandat> 3c
crctos recellas expiimat. Si faveat
)cus, kudat; fi peccata examinet,con-
cetur : G lidicatuf, depiecatu: 5 fi crucc
xerccat,admittiti iiSatana^opponat,
lifputat j fi carne pit ma:, fufpi . at 3 fi vi-
ium fubirahat , monct ; quid fmguHs
)pns eft ? omnia , qua? cieator jubet,
;rcatuiamque decent,pro modulo fuo
aitcn-
92 DeREJ^UB.CHRI- 3
attentat,& paratiffimo obfeqiiio expl ^u, dit: dumcarnales interim ardentes ; ^j, ore faces circum feruntvquibus DeuB g^ homines, mundum &: femecipfos a<5 cendi,utinextinguibiii tadem flamHp, eonflagrent. '^
^p. DeBihliotheca, ir
CUm itaque falutatis principibtij arcis conclavia mihi monftran<i eifent, 12. occurrciunt alfervandis rei
f)ub. reb' is attributa , omnia fornicatJi atitr^dinis ?^. p. longit. 53. akitudt ni^ noninifi iz. In primo ingt*n:is mo- lis bibiiocheca cuftocliebatur, infinito rum ingeniorum faetura , in clalfes , & nvattrias diftribu^ae, Qmcquid interi ille no^i ' creditur ,id propemodum o- mne adorat * maximo meo ftupore. Nulla terrarum linguaeit.qil.T non 7^- quid fui huc contuleric , nullum inge-j niumnonfuithic tributarium: Illum tamen ejus non maximi facereCives: mihi vi(i fun% & paucioribus libris/ed nervoiis acquiefcere. Sacrarum autem
iitera-
STIANOPOLITAKA. P^
amm^five Divim Voluminisfum-
apud eos autoritas eft , & precium,
dunum Divino mune-e homini-
conceflfum , & inexhaulH myfterij
i«fcunt ; rchquafere omnia pro nu-
mcntis habent.Sunttamen piurimac
5tionis,hoc medicamine pra^muniti,
Lod nihilhumana? loquacitatis admi-
iitur. Libros & ipli fcribunt, nulli
X famejfed fi qua parte polfunt rem
iftianam propagarc,irridere mun-
im,increpareSatana. Hocomnifi
5tum eft, fcire , quantum nefciamus,
tcxindead veram fcicntiam aipirare,
sdignari vanam iugenij hum.^ni ja-
■^ntiam. Sed etia m plurima fimt, qua»
ihacVitanefcireexpcdit, undcmul-
s fandta fimpUcitas^ bibUothecacft;.
ihj ex llniverfitatis hujrs voiumine
itisajunthabcrc, quodlegant. Plu-
imi intra fe plus rcperirc , 6c artium o-
nnium fontcs facihiis vcftigare con-
irmant , qu^m ex librorum integri*
Iruibus. Itaqua^apudMundumjno-
16 non divina funt, ilhs vilefcunt , quac
aiiKlibrium buaiani cerebri coaccr-
94 DeRe?ubChri-
vantjUt inanit.-tis apud fuos convincS ^'^ Valeant ergo libii, fi illos fequimurjv! vat liber Vit3E Chiiftus ,ex qiio faciliuj' ^ ccrtius Sc tutius omnia hauriemus
40. 'De^s^rmamcntario,
ler.( jfu;
DE Armamentario,quod ex alten ^ parteeftiadhuc rigidiorem hab^' ^ fententiam.Nam cum Mundus torm^ tis, bahftis, & machinis alijs , armisqw belHcismaximeglorieturjhiomnege» ^^ nusfcrahu &:lcthahum inftrumentb^ ^ rum incredibiU copia coUedlum , cuitt horrore intuentur iph, <5c fpe(5lantibus non iine mortalis diritatis exprobra tione monftrant : tantum fcihcet morti quacrendae & inferc ndse excogitari , di ipia nimisin propinquo Ht, 6c\n(m\x latitet : tancum audere hominem , ui proximo fratriimmittat, adquodipfi contremifcit.-tantum pericuh negh!^' ob uniiis alteriusve nummi dubiam ac utphirimum infidclemipem: tantuni deniquc feritatis & violentiae adres ni-' kili impctrandas cxhiberi : cum \
Sacana,
f
STANOPOLITANA. 95 ,ana, Mundo, &: nobis mcdpfis ma- Sc pcrniciofius pcriculum impen- it. Scd tamcn arma iniquiori vi re- lendse inviti ferunt, & iingulis civi- s fua privata diftribuunt , quae inas- >us adinopinatum cafum ailervant. )C intcrim ferioinculcant, utSpiri- jlis armaturs memores , nunquam itutibus inermia 6c nudata corpora- panac exponant , nuhquam per cra- Jam ^cfcrvitium ventris vigiliarum livifcantur, fed ad ftationcs fuas ala- ps &rortcs , & infidiantem hoftcna fidant, 6c impugnantcm Spiritu D e i boratircpellanc.
Blbliothecar contiguum cft eoM- clave , fervand is fifti*, lcgibui i adtis civitans publicis aflignatum. iic muhorum luftrorum annalcsvi- creiicct , indequc majorum di6ba, fsi* ^quc intueri, & cum praeientibusre- us vel geftis, vel gerendis confcrre. lic fi quidprobe gc forutcr adum , in
exex&#
g6 DeUei»ub.Chki- »i
cxemplum 3c ftimulnm proftat : fin fe ^^''^'^ cus, habent, qiiod emendent , 6c velu f ^^' fibi cxprobrent. Nemini licet Patris '"i'^'^ hiftoriae ignarumefTe, iedca omnenp «catem circumfbnat , ut quovis tcm ^";^^* pore fe vixiflTe arbitrentur. Q^i mcri 'M tis in pitriam excelluerunt ^magna^-fa ^^^^ mseiunt, nec minoris , qui pietate ii '^^^^' Deum, Prudenria in cives , fortitudin ''fnoj inhoftes, ingcnio inarteseluxcrunl Id quia ali j negiigunt , culpa non car^^ Quorusquisque cnim fuperioris x\ motus,con{ilia, rationcsque novit,ai] )Ro parenrum vitam aperte & candide d pli! iciiptam audit?interim femideos fuill liin omnes fbmniant^&riiquispeccaiTea m liquaredicat, nonidfectur ; Mun ^^i di vcrb res nemo, niii Adulatio,defcri dev bit , in pofteritatem maxime injurij iiinpr Amatfucumipfe, &imponercliberJ Vtli fuis gnudet ; cuin femper fe mutuo fu ioni! accufent, cum revera turpiter vivani ti,§ vitse tamen eomm k Gnathonibus de ||idc pida?meraevirturumidea?funt. Hin In, cft, quod multi ma j orum fama m indu ifjtn fciuflavocant, cinnvident exfcriptor ^lic
lubri \
STIANOPOLITAKA. 97
hi icitate eam conftare. Una Thuiani
genuitas publicLim applauium me-
ir.;,lecl qaam laudare licet,vix imirari.
iiis idemapudfuostentarct^vapu.
jj lec. Vsque adeo turpes funt mortales,
.jCumnihil Dei oculosrevereantur,
men fuas imagines ad vivum deli-
eatas intueri ipn,autpoftcritaticxpo-
?re nonfiiftincant.
^2. De TjpographU.
PRoxime huic adjacet Typogra- phia.feculi noftri commodo pari- if &incommodoadinventa:hicccitc jnoxiaeft : Nampr.Tterfacros codi- ■ jSj& qui juventutem crudiant, civiu-
Sijuedevotionemjuventjhbeilosraria- j imprimuntur. Sunt enim hiigiiiis omellica Bibhca vernacula , funt C6- dj efFfconis capita,precum & hymnorum utiibri , &qua:ahaad pietatemfaciunt. tlii^ poftea Scholar c -nvenmnt Ero- p^emaia, magno numero excuduntur, ,,;itpueritiafChriftianae icrviant. Non i|icethicrpargere,quoddc Deo dubi*.
4pl DlRfPUB.CHltf-
tet,mores corrumpat, ingenioimpa* l^o mt. QaicquidalibipraEla excufcncur, ^^i «dmodumcapcccantjnamut curicfi- ^y, tatialienscambirioniproprise &:ope- jnf^ rariorum lucro fatisfiat , nuila de Deof limt cie offeniione proximi foUcitudo eft. jmr^ Quamvaftavanitaas voiuirina, quaB fre^ mendaciorRm & fophitmatunri moles ^^l binis anni cxonerationibus accumu^ ,gj. lantur,ntmireris clfe homines, qui vel ^^^ titulospciieg?nt? Haec n«:mpceruditi j,^, fcculi,quod jadta^.ur ,f?i^es eil , ut peri- ] || ti juxtk dc impenti pathce , 6^ ta r3 ^^ chartarum maltiplicitate nugcntur , & [|^i ^ nifiquis nomen fuum Caialogo nun- y dmali inferat , adtum d^ ic hterar}a& -^ Chrilliaija aibitretur. N*hil t:m im- ^.^ pudentercoUedtuminUilse excogita- ^ tum , impolitc delcriptum , inutilitei ^, prolatum elfc poteft,quod non bibiio- L poliaoccupet. [^,
^ ifiii ^j. De Aerarto. ^
ARmamentai-io conriguum e( \ .^rariui» , cujus apud cives nul ^r
1« ^^
SriANOPOLITANA. 99
usomninoufus , adexteros noncon- .emnenduseft. Nemocredit, quanta luri argenTivc iignatifumma hic con- ineatur , qua & tributum Ca?fari exol- /unt,& militem , fi opas fir, exteaim a- im:,& cum advenis negociantur,5(: )ei'eg'in- s donant, &: legationes fufti-i lent. Qvi^ic quid a^re venale eft-,mini- Tioemt^im credunt; q lod l-^nguine, ■nax.mo. Moner;ie in ri- tioncsfLint, ina: SI DEfJS PRO NOBIS, 5^nS CONTRA NO^?iltera: l^i-^RBUMDOMINI MANET :N .*T£RNUMi>iduiai[!ar^cie ^q 'ilam haVet :ura n'insversa c uce, lacu^bem iiKro-m rfi .Ani.Itn q ior^ Demunive C.m ..ffiig ,n mmusc-^n- :<;mptiishic j cet , 6c txtra afiim nul- lius .Tllimati nis: ncq e m gna cu- (lodiaopus hibet , ciim p odelTe \n Repubhca pri- a^^o poffit nerrini. Ira (lue noxa hommibus ler^i^ , qui apud ^lios Tup a omncs diaco.^es 8c bjfihfcos peltilens & ind^mitus efl. 'Huic deben-urpubhcac ftrages , veadi- Kvim Coeium > 0D{t*i6ta anima , m:;nd"»
e i
ibo DbR£pub.Chri-
patum corpus , emptus infernus.f Quicquid peccatur , pecunias imputa- * tur 3 non inique quidem , fi fe prius ac- . cufenthomines reiviliflims ful: jed:i. Ovenale genus humanum, quod li-, bertatem Chriftianam Antichvifto , li- bertatem naturalem tyrannidi,Liber- tatem humanam (ophifticap vendidit, &:pa:iciflimis obuiis fupei ftitioni, fer- vituti<Sc ic!;noraniiae miferabilem ope- ramaddixit.
44- Tie Lahoratorio,
POft ajrariiim , Laboratorium cilj chymic^ lagacitati lacruiu , ingc niofiflimis furnis & reriim compo ncndarum rcfolvendarumquc inftru- mentiSjinftrudiilimum. Nemo hxfi- bi meiuat ab impoftorum levitate, m^- daciis&mendiJtatejfedexadifrimam Natur^ obftetricem animo concipiat. Hk metalloium , minerahum, vegeta biUum.animahum eaam vires exami- nantur,purgantur,adaugentur,combi-. «antur , in humani gcneiis ufum & fa-
nitatis
STIANOPOLITANA. lOI
initatiscommodiim. Hic Coelum Ter- r^marii:atur,(5:Divinarayftenae:iam terrceimpreilareperiuntur, hicignem regcre,aerem adhiberc, aquam arfti-. mare ,terramexpediiad(difcitur. KiC naturae iimiahabet, qi'odhidat,dum principia 3emulatur.6c per veftigia ma- gnxm^^chiniE, minutam ahquam, ac elegantiflimam cfFormat. Quicquid Antiquitatis induftria e naturse putco eifoiium, cxtradumqueeft, hic exa- minatur^utfciamus/iquidrede illa Sc fidehternobis patefecit. Humanusis- depol <5<: generofus aufus, cui merito quicunquehumanifavent. Ahj veicj nimismuitorumncquitia , vclfaneiti fchcitateirritati incpta iupeibiaomne naturse perfcrutationem , &c rationis humanseindaginemabiiciunt, fatis fi- bifapidi,fiunoautaltero cavillo ingo- niofiflimam artem*petat, necanimad- vertunt,quamlnfinitaturritercredant 6c admittant,^ tantum quia pi sedicla, &c tnnotata ipfis funt , quam fiipine prac- fentiflima Naturae beneficia 6c medi- camiiiacalceiit, ^ ridicuhstam.cn fe- E J
102 DiRfpUK.ChR!- I i
ph(ia"iornm ^ ag7"ta-um fabellis p** &i^ reant- Pcccavi , opinor , in maltoriTm ^^^ f ij^ercili m,miil oiumveprirjacliciiij; ^^)" fedveni mdabun .{iaiidianr,non ex- pB" crcnille hancar*em,red in pcxi{re^& c iijns (um facilitiris,benignius drcoait modius elFe in:erprecatum»
fuavi
^/. De rharmaceutica,.
Jf Am ultra ponam rrqnitur pharma- [ copolium, quoorbis terrarnm vix abet aliad exi6tius. Q^ia enim ia pKyficam maximc propendent cives,, }ja*ciilis A potlieca velutnaturx totius compendium eft Qucquid elementa. conferunt , quicquid ars expolit , quic» quidcreatur^omnesfiippeditantjhuic inFertur, non tantinn ob fanitatis cu- ram , (ed etiam in mentis inftrudtione., Qjis enim rerum humanarum diftri- butionem facihris capiat 3 quam ubi clnlfes intuetur fummo artificio diftin- d:a<;,^umma varietateafpedahiles. Eft hncTel invitafcholavalde liberale,& alitcratura infeparabilc» Nam quaer
fciea-
pni(
f\ :eci[,
\m
agno
tium
;ciii:
tudil
\d\
tA
[etre
boiiij
\n
«1
STI AKCPOLTTANA. fQ^
cientij^ humanae angv-f.ftiae{l,fi inter
'aluberrimacLeatapercgrinaobambu-
:et , fi nefciac , qaid flbi noc vcl illud in
lominiscommodumvelit, intereain*
uaviabllra(ftorum & nccmatum crd-
piticuloob^rretnec minus jactitetre-
rumornatiffimarum fcientiam ? Hoc
agat potinSjUt (i quid illa Theoria pro-
fecic,praxinhominibusproberj&:po{t
rerum nomenclaturam,res etiam ipias
agnofcat. Itane egenacrit, utportar-
tium prafcepca nihil artificiofi audeat^
ac in ipfa Erudicionis profeflione , ine-»^
ruditos confulat? fufficit a, vitanoftrat»
fi ea frug-iliter impendatur, ut res opti*
mx loco peflimarum loge facilius im-
petrentur. Quibus atteruntur ineptits
nominesplusineft perplexitatis &la-
boris^quam qua? eos attollere,& adter-
rae noftiac contempktionem admittt-
re pofTent : ita rotantur , & rotant
alios perpetua vertigine,
infemia indele-
bili.
£ 4
104 DeRepub.Chri- ~ - 46. De Anatomix.
IJ Abent etiam Anatomi^j five ft^ p -fi-ctioni animalium attnbutunri Ittn iocum,quodmhii tamprope iitmriat b culo, qu^m coiporumanimatorum,2^ lali 'inpriMnis homniis, quem Mundi ml cen nutumexempbr , &epitomen ajunt fabrica. Idcujus urusiitaddeprehen nim dendos membrorum ritus,& adjuvaii sieD dumnaturie colludtamen ,nemo infi p ciasibit,niliquicum barbaris reipfun loft ignorare cupit. Sunt tamen, atque e li m teratorum num.ero,qui ncfciunt^ub \\\ vivant,ubiientianc,ubirpirentAibico \% quant,ubi excernant , nifi quod credu lai' intmcuticulam id fieri. His dexcrum ; jon iiniftrojimumafummo parumditfen [it lili ex animahumembris anima: ope juo rationes&organa varia juventutico Iji iwonftrant,olfiumqj mirabilemcom |o( pagem oftcndunt , unde fceleta iiii; non paucaliint.ac debiCcX varieiacis.In- terdum etiam humani corporis anato menexhibent, fed rarius : quod ano- ftr^ aiiferia: intuitumensmoiliorab.
hor
S T I A N O P O L I T A N A . 1 05
horreat. Ingemifcamus hoc noftrum habitaculum tam ftudiosecultum,tot pericuiis ereptum, ac haud raro animac detrimento delicatiiis habitumjin eum fa^torem & horrorem dclinere. Sed uc nafcendi origo erubelcenda , ita dena- fcendi violetia meritopudoremfuum habet: Interim vix numerum morbo- rum noftrorum invenimus. Imo unius membri affli6tiones omnesrarocom- putamus. Adoremus itaque Chriftum noftrum , qui fub eadem carnis noftrac compage id nobis impetravit, utpuru- leina corpora noftra in peUucida 8c fImpli(:ifIimatransmutata,repetereo- lim valeamus. Cujusuniusconfidera- tione facilc moleftam carnisfarcinam feremns , Sc membra noftra omnia, t quoquo pbcueri t , Deo parata & agiha • trademus, adhibenti impendemus ,re- KpofccntireddemusUbcrahter.
^7. De ThcdtrofhyJJci.
POfteaphj^ficum Theatrum fequi- tur,fupra qukm dici poteft elegan-
£ $
106 DeRepub.ChkI'
tiffimij. nam Naturalis hiftoriaomnis ad pirietcs fummo aitificio depidla hic vilitur, CGehapparemiae , terrse perdi-. verlaclimatavultus , hominum d.fFc* rentix, animaUumimagines ,crefcen> lerb tiumformae , lapidum gemmarumque (peciesnonh c extanttantum , &no minantur , led etiam docenr , & vires quaUtatesque fuas aperiunt. Vidcas hic arta {yinpathiam Sc antipachiam:videas hic vencna& antidota v videas hichomini per (ingula membra proficua vel ad- vcrfa. Cumenimhicdixcro, nihiiefl:,. nificoramintuearis : namfivelthccas iUas tantum , quibus Naturse rariora, monftrofa , infolitaque continentur, excuterc vcUm,finis non foret.N6nne verohicexpedita eft rerum terrenar» cogn!tio,fi accuratus commonftrator accedatj&memori^ qualecunque fub- fidium. Nam pcrocuios omnino faci- liusinrrat dilcipUna, quamper auresj & fiib elegantia j iicundiiis, quim inter fbrdes. Faliuntur,quiputant;nihil do- cei-ipolfe , nifiin cavernis, 6c tetiicov ¥ultu, Liberale ingeniujna nujDquai»
al^
Duni ftan
m m
loita
STIANOfOLlTANA. Wp
. alacrius eft , qu^m cum dodlores fuos 1 habctfamiUarcs.Q!£id veiofubelTe di- ; :cmus, quod mukos phyiicam profcC fos vidcmus ad obviam quamcunque aerbulamhseiitarc ? nifiutfu(piccmur, nunquam ad hoc jucudum naturae fpe- flacuium elTc admiilbs , qui , ii hos ci- vesaudiant,imb<5v: pueros per ludicrfi^ certamcn miiienas ahquot hcrbas di^ [cernere,nominare,& ad cliarad;eriili- eas notas iive fignaturas cxaminarc,re- bus adhibcre morbidis , erubefcent fortaffe^vel quod coniuitius,nunquain hoc auditorium defercrent, quam am» phore rerum naturalium peritia ia^ lirudi cgrcderentur^
EX adveria pharmacopolij parif , Pidoriaf artis officina amplillima eft,qua h^c Refpublica maxime del»- ^atur. Nam practerquam quod urbs univeria piduris mundi revolutiones referentibus ornata efl,maxime tamen ia juventutis inilitutionem , & rerum E (
^ los DhRepub.Chri-
dircendamm apprehenlionem adhi-flmn
betur. Undeconclaviciiingulaconve
nientesfuas pidLirashribenc, quaC it
rum ad ea peutinentium admoneant
PrstcreavirorumiUuftiium, cum ma
iculis fuis aut ingeniofis gefe imagi
nes<5c ftatuaeundique proftant, haucjtoi
mediocri j uventiuis ad viitutem capel fy
fendam incitamento. Caeteram pudo
rem undique fcrvare ferio juoetur,dp
cnmento, opinor , ex Mundi temerita
. te,an impuritate fumto,qLU innocente
oculos pid;iiris lafrivis coirumpit.Eja
partes liint vel focise Architcdura , O
ptica,muniendi<S<: caftrametandiratio
nes, acmachinarum^etiam & Statica
delineationes. Quicquid fpiritaUa ha
bentkjdicri/aut li quidaUud perfimiU
iiteraiix elegantiae efr , id omne i\\ ho(
loco eft confpicuum . & in rem ftudio
f^rum paracam.Ethoctemporis.quoc
iUiin hanc cruditam feftivitatem nifu-
jnunt,aU| pleriinquealeis , latranjuUs
autineptiorib: is lu/ibus aUis deperdut
cujushiceftegrcgiusufus, utadres in-
ipicicndas , &aiiisexprimendas nihil
omni-
S T I A N O P O L 1 T A NA. IO9
nino fapiant , Qd inatili adniivatio-
hipeant. Qiiaiitofelicius illipeni-
o exeicentiir , ut quocunque intro-
r«i ilioculos adferant velut infidiofosi^
m.inus imiiationi^ptas, «5v:,quodrei
lcaput eft,iudicium jam ante rebus par,
atqueiubadtum, nonllerile '5cdemif-
fum. Sim. 1 etiam pakhricudo figura-
rumitaillis allLibefcit , ut unavirtutis
ipiius inteinam formolitatemjvitseque
Ciiriirians elegantiam toto ammo
ampiedantur.
^_p. De InfirumcntU Mafhe-
OFficinx annexaeOjnftrumento- rum Mathemacicorum cavea, humanx fubiihtatis & niius contra vincula noiba teftis. Nam cum coehim tnntointervallo anobisabiir, nec alx priil:inx perfrdionis laoerfint, nolu- mus tame infciis nobis aiiquid ibi mo- veri.Undeallr .«rum icinera variisma- chinis excipimus & annotamus,ut ii\\- rumfir.,potuiire hominem tantum <5c E 7
Hdt DeRei»ub.Chri- s
patienti^ , & pertinacia! haberc , ut ad! fflon qualescunque hypocKefes penetrarit. ^^ Non receniebo hic inftrnmenta , quo- ose( niamexgenerofillimi Tychonis Bra-iiliij hei defcriptione fere omnia Uquent:onli acceirerepaucaaUa , & in iis tek fcopifi ionii miperum inventum eleganti(Iimum**lio Quas GeometrkE etiam ferviunt, hifiH funt , atquc vulgarium inftiumento* rum magnus numerus, qui tentammi- /i bus j uventutis fu bveniat. Quid autem, . haec recito , quafi nefciam , quam for- T deant vulgo ingenio& organa , quiid ^ afFe6tat,ut inftrumentum Aiathemati-Ilie cum adhibere nullum pofnt : quo vcl \m unico fefe prodiit quam mediam litc- ik ratursepartcm abijciant, <5cad rcs hu- le, manas produdus fe reddat inutilem,. u DonecitaquecumMathefiin gratiam ^. redeant, qui fine Mathefi eruditionenii tt profitentur,noncredamj neq; fatebot titcratos , fed femidodos inclamabo^. cujus teftimonium vel ipfi contra fe dederint , cum in f(?rum humanaium fcientiarum fe produci patientur. Ubi cum liberalium artium inflrumenta,^^:
ratio*
STIANCPOLITANA. lir
tionis compendia agnoverint, dex- eque rebus adhibuerint , honoran- os eos : fin velut in aliena terra ignoti, ihil rebus mortahum fubfidij , nihil Dnfilijjnihil dijudicationis aut trac^a- onis attulerint,de{piciendos , Sc ad o- ihones bubulcos5(5c fubulcos rek- fandos arbitrabimur»,
!- fo» De TheatroMathematic0,
I Andem ut mc hinc expediam, •*- etiam propinquum Mathefeos rheau-ummihi vifum eft,utphyficum crrcftiibus , ita hoc cccleftibus imaei- liibus conipicuum.Hic primum mobi- le,ut&:fccundi motus expreffi perar- .:em, &c rcprxfentati proftabant : hic rcrh ftelbti imago^ & totius {uperioris exercitus lucidiflimi exemplar exhi- bebatiu*. Sive convexum five conca- mm veHs , vel in planum didudum atrumque hemifphserium , Sive fide* rum figuras particulariores &: exadtio- tes , iive etiam coelorum harmoniam> & admirabiles inter fe pi'oportione%
iivi
n
112 DeRepub.Chri. .. ^'
five terrarum geographicas mappas,fi '"^' vemachinauum & fabricarum varias^ni'' dehneationes, & minuta exemplariaffi^ fi ve geomeuiae fch mata , five artiurt nc^ mcchanicarum infirumenta depicfca nominati&rexphcata, nihil omnirtt defiderabatur. Videre hcebat accurataj pailionum obfcrvationcs, <5c, quod rc centius eft, macuiarum in Luminibm^ notationes, om.niadihgentia incredi^Btic bih , fagacitate ultra humana cxhibita, fto; Hic pafci poterant oculi, fed IiteratiiFetii hic Memoiandi ficbat compcndium. h Certe ciim cllem hxc omnia intuitusj iti cepi paulatim miniis admiiari admi-j plis randam corum cruditionem , quar tot k adjumcntis piomovcrctur. At vulgo to| cumomniaprodigantur,niiiIa,autin- frafamam , juventutis fubfidia fovcn- i?ji tur, fedconflidideacum rcrum dif ficultate cogitur: e quibus fi quis fort^ clucl:3tur,parijm folicitus eft , qui aiios cxtrahatilrao ,fi quod lucrum forte in." deobtingat,novis aggeribus, novisla- pidibus obftruit emcrgcndi mcatus. Ica fumptus jadantur finc ufu , artes fi-
ne ia^
5TIANOPOLITANA. II^
r inititudone, \kc\x finc librin,ha- 1 .? .'iicas iine bene voientia, & urr nino \vlJ£ meutis palsftra iine laudabiii- j.-cxci:ciuis,
ji. De Juditorm.
^ Um in.de ad fuperiora Q^crtx Ac^
v^ -iuctusjvidircholamdipra fidem
laticGlIimam , <5c fpecioliffimam , in
iftoavioitoria divifam ,ubi juventus,
etiofilTimum Reipub. dtpofitum
)eo , naturse , rationi & falnti publicac
itlcdfcitur & reiiectitur. Nam fifin-
ulis injuhdum eftjut liberos ad fruge
ducent,c]uid ni in commune id agant,
t optima aliqua cducendi fimul ac in-
Ktifendi ratio in atur ? Cui negotio
np.ximimomcmi hunc elegnntimmii
^cumattribiierunt, utamore curamq;
uamin optimar Ipei propaginemte-
.\arentur , atque futuram feUcitatem
quafi pLomcreientur : Non Mundi ac-
depol infami exemplo , qui cum maxi-
me diligere libcros fuosvidetur , ob^
fcuro ahcui & infakibri frequenter et-
iam
114 DeRipub.Chri- jt
iam impuri/Iimo ergaftulo includiftiJi ubi foetore inficiantur , d<c carcercs fci m\ re afluefiant. Hic patiila. lucida, laetac mei mnia^ut velpi6turarum intuitu piiei: uve tiamalliciant, juventutem efFormenKlci adolefcfrintr moneant. HicnecstftahDi torr6turj nechyeme alg€r, nec ftrepjt m turb3tP.r,necrolitudine horren'.Q|p m Aula luxui dc oio tribuitur , id hon< m fta* rec eationi Sc occupationibus hjles, dat:umeft, nunquam feiicioribu ii^mdi penfis a^q'?e magis luc - iis. nam Jficu ti,r terra. bcne cuka cum focnore reddiiimi qund arccpir . iia jiiventus fiicco Kci ^^ publicff- iirbuta , & ad la^tam fegeten ^^ luba -la omnia la girer i ef ndit. Hoi iti( tamen feUcitiiti^ failigiua eft^poireunii jqi codemquelaboreR ipub. incolumi iro tatem , & futuras yi.x accommodario ifii nem propagari , ut quos hic gignimui iln liberos, non tatnterra?, qiikm calog^^ Dii auiiTe,cumjubiloexperiamur. 5^,
^2. T>ePr<zc€ptoribm, - "^
PRa^ceptoresno c fsecehominunB lili fuiit,& ad alia inutiles, fcdciviuiB i
fftlc.
STIANOPOLITANA. IlJ
'T:)flimi,quorum in Rcpub. con-
us ufus, quibus edam ad fuprcml
' men frequendflimus aditus.nem-
uventutcm nemobene curat,ni{i
idem Reropublicam curarc poteft,
ui fe )'ivei?tuti probat» jamRei-
approbavit. li funt setate g»'avesj&
quatuor virtudbus , Authoritate,
'gritate,induftriai«S(: liberalitate no-
tes. Nifi enim apud difcipuh.s Sc
uditoies valeant, & publica arfti-
done (int honorad, ni{i pietatein
um.probitate in proximum,fortitu*
e&temperandaapudfefeaUisprar-
it,&: viitutem prsemonftrent;nifi in-
udoni dc educadoni dextedratem,
acitatem , fummumque judicium,
ingeniorum diicrimen adhibeant,
Ifuos ut Ubera corpora fuavitate, af-
)ilicate, Sc Uberali tradatione, qu^m
.nis, vei beiibus & aufteritatis varii.
*cie extimulare maUnt , non viden-
r his digni, qui minutam Rempubli»
m,fedmajorisfucceirore,efformen(i
iiibusve futurae falutis fummam con^
cdant. Quod quia feUciter eis cedit,
ut
116 DeRepub.Chm- '^^
ut a?quabilem , & conrimikmlejP per Reipiib. faciem retineant, mori^ ^^^^ alios nonimmeritopoirent, nejuve ' tutis genei-ofidimos furculos &(J)i"" tiis hominibus viliilimis, viticfiili^"*'^ infulfiflii-ais , 6c duii/Iimis tantunij ^^^' id levitjr obiiciant, quoniam minl!^ *^5^ conducuntur, donectilesiis filiosl!"" linqu mt, qui paterna poftea bona n( P modiis 5 fed intcgris horreis eijciitf' foi te & deteriores qaondam poft fc ""^' lios filios reUnquanc i ^^'
/;. DeDifcipulu. ''^\
Dlfcipuli, qui &: quales fint , lui| ^} recitarc. Omnes in univerfiil^' civium Uberiutriusque fexus dilcipl '^^ nar admoventur. Ciim fextum annui "^' abfolvcrunt,parentes eos traiunt, no ^ linc precibus & pio voto : inde intK ^ clalTcs dividuntur,impuberes,pubere ^ &:maturos. hiccibumcapiuntomnc " hic fomnum , hic animi &: corpoiji '^ cukum. Quo numerofior proies ,t ^' fee^tior:ncc cnim deelTe quicquam po -'
td
T I A N O P O L I T A N^; II7 .
1 o uno qu^m libere vivant cives, re eft. Nemo parentum cenius iis fuos curat>qu'am hic curantur,
iviflimis quibiisq; t?m maribus, feminis ^praefedis.PolTuntautc
osinviterc ,autinvi{iab iis,quQ-
acat. Et quoniam hocpublicum eft, omnium folicitudine quam
potcft feUciilimc adminiftratur.
pidus fu cibus &ralubris,&ledu.
ndi,utcubiHapurgata,utveftes& is corporis habitus purus, id curio- Jcigitur.Aqua frequenterabluutur, fisdcterguntur.Pedinan uretiam, juid fordium fr.brepat. Si qui mor- !utim vel corpus infeftent, tempc- c curantu's6<: nc quos alios inficiat, u-an:ur.H^c rih tu dihgentcr^quam indusfuaaitomnia, negUgttiuimc. m q:us lchoiafticoium Iqualor fit, r vidus A' ciibihs forde s.qua? pr^- torum m eos ii ■ humanitas, no opus me referrc-cum n^: li ta voce,&r exc- tionibus, quamccipore ipfoobid :x)mnem statem ianguente , quiid itui.rLnLjConiLeftcntur.
Hl DeR.ei>ub.Chr^
/^. De InfiitHtionis forma,
ILlis primus Zc fummus labor, Dc ihoi colere pura <Sc devota mente 3 alte) ii^i adoptimos & caftiffimos mores coifli^l; poni;tertius,exercere ingenium,rettt fe grado Mundi ordine, fi qna tamen Df :• ratio apud mukos habetur. Credun - autem fe Deo d:vo:os , tum nativitad isni in huncMundiim lege, tam parentiin ttn tradicione,Studiamchoant,nonabfiftJipa da Depofitione , id ell: , ilultiDa^ prael| © dio , ied fenis precibus. Inde pergu^' ttin per conftitutos gradus Jncipientiumiipc piogLedicntium &• pcrfeclorum , fpe cci ciolis quidem tituUs jfedquos matqiif] fadi facile dedifcunc. MagnumKlisf gradibus calcar ineft , cum mens g^x^^ K rofa laude e vehatur, ignominia ftinm^ \% letur. Sedintegritatediftributorum
f>useft,nedumhi ludunt,juventuti adar!C.Eftubihicalibipeccetur,atqi co evidentius , quo non fine lucro damno fit. Nam nummos acciperc, ^ ^ impcritos Reipubhca^vendere, nefcii; fuj os «quita^is fit, Poen» fiunt abftii u
STIANOPOLITAKA. Ilf
Mtia Sc laborej fi res pofcat, verberi- bi ,autjquod raio fit,carcere. Studio- ru i horas habent mares quidam antc# m idiahas , femellac pomeridianass qisMatronasnon minus,quam viri eQdicae,doccnt. Nefcio autem, cur hic fe is nihilo natura in iociHor, ahbi a lu:aruiaexcluditur. Rchquum tem- piismechinicis ardbus, 6c muHebri d. teritacirehnquitur, uti cuique ilia Of upatio pronigenij inchnatone eft tlgnata. Cumomnino vac2t,hcne- ft fima ilhs vcl inrra pomaeria > vel ifi cnpocxerciualant Hiccuriuvellu- 6 ccrtarc,vclpilaludcre,velarmis ct- i; 1 exerceri ,aut perdomare equos , fi t is fjratjhcet.Omniapn babis,limo- ^momnibus 6cinlpe6tioncm fedu- " aadhiberimemincris.
//. De /. Auditorio Grammd* tico,
'xTlInc artium auditoria perluftn* . ^ bimus,atquetrinoob xcatis di-^ \ iiCtioa^m ordiiK. Prunumocciurrk
120 D E R E P II B. C H R I-
Grammatices ,ubi f\ dcvotioni , pre bus,(S<: hymnoiatisfaCliim, addiia^q ad virtucem ficientes (acrar , lapientc Gue aliae rententiarjaborpueritur ine^ Htus eft, ut nominare rcs & action^t multiplices , tribus linguis Hcbrae^*" GfcTca, Sc Latina : poftca ad genera r ▼ocatas, pcrcomparntiones , cafus tempora, debitisnumcris LVperfor^! mutare, deniqur jnngere,& accicientt bus menfurare poflinr. Hkciu-ant,ui qu3edifcunt,inceHiganijqua:non in tellignnt,in vcinaculam fuam linguan convertant. Qnpe enim temeritas eft* puero hitinc aliquidatq; prolixc prjE cipere,cum ncfciat, quidve]is,quidv facere debeat , codtm labore ik uii barbaro aliquo idiomate memorian fatigaiLirus ? qucX inconiiderantia q vernacula Latinum qnidprtcre, antc quam latimm puer quicqium fciat Curantttiam,nc varictate lcdiicnum aut nimia copia tcnuia & fragilia inge- \ niaobruant: cumcerto cc rtuisiit.imi^ matu.am aciem facilime ita h( betar, polfe , utper omnem a:iatem deliret
Inepti!
5T lANOPOLITAKA. m
nepti illi,quiexpueririae luxuddprse- prandes ipes concipiunc , easdemque uvanc, ciim in obtulum quid plerunq; \ lefinac. Illi confoiidata ingenia volunc, I tq; ea liberaii recreatione impetranc: icmemoriafirmatur, judicium elici- ur, inge nuicas fovecur , labor paulaiim
yroviribLisap.atur.
I, ■
S(^, 2)e Rhetorka,
A Dnkioribus ineodemauditorio 'lV Rhecorica praplegitur, ubi difcuc :rmonum genera ad artj s p ■ qcepta re- oflvere , &: eieg.uuiaEr fiofculis exorna- ff.Plurimum hic Narurae debetur , mi- usarci: undequrillam juvare poteft, ptime confulic. Sine Natura ars je)u- iim quid eft,& anxietatis plus , quW -' 'ienij habens. Unde plerunque boni >'^ whetorici mali Rhetores : quoniam iii ita ingenij copia volunt elfe prolixi, Jupd (i fermo mentis charader eft,fa- ile liquet,cur minus interdum linguac p^^^ uat. Sunt tamen , qui imitatione cu- iuntemergere , homines plurimtinii
%
122 DeRepub.Chri-
infipidi.nam dum fe perdunt, nec ali( airequuntur,nihil aeque hiulcum,a{pt rum dc luxatum dari poteft. Hic uter j dum eft ingenio, & id excolendui quod Deus peculiare conceflit. N« cnim eloquentiae perfedtior magift< quamquilinguamfecit. Cujus adi rabile exemplaifacer Codex j non a^ res hominum circumfonans, fed corl pfum pcnetrans Nihil hic opus eft hj perbolis,aut gentilium alia luxuriei vere,{i modefte, fi cordate dicas , fuj Ciceronem dixifti. Ut paucis r( compled:ar,quicquid fpiiitum fpirj concutit: quicquidMundum redolf elnmbe eft. Multum profecit,cui ' ftilus (apit. Nam quod inepti {impli(| tatem credunt, non nifi fapientia Ut primum fe Mundi oratorcs exi dieruntjjnmevolavitinanisfonus ,| r erborum concinna ftrudtura, anii hiat.Cum Divinaveritas nosinclai cor calet, Spiritus agit, omnia comi ventur. Hiecdicendafuntiis,quiniil fibiplacent,quotiesfineDeo,im6ci Dijs, utipfiajunt j loquuntur, quil
CJ
SriANOPOLITANA. 12^
ix Chdftus usqiie adeo fordetjUt quodvis i.[( dolum,queinvis Da^mona infermQ- n le , quam Chriftianifmi facrofancta cji nyfteria maiint. Interim fibi omnem Ni legantiam vindicant , fatis linguaces ;;i« erte, fiMundus pofcat; fed quosad lim !lhrifti tribunai elingues forc , me- inaiuendumrit. coi ^ '^^\ ' S7' De variis Imzuis,
,iii[ C\ III maturis cTtatis funtjhic etiam is re ^s-^jjariis linguis dant operam , non Ipiiitampiius (apiant, fed utcum pkiribus d4xorbisterreni incohs.nontam vivis, :iiiD|[uam mortuisconferre poilint, neque [Hplilni alterive Grasculo credere neceile iiiae.abeant. Magnahujus reieftfaciUtas» cexpl!uamaliqui nefcio queis mentis am- }iis,i'agibusintiicant. Nifienim illi uno jniiBinno linguam fic fatis ad ufum addi- ,;liiii»i:ant,nihil egilfe creduni:: hinifiper- odiUilant decennium , avari fibi videntur. jiniur^junt nomenclaturam rcm probe o- 0Cii|innemcxpedire, Grammaticam levi- quibjer addendam. Ledione faciliori exor. ''Clii F z
«4 DeRephb.Chri-
fliuntur^qua cmm aliqua piopinquiore ^ jamnota,conffrunt. Vix credi poteft '|"t quamfitcognationisvocabulorum ir t linguiscompendium.Reliqua memo ria & creber ufus addit:.Dolui egojcum ^ inmentemrcdiit , quibusjurgiisada €tus olim fim , ut nefcirem , quid agc 1 rem. Hicvelutperlufumdidicijqnae '^ utinvidiam vitem , refcrre non aufin! iinc Hoctamen nonrcticendum eft,didi iini ciire^ut reliquam etiam literaturam, it im; linguarum jnaxime ftudium miniir ini facercnon ut abijciamus illa^fed ne fl |i pra urum cfFexamus. Non qui aliis atc m aliislinguis loquimr , magis fapit: fe h qui cum Deo.Pietas & integriras fiac m ntjparu m intcreft, qua Inigua enuncic tsm wrjfi abfint,nihi!o melius efl: vel Gra fit ce velLatine cxoibitare.Nimis crcdu fiis fiint,qui LatinjE linguae id tribuunt , \ itli fupra Germanam (apere putent. Se ki parcendum eft illi , tum quia varie bc Itoj nefica , tum ctiam quia mordax , & c |Dt mnis vel le viifimac contradidrionis c i\ impatiens. Quacequidemhabet,qua loiii cxprobretmihi, haminiadoiusper iiiii
ciai
STIANOPOLITANA. 12$
iana maxime inclocili,culturamimpa- t>f ;icnti,eleganriam inamano>fivc,cjuod ,11 )bijcerelolec,barbaro.
oa
iu I /S. De 2. Aud, DialeSfico.
A Lterum Auditoiium Dialedi- X^ cum vocarur , ^ nobiiiilima artae iin luncupatum , ubi pueri , qui aliquan- y :um emerferunt , difcuntinillarerum ii lumanarum varietate methodi inftru- lifl in Mitaadhiberej&inclalTes fuas,quic- f( i^nid obijcitur, referre; inderatiocina-. at( ::ionem formare, utvideant, quid vera clT: oporteat , quid polllt , & ubi fucus ii(jinpinionislatcar.Habetenimhicveri- ,(je;:as noi mam (uam,ubiexaminetur,red jrjiqi^am minus politam nonnnlli exrur- ,(jii gidis,Diviniiaiiuttemerarie ,ita infi- ji:deli^cradhibueiunt. Et harc illa Helc- 5e nacft, obquam Graeci tumultuantur, ^!){l'Tr6fanipcrcunt. Formofautiquc jfed jrpiquse nlnais importune fe fupra omnia ijiejfert & aeque bcne mcritas ibrores Jconculcat. Ridcrchic Uberete©s,qiii Li dum hoc Of ganon poilident , nuil^ fe liatf ^5
126 DeRepub.Chri- 5' re car. rearbitrantur,cumomnibiisin 1211 digeant; fedcornua habent, feriunt «Si Nemo artifex gnomonem tantum , ai ""i libellam jactat, nifioperis aliquid fi u^i extet.Hicumhominem rifibilem^ai Solem obfcuratum , aut duos triangu angulos demonftravere, vekitre ben gefia paeana canunt,(S<: in poflerum a( l quiefcunt. At longe aliter ilH, qui cui A 'variis fe artibus inftruant,amant ord m nate&rationabiUtereas difponere,^ ml cumopus eft , exfuafede fingula d« r promere. HocDiaicdticsbeneficiui ten agnofcunt, nonreseiomnes, nedui b,] Deum fubiiciunt. Hicingenia exc ilai tant , ut , quid rationis iis (it concred lym tun3,agnoicant,atquejudicium fuui i^ de rebus tentent , ne extra fe omn fi, qu.Trere , 8c ratiocinationem infen t^ habeantnccelfe: habetenim homoir it]j trafe ingentem dijudicationis thefai rum , fieum effodere , qu^mfepeli'^ prarceptionum ciimuhs (k pondei maht.Eatamen rationum omnium rs tio tft,fi Deum fubmifseaudiamus,qi|^„, Um abeft ab omni faifo , fucatoquf|ijij
quaj
,^
STIANOPOLITANA. 12/ lamveritatiferpper eftconjundifH- us j Ametnus verum in vero : ratio- em non petamus ab eo , qui fupua ra- dfi jneiiieft.
SP. Be Metafhyjica,
A Lij in hoc loco Metaphyficam
i- ^ audiunt,fcientiam;quiEabomni
: concretione abftrahit, & ad prima
titia fubvolat , condignam utique ho-
line , cujus ingenium ad id natum , ut
Trenis fe fubtrahat. Hic ve rum , bo-
ui um,pulchrum,unum,ordinem, & fi-
(ctiiUacontemplantur, eo felicius, quod
(lii)ivinamlucem habentkdditam. Ubi
jirahgarunt philofophi , UcetDivinum
aiiolemconfulere , &adDeumnotum
i'r( fcendere,quigentiUbus erat incogni-
CvUs.Mirum autem fit,cum homo merw
uiefuaeo evagetur,ut feparata a rebus
r( :ntia confpiciat, tam turpiter ad corpus
nuumredire , &cum eo per inquina-
j^iienta varia volutari : vel qai veram
poni, pulchriq; idea fpeculetur, falfo»
Smalo & deformi tam facile capi,five
D F 4
12« DeRepub.Ckri-
decipi. Sed appareclubricumreperir quocunque homo extra ieconfenfc fe , dc vacillantem deijcere. Icaque i p uno vero , bonoque Deo firmiflim [j confiftetjquiexutacarnaljtarc iepara [ij, tumciipiiitamdftet. Hic audiet inc ^^, naiuabilia , Sc univerfum mundun -^^ ^ualis eft in ccniro intimc poiitus , ir ^^j tHcbitur cceIo non ink dto,non colori ^ ^ tcfed planiffime crydallino.ita prims ' artium linea£,prima rerum. pundta de ^. prciiendet,voluptate fuarumma, ad j miratione rliQrum nonexigua. Hx vcra pulcbritudo dum ignota multi ed^naufeam iis hujus mundiparit.cor pusipfumfoidiratevaiiaingratum, & T molcltiilimisterrir ponderibus relin ^ quit. Itaquem hac ichola Chniliano politmi frcquent:s funr & feduli, u fcfe d ;ierere polfe , & ^ rebus terreni "^^ ^vocarcdifcr^nt, quo ieiterum, acrei J longenobiHores cumfancre recipiant.
UJ^i
rTIANOPOLXTANA, U^
:ti (fo. De Theofophia,
f ir.jrOc idem Audit. rium fuperiori
^'^ i- -*'adhucc6t?mpianonif^rvit.H<rc
■'^' Theofophia eft, nihii humanse inveiv
■^ ionis , indagationisve agnofcens, o-
''"'iiniaDeod bens. Ubvnatura definit,
;'^ iacGin:ipit,& a iuperno numine edo-
'^^ '5ta, myfteriafua religiose fei vat. Pau-
^^ :orum ea hominum eft , nec cuivisct-
-^ amdevoto ambienda,cumD iiinius
^''■(rtvelluceyelcruce benefaccre. Klo-
':^"tnento fe paniit Deus, diu adyris fui»
"^ involvitur , femper optiHrus, raravifi-
^^^^bihs;Sunttam^niufiniucjjsrcvelata,
'^'•inquibus deUciaricujusvis verc Chri-
^'ftianicft.Imprudentcsnos qui Arifto-
'''''teicm nobis pi-^eferimus ,homuncio-
"''■«m nobiscum » non Det admiranda
^'Jampledimur , q ise illum gudefeciunU
'^'Dci FI ATrAngelorumfervi ii*m,i.
gnis auram ,aqux fpifli udiaem,aeris
deprcflioncmjterrarelevationem, ho*
minis infinitatem brutiloquclam,lbiis
^rcmoram, orbistciminum lion potuit
iBe acdcre aanuluit) qusE nobis ctru
F S
130 DeRepub.Chri- 5
funt.SiDeumaudimuSjlonge mijora hisapud eum expeditaiiHit. Qaidn) ^^" veio audiremus eum , cujus unica 8i minuullima actio omniu fidem apuc; ^ nos meretur,acevincit.Siunummira-. [ 1 culum credimus , omnia oportet ^ qua *■ ' iile nobis exhibet. Qui enim inter o- "'S mnipotentrae opera difcernamus ? Ita. k^^ qiieha^cfchola humiiitacisacobfequi ^^^ fcliolaeft, ubidifcunt juvenilesmen» fcnr t.sruccumbere Verbis Dei, <?cinoc. b^is culdsejus filendum potius devotum, nii); quamcurioiitatemadhibere. Scrupa W letm Piiilof^phia^Theofophiaacq nie- m fcit,;opponat illa.harc gratias agit : hcefi; hu tet illa, hrc feciira ad Chrifti pedes re- Jiiii cumbit^ Beatum hominem, qui ad pri- eidi mam vocanticDei vocem aifurgit/bear mjui tiorem , qui fequitur ! beadflimum, te,(] q u nunquamrvtro(picit>femperper- lijil giilSeahocinpjj hominisvotis&de- tton fideriis tantiim eit , quibus fi Deus aa- xfo jiuatjb.^nceft^fincarnis fragilitateex^- fttt, ercitum & comminutum velit,fiatVa- oiiii Junta>Dcmmi, ^
il.Dt Kioi
la
STIANOPOJLITANA. Ijr
^ 6i, Be /. Auditorio Arithme- al tico,
iin || Ertium auditorium ab Arithme-
:ij '-*- tica nomen habet,fubtilitatiso-
ro jnis Theiauraria.Qui Unum&Tria
ft, infinitas opes huic concredidit* Si
)e6tes humanum ufum, nulla difci-
linarum pars eft , ubi illa non prima-
ium aUquod fubfidium conferat: fi in-
;enij aulus,in hac una prope cum infi-
litate homo lud:atur , & penitius fe in
rcana progreflionum infinuat. Lubet
li licere , omnia nefcire , qui Arithmeti-
'. :amnefciat.llnde ChriilianopoUtani&
naximaafliduitate percolitur, quiin
ra quotidie inveniunt, quod admiren-
.iir , quodacuat, quod labores minuat.
In Algebricis pares non habent, quod
a omnes hominis nervos provocet^
. acfeparatoahquomodo corporea tra-
£tet,'& incredibiUfagacitate innodata
> omnia extricet. Recordantur autcm,
quanti nifcs fit Satanx perplexitates
^ refolvere, cumhumanxartes tantLint
JF tf
T2i V>tKi'Tm.CnKi- i
irnplicate poflint: quaiitae calGuIatioi ftli iiis; MundisEmgronta ,q jautae divina. m( uonis, Cura^s.giy[h()sretexerc,cuin. tac terartisprstruppo(i:a,& veftigia can« (op( t.operelibo: ecur. Si ononino nihii lub- ikli Innius Te^entur ,t:5men nonferendos m cjsarbicrantur, Oiifefupputcindi co. Bit, m;^dic.;te,.Sv iareous.multiplici o m- aii pcndioinfnlsalbcorJiaprivant. Q^ifi s,t audirent eire intert:rrcn.::stai:s, qui ;id tim rl^eruditionem j; (flaient, nef.io w anabinjuriaahrcuierent. Sed nonli qiiet iliis, his Iicexe atte?; pJerasque nc f:i. CsiiCC minns ramcn togatos incede- re, (>!od fi fcire emm docorum api: J
cos eise mciui t, c*^ rebns eerendisad-
moven«^'u n,nec aidorii genij mvflr-s, onin «r, dccnt, n^c f,^iicirasd."ftuuet,i I;> e ineosp oben fiic shibebimus, I non L,u- aitiiH^.s T-v rnt, ied quinoJlia €>.-iioex.rcrr.ope< fcq anCLiX.
(f2. Dt Ceometria:,
'TccediTnt hic Gf omerriac ft^idtoft.
«^rrANOPOLITANA. fl|
!D) rilclos lincis id exprimit > quod illa
inj lumerisJndeadhumanosuriis magis
Jic e accommodat , & profundillimai
:iii ^ropoficioiies ac theoremata liia admi-
iiii abilimdiiflriarebusapplicat. Met tur
do :nim non tantum qus in pro^irquo
c6 unt,quam(upera Sc ima,necreguiana
iD antum,fcd dc omnes figuras , pe netrat
!! as,t ansmutat,librat,tiansfert,alle\ at,
qa x: in h imanis laboribus elegantiflin^i
10 uxuriamr.Si(pecnla!iliibet,n-h)l tab-
i dins e{l;fj pr axin adh/Dcre, nihil.com-
nodius & cxpedirius. Si quod inge-
liiimeiconcredas, agile reddit,& dd
)mniavedadlc. HincChdllianopcli*
ani plui i mn m ci tiihuunt, cum vide5t
^iiullamefle aitf=m,quae non reddatuf
rbeafacilior , h:>mo ad tradandaseas.
labilior. Et tamen ha^c apud inililio*
cquevilcfcitacMatheiis reliqua. Cu-
uspainameos bancluere in propatu.
ocft,ur intcr laborcs iuos durius exer-
^eantur , vcl fane aliena compendiao*
:ulis intucantur oppletis. Quid autem
iiiruin,Geometriam negligi,ciim am-
5itio , ayarioia , gula , libido , ira homi«.
F T
134 DeRepub.Chri- J
num,fed 8c ftupor , ac cemeritas meit^ pi furamnonhabeant,necferant? Und( ^^^ illi dum varia dimetiuntur, primum o ^^ mnium fe metiri , ponderareque fata^ !i^^ gunt , inde Divinam clementiam aefti- F' mare. Neqjenimtam juvatfciieagels ffl) lorumnoftrorumfpatiajquam corpu^ ^ii fculi exilitatem, fepulcri ano;uftiam !oi terr^ totius contemptilem pilam. It£ ^^ facilimecerebri noftri vaftitas fecon- %^' trahir, cordisque tumor fubfidet, quoc ^^^ hominem reddit fui negHgentem,alie« m ni parientem,Dei sftimantem , moitij &futuri memorem,utmaiimus exni- hiio fieri aliquid , quam irato Deo es ^ hoc noftxo minuto redi^i in nihikim,
^^.DeNumerismjJiicis, ^^
SEd etiam altius afcendunt, quibus anni majores funt. Habet enim Deus numeros fuos & menfuras : quae €ontemplari hominem decet. Non certe fupremus illeArchitectus ingen- temhancmachinamfortuit6fecit,fed menfuris , numeris &: propottionibus
fapien-
,:c
stianopolitana. 135
fi >ien:iiTime adimplevit, cempusque tdidicadmiiando concema diiUndtii: ixime ver6infabncisruis& tjpicis uclLnisnobis myiteiiafua depoiuit, peuClavem Davidicam, loni;itudi- m , latitudinem Sc piof snditaten^
r':»i ivmicatis i\ciudamus,ri!:q;M:fIiam r omnja ditiuilim annocemus, o- niainettabili iiarmonia connecten- m,omnia potencer <S<:fapienter mo- •ncem reperiamus , Sc in adoranda Dminejefu deJiciemur. Haecautem te nuliacomprehendan:ur,fed Apo- lypli conftaiit , & fidelibus inter fe »mmunicantur. Unde Labynndios grediuntur, quicunque exhumana lilofophia, percicasaut circinos mu- antur,uc Hieiofoiymam novam mc- mcur,ejusdemquefail:os,facrumqiie omputum fubducant , auc hoftibus Iveriiim miLniant. Sufticiat nobis» hriftim nobis omnibus ea omnia cplanaTe q ixadcorrigendam. tole^ ndamque vicam faciuntjqua: ilkimi- ibtnonomnesinvadamus,nifiChri- jubarprxeat, 6cadinteriora occlu^
vocet.
vocet. Elufuhacc confidentia maxinK ^11 aliquosviros , co magiscontra fpeii ^^^ qiiia non fitie fpiruu ioqui fibi vidi ^ bancur. Cicumlpdros orortetinh; ''"' CabalaelE.', Sc conjeduraram tempe ^^ raiicesicum inpraeientibus laboreraii p in praeceritis caligemus, fl^tura vel ^^^ Deus uni ftbirefei vai it panciflimis, { i-" maximis.imervallis C(^mmuiiicand ^^'o' A m mus aute m pauila Dei arcana, ni ')^ qaecum vulgo abiiciamus, qviicqui «ff lup' a nos eil, aucres 1 )ivinas human ">« aequ iparemr s: cumm omnibus fic bc ^^ nasDeus ; infuis vcibctiam admirj '^
if 64., De 4. Auditorio MuJFcio. ^'
QTJartum auditorium Mu/icui ^^ dicitiu- , quod nifi pofl: Arithmi ^^ ticam & Gcometriam ingredi non 1; " cc; : usquc adeo i numero , & meniui pendet. Hichounoiterumexcelienti ''"f liijc fpecimcn edit,cum rres fbnos infi '"'' nira multiplicat varietate , & non lc '^i ^uela umtum > fed & cantu animalibi ^i
cxcel
STtANOPOLITAfTA. I}f
:cellit,ctiam volatilibus ; Coeli nem-
.: acmulus , ubi perpetua melodia eft,
unquam iatis lubduci poteft, quam
mimisreb s adres maximas utatur
,3mo. Pauciffimis literis tot rerum
f.yaacleseloquitur, pauciffimis toni«
y( finitos concenrus edic N(>n potuit
ij;^ jnen Mundus abllineie , qnin Coeli«
.^ ii Volurta!:e,Sataii2 moleftia abuterc-
,, ir,&: faiacitari eam fubijceTet - hin«
-j loreartimin&ma^candonumlevitas,
,^ horaalium impietas: q'Jce t mnio ia
i^ ac Republica dudum cxteiirinaf-j^
unc iniudita funt. liia Pophinica.
lufica placet, q ix prarcinent m ha-
etfpiiimm,coniorai tes lono' as ani-
ias,refonans Coelum Quicq id {an-
i Dei ad niimero'; jubilaj unt , ejnla--
lint aoplauieruntjf ipplicarunt, ea hu»
I ,is M^ficaem-^tena elt , quam q 0:1-
1 ianafpiritus didlamina adaugenc. Hie
'( icra Poeils manus porrigit, n6 ea quac
^ ^ ""enerem ik Bacchum loquitur. Fit au«
jj rm Tocumperaecates&lexns accura-
I iikiiftributio , ut ciim in publico con«
V itnittnt, fuave meUs omuium cocen-
^ tuf#-
118 DeRepub.Chri- ,jt tu fbnare poilint. Nihil cum huia ii,v( Muficaemajeftatecoferri poteft.Nan Mnt ubi Spiritus S. favor,compolitionis ar m tificium , Verborum affe^tus , Sc refb fe nantiac vis concurrunt, non poteft ah Wi eire maxima gratia. Hoc etiamcom m modum addunt,ut Chriftianar religio Dpr nis capita,&: vitae probatae exemplaria ^m tum adtionum Dei memoranda can lisc tionibusincludant,&:hoc duici vehJ jtoi culoanimis immittant : Prudentiore rfl Mundanis , qui cumintercarnis tripu uir diafatisdiuobfcaena velinepta cantil ^{ lavere, tandem inter mortisaculeos, d |j confcientiac calculos lugubre quid re «el boarecoguntur. ;:c5
(^S- I>eJnJlrumentis Mujicis, «osi
IN theatro Mathematico Mufici lei eciam inftrumentis fuus locus efl fc hic tamen eti: m magno numero , ^ iji varietateadhibentur. Necenimquis 5!i( qiiamf cilehujusdexteritatis imperi iJtui tus adeftjlicet tamen feligere fi bi,qu(i sold cuivisarridct,vel barbytum,vel vio iji
lum
STIANOPOLITANA. 119
m,vel fiftrenam , vel qua? per aerem
^' aant,aut,omniumvelatcomplexu, ganum , quod unum pr^ reliquis
^^altishabentrumptuofillimum. Hic anuum exa6timmum obfequium is prajponere foient, ut in rempubli- m promptitudinem , fed maxime in um paratu m,i5<: verfatile totius cor-
1 >ris officium inftigent. Namutidem it tum Creatori,tum proximo etiam, lod Mufico manus,quae ad internum
:p|itum vel externas notas,digitos mo- 't,elevat,veldeprimit,idc!eberrime
i.i ftiliant. Quod etiam iis didlum eflc
G )teft , quicum undique artium prac- •ptis &c requifitis iubiiciantur , aeger- me Deum audiuntadfua inftrumen- eos componen em , dc officij debiti, jcm vocant , Tabulaturam propo- ^ncem.llnde illaf variorum ordinum ifonantiac &c operum ceremon^a-
|imqueululatus, &ta£tusDivinae le- s negledus , quod Deo nunquam ratum murmur eife poteft , (l-mper
jivoleftum. Agantid potius , ut , quod inta facilicate mundo offeruntdiirin.
i
140 DeRb^ui.Chri- ijii
Hmi laboris obfequium , id Dco cxh ii beant nullo modo cluro,auc inclcmei m ti, fed qui in{lrumenca fiia quantum^ BJil fragilia curare fervareq^ majorem £ jyer licitudi!iemhabet,quam Mundusr^ ^\ buftiffima ; rganarua pc; fringendi < |in abiiciendi oftentatlibidinem. A
^(f. De Chom m\
U- i T pietati publicae ,quicquid po ism innt , conferant , iolemnc m ctiam M jficam adhibent. Is Cbori || cft qMirinxuhsreptimanis fcmcl pri i^ ter fcriatos die? per Urbem ducitur.l L unt hic bini&bini^quotquotinfch^ ^ la conrincntur, hinc marcs , il>incf \^^ mellaf^Scdccentiordineurbis ambi ^^ latoriaci cumeuntj,&' tam vivavoc ^^ quam variis inftrumcntis h/mnu Dc e.munt. -^taccs itatcir.pcratae "unt, \ voces inter fc debite diflribuant,& in peritiorcsabexercitatis juvtor. Cui \^ ibi ciTemjPiaLi zy.decan^atus cft,^C ^ vitatiscuraDcoconc edita. Nihilii ^ ^viimquaittvcir®aamiu$,vcIconfc \\^^
ISTIANOPOLITANA. 14«
itius , cum fub fornicatis periftyliis
■^ to pallu incederent.Interim magnu
^^ds filentium eratjomnibus dcvotio-
ayentibus.Deledtatus fum 5c oculis
luribus , vovique ut iemper adefli
(lim facrae p(almodiaf , Faciunt id ia
gelici Chori imitationem , de quo*
njubilisDeusipfe teftatur. Cumq;
•um minifterium , tutelam ^moTiiTa,
nftitutiones maximifaciant,acqua
ipf )ximos fibi haberecontendant,noC
am modo condnentes eos non ab-
de fperant. Quisnon credatjpurifli-
)s genios deie<^ari potius pubUcl,
l fpitituaU lactitia , quam urbis ad
:|indi imperium tumultuantis ftrepi-
; ? aut quis dabitet , pkii ima illos fug-
f rere animis ad Deum puro gaudio
n :vatis,qiiam fub vanitatis carnificina
D ftibus&depreilis? Ajuntitaque,&
it) jdidi > nunquam achororedire,nifi
:i] liritibus roboratis,&Divina quafiau-
dehbutisj nimquamhabere Ange-
rumcuftodii^m magis pr^ntem&
'>tabiiem , qiiam corde in Deum ple-
ilaetitia cffufo,laudari Djeum,excirari
n I ani.
T42 DeRepub.Chri- > s'
animamjfoporari carnenijevitari miij itil dum , fugan Satanam. QaidMunduj u dum niigatur, dum ftertit , du ronch( m ducitydum oieum perdit^Cfflertis fpc m iiis introiit , & forcs poft fr obfirmav] m
^/. T)e s- Audttorioj^firono- ■•, mtco,, t^n,
/^ llintum auditorium fibiAftrc h
V^^^omia vindicat , no miniis quki Kcli ulla araum de genere humano ben hj meritardum incredibiH diligvjntia Co m lorum motiones , (Sc lentas rotntione W aftrorum itinera & pailionc s,(ydcrui H fitus, difpofitiones & diftincStioncs ,l lliii etiam vifibihum fteliarum numerui De( &:quantitatem7 acinter fc-proportic \i nes nobis annotat;, jam prope in ipiui \i ccelum intromittit, & in hoc nofti t?iv: territorio quafi tributarium reddit.D %\ gna certe , quam obid rerrarum Regi Bo: colant, ciim Coeio impciare videatu Huic plurimum tnbuunt Chriftianc pohtani, nxfibimetuunt, ne tern motuexcidant, auta novis Aftricol deturbentur.Sufticit iliis honor,quei
Chr.
STIANOPOLITANA. 14S
inftus terra? intulit , cum ^ am inha- caret, corpore cognatus: derdiquis !?us viderit. Nos tamcn jam c os exa- linemus, qui CcElum non i ationabi- sintuentur, quam quodvis p^^cus, ibus Sol ex Occidente oriri polTct, i,nifiinCalendario,tcmpusnullum bent.Si fuperbiantpmagna d^ digna- »fit,nihilvv:llefcire,quod iancfcipa- archae fumma fcduhtate funt fcruta- fi repant increpandi funt, quios ho- inifublime datum , ad tc rram recur- nt. Omnis excufatio turpitudinem bet, qua* homine humanitate exuit, l,filic:ataddere,divinitate.Certefi- Deo pfcevio nullis talaribus fuis ho- o ad iiiperas ilias f^dcs afcendit, & egularidimas illas regularitatcs ob- rvavit.Hinc nobililTima qua^que in- nia in eam inclinat^ ignobilia & hu- mo nata fatis habcnt, fi giandibus &fiiiqcds vefcan- tur.
De
14'4- DiRepub. Cktli-
€S, DeApologia, *;!]
INhoc eodem Aftrologia fe oftfi multisnominibus^ftimanda.Nafl ^p quid TerraCoelo debcatjquicl Cali Tcrrac eommuhicet,ij experiuntur,^P)!li utnimque paciuncui. Ita connexuit»»f pientils.Creatorpragrande opusfill ™[io utundique fibi ipfi imperet , & pareSi '^^ Hinc,airroium regimen annotatui ^^'x cft , majore curiofitatis humanae admi ^i ratione , quam fecuritate : •fidemfad 'Co{ experientia, dubiu ratio; inter utrumc ^^^ teiTafeGcelo fubjedam fatetur. Soli f>n &Lunas viresmagis in evidenti fiim i^lai de rehquis aftris , quiartem excoiun ^cu: tantundem contendunt. Non poti "ipDt deprehendere ,' quo magis inchner ''fnu Chriftianopohtani , cum de ea re me ^ii cum difceptarent.Certe animum, ut t ^iin corporis carceribus claufum , nemir {ubiiciunt,nifi Deo,ac foh Deo.Lubr cumfit, fieprimo vel elfendi , vcl m "^^^ (cendi momento pendeat , fi a b eodei tfi vit2 mortisque judiciumaccipiat. ItJ qucinidpotiiis incumbunt, quiaftr
domi
StlANOPOLITANA. I45 Dmin ntur, ^ pi r fidem jiigum , d aod eil:,cxcutianc. Unde coelum no- amj alia aftra , motus alios agnofcunt, oi piimus motor Chnlhis. FIu jus be- eficio omne malignujomneoppofi- m, debi j e,peregrmum frangun t. Ho- i>icopusfoitunatiiIimus eft Adoptio lilios Dei , quorum pater precibus i)nfulais vix aliquid reticet? implora- 15 vix quicquam den:gat,tantum ab- \ j ut aftrorum difcurfibus exponat. . Cofmoxenus agnovit , & fub Dei nbranihil tempeflates Coeli metuit. qui magis fapiunt,fibi fapiant. Non ccufamus autem eorum fluporem, .li cum omnia conculcare poife fibi deantur, etiam coelum ineptiflime fpuunt, homines Calcndarionunc ^rviles,nuncrebell. s j hodieattoniti, ,' I as irrif res ; nunquam cTqui , femper |U-bari. Nam qui Aftrdlogije ufum in , bus hum inis nefcit , vel impudcnter ;negat, eumego veliminvitoCoslo I ' terram fodere , colere , & ia- ■ boraiequamdiutif-
iime.
.mt
146 DeRetub.Chki-
<p. DeCceloChnflUnorum,
i
MUltum intereft inter homini 31 & hominemjrcdinterChriftia 1. num,&Mundanumplurimum. Nonj totrebushicfervit, quotilleimpera! Itaque non tam Uber c ft a coeU mjurH fedetiameidemreconciUatus. Und ab amico varia dona accipit , quoniar Deus jubetomnescreaturas eireChF iliano beneficas. Quam faveat Ca lum,quampareatfida, fuprainfidcli fidem eft : Qii^^m in Ecclefiam unic prqpe int mtumfit , nemo extra eai intelUgit,aut capit. Sol,ft ^ ilae, iris, gri do, ros, utpauciHima memore, quki ceiebribus bentficiis hominesfideh affecerunt?Comitatus cftCaeli fav< Ecclefiam peregrinant^m :x orieni in Occidcntem , cicutavit homine quos prius t(;nebat barbaros.: doo pr£cfagiis,& prodigiisj incr pat impii tatem^allevatpiomm capita;(S(: in fpej reftitutionis erigit. Qu^m admirabi Jbarinoma Mundi hiftoriae pr^fit , i
Ecd<
STIANOPOLITA^NA. I47
::cl.^(iam aliisatque aliis viciiHtudi-
ubus juv. t,dici vix p-: t :lt Id quia pau-
1 curant , fic, u: paucior . s capiani Ec-
I lia: in his t rris itin:rarium,6c cuiii
aaxi neR ligion.^ m excoilant.put: nt
. iuic f-calo fo taito florem obdgiire.
nt:rim Antichrifti, M.hum tis, <^: ii*
mliumpdudoproph tarum pjriodos
i^ccomputantipii ,necin ahis fcrunt.
''idtnt tam; n - merg'. rcahas ncbuias,
:( c inclamant : qui li tam t mporum (i-
ii; :na, quamCceh fKi. mdrjudicarcnt,
iiiii ;.on audircnt a Chiifto Hypocritar.
ic ChriftianopoliLani fpirituaL CcElum
15,1 :ipra omniaqua^runt^vSc-ambiunt.cor-
nj lorL um vcro ^. 6 magis diUgun': , quod
fa:iunt fcmper failf ,& tuturum Chii-
fi.ianispropidum. Quof hciilimoau-
jjji Jncio, & aufpicato nataU urbe m (uam
0 Dndidvrunt^nunquam Coeliiniquita.
, ^g im,iiDcumcolat,cxpcrturam.
jpjp ^o. De 6, AuditoriB Phjjico.
jjjj, iT* Extum Auditorium a Phyfica ap- tcw^ pellationem habet , cujus jam ante I G a
f4S DeRepub.Chri-
in Theatro ipfias mrmini. Hujus quam fmt ftudiofiilimi , nihii eft opii$: affirmar^ jcum ipfaftudij neceffitas i|| cxigat. Hoc enim utriusque mundi generaliorem & fpcciaUorem cognll tionem afl" quimur, Sc creaturaruna motus,qualitates> adiones, pafliones^ ^ que fcrutamm-jqus materia reru , qujji "^- forma,m:nflua, locus, terapus,qq "^^ Caekmi moveatur 5c appareat,eljm^ ^ ta inter fe mifceantur, & progenereni '^^- quid vi va animaUa,quid proftent plan ^^ taEjquidjaventmetalla, maxime ver< ^^^ q^id anima intra nos , Divinitatis ilL ft^ fomes, peragatrpulcherrimafcilicet o ^^' mnia,&quaenefcirehominem, pof "1^^ tothominumfideles indagationesde yi decet.Non enim in hunc mundum,f: ^'li veDeifplendidiflimumtheatrum fu '^'U mus mifli, ut brutorum inftar, tantur teiTae paftum abdimamus : f. d ut inte Deiadmiranda fpedlatores, intLrdq w «laria difpenfatores , inter opera aefl pH matores obambulemus. Qnis cnir . credatni/icumfum.mohominis ben( ficioeamrerumvarietatemi&elfgai
tiair
,1
f SriANOPOHTANA. I49
,!a:n, eamcommoditatem (S<:maturi- itemjacomninototius mundiufum- ■ -udum hoiriini conceiliim? qu^ a- inia fiquis d bviri libifinegratitudi- xfin^ curajimofine intuitufortecre- at,turpiterfallitur. Hxc hominispo- us obligatio c ft , ut , quia crc aturas o- in^shabv^ctributarias, ipfe omniHm )CoDfo gratias agat, idefl;, tantun- emobfequij Djoprarft-t,quantuma reaturis e xperitur.Itanunquam hunc iundum fni: D.ilavide, fine fuoufu, c moderata^ tradlationis,accuratiEquc ontemplationis admonitione intue» , itur. Beati, qui mundo utuntur , quo- squeDeusUberjliterconceliit:Mun- us non iis utitur ! nam qui hbertatem ]hriil:ianam agnofcit,nunquam is fe rcaiuraram infami f: r vitio iubiicit.
PHyfic; huma
7/. BeHiJlGria. icamcomitaturHifloria, five
^ human^-Tragoedixrccitatio. O- nniavei>bahujuslaudesnohadaEquat: atamen vix ullibi intermortales in-
G i
150 DE RFPUB.l^HRI-
cormpt'! npparc t : uscjue adeo profunH dx (unt cordis humani lat' bras^libera- les noftri sftimationeSj temeraria? a- lioruin dijudication s , lubricae huma-« norum. errorum fxcufationes. Chri- fti-^nopolirani V; rirac.minordicuste- nent , makmtqiie cam cum pudore,. q^u'im m:ndacium cam laudc. Itaquc hberrime omnia p iTcribi volunt, & ing nuefui, etiamnxvosfatentur, ut poft ritas fin^ fuco r^^mporis pra^teriti: fdifsaccipiat.Triftifliimimautemeft,. Ijituen Satana? pertot mill.. harios Ty-; taimid m, Pc ccatiincrf mnta, homi- " j?u ni monftra,b. llorumfa?ditatem,cia- diiim horroresjvanitatis jad;antiam,o- . p smimportunitat: m,ordinumconfu- fion^^m,iniquicatis myft. rium. Qnx omniain Mundo fefe excipiunt/f m- per recurrunt5(Sc univerlam p.:riodcim infcftant Econtra quam jacundum,. cont-mpiari De i athl tns , virtutum^ g rmina,ing nij faftigia,pacis opul^n-^ tiam>qui tis lil ntium,iipp. rf diionis conf iHon jm y acq. u fc:nux fuurita- t :m?.donorum vari. tatcS;, pieiatis in vi-
6tum. j
STIANOPOLITANA. I^I
'^^ tumrobur! Siinttamen eruclid,qui .arcaudeant nefcire, & inter fabulas umei-are j digniflimi , qui vulgi fabu- "^ ifiant. Tnterimliquid6appaiet,quot- ' uot pr2Et.Titorum funt imperiti , ad ra^f ntiainc ptos efle , adfuturajmpa- itosjcseteraarrogantes 3c temerarios. htti ut humana Hiftoria hominem mol]it,humiliat,6ccautiim reddit: ita li & alio'um ignorantia feros rctinet,, latos>6«: in fua , publicaque mabprae.- ipites.
^2. De Ucclefid htjloria:
r^ Uoniam Ecclefise omnia in lioc v,<j^rb ! Chriftianopohtani tribuut, ti ejus HiPtoria magis , qu^m ulla alia )ccupantur Nam CLimeafitunicailla xca, qu2 falvandos co tineat, malunt l ? ea,qu^m univerfts diluvij fludfcibus ^ffe fobciti. Me morant igicur , qua im- nensa Da bonitatc pulillusille grex :oll.6tus, foedere fufceptus, legibus Formatusjverbo munitus fitiquam de- oilibus inftrumentis propagatus , vali- G 4
152 DEREPtlB.CHRI-
diiliiTiis machinis impiignatiis ? cv dentiauxiliodefenfusiicj quanto fai guine , quibus prccibus falus ei conil cent,quo fremiai Satana? Ciucis vexi lum triumpiiarit 5 quam facile zizani cmf rgat . qi hm farpe in ar.guftum lu cjus contLabatur , quot Ecliples ? t quam iub Antichriil:o maximam ^ dcniillimam palfa fit , quomodo al quoties rebus defperatis , ac hoc asv iioftio fub maximo Luthero emerfi rit,quibus inquinamends (S^macui: frequenter afpeirgamr, qukm cum ca 3ie multum habeat negotij. Talia pe jnultaalia, fed & periodicas mut-atic nes 5 6c harmcnicas viciflitudines ill iii num.^rato habent,& juvenrutifedd Joimprimunr^utdifcatfidere Deo, di £dere carn^ (perncre Mundi mina^ tolerare hujus fecuh tenebras. Eth^ fznh quam optime; quicqnid alij fuun| Hiftcria- Ecciefiaftica? negic(5tumnor diilimulenc : nam quam parum ea ir Ecclefiafiis etiam,exigatur,qu^m , ub adeil:, fiacprs uno altei ove fyllogifmc aiinimi,, ncia cit hujus iocifuiius dice
rCo.E!
STIANOPGLITANA. I5J
e. Et hoc Satana? aitiftcium eft, qui .umprsteritaspioiumladas, & hae- efeon flagelia nobis ex oculis aufert, M[uaelibet Ecclefix nubiia , prof^rcna '■^ c indubia luce relinquit , donec fub ^* liqua morafuperftitioni aut impieta- ^ i aifuefcamus. O fi ad reformationis •coftraefeveritatemfubijideretrofpice- etur, nontotim.ponerentfimoni^ Sc -iricuritatis ludibriaifedferib ea Religio '^ uftodiretnr , qua: non Romanam tan- -'^am doclrinam, fed etiam mores ab- -^^iorreret! Interim Chriftianopolitani inion tam magnac , quam iuae etiamin- -^^^ca peclus minutae Ecclefia* frequen- I |4iiliaie recorda^itur, ut quidintra fe et- ■^^am, pro fpiritu contra carnem, pro ^'' celo contrainfernum adtum fit , quo, ies Divinam praefentiam fenferint aotent, nt exinde feDeieledof 6c adamatos elfc, tam credant , tum fciant»
« #
154^ DeRepub. ChrI"
7J. De j, Auditorio Ethico,
SEptimum Aiiditorium Ethicam Praeficlem habec, virtutum huma- iiiorum omnium , prudentix , juilicia:, t:mperantiaf,fortitudinis<5<:annexaru aiiarum magitom-, quam nontantum pr.-Eceptis&r.giilisrcdulamjr-dimaxi- nic reipsaA' qaotidianis fp ciminibus volunc confpicuam. Ridiculumeft, mon re alioSjC 'j sciiir nf!.imvira x- pnmis. Qui non nifi Coelam incla- m ui^n hil terr: ni - edol ant ; qui juili- -tiimiiiculcant, in.n:min! injurij (mt; quicemper.iniam fuadent, non luxu- i ri n:a -;q- i f jrcitUQin:m jadicanr,nri- qaam .ibiiciintur. Si fint,qai pijccant, n :)ndecrun ,q lif q'iant'!r,cujjscxc- pla frqTicm iliina fint. Hic. opera: p.etium faciuncrq liaFortana omnem cxbonorum f)ci tate explbdunc. Fi- ctiiiam eam dicanr,&: opinicne noflra I confbantem; nam quae bona malavc nobisfingamus, eaappeterevelfuge- ; te : cum^ue in pjteflace noftra elfe 1
poC
STIANOPOLITANA. IjJ
»oiret,utfemperbene& fadsfit, no- traperfuafiGnefacrTCutmalehabere lcindigereiitncccllc ;Semp rcaritu- os , fi appftamus , quibus imperare Jon poflimus 5 femper abundaturos, Leatantum poilideamus , qu^ nemo obiseiipere poflir. Eftitaomnino: indjinf.IicitatisnRllaalia, nifinoftra ulpa eft , qiii , dum finguli volumus, luodconjundtis debebatur,a^que fic liena invadimus ^ fimpenhabemus, umquoconcert:mus,fempereft,qdi ics vincar,& fupprimar,vel fi nemo a- ius torqucat,nobis certe nunq'jam fa- isfacimus . Id cum probe into llig^ren t ptimac uibis cives', nolu runt fum- num bojium , nifi intra p: dtus fuum libirefidere: quod quia imaginarium iolunt;,Chriftum elTc credut, 8c agno cunt,cujusamore interfe perfcdaa- nicitia junguntur , p:rfeda veriiate brmantur, p^rf-<fliciviliLate potiun- ur,perf:d:a liberalitatc pcrfunduntur, >erfeda, ur omnia dicam, humanitate lof ihtintur, Quodurimitari nobis li- ieat^autpereos^ quimunduminqui- G 6
1^6 DEREFUB.CKRt-
ixacifllmis moiibus Sc vaniilimis con factiidinibiisreplentjliceat,Dcumvir tx mor tx&compofe autorem,con ieiv-.ii:o'rem &remuu:ratorem. totoa? nimo.precor.
7^. DePolmca-,
, X-T Ac fubtiltor ell: Politica , quae rei i JL gendis hoininibus , &: confer- vandx maiiirudini ing-enium planJ arLhitcclonicumconfeit. }am ante di- xi , Ariftccratiam pra^tiuide.reUquii £jrmis,quod Chriiliana: focietati pro- pius conveniat. In ea triahominis bo- iia,a^qualitatem;pacis (ludium, &c opu coniempuum (Labilivere: cum eoruri: eontrariis Mundus maxime afilieatur. Elevavere etiamingenij cuitiiom.,& pubUcavere, utquivis feipfum facihus nofcat. HcTciilis Maxima ftjChriftia-! nos ut religione, itamoribus abuni.i verfo mundo debere eile diverfos; ita^ quenoQ iicer.:, qua? iliisliceanti noii fercndiim q ^o J alij fernnt; Evani^eliii «Uaiiiveilepoiitiam;quam qii^ Mun-
' STFAlTOPOLrr ANA. Tj^
}i, 6c Religionis ChLifiiancE tirj ea de- e arbicnum. Hinc cxirobrant Mun- b^quodpji micratMngnatibus faftumy acrilicis diiV' 'iutionrm , pr^fe6tispe- :iilatam , civibus lux iiiem , omnibus 'Xorbitandr.m,uno hoc piaptextu,quia wmines fint. /vjunt enim conatus fe- ios deeirj-/-v' Reipubiicte recbam con- titutionem : ciiin homb non iit planc- ■.nimahntractabile ; poftea etiam ma-
Liiiorum pakflras aperiri , ut abflinerc am poue miuum llt» Plurima etiam,
:j 'jux mala dc noxia^pro bonis <Sc lauda-
■i.> Hhbuj^liaberi, eorumque vituperium ionadmit'i;optimaslegesadipeciem^
i )roftarc ; quas ii quis urgeat , elFe ridi- :ulum, Non videri adChriiliexem- )lar foriTiatam Politiojai , ubi Deus,. ju^m homines; animaquam corpus; :orpus,quamopes , minorisfiant,uhi livitiarum viria non aiminippaupertaj- isvirtuces laudi non fint , ubi(3orru- )tor pretium , corruptus nec. m ha- )eat;ubi quovis pretio anima hominis rendatur. Non potui ego > quicquid ;onatus iira , ad omnia reipondere». G 7
1,3:
f5$ DEREPUB.CHRr- Icaquc ad hujiis arvi Politicos provo* cavi,qui,nifircirent, quodrebus mor* talium maxime conduceret , non tot
voiuminibusnobis Mundum effigia-
rent, Putavi tamen, non in'que multa contratecuiimoies, qux nonmajore difticuitate conigi pollent , quam mu- dus fua obtinetc Videmus enim res no- ftras ab i:iJL7r'a fic Gds defendipoire^ lesDiyinas, &Cacrjran(5lum nomen eiusutalqi-arcverentiatueamurciim f.Tpr^rftitioseali j,^L j fanatice obferval^ fe dicun:ur,ijni fua jadaitia ChrilTi.mi interimpoflibilianiimerare non eiu- be(cunte.
ys. Bepauperie Chrifliana:^
NOnfufEcitChviftianis aliquibu& ad Ethices & Politices prapcepta. bonos eiTe, fed Chriftumipfumjfubli- iniorem magiftrum,adlci{cunt. Js qiiia ^irtutum fummarum perfedtiflimunr cxemplar eft, meritohabeat, quiimi- tentur. Sunt autem eae humanis priee- nmientiis retrogradae , & fub unius
Cruci*
T5
STIANOPOLITANA. 15^
rucishieroglyphicocomplex^:quod
irlui propiushomini accommodarunt,
icram pauperiem appellarunt, qua et-
m licitis hujus mundi renunjiamuSi-
is tChnftjunum poflideamus. Qw^^t-
uot hanc fcd; i m ingredi . intur,omnia
d -^difcunt, omnia rehnquuntjomnia
:> atiuncur. PlacerprcT prudent a fim-
hcitis , prx icientia igno antia , piae
iloqneniia iiieriCium , prx dignitatc
umiLt\s , prje .'agacitaLe creduhtas,
rx iatie:atf j -junium.prcT ledionc
'qu.b,p'a*:.cti(:n"pafIio,&:q la^cun—
uehuju.sterrx infimatunt, liinno-
.?ntiaaciri:,{i idepofcunt. NonMi-
oniashc aliq.ios Romanos crede,
laximDrum h.ijus tetrap.aftutiflimos
■Kupes,led ntc itiicerebri,& occulti
iltusianctLiIos. Laetumgenus homi—
imeft,acq'iodaffed:ant, inhac terra:
jepeditum , quicquid habent dono-
imDei,incommunetribuunt,veIuti
hilfibirefervantes.. Non initantur
ijuna , non attolluntur fama , non de-
?ctanturcopia,no dep imuntur penu-i
ii>non admirantur iiibalia >non dedi-
gnan-
i(5o De Rspub.Chri-
gnantur abiedilEma, nontoiquentit {eculi minis , non capiuntur pra^fen tium fama,non turbantur ftrepitu,nor acuuntur leparatione , non aftliguntui vita,non terrcfiunt moit^. Pauciflim: hifunt, necalij facile, quamquijarr per omnia penetrarunt , quibus jann reram , fci:ntiarumque humanarurr pelluciditas npparuitjqurbuspoft terrae crrores cceli certitudo in votis^eft unt ce. Nemo hbentius dcfipit y nifi qu: prudentia: lubricitatem ; vel tutius n^ fcit , quam qui fcientiarum labyriri* thos i vel facilius caret, q.uam qui pof feflionum onera ; vel paratius fervit, quam qui pericula imperandi eft ex- pertus. Unde qui tales ridere , aut rc- prehendere {blent , hoc ipfb teftantur, quam rerum humanarum nuilum ha- bcant guftum , Csd in eo hito etiawfc «um volutentur, c quo ilUpro- pitio D E o em-erfe- rujit»
76* D4
nfl
STIANOPOLITANA. 1^1
. ^6. Be 2. Auditorio Theolo' gico.
. j. Upereftodravum Auditoriu, quod
■ J^Theologiac faaum eft, omnium, \x. homines poiIi<ient> Reginaf,& lilofophi^ Domins. Harc primum nnium docetSpiritusSandtiinfacris :eris ftilum,neivos, t legantiam , effi- iciam,profimGitatcm,utrciantjuve- s>quid fibi hac vel illa phrafijhoc aut
'' .0 vcrborum involucro fapientia y c- lidifcantadmirari hoc dicendigenus, ipra omnem hujus terrae eloquen- am.Dcinde ad devotam imitationem jjus divini fcrmonis adducuntur,ut im raciarumfentcntiamm ingentem. lefauru jam a. puero fibi coUegerint,
'^iant etiam. rcbiis mortaiium cdapta- :, difcantque r.d alios eodem fpiritu^. sdem verbis loqui,qiiibus Chrifti A- oftoli Evangehum populis prardica- int. Tertio invidi hujus Verbi argu- i.entis,&: foUditate eos armant, ut live am h^crciibus co^rediaiicur , (ive ipfc " * %hi-
r6i DeRepub. Chri- '"^
fophifmatum pater Satan impugnet ^'^^^ verkatis iinGeritatem ab ipfa veritatt ^"5& mutuatam,{cianttueri,.cli(cantqi omn ^y^ loco&temporelimpidiffimos irraeli! '^'^'TJ fontesja terreni [uti vel ratiocinationii n;n( humana? infedioneprsfervare.Et hju '"'™ vocant Schola{licamTheoiogiam,quc ifJH»: Sacraefcriptura! verbaintelligire. imi- ptiei tari 3c opponere doceat , in qua ita ex f'^ eicent fuoSjUt admoneant, nihil his re i^m bns adhucin Chriftiano negotioplem 'm effectum, omnia adpium apparatunJ H^it^ facere j fadionum irLtuper nomina ,ul Sjurii quxinaxime vitant, necnifi invitifS. ^fie mi ea imponunr,& ,ut Luth :rani audi- tes re ament , Chriftiani tamen effe con ^M tendunt. llnde collegi non cum iis fentire, qui quamvis translaiionem fe cureadmittunt, eid mque fecurc in- dormiunt , parum foliciti, idne facei Spiiitus,an aliquid aliud dix -rit : dein- denon omnem Theologiam concio- Inc nandipenti^ tiibuere^cum fieripoflit, uthomo tamimpius, quara indodus %{, adpopulum veiba (acra, f^d mutuata ii fihucciiiet: fed neceos admirari,qui
bus
lilu
STIANOPOLITANA. 165-
r Theologia omnis in inachaeras,
iios (Sc arcus convertitur , quiquc
.tim Dei nifi dilputatorium & con -
idofiun nullum admittuntrtandem-
J non omnem innoxtae opinionis
r^] en(um,inrc(Stas& odiumdivide-
5j •eriim itafuos informare difcipulos,
[ii |uoties opus , verfiones judicare,
,.•5 »ulumalloqui5 veritatcm d:fende-
i([j chifmataque vitare poflint,fortallc
u 'terius , certe tempenitiiis , de caetc-
;r linvitas Chriflianx compofitione
j, uparimalintj quod Chriftus pios,
imfcientesjobfequ ntes . q^am di-
il tantes malir , atqucipfae ingenijar-
-jj admortisultimasopp' fi iohesmi-
jjij j,quam con^cienrix robur fanguinC-
lilli iuftratum.faciant.
^^. Depraxi Theologica.
Hlnc ad pra(Sticam Theologiam j™ magna devotione accinguntur; ^^ ;)rarejmc ditari &l tentari docet.Ha^c fapi ntiaeftjqiiaeS.Scripturamno- ^jl imprimit, & innos transfert , ut rc-
m
m ores.
liiri[
pintcr
164 DeRepub.Chri-
feramus Dei myileria.Hic DiviniVe bi non airenfus tantiim , fed confenfi &:confpiratioexigitur. Nam utCh^ ftus rerum arcanarum omnium impl tio eft: ita nova regeneiatio in nob i^^ aliam puericiam , aliam juvenikm et , j &:virilem astatem inchoat , ac urg4 0112" non Adamojfed Chrido, vit^n rtro Hbro conformis (it. Non capiu hoc , quf ad artiiim regulas Theoiog inftituunt, Nam opus eil corrodcn C, ccacerbo iiquore mterne infulo^q j,,j has ingeniofas ftruv3:uras deilruat, < ^^^ commmuat. Nifinosdefinamus, m jl^ incipk Chriftus : nifi tiieamus , non 1 L ' quitLirDeus: niliquiejcamus,non ag ,., fpiritus. HocilludSabbathumefl,c 1^^ quod omnes omnium cEtatum pij M do funt fadi ridicuii. Hxc iila fand rum Chrifti infania eft, utnonin Cn cifixum tantum credant,fed crucifi! ipfi velint: hcxc Paulini Evangelij ftu '', titia f. ft, de nuil a alia re , nill imbecill ".? tatefua,glori;iri. HictamenaSatar ingcs pcriculum eirc folet, quiutfen per naalus,ita hic Uiquiffimijs eft,duj
hom
'1;U
m
STIANOPOLITANA. l63 iminem mirificis fafcinis itafibi aii- t, utnonmagisDei fit: Hincmul- urores, fcmnia, deliria, & alia m.efi- nonevocata^ , ied fponte evolantis hbria. Unde graviter monere &c )S , &r alios ChniiiL-nopolitani fo- it, nihilinconiuko Dcovelpofcant i vel tentent, quod fit fupra Chriftia- tn fimpiicitatem. Nam cumPaulo )imtertium Coelumnon polUimus: ifumusautem cum eoChriflocon- mari. Si Evangeho pareamus, fi A- ftolis : (stis id critadfoUdamTheo- »iam , neque revelationum erimus iigi,aut AngeliaUterconcionantis. q, ut crafTos illos 6c corporeos Chri- mos Theologia lolida nonadmittit : nec fubtiUfrim.os illos , & in me- ; Spiricus extcnuatos agnofcit. O- ma moderai.io Cvvds^Qv.x ad Chri- bilancem om.nibus Hln^ Dei conve- liens pondus irrponit fingulos ita
exercet , ut habeant , cur
Dei auxiUumifii'
plorent.
i66 DeRe'pub. Chri-
7^. De Prophetiis, . im
m
futuri
IGiUm
inisr
STquid tamen homini ultcrius Pa ckmenclfimus indulgeat,non sii meie reijciunt , fed fpiritus prcba 10111,1 Undeillis ProphcticaSwh6la,non c >^xii teobidjUtvaticinandi virtuttm ,<) jfiinda multos fefcllit,profiteantur , fed i ^^ fpiritus Prophetici harmoniam &"^ n^^ ritatemcontemplentur: quodquia ^^ neDivinafuggeftione fierinon poti (nint. conferunt ea de re intimore Domi ^d fiquid lucis amplius alicui contigi d^^j creditur.Namquitypos Scriptuiaei i\^^ dique & fecundum partes aptare ,<« uty Vaticinia ex fuis ady.tis eruere , c jtia 1, Moyfis ceremonias cum Chrifto cc ^i^^ ferre , qui Apoflolorum & Chrifti ,r.ir. iamargumentaex Veteri Teftamer t produ(5ta capere,aut fimilia his adfei \^^ poflit , inter tot commentatores rai Ijk^j illis fidem cmnino fecit ; fcrupulii ^.^ vero multi,ne quid unus altervc texi p^^ rariepronuntiarit. Fatentar itaque ^^^^ ^piritus S.oracula, quantum quide ^^
STIANOPOLITANA. l6j
1 faturorum praccognirioncm , vcl
] xteritorum applicationem peitinct,
;indum capcre, nec niiniistamcnin
'. vinisrevelatis , quibusfalusstcrna
< n fiftat , acquiefcere. Precari autem
- eum , utindulgentiilimodiifiaminc
tefacere nonnihil fuis velit , quid
Dfundae iapientia? in Verbi fuiabyf-
lateatj&Filium fuum per univcrlam
:ram paginam oilendere. Quo pio
to, quidimpetrent,,mihinonape-
frunt. Atque itarudi llilppercurri,
icquid in Auditoiiis Chriftianis mi-
leftcommonftratum. (^odutinam
lil de ma balbatie, forian &: obli-
)nc haberet ! fperarem utique fi non
ania , imbfi pauca etiam , aUqua ta-
enpio&Ghriftiano kdtori placicu-
, velfane datura animum ,ut Chri-
iini anopolim quispiam adicns,certio-
&exadiora his exp riatur: qux &
idemcandore,ea Jv nique mecum li-
irtatecommunicaverit,illorum cer-
uorumidcomtriodo finjf-dmeam
irT»,quod juvjrit, & emendarit, gra-
udinem maximam pr^mercbitur.
1(5S DiRlPUB.CHRr- JT!
7j?. BeMedtcma. '^V'
SUperfiTntquatLiorhujus contig^' 'ji^bic tionis coriclaviajqu^E f tiaminttlf '''•'"^i decuit, duo Mcdicinse . duo ju. ispr "^"^' <1 ;: nti X a/Iig n a ra . D e pri ori b r. s pri '^f^^ dicairijqaicquid omninojurisprud^ '^^"^i i\s. d : beatur. Medici n x lubtiiitate5 fcrni methodurn,rationabilkatem n^cmo^ ''^Hu. cile explicabit.-fatendum eil,D E i i^* ^uni; gne donum eire, humana^iolertiaf* ?^^5o( obfervationi conctlfum , d: qua nil ^cian] propt reaaddimus, quod inPhyfiC 'fons Chymicis, Anatomicis,& Fharmacc P^^(3 dcis , quibus maxime condat , plu '^o^es inum laudata iit.Hic tamen fiiam fep ^tspoi ratam fedem habet, ubi de Morbis| '^^iciijn gno(cat,&remedia concipiat: ubi %^t iam , fi quid extra Audiroria occuri ^ exc doceat.Cerrc optimus quisqu r ita c« ^'"'em pori fuo pro,pi:it, ut (lifTi^ienspoti '-4^ humaniis officiis inhabitet, quamla '■siirr guens'& anim^ grave tiahat. llri ^r/uiD temperantiamcSvrexercitiumfuis cy lo^it/f bus frequciicifilme pra^fcribunt hi^ '= i^ ..
di' K.
STIANOPOLITANA. l€^
ici , tanquam faluberrima fanitatis onfervamia.Ex alteraparte Chirurgi- ihabicat, qnae non condHo tantum, d manucorpus humanum curat.LIs- ue ad -6 mifrifumus , ut ung ndi> :alpendi,urendi,r:candi,vahicrandi, vacuandi {Imus,neque corporis parti- ilaanumerofis p^riculis latis 1 curt t ! Und^ va'. ia induftria , variis ctiam iftmmrntis opus eft , ut hisincom- lodis occurramus , hosque d -fedtus 'farciamus. Pra^ftatautc m, inter has jrporis humani afflictioncs noftrx nperfed:ionis , vel potius fuppHcij icmores eire,&hincfacihus vanitatis iftas ponere : indead eum recurrcrc ledicum , cui nontantum jegrotafa- ire,ablataque reftituerc; f^d mortuos iam excicare , 8c in minutiflimum ilverem difperfos recolligere, perfa- leeft. M dicinam autemhonorabi- ,;Us , non quod lcngaevitatem fupra ,:menfum ea impettet, aut morti fe ,>ponat;^ed quiautcreaturis ,itacrea» Vaium adhibidone Optimus Crea- r noLis beneiieri voiuit. H
%70 DeRepub.Chri-
So. Be Jurisfrudentia.
CUm bona Jareconfiiltoriim v« nia dicam , nullum eire eoium pud ho5 Chriftianopolitanos noftfi ufum. Namcumfuis Legibusvivan nec fupra annuum tributum , ad qua vis aUud j us adigantur , noiunt \xi ali nis Refcriptis,Codice,Pandedis, dig ftisve,inCanone, velClemente, v Extravagante effe occupati. Nihil h' non femet expUcat,nihil aequitate ev ||J°'^ dentius,nihillitigatcumaltero. Un Proceflus ^prqcedentes cadunt. Fa» leeft,rixamautaltercatiunculam di inere,fopire,increpare, nihil Corpo Jurisindigum eft. Hinc fefe mult JF^ cxcipulas,& decipulas evitaffearb tur,^cmaxime cum inquietudine coj^^?^ poris animae pericula. Si bonorum mr^^^ d:urama?ftimarent>adhuc minus fe^^^ rent. Fieri enim nonpoteft,quinfe»^^'''a per quippiampadileillud jus abduc«*^c abftrahat , abradat, abjuret , exprim*'"^"' cxtundat, exculpeti extorqueat^exij,?'^?^ tiat, ^xcudat»fubducat,fuffuretur,fu
pii
'aril eiei
STIANOPOtlTANA. IfL
iilet, involet, auferat , & intervertat, Gl
|uis potius lit 5,quam tranquillitatem
xperiri mavuk. Q^od tamen parti-
^' >us, quam bonis junsperitis, potius
iribuendum eil. llnde Kic etiam con-
lavefuum habent, honorificum po-
tis,qu^m necellarium. Netameno-
entur, Pohticse (erviunt, & Romana
iravaria sequitate & honeftate pi nif-
; ,]; , ma ei exphcan t. Idem fere de Nota-
^' ams conclavi deprehendi jadelTc hx,
''^^\ tlocum fuppleat,de cxtero in hacRe-
^^"' ubhca nihil magni mom enii pra^fta-
Jj ». Si quid tam:n defcribendum eft,
" ajus hominibus committitm", & hte-^
inimpidurse, elegantiUimce inven-
^^oniscompendio ,hichoncs datus , ut
omenetiam fiium inter artium offi-
nasobtineat. Ajuntquoquefiguris
Cerarum aUquid inefle^ac num€ris,ex
rie,velvaloreemergentibus. Sed iA
Mi afleverant Chriftianopohtani:
iudentautem cordafuaDeoexhibe-
>ut is digitis fiiis infcribatjquac ad hu-
»y iUiusque vitse fecuritatem faciant,
^c iliis iacra incantatio , harc divina*
H A
ifi DeRepus. Chri- tio,ha?c myftica? liteiaturae rumma,€J optatior illis,quiacertior.
Sj[. Dejuuerdutis recepuculis.
QU.3L dua! ruperfunt contignatij nesin hypocaufta & cubiUai ftcibut^ funt ca diftmdione, utduol tcra mafculo ,altera ff mineorexuiij {erviant. Cum enim hunc etiam lij latum velint, hoc maxime curant ,i qui juvw ntutifunt prarfjdi, eas uxoj habeant , quc^ itidem virgines & pi las docere poflinr. Conciavium fej ex fwhemate elucefcit; hocunum dendu,itaimpuberes puberibus jui ita adultos k mariratisobfeivari , ita| dulamubique effe inipectione.m, quoad ufque fieri poteft , juventi corruptela e vite tur. Quod quia rai fubhac educatione concingere poDl utqua? longaannorumfcrie innoc tiam continuavit, fupra omnem f. ll tat^m arftimandum eft^pr^efcrtim . putemus, quae alicubi in fcholis,& blicis coUegijs juventutis p:rver] ^corruptio, <Sc offenfiofit, dum quisc
STIANOPOLITAKA. 173
'eldomellicam, velrufticam , velpa-
rrnam etiam,& innatam malitiam at-
{ue n ^quiciam icaim adfert, & aira
Dclalibus communicat ; tanta veueni
ontagione, utne abiis quidem, qui
)eo tori lacrari eire debebant, abfti-
ieat,r^d varia impietate, ialacitate bar-
Liequeferpat, imo usque adeo totos
/crdumoccupet, uttotavita , ac inter
.onoratillima officia deitnerc nun-
• ; [uam poflint , lamentabili urique in
"'Dnrium pernicie,cum unius luesin
■ laltos difFundimr, & confjrcnribus
■ . ingulisjunus adimpletur.llt jam )l Sa^
^^mafere nusquam magis metuerc ha-
eantparcntesHcceffe, quam ubi ad
)cumiiberosfuos planillimc cducari
"'! hi perfuadcntmnde precibus illis atq;
^■^-j rdenriflimis opus clt, quibus fuos di-
'^l^ftos Divins caftodiac iedulo com*
^aendentjcujus unius cft, per Angelo-
^^"*umcuftodiam,impurailla&peftifera
' l^ ibia avcrterc , obturare aures , cor ad
^'''ludoris amorem,impuritarisquc ob-
^^ xmareabiiorrcntiam.
H J
174 DeRipub.Chili- Iiri
Sz, DeTemplo. . f
TAndemetiamTemplum,quo f°
inmedituUio habent, reclufui ^^
mihi eftjiegiae magnificentia: opus ,6 ' ^^^
in quo fumptus cum ingenio certaru ™
Quod fane non improbandum , ciii ^}\
KemoinhacRepubUca egeat. Figiu ^
rotunda eft, cujus ambitus 31^. alciti '^^^]
do 70. p. Qua medi- tate concio ef ""^'
fitbfeliia e tcrra excifa , &: excavat ^^^^
j(unt,ut minus ftrudura afcendat , & < ""Ji^
mniu m aures perorantis a voc e undi( ^^"
apquahterdiftent. AlteramedietasSi F^^
cramentis diftrihuendis, &: Muficac ai Ifm
tributaeft.HabentetiamibiSenator^ ^4
fuum feparatum cum Principibus lc >i4
cumhaud procul \ cathedra: utii aiEc
fchemate exprefEmus. Sed &facrae ^ flo^
d:iones Comic^e , quibus phirimui Jdtii
tribuunt,6(: tertio quoque menfe obi^ H
d:antur,hicintemplo exhibentur, v^ aian
c6 tenaciiis jnventutis animis rerui Halil
Divinarum hiftoria adhse "eat, ipfaqii loffe
ingenia rebus tradlandis habiliora , l \%^
ag bdoi
STIANOPOLITANA. 175
igiliora reddantur: cujus rei quam fint
itifices , mii ari fads non potui , cum
•^Jaogeorgi JeremiOTi populo rcprs-
j £ntatam,corameiremintuitus. Mu-
us Templi five circumferentia tota
eneftrata eft > ut lumen undique ad-
.^ttat: qui reliqui funt parietes , (acris
iiduris , iive hiftorisc Biblicac reprac-
. ■ entatione eleganter nitent. Simula-
:- nimvidinullumjnifiChrifti crucifi-
.jdadcommovendum vel duriflimum
nimum,atFabrefi^iin. Rcliqimm
)rnatumnonfa'/iJn6^prefrero,nij[i id
^; a profeflb adum vtlim:certeadmira»
.viiartem, Sc pulchritudinemfatisnon
,j:^»otui , prxferum cum ecrum fuerim
If.ecordatus , qui fub ReLgionis prjc-
.[icxtu Ecclefias fpohant , & affedat^
;j[,emplorum defolarione , non tamcn
jjr^romeftici luxus obkvifcuntur. Con-
-Ij. cienriofi nimirum Evangelici, quibus
jjttaculumeftanriquse fimplicitatis do-
.jjjiaria ahbi,quam in aedibusfuis popa-
,.. um ofFendere / rehgiofi Reformato-
'j-.es, quiut vacuarentfacraria, fuas pro-
MV^isLi domos inuuh dc pompofo appa-
* ■ H 4
176 DeRepub.Chh.1-
ratui commodarunt! Si qui ctiamv^ tant Deitabernaculaoinare,autinhJ:es.3 rcm tam funttenaces , quam all'3i pr digi, htchaberent^quoddifcerent. Mfcei Ycvbj non quid mihi videatur , docer fedquid viderim^recitarc decet.
//. De Vocation^,
m m
QTlotquot Ecclefiae dedicati {uH w ^ihilprius habent autfublimit ^r, Vocadone. HssccLllis fiducia eft,h< alb fcutumjhneccoro^rai: Voventparent um, tc precibus ferio optant , non mercai wnc tur,aucpcrconfuetudinem imp^tra ut Deo quondam interpretes vel min ^ ftrosprogignant, quod fciunthum i,»!) nscdigniratis eife faftigium. Cum iti que Dei donaria apparentA' S.fpirib ^ qusfifamiharitasjcum vitacarlicis mi Bnaj ditationibus velut infeda , cum vot( btu rum ctiam in unum aHquem arcai btru Gon^piratio , Vocationis ca?k fte fimii i^^^ & Ch'> iftianum nuciumadvenit,qu< mterno cordis mortui corre/pondety in officij ipirituaUs confidentiam f
fcipJ
STIANOFOLITANA. IJJ
Hpit. Cui cum publicae &: folenncs
?reces,ac manuuum impofitio acceire-
at,ajuntfupcmamgratiam evidentcr
'ipparere , & hominem jamantebo-
lum in meliorem vertere. Hinc voca-
ionemapudpopulum arftimari& ef-
icacem deprehcndi, apud Ecclefiaften
:2leftis favoris fignaculum cfTe , quod
nimDeo faedus &crum inierit, ut ab
jiijo juvaretun 5c edoceretur , ipfe nihil,
Ti quod veram,qu6dve fanum,reticeret,
aihilhumanumadderet, &gregiDei
Vitam,fanguinemque, fi opus foret,
impcnderet ; fimul etiam terrenis im-
' Tiunitatibus renunciaret, & reipsa fpi-
itusbonidiL^aminaexprimeret. Bea-
ni;,am, © beatam Ecclefiam , cu jus Mini-
pi3^ftri non ob vidus fcuritatcm c6 defti-
ioj nantur,ob ingenium obmfum,e6 con-
;jfcdcmnantur , ob htcrularum ufum c6
; ,r({admittuntur , ob parentum largitioncf
;2f[e6intruduntur,ob fanguinis pretium
:^.|c6elevantur, ob curiofitatis confen-
^jf^&m , e6 promoventur , ut, quid in anv
ijt^iinas, velcontra eas poflint, experia-
Jiaur 1 BeataxB , 6 beaum Ecclefiaim,
17S, DbRipub.Chri- jt
quorutn Miniftri konQrem Dei Ver y}^' bojopesincrementisEcclefiaej erudi. ik tionem fuga? Dasmonis ; voluptateii m:n carnis depieffioive ; famam pauperum ijnci teftimonio; finem fideifertulotermi :Dei jianc ! Bcacam , 6 beatam Ecclefiam,a jvok biDeusvocati homoparet; Angelu m adjuvat , magiftratus conf^ntit ; popu- lent. lasauditjjuvenmsfuccieicit! Athei tulu ilbs , qui majorum fuorum folicitudi ievo' nem dc fortitudmem, qaa aDeo vocaj iiin ti,animabus fuis m^^tueateSiAntichri ttpi: fti impofturis colla fubdux.erunt,in fa tionc cihtatem. quandam &: negligenuan ftjp ^Qcacionis deformaveronc I anti
S^. DeConciomhiis, pip;
Dto:
H Concibnibus,quseinTempl< i,vtl
fiant,fapradiximus.Er<sPresby i
ter & Diaconus habent. Etilbqui ^-^
demS.£cripmram,hic Rehgionis capi tii^
ta exphcat:.his fubordiniti funt ali j,qu ^
ctiam poftmortefuccedunt:non enin cjfj
biclicetcadaveribusinhiare, Apreci- ^^
l>us^ut&facrapfainiodiafitinitium& jL^
fijiis r
JTIANOPOLITANA. lycjr
f nis.Nihil hic vidi a noftia.quam Au«
guftannm vocant , ConfefTione alie-
ilium : nec enim Religione m noftram,
li id mores improbant, Cum precantur,
1 lUt Dei Verbum audiunt , m genua
orovoivunturj&manuselevant , fed
*tiamp°6toratundunt,ut animaexu^
:: citent.Nugariin templo^autfoporari,
.;. ^iaculum eft. Ciim lediojies e (acris
i ScdevotisDoctoribus quotrdianaefint,
a4Q6 minus tamen frequetesadinnt. Na
ri. quas pictati impendatur, optima occu-
fa^pationc judicant. Haec fi dimidium vi-
iiwae (ibi petatjadhuc ^quo minus elfear-
Mtrantur. Admiratus fum hominum
motus>cum mterdum fpiritu exultare,
perfsepe in lacrimas refolvi animad*
v.erterem:nec cnim vel Chrifti benefi-
nlorda> velhominum dehdta frigidereci-
:^f-Cant. Chnftivita peruniverfum an-
di-numita diftributaeft, utfinguliadmi-
pi..randia6fcusfuam memoriam habeanr,
Joiiquibus^ temporibus etiam jejunia fua,
10: nec affe<5tata, nec imaginauva, accom-
>jiiodant. In ceremoniis nihil habent
^, Jragici aut Thcatrickvolunt enim ho-
iC -'; H 6
jso DeRepub.Chri- jn
mines facere non attonitos^fc d melio- !iiir.c
res.Habitus ut omnibus honeftus , ita s&q
Religioforumnihilhabetinroliti. Coh jjs&
lor candidus Rehgionis , rubeusPoliH asSii
tise > caeruleus eruditionis , viridis aU Ut
mentationis propriuseft^ nec tamer to
fic Chriftianos diftinguit , ut puten stiir,r
tnajoreseiTecolore , quamvirtutibu! fci
autvitiis differre , aut ceremonias in jfoo
^iff:rent:s tanti^utomnesfcrupuHjO^ ^nlia
Hinisinfped:io, omjiesfacrae decifioi int
nesiisabfumantur. Ann quiahomi- i^jtuii
num vitia vaUdiora funt , quam at ii [jutn
nos opponamus , hoc agimus ut L ftu m
cas fece mus , aut mufcas percolamus ^e r
Ke 2gamusnihii ? lUi quia virtutes pla in^^j^
rant,vitiaeradicant,dedifcriminandi ^^^
pulvinis,6i:addendis baciliis per otiun ^^^
conferunto. j^IjjI
//. Ik facrapfalmodU, i isijiiii
M" ' '^»^e
Uiica etiam non minima apu< ^[^
ilios cultus Divini portio efl ^ .
quicquid fcrupuletur infernahs me sjj^j
bnchoUa. Laudaat Dcuaa tum hngui ^
uiaxi
STIANOPOLITANA. iSl
iaxime,tum'kib3cetiam clangore,na^
lis & cy thads, tympanis & ehoris , fi-
ibiis dc modiilis^ cymbahs & organis
ariis.Sic vifum eft iandlis vatibus,nec
iiruafit ChriftuSj nedumprohibuit:
c Satanas illuditur, qui in fuis nunqua
ctaturjnificumDeiinjuria. Cantio-
oti ts facras magno numero habet, quas
ttmo ore decantarepoflint, Hbeilo»
[nguU adferunt ,' quibus memoriam
iio|ivcnt. In iis admirantur B. Lutheri
^ piritum , ahos non dedignantur. lu-
undum eft audire, univerfum popu-
umquatuorautphiribus vocibus c6-
cmare,necin menfuram compofitio-
lis pvxcare. Id alluefacStio feeum fcrt,
lum ad preces quotidie conveniunt.
!ja|;;^uicquid numeris conftat, Divinum
|uid liabet,&:in animos hominum pe*
letrans.Unde Davidicam Poefin opti-
nusquisque miratur <5cmaximifacit,
ichodiernac etiam, fi caftafive Chri-
lianafit,favet. Quisquis eam conta-
fl ninat, abufiis ing nijreus ^ft :quis-
ifiquis ad fontes deducit, laureatus illis
niiabetur. nemo credat nullam extra
H 7
iSi DeRepub.Chri- sii
idola elegantiam eife , nemo barb m;el riem in facris literis accufet. Satan iMi iiocludibriiimeft, quiita nobisauD im eors upityUtCitharcedus minus , quai w unicularius fbnet. Et quid ianguei iilk nobis facit facru m carmen,p c tulans fi mos lire jquam boni iiitra nos languor,ma i^k titillatio ? e contra quid nofti as cogit; J.H01 tion smitigat,autinqiiietat, nifilacr< uipar rumcaiminum fpiritus,prophanori impudntia ? Quicquid g nij habeiliaE humana, fub cruc^fbrdeicunt, qui quid fimplici^atis facra , fupra. qua credi pocefl , animum vel negie61: quondam vorabulis aut fyllabis r^ aun;;.GratiasagamusDeo,quifilen' bus vel precantibus , ejulantibus Vi canentibus f mper praeflo efle vul dacr fcmpermifeiicordia^ auribuspatere, ksu]
ipa
f(£f. De Sacramentis.
m
tonij
SAcramenta ad Ghrifli inflitutu & Eccleflae primasvae ritum adm fiiltrantur , frequenter ob ineffabilejBnu «fum^reycrencer^Qbfupremam dign^^^
ute
STIANOFOHTANA, iH
i stem ; eleganter,ob devotoium intui* i: im Jnfantes, cum S. Triados nomine 2 )luuntur, teftes fid i& obligationis jii labentjCum maximepatL*em>tum. ho- lif i.ftiflimum par conjaai>m , 6c amicos isk icoratos alios etiam abfentes , qui hu- nia isr 'i &faciant fid:m,& habeant cu- ?ifl km. Hocenimdfbereajuncpaainos, iac t in parentum locum concedant, & 11 »iilcualiumiiberorum ration:m Deo bei ddanc. noadihg nriortutorisinfpe- iiaisio efCc debet> quam Patrini , dil . tfbio iiait>ttaire major> q.'.i6 ardius pec Chri- :clif ttminter eos vinculum, Qui h'Cau* riam qu^erunt, icelas cammittunt : qut ntii beris opcimos infpedtores , & virtutii v.dmonitor s xorant , optime confU' uJtfint^acra-Ca^na cjuoties cxhibetur,ut li^. mne&invitatvitaconvivas habet,nifi uosip a neceflitas impediar, omn. s,, uaconcordiam fuamteftantur. Aijr-. { aaPane , & Vinoiacra myfteria ad al- jujirecommunicaniur^ nihilque hicte- 0 lere mutat fupercilium. Quotquot leuideunt ^^cor contritum, animam fidelc jQJvOrpus ad emendacionemparatum ad* 'flii ferunt:
Ig4 DeRepub.Chri< jTi ferunt, acpaulb poftipfo opcie quo ^.^ piomifere oftcntant. Hoc illis fiUciff ' inum Dicafteriumeftjubioffenfione dirimuntur, & toliuntur. Nam qti \1Ij irafcipoilit fratri,utDeum renuere vi ^ iit, autadmitterenolit , is horrori Re ijjler publicacforct, neutiquam toLrabiii uk' Hic fe ctiam fiftunt , qui , poftquai m^( Diaboli fraudibus fuccubuerunt, E leos clciiae iterum funt reconciliati quoi irnini ialuti &refipircentias ita ex animo coi jfn=( gratulantur,uti cafuiindoIuerunt.Hc iiorc maximi faciunt:, ne quod fcelus vel h [jorei chCix , vel Reipub. imputetur ; fe viri Chriflianaexpiationefemct&aliosl yj berant ac lavant. Qui id negligunt, fu \^^^ 6c alienis delidis opprimuntur,Fuitt fcj, inen , cum apud Eccl, fiam peccatoK fj, j deprecarcntur ; nunc , quod male vei ^^ tit ^ fecus eft. Et gloriatur Cam^ j^^ Mundus difciphna fuanihileire fev! ^^[^\ rius, nihil confonantius, Quarnfai (.^^ kudem Majores noftri ferunt : m \^^^ quid agamus , dicet aUquando , fi
erj
"m
pofteritas. . \^[
;ii;
STIANOPOLITANA, I^J
t-j. I>€ Ahfolutione cjr Excom^ munUatione,
^ IlasChriftuscommifitfolvendi,
^^Jjgandiqj clavc s, easreligiofiffi-
icallervant. dum ali) earumalteram
$a; ade^ leviganc^alteram abfcondiit^
tfint, qui ilL;m atterere , hanc perdi-
iffc eosdicantConficenturp ccatoru
lomm fummam linguU ,permuiti et^
jm {p:ci s , five in amici ( quo nemo
diore aliquo car t ) fi ve in Ecclefia^
:« aures , qua fe ingenuitate admoda
lltvari confirmant. Serixpoenitetiar,
fd.nti fidei, & rtiidio& corrc<9:ioni
fii Ihriftus per Miniftrum cleraentiam
t: >olliatur, fimulationiluftitiamcomi-
ii latur, Nonmetuendum cft,utReIi-
ci j^ionis Chviftianar ignarus quisquaam
t d ar,cum in fcholis id quaeratur,(S<: cu-
victurfblicite. C^terumut confcientiac
ui liligentius Gnentur,muliicx Rcligio-
ilishuic fakibri negotio deftinati {imt,
[i| ed innocentia vica^y-Sc fervore Spiritus
'cledi. Si qmshominibusdiffidat,ne-
p(Tio,utpenetraliareferat , urg:tur,fed
rordiuJn fcrutatoii Deo relinquitur.
^6 DeRepub. Chri- iti^
In retrogrados autem , vel dura? cervJ ^^
cis homines poft fraternas, pat : rnas,^ 'f^i
magiftratus admonitiones fruftrataj JaJin
Dei iram, Ecclefiie dedignationeri Em
Reipub. naufeam , 8c optimi cuiusqu «pol
abhorrentiampronunciant, eaautorl f.cjiii
tate, utidemconcludeiehocllnivei »
fiimafive Dei creaturas omnes appa rjmp;
reat. Hocomnimorteacerbiusjud },
cant, & ad hominis reftitutionem c m mnes magno conatu conipirant ; relu
d:nntem5cpertinacem tandemRepul I Ai
eijciunt. Idantequam fiat , maximis 6 *vo
fordidis laboribus, vel flagris etiam cc "jed
h rc ntjCuiibus-XBduntdehccapliriff ^coi
quamfungainem ( quicquididiiceat *>"
fundere. Neque certe Mundus mul ^W
— '"TiRttpuoficit, qui vel-pecunia,vel igno '^iilaa
minia,vel mortemaiefTcos libenterca ^^
ftigat,coniaentia? lethargum,quo un< ^:io.
aguntur prjccipites, non excutit, ac pe '^ k
tulantiamfam :&laboribus nihilfran sciir
git, ut vclrefipifcant, vel cohibeantm ^k
Malus ille Medicus, quiparatius uri ^-fii
Sc fecat , qu^m purgat , 6c refocillal ^osi Nttfpiainfeiicio^Refpublica dabitui|iiio5
q^u^i
IC
»o!
STIANOPOLITANA. IS7
i^m qu^ qukmL plurimos (ervet ci- :s,perdatpaudiIimos:cujus hoc pria ps ad miniculum eft, fiDivinareve- nda inculcari ,&:peccatorum fxdu
01 te expofita,prius difcamus noUe peo re, qukm non audere : fin omnino :deamus , non polle poft , fi omnino
|)l?rmmpamus,ut expiemus&luamuSft
4ligi»
^S. BeCMatrimomo.
kyf Atrimonium ab ijs magnadc
•▼-Lvotione fufcipitur, magnacir-
^jiicnfrectione aditur, magna huma-
tat^. coiitiir , m: gnaobfervantia ha-
nui": Luliibitamon m^gisf caium
\. Nam cum dotis infoientip& vi^lus
j'j^?ricula abfint , fuper. ft , ut Virtutum
Utum,interdum etiam forma?, fiat ac»
imatio. Viginii quatuor annorum
iveni hcet 18. an. Virgincmducere^
d nonnifi parentum confenfu, co-
latorum confilio , 1 gum approba*-
^ one , D E 1 bene didione. San gumis
jj >udeos maximareverentiaeft. Jun-
,r Jntillos pkmnqiie ingcniorum con-
fQrmi-
ISS DER.IPUB.CHRr- formitas, morum ama^nitasjfed etiau quod rarum alibi, pietatis commend '^^ tio.Impuritatis maximaculpaeft>«5cl '' l^ gumineosacerbitas. Sed,ablatis occ '''"'^ fionibus,facileevitanturdeli(El:a. Ni ^"^'^^ ptia^omninonullashabent impenfa '^, nullum ftrepitum; ne quid mundan '^f ineptias, aut infaniam exped^mn ^^^^ S)X)nfumdeducuntjnvcnes,rponfa '^M' Virgines , & faciae copulae animo < ^'^*^' precibus applaudunt. Inde parent p^ utrinque ac proxirai conveniunt , < ^^ dexteras nedunt , ac no vitios conco '^^- diae,laboris,temperantisr , fed maxin ''^^^'^ devotionis Sc patientiac admonent. I i^^ofc absqu^ ebrictate^ quar omnia alibif ^r^f . cra initiare furta eft , non vero absqi '- H: hymno,& Chriftianacongratulatior ''j^^v maritantur.Dos omninonulla,nifiD ^<i promiffio,parentum exemplum , an '^^v uti"inque(cientia,concordia£V0lupta ^^'nt fupcllex expubhco cum a^de afligna ^ datur.Atquehoccompendioillamn *3-i[d ftram Crucem, Suppiicium,Carni; ip^ cinam, Purgatoriam, &c qaocunqi Eomine in.iufpicataconjugia increp
ma
8TIAN0P0LITANA. lS9
ns , tudffima & expedidflima red-
im: quae fi quid forte afperitads ha-
:nt, omnium amicorum experimen-
5 iimantur& pcliumur,dum nihilin-
delitatis accedat, quodgravibus poe-
is excipiunt. Necenim Deus doio-
'm fuum , quem ex noftra deferdone
abet, quam paientalis &conjugalis
uoris oblivione expieflit, iuftitiam
eloprobavit, utingratitudinem , 6c
erfidiam abhoricremus iimul&pu-
ircmus . Q_se duo enormia cum in lu-
J im vertctit mundus , femper habc t
j cquiores , qii n quam cxcipiant,
j -Hiper , qai iliuforibus ferio impo-
ant. Hinctotimpuritadsmala, quae
Jfunditviria , confundit dotes, cir-
umfundit morbos , defiuidit maledi-
Uonemjditfundit infamiam , effundiJC
■Qnlcientiam , ii.fundit fatuiitatcm,
•erfundit &rdibus, prcfundit opes,re-
fundit minas domini, itiftiindit de-
iperaaonem,transfundir
panam.
^o DeRepub.Chri- '^
imii 8p, DeMuUerihm. m
Qllaeitaque feminae jam funt \ 6tae conjuges , foleitiam iuai quam in CoUegio acuerunt, exhibc Nam quicquid ex ferico , lana aut li ^"' humanainduftria perficitjeamulieb ^''^ artis materia,& obie(5fcum eft. Difcii ^'^ igitur filare,nercjacupingere,texere ^ variis modis (parta fuam ornare. Aul !''! harum artificij funt , veftcs opificij , I ^ tionesofficij. Supcreft, ut domum ^^ iam,ac culinam curent, ac purgatas 1 beant. Quicquid eruditionis impea rmit,mingcniofe funt,ita diligenter cxcoluntj-non ob id tantiim , ut aliqr fciant, fed etiam utaiiquandodocea: In Eccleiia &Senaculo ipfis tacendil eftjnoiiminiis tamenpietatem&: m resefFormant, nonminus ccelidor riiselucent.Nihilhuicfexui^ Deon gatum eft,fi pius fit,cujus illain omi «vumbenedidta Maria gloriofiff e «mpluiB. Si hiftorias audiamus , nuJr^ virtus feminis inacceflEi fliit, in nul tion exceUuerunt:<;:«eterum multa^ Ijk
I
STIANOPOLITANA. I^I
airnitatem vix afTequuntur ; habe-
as tame,quas viris opponamus,quas
2eferamus,aliquasMonicas,Ecciefiae
J ditas,parentibus gratas,maritrs con-
rd- s, viduitatisoDrervantes , libeds
«eficas y amicis officiofas, egentibus
, lesjomnibus commodas : quibus ut
; latremmeamannumeremjcogitpie-
;. Quhd ^i imperiofae aliae plurinuB
it , illorum culpa eft , qui effeminati
ifculas dux : r unt»Nihii periculofius,
lamfoeminas inocculto regere, vi-
['^\ s in aperto parere. nihil td econtra
l'^ tfultius , quamremfuam quemquc
:,.j quamque curare. Rariflimum illis
,j : , nec mafculi facinoris verberarc
"^^ njugem. Uxor , qu^e vapulat, intec
^jjj is fordetrconcordiae maxima ja(^an-
!!"jj. cft. Monftrum{itcorporejungi,a-
; aao difrentire. Mundus mulieribus
. dlus , nifi ille Petri ^. j. dominium
illum , nifi ia fupelle(5tilia,ancillari
Vj am, quod mireris,nullum, nifiid
^rbus aut cafus aliquis pofcat. Nul-
npudetmuliebris ofEcij , aut tardet
^nciYire marito. Italaboicshoneftos
nemo
m
m DeRepub.Chri- h
ncmo vir d dignatur , quovis munepi Non enimcontraria (unt fapere , &m boi are. Si modus adiit, niliil tam ratloili Rabileeft, quampublicobonocoj ii& lio juxta dc opere adelTe.
po. De Puerperw,
MUlicrum corona foecundi qua omnibus terra? Aihh omi cxceliunti niii forte perimere hoJ nem,quamparere,majoris/ic.Rcsi ine raculo non car. t , fuftinere femin ki tantos dolores/upcrareinrantem taijati pericula.Nata prole,id unum gratu'
X0[
tur amici , civitatis cosl . llis (pem efcliei ca?tera futurse mifens condolent. «i'in, ©mnino exceditjquod Chrilti nati\«reji te ad vitim renati fumus , qui mortiT bebamur. Epuium nacalf nuliumj id cni n jam antc drxi , polfe infcf. Ciis l^uis & ii)lennibus vino carMffor quodabj nolunt. Obfteuicum rafc j| ma lioncilas ell: , n(:C ni^peritiffifciL admittnntur. Qnor ligiofior fLn4jtq„ co haic n . go .io apdor s fed nec natF
co/
STIANOPOLITA NA. Ip^
>gnicio deiir. NutriceSjnifi ca(us im-
Dnar,non ferunt; voluntenim mater-
jm lac liberos fugere. Qax Putrrpera-
im&infantum curam habeant, fe-
iina?addunturpl:runqucviduTjqua-
im hxc occupado potior -, fcd etiam
.venculce , qu.r infancibus ferviant.
iptifmus picxfente Ecclefia confer-
T, nifi infans periculo^e langueat.
nomninoabripiatur , fciunti.^mMi
i. lium fanguinc Chrifti abiutum , ac
nime fpcrant. Tempus puerp^^rij
.1! i. dierumclhpoft quosD. o folen-
,-c i!s™tiasaaunt. Cibus dciicatior ex
j ,ibhco datur,<S<: qui conveniat. Nam
■ muherum ars M. :dica c ft.haad inf:-
i, ViLi,fiveiint,poifimtintcreaahbi
j,,jn vere j (i nohiit , non exp. llunLur.
^.;l onjugalis caftitatis maximum llu-
um eft apud iilos.ac pretium , ne vo-
ptate felefr?ngant& enervenr.So-
")lis propagatio deCus fuum habet : li-
dinis aeftus vituperium. Alij jrecu-
iminftarcol:ab;tant: quamvis pecuS
ibcat,quodiis exprobiet^quos dece-
•:t 1
niJ
:!n '
J94 DeRepub.Chri- ' j
bat mutuo amore ,; mutuoque auxil (,t primumcurarecoslum, poftea <5cte dii ram : unde ilU credunt etiam conju^ |; lconationem aliquam Sc poUutiont iin eire poffe. O carnaL s , quibus nc tantura illicitis , fed in licitis pecca ^ noneft pudorired quid agamus,cu \f\ (aginae undique iSc illicij tricliniafi^ ^jj, cum j<?junij,continentia? , vigiliaruj laboris nomina apud jios fuipeda , fri inviia?Itafit,ut,cumvomnianobisli refomniemus , quae bona & ialub flint, quac pura iSc virginca, non beant.
b;
iiiir
pi. T^eViduitatc^.
€
Cllm morti nullum vinculum fiftat, conjun6tifIimi .niam cc ^^^ jugesdilTblvuntur. Simaiitusmot x\\ tur,uxor aedibus cedit, 6c ad viduan fedes conccdit, ubi reipublicae alic opera f rviat,nubuntque,{iiibeat, i rum , non vero ante annum , priori ^^^ moris reverentia, Simuiierdiemc
STIAN01>0LrTANA. ipi
,at, viduus apud vicinum capit cibitm,
'el in publico cum aliis alitur , dum
»oft annum aliam forte ducat. Piipil-
Dium nullumomninopericulrm vft,
u.Ti a*qualis (it omnium inCollegio
uia. .NnmparentesnemoinhacRL-»
ub'ici tantum habtt ; fed parenr.m
)(am RempuMicam. Viduarum arfti-
latio ex devotione, continentia & in-
uftriarft: unde mataimlocohono-
antur, ^formationi juniorum adhi-
lii entur. Decet enim , ut , qjx inanita-
!m hujus mundifunc experta: , mcGU-
ores admon?ant, cc hibeant , coni-
ant. NecenimfacilrusSataninnos
uniculos agit, quam cum meras deh-
iaspromittitjubiminimum eftvolu-
'tatis,doloris dc ra^dij maximum.Hinc
acc ' uotquot came obk d:ari, ve 1 ir . peco-
sd «umlaudant,autnihilexperros,aut
rji me fenfibus deme nratos meritb j adi-
c amus. M ntis ve{aniaeft,mundum
[,! ognitum aeftimare ; iimplicitas inco-
o(J nitumappetere.Ttaque hoc viduitatis
p lunus, opinionem & iamam caini«
195 DeRepub.Chri- ,,
apudin^rxpertosminuere^apudimpu.i ros a?ftimatores,impetum increpare^ i; cum exemplo fuo commonftrentjnori elfe carni iemper obfequi necelTe^imc ,'" abftinere ob ingentcs ufus, tamfacro ; ^ quam civiles, praeftare. Sic enim calea ^- mus, nefpiritusconflagrct: fic r.ftin i guamus , ne exftinguamus fpirituiti * licmgeamusjut non gelalcat corpus j ficfoveamur,ne accendamus corpu; ■' Difplicet Deo luxuria , placet conji i gium , viduitas ei honorata , virginits l indelicjis eft. Maxima hominis cafl clegantia,inaximaexc:llentia eft,ul Chriftus fe ardentiffimum fponfui f' profitetur. *^
P2. De Senaculo,
TEmplo impofitum eft Pryt neum, locus ut rarifllmis , itaaj? guftiflimis & maxime folfnnibi . ^' conventibus deftinatus. Hisfuprci Di6t;itcres creantur, & mutuam fid : cmn popalo incunt: hic StatiitaReip
bii(
Dllll
DCi
f]
t
ik
STIANOPOLITANA. 197
•liCcTrecitantur: hic exterorumlegati
udiuntur. Maximi Iplc^ndoris etiam
loc cftjfive in Reipub. majeitatem, fi-
eutperoculos etiam, mcntes gene-
^l^fas erudiat. Nam ut mundi hiftoria
arie hic exprefsa eft , ita qui optimc
.erebus moi taliiim meritilunt, maxi-
ic refplend nt. Vidi hic inter He-
oas Jo:Fridericum,Sax. Eledorem &
X meis Ch' iilophorum Ducem Wir-
e^nberg. PP. Chriftianiflimos, aUos-
[lie virtutibus nonminor.s. Hicim^»
lerantis virtutis t vclvitijcommoda^
!c incommoda exprimebantur : hinc
^ ''igilantiacgermina^focordiaf zizania,
lumiUtatis hix , ambitionis vertigo;
llinc amoiis robur,tyrannidis lubrici-
as , excmpli fequela , diffolutionis
:haos;aUbiVeritatisrimpHcitas,rophi-
fJllicesfonuSjpoUtura^elegantiajbarba-
^^ ici ftrepitus : hlc Divini, Chriftiani,
1" lumani , & Sa:anici Imperij facies,
:onfonantiae , tk difFerentiae , leges &
i^' ationes reprsfentabantur , fine ubiqi
•f 'iutfcUci,aut trifti appofito. Hic fuprc-
198 DeRepub.Ch!ii- r
mi judicijimagotam lxta,quamhor trd rida exhibcbatur , viitutum^raemiii Re vitiorum paen-s artificioss common k ftratis. Qnjd dicam ? hic mihi,aut nus biii piam Microcolmum infpexiire vi ve deor , lamptus non cemere profufoi ipr fed in hominis abfjlucam formatic li^ nem i mp .; n(os . Cii m q ui bus fi nos w k : D^OtumCoslum, velSatyrorumte m Fam,vel N ptuni mare,aut Pluton nil) inf^rna confera nas , qaam frigeb ose jnus , quam ridebimur, humanum ir sill geniumniiifabulis& fomniis inept; mit laon p oftare, non in medium prodir» cecminustamen cultus Divini,am( i^ ris in patriam , &- erudita? folertiar op nn nionem,atquefamamapud popului tjn tuerivellei " ttur
!ter ^:?. De Senatorihu^, sro
S. '^ Enatores civium funt ornatiflim )^ pietate,integrirate,induftria coi ^ ^icui^&longorerumufuprobati, nu imj mero XXI V. ex trinis Ordinibus p
m<
STIANOPOLITANA. I99
er del-dlij&apiTdcivesob affecftum
Rempub. optimum tam honorati,
Jamdiledi. Hos exaileruntCives,
m ut omnibus virtutibus eximerent,
d velut earundcm luminaria. omni-
is pra^ficerent. Hinc omnium pro
eligione,pace ,& eruditione zelu»;
ide rerum bonarum omnium af^
jentia. Nongaud ntfenatores aliis
iambulare,aut fuccum extrahere , aut-'
nose faginari ifedjUtfoKbletjomri-
lijas illucefcunt, omnibus conf runt^-
mnibus laborant. SiquidgraviusiiV'^
li.dat , dc ipfi Deum ardeiita: implo-*'
% mtySc popiili preces depofcunt. Ma«
)f ')rum veftigia laudabilia curiose ob-
01 ^rvant, & pofteritati inviolatatrans-*
littunr. Nuspiam vidi dilig.^ntiorem
rjeteritorum indagationem, nufpiam
.nurorum magis folicitam curam.
Imc pi sefentia ad legulas fubinde ex-
minant, & , fi qua pai ticula deeUns-
unt ,revocant. Si quidin meUorem
«^brmam perfici poteft , maximopere
Bi^audent occafionem datam 3 qua , cur
^ 4
200 DeRepubChri- Is
vixf rinr,poft :iis teftentur : hoc tam^ii vitaelaudabibpenfum judicantjfir^i pubiica? floiem & incolumicatem frrj varint. Apriftms vitar tramite nem^ fe abdicat, utappareat, non alios fa^to hominesj f^d in (ui muneris dexterita ^j^ teapprobatos : itaiaborifivchone^i occupationi honos fiius fervatur. De crepitos ut magis honorant , ita minii ™ onerant, dc jvinioribus fuffulciunt: un J" de Ex^rnordinariorum XII. aUj fiibftl '^^ tuti.Si quis enormicer peccet,qLiod vi ^''' contingere poffeajunt, loco movetuj ^ &gravif5me in eum animadvertitui Pra^mium omnium redti confcienti '^ cft,quaexultant,potuifteDivino aux ^^ liopropagare EvangeUum,tuerifubdi '^f tos , excolere ju ventutem , orna- re terram , adaugerc
coeUt65. . ^5c
■ ' iini
k\
«(
M-D
STIANOPOLITANA. 201
g^.. De Hortis,
j/^.Irca Collegium duplex hoito-* ^--/rumferies eft,unaincliftin6ta,al- era in civium a?des divifa,utraque plus nillium vegnabilium ipeciebus ita dornata , ut vivum fit Herbarium, »Jon autem licet ordinem diftributio- lis confundere , qui hortulani indu- tria CQcii plagis aptatus eft,& calorum :oncinnicate mirum quid , & quafipi- km tabulam refert. Ex animantibus ves caveas hic fuas habent, apesque
'^ Ivearia qaam plurima , quse folicitd urantur.Quaradrc medicam,autculi- iam,aut coronas faciunt,(uas etiam {e- les habent.Hinc multiplicem ufum & 'oluptatem habent , fuaveolcntiam, cris correclionem, mel , pharmaca,a- iumconcentum,informationem. A- {uacirriguae (atis eft,quamartificioGe iftulae fpargunt , nec etiam Mufica ab-
^ lorret ab aquajfcd hic fiimptus nimios ^vitant. Extra moenia fpatiofiflimof
:3i
afc02 D E R E P U B. C H R I-
hortos habenc, quibusvitfcui fatis faJBv cijnt : nam ilii incerim ad elegantiani f magisconfitifiint., Diicunrautvmhic inii humanamrpecioiirat.marbitrad,q>jj iin;i unius anni flurilegiam eft ; cnafci mur exlurgimus , floicmus ,,flacceilimus arelcimus.Ex.nofti o inteiitu ortus ite rumcScmulriplicatio.. OBeatosillos L qii inter falutaris herbas ditcunt et 1| iam confid: r: D. o,qui florts nutrit,5» m vellit fine illorum cura / difcunt dono. ^^^ r;am,varietatifs &. diiferentus hx an. [off notare , <5<:gLatumodoreia Deocon jw^ ne6tc:rc !£t quid opus eli:, enumerate jdp, q lid homo' ex Dei crcaturis dilcat t^lj^ cum m nuti ffimum foUum ledionen inj integram. habeat ?. Eos podus mire ^^ mur.qiicum teriammaxime diliganl i^j qu.id optimum efl terra:,ejus ufim uj| 6celegantiflimam piduram n-: giigufi y. neqne tamen voliint vidrri terramq ^^ neiare, qnam.nonniii birbarispedi \l biis cal vant. Nos ob perditum parn dj ^ ' fum ingemiicamns , & reftituendui; \^ deiiderexnus.. Namutres naturah l
jaii
STIANOPOtlTANA. 203
ii m vitiato lumine intuemurrita per lai ^num Giucis vifu aliquando rcddico, 1, nniumn n rupcrficies,rcdpenetra- . U !iiniut:bimur..
ni
n^ ^/. De Aqua.
iiC
1« A Qjam Chrifhanopolitani non' tet r\ minus habent , quam terram ii)i ropiciam.Dc Nav gacione apud alios "9 Linc nihilciicam,qui fungoruminll:ar an Ko fe non movencfortarte aliquando ■3 itegra recitationeidfadurus. Nunc ■n uidpotui &abktioni apudiUosfer- J iatjhic annotandumeft.Fontis limpi- a.ii ifliinidivit m fcaturiginem urbiin- r.iit Xidudam pd compitaprimum , dein ri tiam a?di s diftribuerunt, ui undique jjqua abundet, & c proximo petatur.. Liit >einde occuhis canahbus lacus ef- noltientis rivulos pcr fbrdiunl reccpta-' ri?(iladeduxerunt,utquotidiaiiisirqui- itianientis sdesevacuent. Quo o (cio \'^.h excogitari poffit ad publicam (alu- i^ttiuitemaliquidconvenientius. Un-
204 DeRepub.Chri- d^mihi oppido fapuilTe vili funtiqui n hominemnon tantum comtum(3<: cri4fe ftatum , id eft , pudore 8c fchemate in^. volutum,fedinter fua erubefcendanur iliit datumy&neceflitatishumanae convL fi 6t jm voluerint adjutum , ac liberaUtei Jdt habitum. Ha?c enim utnosnobisex. probrant,^ ex illa imaginationtim au raad iutifoetoremretrahunt ; ita (^mul rationis admoncnt,qua minuslutalen tihabitemus. Hinc balnea iUis,-abc^ h mni a!tate ufurpatn; fed quse iUi privata )l), volunt,frequ:ntiafunt,pubUcanifi ju^ | v:mutis nuUa,carnis nuditati metuen tes rhincfeceifuum eluviones fanitati conrerentesjhinc veftium lotio , quas Komo varie inquinayit , & quse fuma- ]ia hominum detcrgentia. Vah cor^ pus ! q lam fordes! quam foetes ! quam fluis ! qukm fudas ! quam fqua^ lcs ! quam putres ! 5c animce tamen places , animaj imperas , animaaj fatigas , animam deprimis ! Mifere- re , 6 fons vita?, Sc faniem iUam ,iUud pus noftjum , illum impurum fangui-
STI ANOPOLITANA. 205
iem , cruore tuo fandiflimo ablue , dc iftra , ut qui noftra inipuritate fumus bominabiles , tuae innocentiae ftola i<lutireddamur inconfpedu Dei ac- eptabiles,neqaepudefiamus,quanda eddes unicuique fecundum operat aa!
p{f, De Senihfu,
',
ca
w Enesutriusque fexus maximoha-
wJ bent in pretio,itaque curant, ne ul--
i i afficiantur moleftia : cum fenium i-
fum morbus iit. Habent ergo , qui
osfoveant,exhilarent,honorent,con-
yjiabnt. Namcumeos&animi&cor-
111. »oiis Yiresdeftituant , femper funtfuf-
aii- ulciendi ; cum vitxhumanae ta^dio, &
iUiotcalamitatum, ac fuorum etiam er-
p orum memoria langueant, juvenili a-
nei :icritatetemperandi funt: cum maxi--
lajinis laboribus & in rempub. meritis
isque ad corporis curvitatem fpedata
ide & fedulitate fint defundi , nihil
lonoris & reverendas adgratitudinem
ifli., ^ 7
206 D E R E P U B:C H R I-
eis fufficit.ciim djnique vitae huma: naamaximas, non thcoriae aiiqua fub- m dlitate, f^dpraxeos aiperitate,&:per« ijii plexitatis teiTCna: cxpjnentia, poffi- nni deant,nihiltam ing niofiim 6«: volati- m le poteft :xcogican, quod non adfene- am dtutis cotemaiiiic^um , mukum de o- iiuli pinione fua remittat $ & mortahtaci itei propius fe accommodet. Q^x fanc iiud axiomata fi quis j uv ,"nam fcir ., c,quani ip toerrore,fudore, pudore, pericuiis & plagis fenibus conftiterint , quae illi (7; ^ nuncfcpultaintrafe habentomnia, & unico C A V E comprehendunt , nun- N a q lam ita tem?rarius foret , ut feniiisi k\ lidcret coniiliajiia admiraretur.Sed & p\ hoc fenes conferunt, ut, cum magnam son mrbamcognitorum adquietem {iiann t,n praemif rint , cum.emergere tandea ^j bonoSj&: occider^ malos viderint plii- \i rJmo^,.ci!m D.iregimtn & Eccltfiiai ^]^ m vicu lam contra Satan ae infultus 5i iair. turb'n s prrgcre & eh dan ammad bj verterint , cum fuccrefcentem virnt. «,2 ttimibboleiB , & pietaiis propaginen ^^
S T I A N O P O L I T A N A. ZOT
itintuiti , atque itaiibenter ad vitac litumre componant , omnibus mor- humanitaccm 6c commoditatem mmendent, omnibus Mortis fami- xitatepra^eant. Nam quia omne no- um ftudium , omnisque iapientia, l,nifimortis meditatio, eili decet,ut, li tempjris plurimum in lis inrum-. erunt, mortalium cundorum mortifi& uperitillimi..
$7. De Advenis ^pauperihfis,
jB i- N advcnas & peregrinos maximae? iu ;L& hiimanitaris & hberalitatisfunt, \l ijiis velegoinfimarfortishomo, te- 2ij imoniumevidensfLim. Idtamencu- i :.nt , nequ^horpitumhcentiaahquid ^a [jmagij civescontrahant. Caupona- ]} imaiicribi flagitia ipfis inaudita , &^ liricognita finic: quae iifcirent^exccrai l ;jntur. Hoipiiemuno&r altero die friK- jj aiiter babentj exulemaliquandii^a— ;^.uit , agrotum b^nignillime curantSi ^ ^uperem & fovent qijo ad iatis, aq: li nott.
208 DeRepub.Chri- jt
nonfine ftipe dimittuntj omnes tam Bfli fcrupulose verbis & opere examinan ex^ ac exinde tradant. Mendicum nullur irill (ciunt, nec ferunt ; ita enim judicant,! iquc quisomninoegeat,nonadmonendai:fi(ii elTe rempubiicam officij fui , quorui m neutrum apudeos fieri poteft,& decei k fi quis corpore valeat, nunquam licer ffift cumoperamfuamReipub. denegaR iind qu^ ad recipiendum inde vidumrufi [ter ciat. Q^odtamen utrumquealibine [tus gligitur.Namcumhaud raroefuriant (up qui maximis laboribus defunguntui dft cumquefub onerelapfi derelinquar int. tur Sc abijciantur ; contra qui divin . donaiiaturpiter : jeceruntjquique cai nis moUitie omnem fudorem fubt€ fugiunr,expubiico plerunque alantui ( fieri non poteft, quin panis filijserc (i ptus canibus proijciatur.Id vero omni y iio exMudi reguladebemus jNaquo ^ rumobuIentiaplasrunqueimpietati5 5^ luxui fcrvit , raro atque corruptiilime ^.^ mv:mbraChrirti adjuvat,ea merito iin 5.,^ poftoribus , agyitis > circulatoribuj ^^
iyiii
STIANOPOLITAN.A. 209 mphoniacis , ciniflonibus diripien- exponitur , ut appareat , fordere .iriftotam maleparcosnummos,tam iquo pofnflori objcdlos. Interiin MideellChrifto, quifuos fuftentet, los indigen-ia etiamfaturat y fednec funt, qui veftes exuLis proijciant, & hriftoyiam fternant. Ego certe, cum unduminmefemperavarum,fem-
M't tenaciflimum dc fordidum fim ex- rtus,apud ChriftianopoUtanos didi-
:il , fupereffe , qui ob Chriftum , & per hriftiim omnia communicare ge- ;.ant<
p^. DeAegrotis.
k yC Orborum ut variae funt fpff- VXcics , ita multiplex debctefle ji '^ftr^pietas. Quodmaximeobfervat cuihriftianopolicani, quianimas, ani- os , & corpora aftl;da didicerunt \i irare&folarijhuicreiomnesincum- :ii mt, ut & fil i, cum opus ft, adelfe &: 31! ijs poflint. Me dicina , Chirurgia, cu- \^\\ lin*
tio DeRepub.Chri- |r
lina afgrotantibus xqualitet debentu tiex omniumque promptitudo concurriiniin Non hicfuperiorPharmacopoliu exsKju haurit , inferior fine lenimento tioi it^ queturinon Medicorum apud magnj tvic testurba eft , apud minons folitudcpu quamvis omninoin Mundopluresdl erva vitumk Medicisintcrimanmr, quat »r.l pauperum. Mulierum &" viduarut t^m maximahc opportunitastilatq; de: m teritas, qnibus Refpub. languentim nk Gurapeihumaniter commendat:quJ t;f:i etiamhofpitiahabct, h^ncreideftins Kiidi ta. Solen: autem pra^ reHqua medicir acgrotorum animos excitar^ , & prift ni roboris admonere , ne quidfortiti diniChriftiana?decedar;dcinde folit \[ temperantiscommonefacere, n.^ri (o miumtumni uanticorpori indulgeJ ,cii pofteaetiamadobf quium Medicin ros attemperare , ut infoavitat : m curati» ii nis non abhorreant. His (ane tribi ifc Crux ChriiH r xcipitur,impDnitur,fe ^m tur. Cum peftis f^vit, mirum dichd c ^^ quam minime diffugiant 3 fed manui dji
5T1ANOPOLITANA. 211
]i\ exfpeiffcenr. Nam quicredit,apud
1 ^um Voluntatis fuae numeruminiri,
1 nquam cogicat , quomodo- fe exi-
I it,autfubducat.Qvi^ibus mens emota
t vitiata c ft , fi tok rari pollunt jinter
patiuntur j fin miniis , humaniter
ervant. Quodidemcumenormiter
Dnftroiis iiabetur: idenim ratioju-
t,. ut, quibus natura fuit iniquior,,
imana focieras benignior eife velitj.
m Sc nos Deus non, qualcs vult , ha-
tif-d,qualesfumus5 infinira man-
Siudme , cclonganimitate fuitinet*.
[^lii '^ Uis dicat , Chriftianopolitanosi, ! I i-^cum bene vivant , maiemori ? i- aeiio,cum femper moriantrr, quisvi;- j uros aliquando dubitet ? Haec una i^ efpublica Mortemn^lcit, &:tamen filx »ud fehabetperfamiliarem. Ciimad. r(( mnumfe (itaMort mvocanc) com- ^if )nnnt , magnam animi praefentiam ^ji itedant. Teftantur religionem (iiam, 'p( &fidei
m. [dec
212 DeRephb.Chri- 6c fidei pignus Chriftum habent. T^ ftantur amorem patria? quam pio vo to obfignant: reliqua Deo relinquun Nullisteftamentis opus habentjd qiri tamenfierivolunt, amicisidcommi nicant. Sicum morte conflidierrtu publicas preces fiunt pro Chriiliai'"* athleta? victona.Si aiiimaangatur,pr3 fto funr Di vinae Veritatis teftes , & ir terpr . tes,qiuomnibus Chriftianis b neveile Deum , confirmant. Sicorpi crnciet, futuri folaminis, fanitatis, gk -^^ risque perpetuae fiducia opponitu ^'^' Qoidmultis ha^cexplico? finguHsfi -Pfi debentur , Sc exhibentur. Montui ^k multi adefte folent, utVit^ humaw fi« &Chriftianae cataftroph.nintueantu ^^^ nam qusenuUaprxceptaapudnosin i petrant, unicimi exemplum cvind quamvis inilla humilitate&raequalit te parum habeSt, quod illis Mors auf rac : tamen vel ipium corpus nobis n k mium, eft , e quo non fine tremor : e: peliimur, quodhonidum poftnosr duU iinqaimus. D :fun6lis propitiumDe LUj
n
STIANOPOLITANA. 2X3
•if jam fiftuntur , toto animo precan- ;^,& loco inutilis pian6tus hymno ad ^iccommodato animulam commen- it:cleniquevovent,ut, cum Deo vi- ,n fueiit,corde contiito, corde fideli, :de confoiidato in Jefu Chiifto bea* ^bdormifcant,
joo, De Sepulfura,
^ orpusexanime alba ftoli induut, wV Sc alteiaab obitu di e aperta facie 'erunt, ac magno numero comitan- r. Pra-cinit juvetus Prudentij 6c alios 3S iiy mnos: fequuntur proximi facic plurimum {Irena , v.ftibus nihil u^atis. Congva'uladon-m enim tiriftianodebcri ajunt,non ludtum; .■qvie ilks pompas aliud facere, quam nosfi-anganr. Cumfepulcro eftilla- s,&matrefiiatcdas, V rbumDei idiant , quod ad moi t. m animet, & Ivitam informet. Memoriabeati fe- mulli hiceft^quoniam ajuntjid in- r)j sjrxupie fieri vix poire. CJualis quis-
que
514 DeRfpub /Ch^I' r
que fuenc,Dcus novic, ^cpofteritasl quitur. Quod tutius , qnsnn emptu ' aut extorturn , c.nie confi(51:um cl gium. Laudatorum fama in faftis (< ^ vatur, &ipfa pallim loquitvu', qufl - fu(ped:im apud nos reddit iila Hq^ -j ' pluralitas & turba. Coem:eterium|i '^^ amplnm eil 6c pulcherrimum ^Ced € "'^* tra mbem , quam viventium eile p P'^ tant. Vidi circum parietes Mortis ct ^^)^ reamuniverfas carnis jpecies ad turf "^^i lum dcducentis , affabre & ingenioi P^ iime depidam. Tumulus nemini , n ^ijin Crux ferrea, ciii namen demorcui i^ ^^^h preflumHincpoiterifuosmajoresT fcc meraut.Si obroletioreafit,remove.ti M.i Sc exequiali iibro infcribitur , ubi fa ifpt lius^requirutur. Ha?c apud eos neglij m tiiisfijri,mirumnoniit,cum minij «tii; vitamhancaeftimentj&adillam a^ J^m rent. UndenechsEC, necaiiarillon] ^osm ^nobisdiveriitates abfurdacvideri < «i^r bent: cum omnino conftet, quisqi Jipo vitae beats confequenda? habet de % deiium 7 ei aobiscum (juidem ae^e tpod
«TIANOPOLITANA. 11$
^ m , toto vcr6 coelo aliter efle viven-
cm.
i-T^c rant, Cbriftiane leitor 3 qux Avidiire & audivilfe inbeata ilia vitateDei mihi vid or, &didicifle genue profiteor : ubi h-oc maxime let , nec m ; moriam meam ad tot re- m varietatem ruffeciflejnec adeffe ad primenda ea , quce rctinui , elo- lium, iit facile appareat, nunquam ilfe Hiftoricum. VeUm aufr-m nunc ihi eorum ftilum,qui plus, quam vi- rinc.recitant: ego omnino miniis re-
ire pofTe conhteor. Quod fi etiam m fatis dextre mentem eorum & in- tuti rationes accepi , efl,cur irdoci- atem meam lugeam , & ledtores eos moneam , ne quid Chriflianopo* tanis potius , quam mihi imputent. enpotuit, quod metuo, utminora [Umarim , majora neglexerim , ut res arpoftero ordinecnumeraverim, u
earumt
2i6 DeRepub.Chri- ^^
nios Dtiei
,01
earum admiratione confufus fuerin _,,' utad regiminis centra admilFus miri me iim. Quid me vultis aliud ? juvcn fum , qmarcana Reipublicd nondai^ capio i led externam tantum conciv . nitatem (iifpicio. Quc-d li p onetr^ , illa datum cuiquando fuerit,non dcci. quacumaliis id communicem, ing ^ nuitas. Supereft, ut audiamus , qu .],' modo hic difceiTerim. Id D e u s ric l finatjUtfeparaii ego meab hac R.epi . bhcaunquampadar ! Cseterum cu ' omniaperluftradem , redudus fum^ . ' CancelLir!um,m, quo animoinciv ,, jameiTemjCxphcarem. Is,Vidiili,i ,. quit,amice hofpes, quidvivamus , ubi ? ut humana omnia iniperte< ' f jnt , nihil fupra iortem noftram cdi , ' nionftrarcpotuimus:miiigavimusa ' ' tem , qiod /peramus , mortaiitatis^ y ftras onera , atque ad liunc, qnem ti 'S oftendimus , modam. Hic placui non quia omnibus exadior , fed f( ^ inire facilior : qux ann :xa funt incoi ^''^ inoda, adminiltrationis vigilant.a fu ^^
ieva
^ STIANOPOLITANA. 21^
^vantur. Si is vitac fccpus fit ,ut co-
itjnusDEUM,&amemusfraties,non
latierunthumansrminutiae jUtChri*
I anos anxios habeant & fatigent.Tu,
fm ad tuos redicris , omnia mitilli-
■|s interpretator & modjratiflime.
f|iudem nullam affedamus , invi-
Jam deprecamur , vel , (i exorari noa
)flit, f-remus. Nobis noftra tugu-
i,illis (ua palatia curacerunt. Si omni-
i&viunt , precabimur, ne eos ma-
ad^ nos transvehat. D £ u m eun^
m colimus ? Reiigionem candem
ofitemur : fi moribus differamus,
ludi id nobis efTe non dcbet , cum
b alio calo habitemus. Neque cer-
mores noftros aliis obtrudimus , aut
ms omnes defenfiim usque ad i-
lem. Dijudicentnos boni,erudiant,
rpant : videbunt non minus efte do-
>es , quam patientes. Quod ii illi o-
niafua excufaverint, nosnoftra et-
m accufabimus,atquemeliora-eftla-
tabimus. Interim ferant unius ac
inutiffiinaelnfulajparadoxa, Tuvc-
K
218 DER.EPUB.CHRr- S^
rero nofter vel hic , vel aiibi , oraniU! liflc cfto. Non tenui ego lacrimas , cinineg hujushumanitatwm aliorum rigiditaHisfi conferrem , &c tremula voce: Veft^cokl cro,inquam, quemcunque mei me d i^^ cam :hoc vobis dedico corpus mean rare CLim aiiud nihil ruperfit,utanimalib iam, rior fit. Liceat tamen ad meos redir itu ;! &: lioneftam miiHonem petere ,'iscuiii transfuga audiaai. Rifit hic Canc«iicos larius, & , 6 obfequentem , inquiospei pra^ter iti , futuri timidum : Abi tame oj oj mi hofpes , quocunque volueris , mcfi; Rempub, noLtramcum melioribus m. liis conferto , ut , quod ubique coi ^m, inodum 3c bonum videbitur, ad n i\m xeferas. Non enim anteferri aiiis,"^ lionat lumus 7 fcd comparari. Nemo xq ^vik b^nevoius erit , quam qur ccelon loma regno propius aptarit, qui a terra . Soire inoverir.iongius : unde.dudum nol liudi] cxoptavimusfedem, ut infra ccelu 'im\ ftc fupra Mnndi hujus cogniti col ^:\;er; viem. Tum ego : Aut omnia me j incii lluitjinquam, aut apud yos erit; ubi ki\n
STIANOPOLITANA. 21^
^icfcam. Si quid terra melius habeat,
in ego dignus forcefum , qui melio-
eusfruar: Huic Reipub. veftrse ad-
c :o l:ibores meos,ftudia, vota^preces:
r ;imen mei vobis trado, qui aliis im-
|:,rare didiciiHs. edsm, bibam, dor-
r am , vigilabo , loquar , filebo ve ftro
I tu j D E u M adorabo 8c colam vo-
tcum. Nunc id unum qaacro , an
• licos etiam meos advocare liceat;
I os perorbis plagas difperfos habco,
os oprimos ? Omnino , refpondit
inccUarius ; necenim tamangufte
bitamus , quin bonorum integram
remem hofpitari poflimus. Dum
:cloquitur, horameridiei duodcci-
ifonat,&: campanularum dulce me-
; auditur , quar folemnium precum
imonitioeft.Iraque valere,^ in Do-
ino ire jub-t , ac falvum fub Dn
ndu(^u reverti quhm numerofiffi-
iscomitibus; Cumqueamoris Chri-
dcxteram porrigeret: Cave , mi fra-
r,inquit,ne te Mundoreddas, &^
>bis awlieneris.Tum ego cordatior;
220 De RePUB. CHRISTfAN.
Ubitu, inquam,(liverfaberis, egodt
verfabor: communis mihitecum eritj
populusjcommunis Deus: Ubi tu mo-!
rieris , ego moriar, ibique fepeliar : at-
que ita mihi fit Jehova propitius, ui
una me mors k te divellat ! Inde bene
didionem cum pacis ofculo accipioi
&abeo,atquejamintervosob ambu
lo , ut 3 fi haec placeat RefpubUca, hi<
D E I cultus,hominum converfatio,in
genij formatio , cum bono Deo mc
cam propediem, quotquot eftis bo««
ni , illuc eatis. Salvete, dc
valeteinChri,
fto.
5 I N I S.
^^Wlte
0
OREGON RULE CO.
1
U.S.A.
2
|
^ |
H |
1 |
:GON RULE CO.
1 U.S.A.
■vV,>
6
7
S
9
|
• |
■ ■ |
^^■IH^^^^^^^^t^lZ— B''.'>if-^''''^^ |
|
■MMMi « .......... |
||
|
■nui |
HHHUHHU |
iUIIIIIIIIIIUIIiyiliyiyyilliyilli |
|
w^ |